दिव्यरथारोहणम् — Śiva’s Ascent on the Divine Chariot (Pre-battle Portents)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् । संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्

সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে নানা আশ্চৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ সেই মহাদিব্য ৰথ সাজি, বেদস্বৰূপ অশ্ববোৰ জোঁটি, ব্ৰহ্মাই তাক শ্ৰীশিৱক অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 2

शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् । बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्

সিয়ে শম্ভুৰ ওচৰত নিবেদন কৰি, বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলৰ সমান আশ্ৰয়স্বৰূপ দেৱেশ শূলিনক বহুবার প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 3

ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते । सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः

তাৰ পিছত ৰথ-প্ৰাকাৰযুক্ত সেই দিব্য ৰথত সৰ্বদেৱময় মহাপ্ৰভু শম্ভু আৰূঢ় হ’ল।

Verse 4

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः । विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह

তেওঁক ঋষিসকল, দেৱগণ, গন্ধৰ্ব আৰু পন্নগসকলে স্তৱ কৰিছিল; বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আৰু লোকপালসকলেও বন্দনা কৰিছিল।

Verse 5

उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः । शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्

গীতত নিপুণ অপ্সৰাগণৰে পৰিবৃত্ত হৈ বৰদ শম্ভু মহাশোভাৰে দীপ্ত হ’ল; আৰু সেই সাৰথিক চাই (কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হ’ল)।

Verse 6

तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् । शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः

সেখানে নাৰা আৰু অহটি দ্বাৰা কল্পিত, লোকসম্ভাৰে গঠিত সেই ৰথ আঘাতে পতিত হ’ল; আৰু বেদসম্ভৱ তুৰগসকল মূৰ নত কৰি ভূমিত পৰিল।

Verse 7

चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः । चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः

বসুধা কঁপি উঠিল আৰু সকলো পৰ্বত দুলিল। হঠাতে শেষনাগো সেই ভাৰতে ব্যাকুল হৈ কঁপিল; ভাৰ সহিব নোৱাৰিলে।

Verse 8

अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः । वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्

তাৰ পাছত সেই ৰথৰ তলত ভগৱান ধৰণীধৰ উঠি দাঁড়াল। তেওঁ বৃষেন্দ্ৰৰূপ ধৰি ক্ষণমাত্ৰতে তাক দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিলে।

Verse 9

क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् । रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः

পৰক্ষণতে বৃষেন্দ্ৰো হাঁটু গাঁঠি ধৰণীত পৰিল। ৰথাৰূঢ় মহেশৰ প্ৰচণ্ড তেজ সি সহিব নোৱাৰিলে।

Verse 10

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा । स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्

তেতিয়া ভগৱানে লাগাম হাতত ধৰি অশ্বসমূহক উঠাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰিলে। আৰু পচনাৰ কৌশলে গঢ়া সেই উত্তম ৰথ দেৱৰ বাবে স্থিৰ কৰিলে।

Verse 11

ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः । ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः

তাৰ পাছত উত্তম ৰথত অৱস্থিত ব্ৰহ্মাই মন আৰু বায়ুৰ দৰে বেগৱান সেই অশ্বসমূহক তাড়না কৰিলে—যিসকল বেদময় আৰু যাত্ৰাৰ বাবে জোঁতা।

Verse 12

पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि । अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्

পুৰাতন আখ্যান অনুসাৰে তেওঁলোকৰ তিনিটা দুৰ্গ আছিল, আৰু সেয়াই আছিল তেওঁলোকৰ আকাশস্থ দিব্য গড়। কিন্তু মহেশ যেতিয়া তাত অধিষ্ঠিত হ’ল, তেতিয়া প্ৰবল দানৱসকলৰ শক্তি তেওঁৰ বশত আহিল।

Verse 13

अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः । पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्

তেতিয়া ভগৱান ৰুদ্ৰ—শংকৰ—দেৱসকললৈ চাই ক’লে: “সকল পশু (বদ্ধ জীৱ)ৰ অধিপত্য মোক দিয়া; তেতিয়াই মই অসুৰসকলক বধ কৰিম।”

Verse 14

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः । कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः

হে সুৰোত্তমসকল! দেৱসকলক আৰু অন্যসকলকো পৃথক পৃথক ‘পশুত্ব’ (বদ্ধতা) অৱস্থাত স্থাপন নকৰিলে সেই শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকল বধ্য নহয়; অন্যথা ই সিদ্ধ নহয়।

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः

সনৎকুমাৰ ক’লে: সেই ধীমন্ত দেৱদেৱৰ বাক্য শুনি, ‘পশুত্ব’ হ’ব বুলি আশংকা কৰি সকলোৱে বিষাদত পৰিল।

Verse 16

तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः । विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्

তেওঁলোকৰ অন্তৰৰ ভাব জানি দেৱদেৱ, অম্বিকাপতি শম্ভুৱে মৃদু হাঁহিলে; আৰু কৃপাৰে সেই দেৱসকলক এই বাক্য ক’লে।

Verse 17

शंभुरुवाच । मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः । श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

শম্ভুৱে ক’লে—“হে দেবশ্ৰেষ্ঠসকল, তোমালোকৰ পশুভাৱ (বন্ধজীৱ অৱস্থা) তেও পতন যেন নহয়। শুনা—পশুভাৱৰ পৰা বিমোচনৰ উপায় শুনোৱা হওক; আৰু সেই মোক্ষ সাধিত হওক।”

Verse 18

यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति । पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः

যি কোনো দিৱ্য পাশুপত-ব্ৰত সত্যভাৱে আচৰণ কৰিব, সি মোক্ষ লাভ কৰিব। ‘পশুত্ব—বন্ধ জীৱভাৱ—ৰ পৰা মুক্তি হয়’—এই কথা মই তোমালোকক সত্যৰূপে প্ৰতিজ্ঞা কৰি কৈছোঁ; তোমালোক স্থিৰ আৰু একাগ্ৰ থাকা।

Verse 19

ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम । मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः

আৰু হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল, যিসকল অন্যেও মোৰ এই পাশুপত-ব্ৰত পালন কৰিব, তেওঁলোকো নিঃসন্দেহে মোক্ষ লাভ কৰিব। কিয়নো পশুত্ব—বন্ধ জীৱভাৱ—ৰ পৰা পশুপতিৰ শৰণাগতিত তেওঁলোক মুক্ত হয়।

Verse 20

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् । शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते

যি সেই উদ্দেশ্যে ভক্তিভাৱে শুশ্ৰূষা (সেৱা) কৰায় বা নিজে কৰে—দ্বাদশ বছৰৰ নৈষ্ঠিক ব্ৰত হিচাপে হওক বা তাৰ সমতুল্য তিন বছৰৰ বাবে—সি পশুত্ব (বন্ধ জীৱভাৱ)ৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 21

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः । पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः

সেয়েহে, হে দেৱোত্তমসকল, এতিয়াৰ পৰা তোমালোক এই দিৱ্য আচাৰ-ব্ৰত অনুসৰণ কৰা; তেতিয়া তোমালোক পশুত্ব (বন্ধ জীৱভাৱ)ৰ পৰা মুক্ত হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 22

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः । तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा

সনৎকুমাৰে ক’লে—পৰমাত্মা মহেশৰ বাক্য শুনি, হৰি-ব্ৰহ্মা আদি সহ দেৱসকলে “তথাস্তु” বুলি উত্তৰ দিলে।

Verse 23

तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः । रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः

সেয়ে সকলো জীৱ—দেৱাসুৰৰ শ্ৰেষ্ঠসকলেও—প্ৰভুৰ ‘পশু’ (বন্ধ জীৱ)৷ ৰুদ্ৰ একমাত্ৰ পশুপতি, আৰু তেৱেঁই পশুক পাশৰ পৰা বিমোচন কৰে।

Verse 24

तदा पशुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः । प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्

তেতিয়া (শত্ৰুক) বধ কৰাৰ পাছত, সেই মহেশ্বৰাৰ ‘পশুপতি’ নাম সৰ্বলোকত প্ৰসিদ্ধ হ’ল, যি মঙ্গল আৰু শান্তিদায়ক।

Verse 25

मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा । अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च

তেতিয়া সকলো দেৱৰ্ষিয়ে আনন্দেৰে “জয়! জয়!” বুলি উচ্চাৰণ কৰিলে। কিন্তু দেৱাধিপতি—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু আনসকলেও—হৰ্ষিত নহ’ল।

Verse 26

तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः । जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि

সেই সময়তে সেই মহাত্মাৰ যি ৰূপ প্ৰকাশ পালে, তাক বৰ্ণনা কৰা সম্ভৱ নহয়—শত শত বছৰতেও নহয়।

Verse 27

एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः । जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः

এইদৰে উদ্যত মহেশান—মহেশানীৰ স্বামী, সৰ্বাধীশ্বৰ—সকলৰ মঙ্গল আৰু সুখদাতা, ত্ৰিপুৰ বধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 28

तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः । गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः

তেতিয়া দেবদেৱক ত্ৰিপুৰ বধত সহায় কৰিবলৈ, সূৰ্যসম দীপ্ত অমৰ-ৰাজসকলৰ অগ্ৰগণ্য সকলোৱে হাতী, ঘোঁৰা, শ্ৰেষ্ঠ সিংহ, ৰথ আৰু বৃষভত আৰূঢ় হৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 29

हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च । नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः

হল, শাল, মুষল আৰু গধুৰ ভুশুণ্ডেৰে সজ্জিত—কোনো পৰ্বতৰাজসম, কোনো গিৰিশিখৰসম—নানাবিধ অস্ত্ৰেৰে বাহু সজ্জিত কৰি সেই সুৰেশসকল হর্ষে প্ৰয়াণ কৰিলে।

Verse 30

नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः । ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः

নানাবিধ অস্ত্ৰে সমৃদ্ধ, পৰম দীপ্তিমান, মহোৎসৱত “শম্ভুৰ জয়!” বুলি ধ্বনি দি তেওঁলোকে সেই মহেশ্বৰৰ আগত আগবাঢ়িল—ইন্দ্ৰ, পদ্মোদ্ভৱ ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু অগ্ৰগণ্য আছিল।

Verse 31

जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः । ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः

দণ্ডহস্ত, জটাধাৰী সকলো মুনি হর্ষিত হ’ল; আৰু আকাশচাৰী সিদ্ধ-চাৰণসকলে পুষ্পবৃষ্টি বৰ্ষণ কৰিলে।

Verse 32

पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः । तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, সেই সকলো গণেশ্বৰ নিজৰ তিন পুত্ৰসহ আগবাঢ়ি গ’ল। তেওঁলোকৰ সংখ্যা কোনে গণনা কৰিব পাৰে? মই কেৱল কিছুমানৰ কথাই ক’ম।

Verse 33

गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः । जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

গণেশ্বৰ, দেৱগণ আৰু ভৃঙ্গীৰে পৰিবৃত সেই সৰ্বগণনায়কশ্ৰেষ্ঠ যোগবলৰে ত্ৰিপুৰ ধ্বংস কৰিবলৈ বিমানে আৰোহণ কৰি আগবাঢ়িল—যেন মহেন্দ্ৰ আকাশৰথত উঠে।

Verse 34

केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः । सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा

তেওঁ কেশ, তেওঁ বিগতবাস; তেওঁ মহাকেশ আৰু মহাজ্বৰ। তেওঁ সোমলতাৰ দৰে বৰ্ণবিশিষ্ট, সোমদাতা; আৰু তেওঁ সনকো।

Verse 35

सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा । सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च

তাত সোমধৃক, সূৰ্যৱৰ্চা আৰু সূৰ্যপ্ৰেষণকো আছিল। লগতে সূৰ্যাক্ষ, সূৰিনামা, সুৰ আৰু সুন্দৰো আছিল।

Verse 36

प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः । इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा

(তেওঁলোক) প্ৰস্কন্দ, কুন্দৰ, চণ্ড, কম্পন আৰু অতীকম্পন; ইন্দ্ৰ আৰু ইন্দ্ৰজৱো; লগতে যংতা আৰু হিমকৰো আছিল।

Verse 37

शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः । सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः

তাত শতাক্ষ, পঞ্চাক্ষ, সহস্ৰাক্ষ আৰু মহোদৰ; তদ্ৰূপ সতীজহু, শতাস্য, ৰঙ্ক আৰু কৰ্পূৰপূতন নামৰ বীৰসকলও আছিল—যুদ্ধত প্ৰকাশিত শিৱগণৰ পৰাক্ৰমী সদস্য।

Verse 38

द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः । अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः

সেই দ্বিশিখ আৰু ত্ৰিশিখ; লগতে অহংকাৰ-সৃষ্টিকৰ্তাও। তেওঁ অজমুখ, অষ্টমুখ, হযমুখ আৰু অৰ্ধমুখো বটে।

Verse 39

इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः । प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

এইদৰে সেই বীৰ গণসকল আৰু আন বহু—অপৰিমেয়—নিজ ঈশ্বৰক ঘেৰি আগবাঢ়িল; আৰু লক্ষ্যচিহ্নৰ পৰা মুক্ত হৈ যুদ্ধত অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 40

समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् । दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्

তেতিয়া তেওঁলোকে পিনাকধাৰী মহাদেৱক চাৰিওফালে ঘেৰি ওচৰলৈ আহিল। তেওঁলোক ইমানেই শক্তিমান আছিল যে কেৱল মনৰ সংকল্পেৰে এক নিমিষতে চল-অচল সমগ্ৰ জগত দগ্ধ কৰিব পাৰিছিল।

Verse 41

दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी । रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः

তেওঁলোক সমগ্ৰ জগত দগ্ধ কৰিবলৈ সমৰ্থ; তথাপি ইয়াত ত্ৰিপুৰ দগ্ধ কৰিবলৈ পিনাকীক ৰথ আৰু এটা মাত্ৰ শৰ কিয় লাগে? তেন্তে শম্ভুৰ বাবে এই উপকৰণ, বা তেওঁৰ গণ আৰু দেবগণ—ইয়াৰ প্ৰয়োজন কি?

Verse 42

स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः । स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः

হে ব্যাস! দেৱদ্বেষীসকলৰ সেই ত্ৰিপুৰ দগ্ধ কৰিবলৈ পিনাকপাণি সেই প্ৰভু স্বয়ং তাত গ’ল। নিজৰ গণসকলৰ সৈতে, আৰু দেৱগণৰ সৈতেো, তেওঁ অতি অদ্ভুত মহিমাৰে আগবাঢ়িল।

Verse 43

किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम । लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्

সেই বিষয়ত আন কি কাৰণ আছে? হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাক কওঁ—লোকসমূহত প্ৰকাশ কৰিবলৈয়ে শিৱকৰ্মৰ পৰম পাপনাশক যশ প্ৰচাৰিত হয়।

Verse 44

अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै । सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते

আৰু এটা কাৰণো আছে—দুষ্টসকলৰো নিশ্চিত বিশ্বাস জন্মাবলৈ। কিয়নো সকলো দেৱতাৰ মাজত তেওঁৰ চেয়ে শ্ৰেষ্ঠ আন কোনো নাই; কোনো দেৱেই কোনোভাৱে তেওঁক অতিক্ৰম নকৰে।