नभगोपाख्यानम् (Nabhaga-Upākhyāna: The Account of Nabhaga and Shiva-Jñāna)
এই অধ্যায়ত নন্দীশ্বৰ সনৎকুমাৰক নভাবগ-সম্পৰ্কীয় ‘পৰম অৱতাৰ’ উপাখ্যান আৰু শিৱে প্ৰদান কৰা জ্ঞান (শিৱ-জ্ঞান) বিষয়ে উপদেশ দিয়ে। আৰম্ভণিতে ইক্ষ্বাকু বংশত নভাবগৰ প্ৰসঙ্গ, লগতে অম্বৰীষ আৰু দুর্বাসা মুনিৰ উল্লেখ দেখা যায়। গুৰুগৃহত দীঘলীয়া সময় শৃঙ্খলাবদ্ধ শিষ্যজীৱন কটাই নভাবগ ঘৰলৈ উভতি আহি দেখে যে ভায়েকসকলে পিতৃসম্পত্তি ভাগ কৰি তাক কোনো অংশ নিদিলে। দায় (উত্তৰাধিকাৰ) অধিকাৰী হিচাপে সি নিজৰ ভাগ দাবী কৰে; কিন্তু সমাধান কেৱল ন্যায়-ধৰ্মৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ নাথাকে, আধ্যাত্মিক অৰ্থলৈ গতি কৰে। শেষত শিৱকৃপাৰে নভাবগে মুক্তিদায়ক শিৱ-জ্ঞান লাভ কৰে—সেয়াই তাৰ পৰম ‘ভাগ’। এইদৰে অধ্যায়টোৱে সম্পত্তি-বিভাজন, পৰিয়ালধৰ্ম আৰু শৈৱ মোক্ষতত্ত্ব একেলগে গাঁথি দেখুৱায় যে জাগতিক বিবাদো দিৱ্য জ্ঞানপ্ৰদানৰ উপলক্ষ হ’ব পাৰে।
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार शम्भोस्त्ववतारं परमं शृणु । नभगज्ञानदं कृष्णदर्शनाह्वयमुत्तमम्
নন্দীশ্বৰ ক’লে— হে সনৎকুমাৰ, শম্ভুৰ পৰম অৱতাৰ শুনা। ই নভাবাক জ্ঞানদানকাৰী, ‘কৃষ্ণ-দৰ্শন’ নামে খ্যাত, অতি উত্তম।
Verse 2
इक्ष्वाकुप्रमुखा आसन्श्राद्धदेवसुताश्च ये । नभगस्तत्र नवमो नाभगस्तत्सुतः स्मृतः
শ্ৰাদ্ধদেৱ (বৈৱস্বত মনু)ৰ পুত্ৰসকলৰ মাজত ইক্ষ্বাকু আদি জন্মিলে। তাত নভাবা নবম; আৰু তাৰ পুত্ৰ ‘নাভাগ’ বুলি স্মৃত।
Verse 3
अम्बरीषस्सुतस्तस्य विष्णुभक्तो बभूव सः । यस्योपरि प्रसन्नोभूद्दुर्वासा ब्रह्मभक्तितः
তেওঁৰ পুত্ৰ অম্বৰীষ আছিল; তেওঁ ভগৱান বিষ্ণুৰ ভক্ত হৈছিল। ব্ৰহ্মভক্তি আৰু বৈদিক পথৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ বাবে দুৰ্বাসা মুনি তেওঁৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈছিল।
Verse 4
पितामहोऽम्बरीषस्य नभगो यः प्रकीर्तितः । तच्चरितं शृणु मुने यस्मै ज्ञानमदाच्छिवः
অম্বৰীষৰ পিতামহ যিজন ‘নভগ’ নামে প্ৰসিদ্ধ—হে মুনি, তেওঁৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা; যাঁক ভগৱান শিৱে জ্ঞান দান কৰিছিল।
Verse 5
नभगो मनुपुत्रस्तु पठनार्थं सुबुद्धि मान् । चक्रे गुरुकुले वासं बहुकालं जितेन्द्रियः
মনুৰ পুত্ৰ নভগ অতি সুবুদ্ধিমান আছিল; অধ্যয়নৰ বাবে তেওঁ গুৰুকুলত বাস কৰিলে আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমে দীৰ্ঘকাল তাতে থাকিল।
Verse 6
एतस्मिन्समये ते वा इक्ष्वाकुप्रमुखास्सुताः । तस्मै भागमकल्प्यैव भेजुर्भागान्निजान्क्रमात्
সেই সময়ত ইক্ষ্বাকু-প্ৰমুখ পুত্ৰসকলে, তেওঁৰ বাবে যোগ্য ভাগ নিৰ্ধাৰণ নকৰাকৈয়ে, ক্ৰমে ক্ৰমে নিজৰ নিজৰ অংশ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 7
स्वंस्वं भागं गृहीत्वा ते बुभुजू राज्यमुत्तमम् । अविषादं महाभागा पित्रादेशात्सुबुद्धयः
নিজ নিজ ভাগ গ্ৰহণ কৰি সেই মহাভাগ্যবান আৰু সুবুদ্ধিমানসকলে পিতাৰ আদেশ মানি, বিষাদহীনভাৱে উত্তম ৰাজ্য ভোগ কৰিলে।
Verse 8
स पश्चादागतस्तत्र ब्रह्मचारी गुरुस्थलात् । नभगोऽधीत्य सर्वाश्च सांगोपांगाः श्रुतीः क्रमात्
তাৰ পিছত সেই ব্ৰহ্মচাৰী গুৰুৰ আশ্ৰমস্থানৰ পৰা তাত পুনৰ আহিল। নভাবগে ক্ৰমে বেদৰ সকলো শ্ৰুতি অংগ-উপাংগসহ যথাবিধি অধ্যয়ন কৰি সম্পূৰ্ণ শিক্ষিত হৈ উভতি আহিল।
Verse 9
भ्रातृन्विलोक्य नभगो विभक्तान्सकलान्निजान् । दायार्थी प्राह तान्स्नेहादिक्ष्वाकुप्रमुखान्मुने
নিজৰ সকলো ভ্ৰাতাক নিজ নিজ ভাগত বিভক্ত হোৱা দেখি, নভাবগে নিজৰ দায়ভাগৰ আকাঙ্ক্ষাৰে স্নেহপূৰ্বক তেওঁলোকক ক’লে—হে মুনি, ইক্ষ্বাকুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি।
Verse 10
नभग उवाच । भ्रातरोभक्तकं मह्यं दायं कृत्वा यथातथम् । सर्वे विभक्तास्सुप्रीत्या स्वदायार्थागताय च
নভাবগে ক’লে—হে ভ্ৰাতৃগণ, মোৰ বাবেও তোমালোকৰ মতে যি উপযুক্ত, তেনে দায়ভাগ নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়া। তোমালোক সকলোৱে পৰস্পৰ প্ৰীতিসহ সুখে বিভক্ত হৈ থাকা; মইও মোৰ অংশৰ বাবেই ইয়ালৈ আহিছোঁ।
Verse 11
तदा विस्मृतमस्माभिरिदानीं पितरं तव । विभजामो वयं भागं तं गृहाण न संशयः
তেতিয়া আমি বুজিলোঁ যে আমি তোমাৰ পিতাক পাহৰি গৈছিলোঁ। এতিয়া আমি তোমাৰ ন্যায্য ভাগ বণ্টন কৰি দিছোঁ; তুমি তাক গ্ৰহণ কৰা—কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 12
तच्छुत्वा भ्रातृवचनं नभगः परविस्मृतः । तदोपकण्ठमागत्य पितरं समभाषत
ভ্ৰাতাসকলৰ কথা শুনি নভাবগ অতি বিস্মিত হ’ল। তাৰ পিছত সি তৎক্ষণাৎ পিতাৰ ওচৰলৈ গৈ সোজাকৈ তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 13
नभग उवाच । हे तात भ्रातरः सर्वे त्यक्त्वा मां न्यभजंश्च ते । पठनार्थं गतश्चाहं ब्रह्मचारी गुरोः कुले
নভগে ক’লে—হে পিতা! মোৰ সকলো ভ্ৰাতাই মোক ত্যাগ কৰি উত্তৰাধিকাৰ নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল’লে। মই অধ্যয়নৰ বাবে ব্ৰহ্মচাৰী হৈ গুৰুৰ ঘৰত গৈছিলোঁ।
Verse 14
तत आगत्य मे पृष्टा दायदानार्थमादरात् । ते त्वामूचुर्विभागं मे तदर्थमहमागतः
তাৰ পাছত তেওঁলোকে ঘূৰি আহি আদৰেৰে নিজৰ হক্কৰ অংশ দান কৰাৰ বিষয়ে মোক সুধিলে। তেওঁলোকে আপোনাক—“আমাক আমাৰ ভাগ দিয়ক” বুলি ক’লে; সেই কাৰণেই মই ইয়ালৈ আহিছোঁ।
Verse 15
नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य पिता तं प्राह विस्मितः । आश्वास्य श्राद्धदेवस्स सत्यधर्मरतं मुने
নন্দীশ্বৰ ক’লে—তেওঁৰ বাক্য শুনি তেওঁৰ পিতা শ্রাদ্ধদেৱ বিস্মিত হ’ল। সত্য-ধৰ্মত ৰত সেই মুনিক প্ৰথমে আশ্বাস দি তেওঁ ক’লে।
Verse 16
मनुरुवाच । तदुक्तं मादृथास्तात प्रतारणकरं हि तत् । न ह्यहं परमं दायं सर्वथा भोगसाधनम्
মনু ক’লে—যেনেকৈ কোৱা হৈছে, বৎস, বৃথা শোক নকৰিবা; ই প্ৰতাৰণা আৰু মোহৰ কাৰণ হ’ব। পৰম দায়ক মই কেতিয়াও ভোগৰ সাধন বুলি নমানো।
Verse 17
तथापि दायभावेन दत्तोऽहं तैः प्रतारिभिः । तव वै जीवनोपाय वदामि शृणु तत्त्वतः
তথাপি সেই প্ৰতাৰকসকলে দায়-ভাবৰ অজুহাতে মোক সঁপে দিলে। এতিয়া তোমাৰ জীৱন-উপায় মই সত্যকৈ ক’ম—তত্ত্বতঃ শুনা।
Verse 18
सत्रमांगिरसा विप्राः कुर्वंत्यद्य सुमेधसः । तत्र कर्मणि मुह्यन्ति षष्ठं षष्ठमहः प्रति
আজি সুমেধস ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলে আঙ্গিৰস সত্রযজ্ঞ কৰি আছে; কিন্তু সেই কৰ্মতেই তেওঁলোকে পুনঃ পুনঃ, প্ৰতি ষষ্ঠ দিন আহিলে, বিভ্ৰান্ত হয়।
Verse 19
तत्र त्वं गच्छ नभग तान् सुशंस महाकवे । सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि सत्रं शुद्धं हि तद्भवेत्
সেয়ে, হে নভাবাগ, তুমি তাত গৈ, হে মহাকবি, তেওঁলোকক ভালদৰে উপদেশ দিয়া। বৈশ্বদেৱৰ দুটা সূক্তেৰে সেই সত্রযজ্ঞ নিশ্চয়েই শুদ্ধ হয়।
Verse 20
तत्कर्मणि समाप्ते हि स्वयान्तो ब्राह्मणाश्च ते । धनं दास्यन्ति ते तुष्टास्स्वसत्रपरिशेषितम्
সেই কৰ্ম বিধিমতে সম্পন্ন হ’লে, সেই ব্ৰাহ্মণসকলে নিজেই তাৰ সমাপ্তিত উপনীত হৈ সন্তুষ্ট হ’ব আৰু ধন দিব—নিজ সত্রযজ্ঞত অৱশিষ্ট থকা অংশৰ পৰা।
Verse 21
नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य पितुर्वाक्यं नभगः सत्यसारवान् । जगाम तत्र सुप्रीत्या यत्र तत्सत्रमुत्तमम्
নন্দীশ্বৰ ক’লে—পিতাৰ বাক্য শুনি সত্যসাৰ নভাবাগ অন্তৰৰ আনন্দেৰে তাত গ’ল, য’ত সেই উত্তম সত্রযজ্ঞ চলি আছিল।
Verse 22
तदाहः कर्मणि मुने सत्रे तस्मिन्स मानवः । सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि प्रोवाच स्पष्टतस्सुधीः
তাৰ পাছত, হে মুনি, সেই দিনা সেই সত্রযজ্ঞৰ কৰ্মত এজন সুধী পুৰুষে বৈশ্বদেৱসকলক উদ্দেশ কৰি দুটা সূক্ত স্পষ্টকৈ পাঠ কৰিলে।
Verse 23
समाप्ते कर्मणि ततो विप्रा आंगिरसाश्च ते । तस्मै दत्त्वा ययुः स्वर्गं स्वंस्वं सत्रावशेषितम्
কর্ম সমাপ্ত হোৱাৰ পাছত আঙ্গিৰস বংশীয় সেই ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলে নিজৰ নিজৰ সত্রৰ অৱশিষ্ট অংশ তেওঁক অৰ্পণ কৰি, স্বৰ্গলৈ গ’ল—প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ প্ৰাপ্ত লোকলৈ।
Verse 24
तत्तदा स्वीकरिष्यंतं सुसत्रपरिशेषितम् । विज्ञाय गिरिशः सद्य आविर्भूत सदूतिकृत्
তেতিয়া ভক্তে সুসম্পন্ন যজ্ঞৰ অৱশিষ্ট অংশ গ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছে বুলি জানি গিৰীশ (ভগৱান শিৱ) তৎক্ষণাৎ দূতৰূপ ধৰি প্ৰকট হ’ল।
Verse 25
सर्वांगसुन्दरः श्रीमान्पुरुषः कृष्णदर्शनः । भावं समीक्षितुं भागं दातुं ज्ञानं परं च तत्
সেই শ্ৰীমান পুৰুষ সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ, শ্যামবৰ্ণ দৰ্শনযুক্ত আছিল; যিয়ে ভাৱ পৰীক্ষা কৰি যথোচিত ভাগ (অনুগ্ৰহ) দিত আৰু পৰম জ্ঞান দান কৰিছিল।
Verse 26
अथो स शंकरः शम्भुः परीक्षाकर ईश्वरः । उवाचोत्तरतोऽभ्येत्य नभगं तं हि मानवम्
তাৰ পিছত পৰীক্ষাকাৰী ঈশ্বৰ—শংকৰ, শম্ভু—উত্তৰ দিশৰ পৰা আহি নভগ নামৰ সেই মানুহজনক ক’লে।
Verse 27
ईश्वर उवाच । कस्त्वं गृह्णासि पुरुष ममेदं वास्तुकं वसु । प्रेषितः केन तत्सर्वं सत्यं वद ममाग्रतः
ঈশ্বৰে ক’লে—হে পুৰুষ, মোৰ বাসস্থানৰ এই ধন তুমি কিয় গ্ৰহণ কৰিছা? তোমাক কোনে পঠাইছে? মোৰ আগত সকলো সত্যকৈ কোৱা।
Verse 28
नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा तद्वचस्तात मानवो नभगः कवि । प्रत्युवाच विनीतात्मा पुरुषं कृष्णदर्शनम्
নন্দীশ্বৰে ক’লে—হে তাত! সেই বাক্য শুনি মানুহ নভগ—কবি আৰু প্ৰেৰিত—বিনীতচিত্তে কৃষ্ণবৰ্ণ দৰ্শন থকা সেই পুৰুষক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 29
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दीश्वरसनत्कुमारसंवादे कृष्णदर्शनशिवावतारवर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ তৃতীয় শতৰুদ্ৰসংহিতাত নন্দীশ্বৰ–সনৎকুমাৰ সংবাদত ‘কৃষ্ণদৰ্শন আৰু শিৱাৱতাৰবৰ্ণন’ নামৰ ঊনত্রিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 30
नन्दीश्वर उवाच । आकर्ण्य नाभगं वाक्यमिदं सत्यमुदीरितम् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पुरुषः कृष्णदर्शनः
নন্দীশ্বৰে ক’লে—নাভগে কোৱা এই সত্য বাক্য শুনি, প্ৰসন্নচিত্ত কৃষ্ণবৰ্ণ দৰ্শন থকা সেই পুৰুষে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 31
कृष्णदर्शन उवाच । विवादेऽस्मिन्हि नौ तात प्रमाणं जनकस्तव । याहि तम्पृच्छ स ब्रूयात्तत्प्रमाणन्तु सत्यतः
কৃষ্ণদৰ্শনে ক’লে—হে প্ৰিয়, আমাৰ এই বিবাদত তোমাৰ পিতাই প্ৰমাণ আৰু অধিকাৰ। গৈ তেওঁক সুধা; তেওঁ সত্যকৈ যি ক’ব, সেয়াই প্ৰমাণ বুলি গ্ৰহণ কৰা।
Verse 32
नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य नभगो मानवः कविः । आगच्छत्पितरं प्रीत्या तदुक्तं पृष्टवान्मुने
নন্দীশ্বৰে ক’লে—তেওঁৰ বাক্য শুনি মনুবংশীয় কবি নভগ স্নেহেৰে পিতৃৰ ওচৰলৈ আহিল আৰু কোৱা কথাখিনি বিষয়ে মুনিক সুধিলে।
Verse 33
पुत्रोदितं समाकर्ण्य श्राद्धदेवस्स वै मनुः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं प्राप्तस्मृतिरुवाच तम्
পুত্ৰৰ কথা শুনি শ্রাদ্ধদেৱ মনুৱে ভগৱান শিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰিলে; সেই স্মৰণে স্মৃতি ঘূৰি আহি তেওঁ তাক ক’লে।
Verse 34
मनुरुवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं स देवः पुरुषः शिवः । तस्यैव सकलं वस्तु यज्ञप्राप्तं विशेषतः
মনুৱে ক’লে—হে তাত, মোৰ বাক্য শুনা। সেই দেৱেই পৰম পুৰুষ শিৱ। সকলো বস্তু তেওঁৰেই; বিশেষকৈ যজ্ঞে যি লাভ হয়, সেয়া নিশ্চিতভাৱে তেওঁৰ উদ্দেশ্যে।
Verse 35
अध्वरोर्वरितं वस्तु रुद्रभागः प्रकीर्तितः । इत्यपि प्राज्ञवादो हि क्वचिज्जातस्तदिच्छया
অধ্বৰত (যজ্ঞত) অৰ্পিত পৱিত্ৰ বস্তু ‘ৰুদ্ৰভাগ’ বুলি প্ৰখ্যাত। জ্ঞানীসকলৰ এই বচনো কেতিয়াবা তেওঁৰেই ইচ্ছাৰে উদ্ভৱ হৈছে।
Verse 36
स देव ईश्वरः सर्वं वस्त्वर्हति न संशयः । यज्ञावशिष्टं किमुत परे तस्येच्छया विभोः
সেই দেৱ, পৰমেশ্বৰ শিৱ, সকলো অৰ্ঘ্য-অৰ্পণৰ অৰ্হ—ইয়াত সন্দেহ নাই। তেন্তে যজ্ঞাৱশিষ্টৰ কথা কি ক’ব! সৰ্বব্যাপী বিভুৰ ইচ্ছাৰে সকলো বস্তু সকলোভাৱে পৱিত্ৰ আৰু অৰ্পণযোগ্য হয়।
Verse 37
अनुग्रहार्थमायातस्तव तद्रूपतः प्रभुः । तत्र त्वं गच्छ नभग प्रसन्नं कुरु सत्यतः
তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে প্ৰভু সেই ৰূপতেই তাত আহিছে। সেয়ে, হে নাভগ, তুমি তাত গৈ সত্যভাৱে তাঁক প্ৰসন্ন কৰা।
Verse 38
क्षमापय स्वापराधं सुप्रणम्य स्तुतिं कुरु । सर्वप्रभुस्स एवेशो यज्ञाधीशोऽखिलेश्वरः
নিজ অপৰাধৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা; বিধিমতে প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰা। তেৱেঁই সকলো প্ৰভুৰ প্ৰভু, পৰমেশ্বৰ, যজ্ঞাধীশ আৰু অখিলেশ্বৰ।
Verse 39
विष्णुब्रह्मादयो देवाः सिद्धास्सर्वर्षयोऽपि हि । तदनुग्रहतस्तात समर्थः सर्वकर्मणि
বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি দেৱতা, সিদ্ধসকল আৰু সকলো ঋষিও—হে তাত—তেওঁৰ অনুগ্ৰহৰ বলতেই সকলো কৰ্মত সমৰ্থ হয়।
Verse 40
किम्बहूक्त्यात्मजश्रेष्ठ गच्छ तत्राशु माचिरम् । प्रसादय महादेवं सर्वथा सकलेश्वरम्
হে আত্মজশ্ৰেষ্ঠ! বেছি ক’বলৈ কি আছে? তাত শীঘ্ৰে যা, দেৰী নকৰিবা। সকলোভাবে মহাদেৱক—সকলেশ্বৰক—প্ৰসন্ন কৰা।
Verse 41
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा स मनुः श्राद्धदेवश्च तनयं द्रुतम् । प्रेषयामास निकटं शम्भोस्सोऽपि समेत्य तम्
নন্দীশ্বৰ ক’লে: এইদৰে কৈ মনু—শ্ৰাদ্ধদেৱ—এ নিজৰ পুত্ৰক শীঘ্ৰে শম্ভুৰ ওচৰলৈ পঠালে; আৰু সেই পুত্ৰও গৈ তেওঁৰ ওচৰ পায়ে আৰু সাক্ষাৎ কৰে।
Verse 42
नभगश्च प्रणम्याशु साञ्जलिर्नतमस्तकः । प्रोवाच सुप्रसन्नात्मा विनयेन महामतिः
তেতিয়া নভগে তৎক্ষণাৎ প্ৰণাম কৰিলে; কৰজোড়ে আৰু নতশিৰে, প্ৰসন্নচিত্ত সেই মহামতি বিনয়ে ক’লে।
Verse 43
नभग उवाच । इदं तवेश सर्वं हि वस्तु त्रिभुवने हि यत् । इत्याह मे पिता नूनं किमुताध्वरशेषितम्
নভগে ক’লে—হে ঈশ, ত্ৰিভুবনত যি কিছু আছে সেয়া সকলো তোমাৰেই। মোৰ পিতাই নিশ্চয় এই কথাই মোক কৈছে; তেন্তে যজ্ঞশেষৰ কথা কিয়?
Verse 44
अजानता मया नाथ यदुक्तन्तद्वचो भ्रमात् । अपराधन्त्वं क्षमस्व शिरसा त्वां प्रसादये
হে নাথ, অজ্ঞতাৰ বশত ভ্ৰমত মই যি কথা কৈছিলোঁ, সেই অপৰাধ ক্ষমা কৰা। মই শিৰ নত কৰি তোমাক প্ৰসন্ন কৰি তোমাৰ কৃপা প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।
Verse 45
इत्युक्त्वा नभगस्सोतिदीनधीस्तु कृताञ्जलिः । तुष्टाव तं महेशानं कृष्णदर्शनमानतः
এইদৰে কৈ নাভগ সেই দৰ্শনত প্ৰসন্নচিত্ত হ’ল। কৰযোৰ কৰি, মস্তক নত কৰি, কৃষ্ণবৰ্ণ মহেশানক স্তৱ কৰিলে।
Verse 46
श्राद्धदेवोऽपि शुद्धात्मा नतकस्साञ्जलिस्सुधीः । तुष्टाव तं प्रभुं नत्वा स्वापराधं क्षमापयत्
তেতিয়া শুদ্ধহৃদয় আৰু বিবেকী শ্রাদ্ধদেৱো কৰযোৰ কৰি নত হ’ল। প্ৰভুক প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰিলে আৰু নিজৰ অপৰাধৰ ক্ষমা বিচাৰিলে।
Verse 47
एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्ब्रह्माखिलः सुधीः । वासवाद्याः समाजग्मुः सिद्धाश्च मुनयोऽपि हि
এই অন্তৰত সেই মুহূৰ্ততে তাত বিষ্ণু আৰু সৰ্বজ্ঞ জ্ঞানী ব্ৰহ্মা উপস্থিত হ’ল। ইন্দ্ৰ আদি দেৱতা, সিদ্ধসকল আৰু মুনিসকলেও তাত সমবেত হ’ল।
Verse 48
महोत्सवं प्रकुर्वन्तः सुकृतालयोऽखिलाः । तुष्टुवुर्नतका भक्त्या सुप्रणम्य पृथक्पृथक्
সকলো—পুণ্যকৰ্মৰ আশ্ৰয়স্বরূপ—মহোৎসৱ পালন কৰিলে। ভক্তিভৰে প্ৰণাম কৰি, প্ৰত্যেকে নিজ নিজভাৱে আনন্দে স্তৱগান কৰিলে।
Verse 49
अथ रुद्रः प्रसन्नात्मा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् । उवाच नभगं प्रीत्या सस्मितं कृष्णदर्शनः
তাৰ পাছত প্ৰসন্নচিত্ত ৰুদ্ৰই তেওঁলোকক কৃপাদৃষ্টিৰে চালে। অনুগ্ৰহদায়ক শ্যামদৰ্শন প্ৰভুৱে মৃদু হাসি সহ নভগক স্নেহেৰে ক’লে।
Verse 50
कृष्णदर्शन उवाच । यत्ते पितावदद्धर्म्यं वाक्यन्तत्तु तथैव हि । त्वयापि सत्यमुक्तं तत्साधुस्त्वन्नात्र संशयः
কৃষ্ণদৰ্শনে ক’লে—তোমাৰ পিতাই কোৱা অধৰ্মময় বাক্য ঠিক তেনেকুৱাই, যেনেকৈ তুমি কৈছা। তুমি কোৱা কথা সত্য আৰু যথোচিত—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 51
अतोऽहं सुप्रसन्नोऽस्मि सर्वथा सुव्रतेन ते । ददामि कृपया ते हि ज्ञानम्ब्रह्म सनातनम्
সেয়েহে তোমাৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰতত মই সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন। কৰুণাবশে মই তোমাক সনাতন ব্ৰহ্মজ্ঞান—মোক্ষদায়ক সত্যবিদ্যা—দান কৰোঁ।
Verse 52
महाज्ञानी भव त्वं हि सविप्रो नभगं द्रुतम् । गृहाण वस्त्विदं सर्वं मद्दत्तं कृपयाधुना
হে নাভগ! তুমি শীঘ্ৰে মহাজ্ঞানী আৰু সত্য ব্ৰাহ্মণ হোৱা। এতিয়া মোৰ কৰুণাৰে, মোৰ দিয়া এই সকলো ধন-সম্পদ গ্ৰহণ কৰা।
Verse 53
इह सर्वसुखं भुङ्क्ष्व निर्विकारं महामते । सुगतिं प्राप्स्यसि त्वं हि सविप्रः कृपया मम
হে মহামতি! ইয়াত নিৰ্বিকাৰ হৈ সকলো সুখ ভোগ কৰা। মোৰ কৰুণাৰে তুমি ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে নিশ্চয় সুগতি—পৰম মঙ্গল/মোক্ষ—প্ৰাপ্ত কৰিবা।
Verse 54
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तात भगवान्स रुद्रः सत्यवत्सलः । सर्वेषाम्पश्यतान्तेषान्तत्रैवान्तर्दधे हरः
নন্দীশ্বৰ ক’লে—হে তাত! এইদৰে কৈ সত্যৱৎসল ভগৱান ৰুদ্ৰ, সকলোৰে চকুৰ আগতেই, সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 55
विष्णुर्ब्रह्मापि देवाद्यास्सर्वे ते मुनिसत्तम । स्वंस्वं धाम ययुः प्रीत्या तस्यै नत्वा दिशे मुदा
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আৰু আন সকলো দেৱগণে শিৱ-সান্নিধ্য প্ৰকাশিত সেই দিব্য দিশাক আনন্দৰে প্ৰণাম কৰি, প্ৰীতচিত্তে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল।
Verse 56
सपुत्रः श्राद्धदेवोऽपि स्वस्थानमगमन्मुदा । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्सोऽन्ते शिवपुर ययौ
শ্ৰাদ্ধদেৱো পুত্ৰসহ আনন্দৰে নিজৰ স্থানলৈ উভতি গ’ল। অতি বিপুল ভোগসুখ ভোগ কৰি শেষত তেওঁ শিৱপুৰলৈ—শিৱৰ পৰম ধামলৈ—গমন কৰিলে।
Verse 57
इत्थन्ते कीर्तितो ब्रह्मन्नवतारः शिवस्य हि । कृष्णदर्शननामा वै नभगानन्ददायकः
হে ব্ৰাহ্মণ! এইদৰে তোমাক শিৱৰ অৱতাৰ বৰ্ণনা কৰা হ’ল—‘কৃষ্ণদৰ্শন’ নামৰ, যি নভগক আনন্দ দান কৰে।
Verse 58
इदमाख्यानमनघं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्व कामफलप्रदम्
এই নিষ্কলংক পবিত্ৰ আখ্যান সৎজনক ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই দান কৰে। ইয়াক পঢ়িলে বা শুনিলেও সকলো ধৰ্ম্য কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 59
य एतच्चरितम्प्रातस्सायं च स्मरते सुधीः । कविर्भवति मन्त्रज्ञो गतिमन्ते लभेत्पराम्
যি জ্ঞানী ব্যক্তি পুৱা আৰু গধূলি এই পবিত্ৰ চৰিত স্মৰণ কৰে, সি কবি আৰু মন্ত্ৰজ্ঞ হয়; আৰু শেষত শিৱকৃপাৰে পৰম গতি লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
The chapter presents the Nabhaga narrative: after extended gurukula study and self-restraint, Nabhaga returns to a family estate already divided by his brothers, asserts his rightful share (dāya), and the account culminates in the higher theological resolution—Śiva grants Nabhaga liberating knowledge, reframing “portion” from property to jñāna.
The ‘share’ (bhāga/dāya) functions as a layered symbol: on the surface, an inheritance claim; at depth, the teaching that the supreme allotment is Śiva-jñāna. Gurukula residence and ‘jitendriya’ discipline symbolize the purification required to receive transcendent instruction, turning social dharma into a vehicle for soteriology.
Rather than emphasizing a distinct iconographic form of Śiva or Gaurī in the sampled portion, the Adhyāya highlights Śiva as the giver of jñāna (knowledge-bestowing Lord) whose grace resolves human limitation by granting the highest ‘portion’—liberation-oriented insight.