शिवस्तुतिवर्णनम् (Śiva-stuti-varṇanam) — “Description of Hymns in Praise of Śiva”
এই অধ্যায়ত ব্যাসে সনৎকুমাৰক সোধে—ত্রিপুৰ দানৱ-নেতাসকল মোহগ্ৰস্ত হৈ শিৱপূজা ত্যাগ কৰাত সমাজ-ধৰ্মব্যৱস্থা (গ্ৰন্থত উল্লিখিত স্ত্ৰীধৰ্ম আদি) কেনেকৈ দুঃআচাৰত ভাঙি পৰিল। সনৎকুমাৰে কয়—হৰি (বিষ্ণু) ‘সফল যেন’ হৈ দেৱতাসকলৰ সৈতে কৈলাসলৈ গৈ উমাপতি শিৱক সকলো বৃত্তান্ত জনায়। শিৱসন্নিধিত ব্ৰহ্মা গাঢ় সমাধিত দেখুওৱা হয়; বিষ্ণুৱে মনে সৰ্বজ্ঞ ব্ৰহ্মাক স্মৰণ কৰি পাছত শংকৰৰ স্পষ্ট স্তৱ কৰে—মহেশ্বৰ, পৰমাত্মা, ৰুদ্ৰ, নাৰায়ণ আৰু ব্ৰহ্ম ৰূপে শিৱতত্ত্বৰ একত্ব প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত বিষ্ণুৱে দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি পানীত থিয় হৈ দক্ষিণামূৰ্তি-সম্পৰ্কিত ৰুদ্ৰমন্ত্ৰ জপ কৰে আৰু শম্ভু/পৰমেশ্বৰ ধ্যান কৰে; দেৱতাসকলেও মহেশ্বৰত মন স্থিৰ কৰে। এই অধ্যায়ে স্তুতি-জপ-ধ্যানকেই দেৱানুগ্ৰহ আৰু ত্ৰিপুৰযুদ্ধচক্ৰত পৰৱৰ্তী সমাধানৰ মুখ্য উপায় বুলি দেখুৱায়।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । तस्मिन् दैत्याधिपे पौरे सभ्रातरि विमोहिते । सनत्कुमार किं वासीत्तदाचक्ष्वाखिलं विभो
ব্যাসে ক’লে—যেতিয়া সেই নগৰাধিপতি দৈত্যৰাজ ভ্ৰাতাসহ মোহগ্ৰস্ত হ’ল, হে সনৎকুমাৰ, তেতিয়া কি ঘটিল? হে বিভো, সকলো বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । त्रिपुरे च तथाभूते दैत्ये त्यक्तशिवार्चने । स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते
সনৎকুমাৰে ক’লে—যেতিয়া ত্ৰিপুৰ তেনে হ’ল—দৈত্যসকলে শিৱাৰ্চনা ত্যাগ কৰিলে; স্ত্ৰীধৰ্ম সম্পূৰ্ণৰূপে নষ্ট হ’ল; আৰু সিহঁত দুৰাচাৰত দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল—
Verse 3
कृतार्थ इव लक्ष्मीशो देवैस्सार्द्धमुमापतिम् । निवेदितुं तच्चरित्रं कैलासमगमद्धरिः
লক্ষ্মীপতি হৰি (বিষ্ণু) কৃতাৰ্থ যেন অনুভৱ কৰি দেৱসকলৰ সৈতে কৈলাসলৈ গ’ল, উমাপতি শিৱক সেই সমগ্ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণ নিবেদন কৰিবলৈ।
Verse 4
तस्योपकंठं स्थित्वाऽसौ देवैस्सह रमापतिः । ततो भूरि स च ब्रह्मा परमेण समाधिना
তেওঁৰ কাষতে থিয় হৈ ৰমাপতি বিষ্ণু দেৱসকলৰ সৈতে তাতে স্থিৰ ৰ’ল। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই পৰম সমাধিত প্ৰৱেশ কৰি, পৰমাৰ্থক লক্ষ্য কৰি বহু ধৰণে গভীৰ ধ্যান-চিন্তা কৰিলে।
Verse 5
मनसा प्राप्य सर्वज्ञं ब्रह्मणा स हरिस्तदा । तुष्टाव वाग्भिरिष्ट्वाभिश्शंकरं पुरुषोत्तमः
তেতিয়া পুরুষোত্তম হৰি ব্ৰহ্মাৰ সৈতে মনসা সৰ্বজ্ঞ শংকৰৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি, প্ৰিয় স্তোত্ৰবচন আৰু বন্দনা-শব্দেৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলে।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शिवस्तुतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত ‘শিৱস্তুতি-বৰ্ণন’ নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 7
एवं कृत्वा महादेवं दंडवत्प्रणिपत्य ह । जजाप रुद्रमंत्रं च दक्षिणामूर्तिसंभवम्
এনেদৰে কৰি সি মহাদেৱক দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে আৰু দক্ষিণামূৰ্তিৰ পৰা প্ৰাদুৰ্ভূত ৰুদ্ৰমন্ত্ৰ জপ কৰিলে।
Verse 8
जले स्थित्वा सार्द्धकोटिप्रमितं तन्मनाः प्रभुः । संस्मरन् मनसा शंभुं स्वप्रभुं परमेश्वरम्
জলত অৱস্থিত হৈ দেড় কোটি কাললৈকে, একাগ্ৰচিত্ত সেই প্ৰভুৱে মনে মনে নিজৰ পৰমেশ্বৰ শম্ভুক স্মৰণ কৰি থাকিল।
Verse 9
तावद्देवास्तदा सर्वे तन्मनस्का महेश्वरम्
তেতিয়া সেই সময়ত সকলো দেৱতাই মহেশ্বৰত মন নিবদ্ধ কৰি, কেৱল তেওঁকেই একাগ্ৰচিত্তে ধ্যান কৰি স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 10
देवा ऊचुः । नमस्सर्वात्मने तुभ्यं शंकरायार्तिहारिणे । रुद्राय नीलकंठाय चिद्रूपाय प्रचेतसे
দেৱসকলে ক’লে—হে সৰ্বাত্মন্, আপোনাক নমস্কাৰ; হে শংকৰ, আৰ্তিহাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। হে ৰুদ্ৰ, নীলকণ্ঠ, চিদ্ৰূপ সৰ্বজ্ঞ, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 11
गतिर्नस्सर्वदा त्वं हि सर्वापद्विनिवारकः । त्वमेव सर्वदात्माभिर्वंद्यो देवारिसूदन
আপুনিই সদায় আমাৰ গতি আৰু শৰণ, আপুনিই সকলো আপদা নিবারণকাৰী। হে দেৱশত্ৰুসূদন, আপুনিই সৰ্বদা সকলোৰে দ্বাৰা বন্দনীয়।
Verse 12
त्वमादिस्त्वमनादिश्च स्वानंदश्चाक्षयः प्रभुः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि साक्षात्स्रष्टा जगत्प्रभुः
তুমিই আদি, তুমিই অনাদি; তুমিই স্বানন্দস্বৰূপ, অক্ষয় প্ৰভু। প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষৰো সাক্ষাৎ স্ৰষ্টা তুমিই, জগতৰ অধিপতি।
Verse 13
त्वमेव जगतां कर्ता भर्ता हर्ता त्वमेव हि । ब्रह्मा विष्णुर्हरो भूत्वा रजस्सत्त्वतमोगुणैः
তুমিই নিশ্চিতভাৱে জগতসমূহৰ কৰ্তা, ভৰ্তা আৰু সংহাৰক। ৰজঃ, সত্ত্ব, তমঃ গুণেৰে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু হৰ হৈ তুমিই এই কাৰ্য সম্পাদন কৰা।
Verse 14
तारकोसि जगत्यस्मिन्सर्वेषामधिपोऽव्ययः । वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः
এই জগতত আপুনি তাৰক—সকলকে পাৰ কৰোৱা; আপুনি সকলোৰে অব্যয় অধিপতি। আপুনি বৰদাতা; আপুনি বাণী-স্বৰূপ। আপুনি বাক্যৰে সূচ্য পৰম সত্য, তথাপি ‘বাচ্য-বাচক’ দ্বৈততাৰ পৰা মুক্ত।
Verse 15
याच्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर्योगवित्तमैः । हृत्पुंडरीकविवरे योगिनां त्वं हि संस्थितः
মুক্তিৰ বাবে যোগতত্ত্বত পৰম নিপুণ যোগীসকলে, হে ঈশান, আপোনাকেই প্ৰাৰ্থনা আৰু আহ্বান কৰে। যোগীসকলৰ হৃদয়-পদ্মৰ অন্তৰ-গুহাত আপুনি অধিষ্ঠিত।
Verse 16
वदंति वेदास्त्वां संतः परब्रह्मस्वरूपिणम् । भवंतं तत्त्वमित्यद्य तेजोराशिं परात्परम्
বেদ আৰু সিদ্ধ সন্তসকলে আপোনাক পৰব্ৰহ্ম-স্বৰূপ বুলি কয়। আজিও তেওঁলোকে আপোনাক পৰম তত্ত্ব—সৰ্বাতীত, দিৱ্য তেজৰ অতুল ৰাশি—বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 17
परमात्मानमित्याहुररस्मिन् जगति यद्विभो । त्वमेव शर्व सर्वात्मन् त्रिलोकाधिपते भव
হে সৰ্বব্যাপী বিভো! এই জগতত সকলেই আপোনাকেই পৰমাত্মা বুলি ঘোষণা কৰে। হে শৰ্ব, হে সৰ্বাত্মন্, হে ত্ৰিলোকাধিপতি—আমাৰ শৰণ হৈ কৃপাৰে সন্নিধান হওক।
Verse 18
दृष्टं श्रुतं स्तुतं सर्वं ज्ञायमानं जगद्गुरो । अणोरल्पतरं प्राहुर्महतोपि महत्तरम्
হে জগদ্গুৰু! যি দেখা যায়, শুনা যায়, স্তৱ কৰা হয় আৰু জনা যায়—সেয়া সকলো আপোনাৰ অল্পাংশ মাত্ৰ। ঋষিসকলে কয়—আপুনি অণুতকৈও সূক্ষ্ম আৰু মহততকৈও মহান।
Verse 19
सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोक्षिशिरोमुखम् । सर्वतश्श्रवणघ्राणं त्वां नमामि च सर्वतः
মই সৰ্বদিশৰ পৰা আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ—আপোনাৰ হাত-পা সৰ্বদিকে বিস্তৃত, আপোনাৰ চকু-শিৰ-মুখ সৰ্বত্র; আপোনাৰ শ্ৰৱণ আৰু ঘ্ৰাণো সৰ্বব্যাপী।
Verse 20
सर्वज्ञं सर्वतो व्यापिन् सर्वेश्वरमनावृतम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं त्वां नमामि च सर्वतः
মই সৰ্বদিশৰ পৰা আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ—আপুনি সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বব্যাপী, সৰ্বেশ্বৰ, অনাবৃত। হে বিরূপাক্ষ, আপোনাৰ ৰূপেই বিশ্বৰূপ।
Verse 21
सर्वेश्वरं भवाध्यक्षं सत्यं शिवमनुत्तमम् । कोटि भास्करसंकाशं त्वां नमामि च सर्वतः
মই সৰ্বদিশৰ পৰা আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ—হে সৰ্বেশ্বৰ, ভৱৰ অধ্যক্ষ, সত্যস্বৰূপ, অনুত্তম শিৱ; আপোনাৰ তেজ কোটি সূৰ্যৰ সদৃশ।
Verse 22
विश्वदेवमनाद्यंतं षट्त्रिंशत्कमनीश्वरम् । प्रवर्तकं च सर्वेषां त्वां नमामि च सर्वतः
হে বিশ্বদেৱ! তুমি অনাদি-অনন্ত; ছত্রিশ তত্ত্বৰ সমূহৰূপে প্ৰকাশিত হলেও তুমি অনুত্তৰ ঈশ্বৰ। সকলোকে প্ৰৱৰ্তিত কৰা তুমি; মই সৰ্বদিশে সৰ্বভাবে তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 23
प्रवर्तकं च प्रकृतेस्सर्वस्य प्रपितामहम् । सर्वविग्रहमीशं हि त्वां नमामि च सर्वतः
হে প্ৰভু! তুমি প্ৰকৃতিক প্ৰৱৰ্তিত কৰা, সমগ্ৰ জগতৰ আদ্য প্ৰপিতামহ। তুমি সৰ্বৰূপধাৰী ঈশ্বৰ; সেয়ে মই সৰ্বদিশে সৰ্বভাবে তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 24
एवं वदंति वरदं सर्वावासं स्वयम्भुवम् । श्रुतयः श्रुतिसारज्ञं श्रुतिसारविदश्च ये
শ্ৰুতিসকলে এইদৰে স্বয়ম্ভূ প্ৰভুক ঘোষণা কৰে—বৰদাতা, সৰ্বত্ৰ অধিষ্ঠিত আশ্ৰয়, বেদসাৰৰ জ্ঞাতা; আৰু বেদসাৰবিদসকলেও তেনেকৈয়ে কয়।
Verse 25
अदृश्यमस्माभिरनेकभूतं त्वया कृतं यद्भवताथ लोके । त्वामेव देवासुरभूसुराश्च अन्ये च वै स्थावरजंगमाश्च
যি বহু ভূতৰ মাজত ব্যাপি থাকিও আমাৰ বাবে অদৃশ্য আছিল, তাক আপুনি এই লোকত প্ৰকাশ কৰিলে। সঁচাকৈ দেৱ, অসুৰ, ভূসূৰ আৰু আন সকলো স্থাৱৰ-জংগম প্ৰাণীয়ে শেষত আপোনাকেই দৰ্শন কৰি স্বীকাৰ কৰে।
Verse 26
पाह्यनन्यगतीञ्शंभो सुरान्नो देववल्लभ । नष्टप्रायांस्त्रिपुरतो विनिहत्यासुरान्क्षणात्
হে শম্ভো, যিসকলৰ আন কোনো গতি নাই—হে দেৱবল্লভ—আমাৰ দেৱসকলক ৰক্ষা কৰক। ত্ৰিপুৰৰ পৰা আমি প্ৰায় নাশপ্ৰায়; ক্ষণতে অসুৰসকলক বিনাশ কৰি আমাক উদ্ধাৰ কৰক।
Verse 27
मायया मोहितास्तेऽद्य भवतः परमेश्वर । विष्णुना प्रोक्तयुक्त्या त उज्झिता धर्मतः प्रभो
হে পৰমেশ্বৰ! আজি তেওঁলোক আপোনাৰ মায়াত মোহিত হৈছে। হে প্ৰভু, বিষ্ণুৱে কোৱা যুক্তিৰে তেওঁলোক ধৰ্মৰ পৰা বিমুখ হৈ সৎপথ ত্যাগ কৰিছে।
Verse 28
संत्यक्तसर्वधर्मांश्च बोद्धागमसमाश्रिताः । अस्मद्भाग्यवशाज्जाता दैत्यास्ते भक्तवत्सल
সকলো (বৈদিক) ধৰ্ম ত্যাগ কৰি বৌদ্ধ-আগমৰ আশ্ৰয় লৈ, আমাৰেই দুৰ্ভাগ্যবলে সেই দৈত্যসকল জন্মিলে—হে ভক্তৱৎসল।
Verse 29
सदा त्वं कार्यकर्त्ताहि देवानां शरणप्रद । वयं ते शरणापन्ना यथेच्छसि तथा कुरु
তুমিয়েই সদা দেৱসকলৰ কাৰ্য সাধনকাৰী আৰু শৰণদাতা। আমি তোমাৰ শৰণাগত; তুমি যেনেকৈ ইচ্ছা কৰা তেনেকৈ কৰা।
Verse 30
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा महेशानं देवास्तु पुरतः स्थिताः । कृतांजलिपुटा दीना आसन् संनतमूर्तयः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে মহেশানক স্তৱ কৰি দেৱসকল তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল। হাত জোৰ কৰি, দীন আৰু ব্যাকুল হৈ, নতদেহে তেওঁলোকে অৱস্থান কৰিলে।
Verse 31
स्तुतश्चैवं सुरेन्द्राद्यैर्विष्णोर्जाप्येन चेश्वरः । अगच्छत्तत्र सर्वेशो वृषमारुह्य हर्षितः
ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলে এইদৰে স্তৱ কৰি আৰু বিষ্ণুৰ জপ-আৰাধনাৰ দ্বাৰাও সন্তুষ্ট কৰি, সৰ্বেশ্বৰ ঈশ্বৰ হৰ্ষিতচিত্তে বৃষভত আৰূঢ় হৈ সেই স্থানলৈ গ’ল।
Verse 32
विष्णुमालिंग्य नंदिशादवरुह्य प्रसन्नधीः । ददर्श सुदृशा तत्र नन्दीदत्तकरोऽखिलान्
বিষ্ণুক আলিঙ্গন কৰি আৰু নন্দীশ (নন্দী)ৰ পৰা অৱতৰণ কৰি, প্ৰসন্নবুদ্ধিৰ সেই সুদৰ্শনে তাত নন্দীয়ে সহায় দিয়া সকলোকে দেখিলে।
Verse 33
अथ देवान् समालोक्य कृपादृष्ट्या हरिं हरः । प्राह गंभीरया वाचा प्रसन्नः पार्वतीपतिः
তাৰ পাছত পাৰ্বতীপতি হৰে দেৱসকলক চাই আৰু হৰি (বিষ্ণু)ৰ প্ৰতি কৃপাদৃষ্টি নিক্ষেপ কৰি, প্ৰসন্ন হৈ গম্ভীৰ বাণীৰে ক’লে।
Verse 34
शिव उवाच । ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वर । विष्णोर्मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः
শিৱে ক’লে—হে সুৰেশ্বৰ! এতিয়া মই এই দেৱকাৰ্য বুজিলোঁ; বিষ্ণুৰ মায়াবল আৰু ধীমান নাৰদৰ উদ্দেশ্যও উপলব্ধি কৰিলোঁ।
Verse 35
तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तम । पुरत्रयविनाशं च करिष्येऽहं न संशयः
হে দেৱসত্তম! অধৰ্মত স্থিৰ সেই দৈত্যসকলৰ ত্ৰিপুৰ বিনাশো মই কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 36
परन्तु ते महादैत्या मद्भक्ता दृढमानसाः । अथ वध्या मयैव स्युर्व्याजत्यक्तवृषोत्तमाः
কিন্তু সেই মহাদৈত্যসকল মোৰ ভক্ত, দৃঢ়মন। সেয়ে, হে বৃষোত্তম, তেওঁলোক মোৰ দ্বাৰাই বধ্য হ’ব—কাৰণ তেওঁলোকে ব্যাজেৰে ধৰ্মপথ ত্যাগ কৰিছে।
Verse 37
विष्णुर्हन्यात्परो वाथ यत्त्याजितवृषाः कृताः । दैत्या मद्भक्तिरहितास्सर्वे त्रिपुरवासिनः
বিষ্ণুৱে তেওঁলোকক বধ কৰক বা আন কোনো শক্তিয়ে—ত্রিপুৰবাসী এই সকলো দৈত্যক ধৰ্মত্যাগী কৰা হৈছে; তেওঁলোক সকলো মোৰ (শিৱৰ) ভক্তিহীন।
Verse 38
इति शंभोस्तु वचनं श्रुत्वा सर्वे दिवौकसः । विमनस्का बभूवुस्ते हरिश्चापि मुनीश्वर
শম্ভু (শিৱ)-ৰ বচন শুনি স্বৰ্গবাসী সকলো দেৱ বিমনস্ক হ’ল; আৰু হে মুনীশ্বৰ, হৰি (বিষ্ণু)ও শোকে ভৰি উঠিল।
Verse 39
देवान् विष्णुमुदासीनान् दृष्ट्वा च भवकृद्विधिः । कृतांजलिपुरश्शंभुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
দেৱসকলক আৰু বিষ্ণুকো উদাসীন হৈ থিয় থকা দেখি, জগত্-স্ৰষ্টা বিধাতা ব্ৰহ্মাই কৰজোড়ে শম্ভুৰ ওচৰলৈ গৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । न किंचिद्विद्यते पापं यस्मात्त्वं योगवित्तमः । परमेशः परब्रह्म सदा देवर्षिरक्षकः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে প্ৰভু, আপোনাৰ ক্ষেত্ৰত পাপৰ কোনো স্থান নাই; কিয়নো আপুনি যোগৰ পৰম জ্ঞাতা। আপুনি পৰমেশ্বৰ, পৰব্ৰহ্ম; সদায় দেৱ আৰু ঋষিসকলৰ ৰক্ষক।
Verse 41
तवैव शासनात्ते वै मोहिताः प्रेरको भवान् । त्यक्तस्वधर्मत्वत्पूजाः परवध्यास्तथापि न
নিশ্চয় আপোনাৰেই শাসনত তেওঁলোক মোহিত হৈছে; প্ৰেৰক শক্তি আপুনি নিজেই। স্বধৰ্ম ত্যাগ কৰি তেওঁলোক আনৰ দ্বাৰা বধ্যযোগ্য হ’লেও, তথাপি তেওঁলোক (বধৰ বাবে) নহয়।
Verse 42
अतस्त्वया महादेव सुरर्षिप्राणरक्षक । साधूनां रक्षणार्थाय हंतव्या म्लेच्छजातयः
গতিকে হে মহাদেৱ, দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ প্ৰাণৰক্ষক, সাধুসকলৰ ৰক্ষাৰ বাবে ম্লেচ্ছসকলক বিনাশ কৰিব লাগে।
Verse 43
राज्ञस्तस्य न तत्पापं विद्यते धर्मतस्तव । तस्माद्रक्षेद्द्विजान् साधून्कंटकाद्वै विशोधयेत्
ধৰ্ম অনুসৰি কাম কৰা সেই ৰজাৰ কোনো পাপ নহয়। গতিকে তেওঁ দ্বিজ আৰু সাধুসকলক ৰক্ষা কৰিব লাগে আৰু দুষ্টবোৰক আঁতৰাব লাগে।
Verse 44
एवमिच्छेदिहान्यत्र राजा चेद्राज्यमात्मनः । प्रभुत्वं सर्वलोकानां तस्माद्रक्षस्व मा चिरम्
যদি ৰজাই এই পৃথিৱীত নিজৰ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰিব বিচাৰে আৰু সকলো লোকৰ ওপৰত আধিপত্য বজাই ৰাখিব বিচাৰে, তেন্তে পলম নকৰাকৈ ৰক্ষা কৰক।
Verse 45
मुनीन्द्रेशास्तथा यज्ञा वेदाश्शास्त्रादयोखिलाः । प्रजास्ते देवदेवेश ह्ययं विष्णुरपि ध्रुवम्
হে দেৱদেৱেশ, মুনিবৰসকল, যজ্ঞ, বেদ আৰু সকলো শাস্ত্ৰ, লগতে এই সকলো প্ৰজা আপোনাৰেই। প্ৰকৃততে এই বিষ্ণুও নিশ্চিতভাৱে আপোনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
Verse 46
देवता सार्वभौमस्त्वं सम्राट्सर्वेश्वरः प्रभो । परिवारस्तवैवैष हर्यादि सकलं जगत्
হে প্ৰভু, আপুনি সাৰ্বভৌম সম্ৰাট আৰু সৰ্বেশ্বৰ। হৰি (বিষ্ণু)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এই সমগ্ৰ জগত আপোনাৰেই পৰিয়াল আৰু আপোনাৰ আধিপত্যতে আছে।
Verse 47
युवराजो हरिस्तेज ब्रह्माहं ते पुरोहितः । राजकार्यकरः शक्रस्त्वदाज्ञापरि पालकः
হে তেজস্বী হৰি! তুমি যুবৰাজ হ’বা। মই ব্ৰহ্মা তোমাৰ পুৰোহিত হ’ম। শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ৰাজকাৰ্য সম্পাদন কৰি তোমাৰ আজ্ঞা নিষ্ঠাৰে পালন কৰিব।
Verse 48
देवा अन्येपि सर्वेश तव शासनयन्त्रिताः । स्वस्वकार्यकरा नित्यं सत्यं सत्यं न संशयः
হে সৰ্বেশ্বৰ! আন দেৱতাসকলও তোমাৰ শাসন-ব্যৱস্থাৰে নিয়ন্ত্রিত। তেওঁলোকে নিত্য নিজ নিজ কৰ্তব্য সম্পাদন কৰে—ই সঁচা, সঁচাই; সন্দেহ নাই।
Verse 49
सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरस्सुरपो विधिम्
সনৎকুমাৰে ক’লে— ব্ৰহ্মাৰ সেই বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ শংকৰ প্ৰসন্নচিত্ত হৈ সুৰপ বিধাতা (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 50
शिव उवाच । हे ब्रह्मन् यद्यहं देवराजस्सम्राट् प्रकीर्त्तितः । तत्प्रकारो न मे कश्चिद्गृह्णीयां यमिह प्रभुः
শিৱে ক’লে—হে ব্ৰহ্মন, মই যদি দেৱৰাজৰো সম্ৰাট বুলি খ্যাত হওঁ, তথাপি ইয়াত তেনে প্ৰভুত্ব মই গ্ৰহণ নকৰোঁ; এই বিষয়ত শাসকৰ দৰে অধিকাৰো নলওঁ।
Verse 51
रथो नास्ति महादिव्यस्तादृक् सारथिना सह । धनुर्बाणादिकं चापि संग्रामे जयकारकम्
এনে কোনো মহাদিব্য ৰথ নাই, তেনে সাৰথিও নাই; আৰু ধনু-বাণ আদিো এনে নহয় যে যুদ্ধত নিশ্চিত জয় আনে।
Verse 52
यमास्थाय धनुर्बाणान् गृहीत्वा योज्य व मनः । निहनिष्याम्यहं दैत्यान् प्रबलानपि संगरे
যমক আশ্ৰয় কৰি, ধনু-কাঁড় হাতত লৈ আৰু মন স্থিৰ কৰি, মই যুদ্ধত শক্তিশালী দৈত্যবোৰকো বিনাশ কৰিম।
Verse 53
सनत्कुमार उवाच । अद्य सब्रह्मका देवास्सेन्द्रोपेन्द्राः प्रहर्षिताः । श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं नत्वा प्रोचुर्महेश्वरम्
সনৎকুমাৰে ক’লে: আজি ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ আৰু উপেন্দ্ৰৰ সৈতে সকলো দেৱতা অত্যন্ত আনন্দিত হ’ল। প্ৰভুৰ বাক্য শুনি তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰিলে আৰু মহেশ্বৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 54
देवा ऊचुः वयं भवाम देवेश तत्प्रकारा महेश्वर । रथादिका तव स्वा मिन्संनद्धास्संगराय हि
দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱেশ, হে মহেশ্বৰ! আপোনাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে আমি সম্পূৰ্ণ সজ্জ। হে স্বামী, আমাৰ ৰথ আদি আৰু সকলো যুদ্ধ-সামগ্ৰী নিশ্চয়েই ৰণৰ বাবে সুসন্নদ্ধ।
Verse 55
इत्युक्त्वा संहतास्सर्वे शिवेच्छामधिगम्य ह । पृथगूचुः प्रसन्नास्ते कृताञ्जलिपुटास्सुराः
এইদৰে কৈ সকলো দেৱতা একেলগে গোট খাই শিৱৰ অভিপ্ৰায় বুজি, প্ৰসন্নচিত্তে কৰযোৰ কৰি, পালাক্ৰমে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The devas, led by Viṣṇu, approach Kailāsa to address Śiva amid the Tripura crisis, offering Śiva-stuti and engaging in Rudra-mantra practice as the immediate narrative action.
The hymn collapses divine titles into Śiva—calling him Paramātman, Brahman, and also Rudra/Nārāyaṇa—thereby asserting Śiva’s ultimate status while presenting devotion as the medium of inter-divine recognition.
Śiva is highlighted as Maheśvara/Parameśvara/Śaṅkara/Umāpati and linked to Dakṣiṇāmūrti via the Rudra-mantra context; Viṣṇu appears as Hari/Ramāpati/Nārāyaṇa as the principal devotee-speaker.