गिलासुर-आक्रमणम् तथा शिवसैन्य-समाह्वानम् — The Assault of Gila and Śiva’s Mobilization
অধ্যায় ৪৬ত সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰে—‘গিল’ নামৰ দৈত্যৰাজ গদা ধৰি বৃহৎ সেনাসহ দ্ৰুত আগবাঢ়ি মহেশ্বৰৰ পবিত্ৰ দুৰ্গ ‘গুহামুখ’ত ভয়ংকৰ আক্ৰমণ কৰি ভেদ কৰিবলৈ ধৰে। দৈত্যসকলে বিজুলীৰ দৰে দীপ্ত অস্ত্ৰে দ্বাৰ আৰু উদ্যানপথ ভাঙি, গছ-লতা, জল আৰু দিৱ্য পৰিসৰৰ সৌন্দৰ্য-শৃঙ্খলা ধ্বংস কৰি মৰ্যাদাহীন উপদ্ৰৱ কৰে। তেতিয়া শূলপাণি কপৰ্দী পিনাকী হৰে নিজৰ গণসৈন্য স্মৰণ কৰি সমাহ্বান কৰে; ক্ষণতে দেৱগণ (অগ্ৰে বিষ্ণু), ভূতগণ, গণ, প্ৰেত-পিশাচ আদি ৰথ, গজ, অশ্ব, বৃষভ আদি বাহনসহ সমবেত হয়। তেওঁলোকে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি বীৰকক সেনাপতি মানে আৰু মহেশ্বৰৰ আজ্ঞাত যুদ্ধলৈ গমন কৰে। পৰৱৰ্তী যুদ্ধক যুগান্তসদৃশ, সীমাহীন আৰু মহাজাগতিক বুলি কোৱা হৈছে—অপবিত্ৰতাৰ বিপৰীতে ধৰ্মস্থাপনৰ মহাসংঘৰ্ষ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । तस्येंगितज्ञश्च स दैत्यराजो गदां गृहीत्वा त्वरितस्ससैन्यः । कृत्वाथ साऽग्रे गिलनामधेयं सुदारुणं देववरैरभेद्यम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—তাৰ অভিপ্ৰায় বুজি সেই দানৱৰাজে গদা ধৰি সৈন্যসহ ত্বৰিতে আগবাঢ়িল। সি নিজৰ আগত ‘গিল’ নামৰ অতি ভয়ংকৰ (ব্যূহ/অস্ত্ৰ) গঢ়িলে, যাক দেবশ্ৰেষ্ঠসকলেও ভেদ কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 2
गुहामुखं प्राप्य महेश्वरस्य बिभेद शस्त्रैरशनिप्रकाशैः । अन्ये ततो वीरकमेव शस्त्रैरवाकिरञ्छैल सुतां तथान्ये
মহেশ্বৰৰ গুহামুখত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকে বিজুলীৰ দৰে উজ্জ্বল অস্ত্ৰৰে তাক বিদীৰ্ণ কৰিলে। তাৰ পিছত কিছুমান যোদ্ধাই বীৰকক আৰু আন কিছুমানে পাৰ্বতীক লক্ষ্য কৰি অস্ত্ৰ বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 3
द्वारं हि केचिद्रुचिरं बभंजुः पुष्पाणि पत्राणि विनाशयेयुः । फलानि मूलानि जलं च हृद्यमुद्यानमार्गानपि खंडयेयुः
কোনোবাই সুন্দৰ দুৱাৰখন ভাঙি পেলালে; আন কোনোবাই ফুল আৰু পাতবোৰ নষ্ট কৰিলে। তেওঁলোকে ফল, মূল আৰু মনোৰম জল ধ্বংস কৰিলে আৰু উদ্যানৰ পথবোৰো ভাঙি পেলালে।
Verse 4
विलोडयेयुर्मुदिताश्च केचिच्छृंगाणि शैलस्य च भानुमंति । ततो हरस्सस्मृतवान्स्वसैन्यं समाह्वयन्कुपितः शूलपाणिः
তেওঁলোকৰ কিছুমানে আনন্দত পৰ্বতৰ দীপ্তিমান শৃংগসমূহ কঁপাই তুলিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া শূলপাণি হৰে নিজৰ সৈন্য স্মৰণ কৰি ক্ৰোধেৰে সেনাক আহ্বান কৰিলে।
Verse 5
भूतानि चान्यानि सुदारुणानि देवान्ससैन्यान्सह विष्णुमुख्यान् । आहूतमात्रानुगणास्ससैन्या रथैर्गजैर्वाजिवृषैश्च गोभिः
আৰু আন বহু ভয়ংকৰ আৰু দাৰুণ ভূত—বিষ্ণু-প্ৰমুখ দেৱগণ আৰু তেওঁলোকৰ সেনাসহ—আহ্বান মাত্ৰতেই তৎক্ষণাৎ উপস্থিত হ’ল। সেই অনুগণসকল সেনাসহ ৰথ, গজ, অশ্ব, বৃষভ আৰু গোৱাল-পশুসহ সমাগত হ’ল।
Verse 6
उष्ट्रैः खरैः पक्षिवरैश्च सिंहैस्ते सर्वदेवाः सहभूतसंघैः । व्याघ्रैमृगैस्सूकरसारसैश्च समीनमत्स्यैश्शिशुमारमुख्यैः
সকলো দেৱগণ ভূতসংঘসহ উট, গাধা, শ্ৰেষ্ঠ পক্ষী আৰু সিংহৰ সৈতে আহিল; লগতে ব্যাঘ্ৰ, মৃগ, সূকৰ, সাৰস আৰু জলচৰসমূহ—মাছ আৰু শিশুমাৰ-প্ৰমুখসহ—সমেত উপস্থিত হ’ল।
Verse 7
अन्यैश्च नाना विधजीवसंघैर्विशीर्णदंशाः स्फुटितैस्स्मशानैः । भुजंगमैः प्रेतशतैः पिशाचैर्दिव्यैर्विमानैः कमलाकरैश्च
আৰু নানাবিধ জীৱসমূহো আহিল—ভাঙি-চুৰ্ণ হোৱা শ্মশানসমূহৰ মাজত, যিসকলৰ দংশ ক্ষীণ আৰু জৰ্জৰ হৈছিল। লগতে আছিল ভুজংগ, শত শত প্ৰেত আৰু পিশাচ; আৰু দিৱ্য বিমান আৰু কমলভৰা সৰোবৰসমূহো প্ৰকট হ’ল।
Verse 8
नदीनदैः पर्वतवाहनैश्च समागताः प्रांजलयः प्रणम्य । कपर्दिनं तस्थुरदीनसत्त्वास्सेनापतिं वीरकमेव कृत्वा
নদীসমূহ আৰু নদাধিপতিসকলৰ সৈতে, আৰু পৰ্বতসমূহ আৰু তেওঁলোকৰ বাহকসকলৰ সৈতে তেওঁলোকে সমবেত হ’ল। অঞ্জলি বঁধি প্ৰণাম কৰি কপর্দিন (শিৱ) সন্মুখত নিৰ্ভয়ে থিয় দিলে; আৰু কেৱল বীৰককেই সেনাপতি নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 9
विसर्जयामास रणाय देवान्विश्रांतवाहानथ तत्पिनाकी । युद्धे स्थिरं लब्धजयं प्रधानं संप्रेषितास्ते तु महेश्वरेण
তাৰ পাছত পিনাকধাৰী পৰমেশ্বৰে, যিসকল দেৱতাৰ বাহন বিশ্ৰাম পাইছিল, তেওঁলোকক ৰণলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে। যুঁজত স্থিৰ আৰু বিজয়নিশ্চিত সেই প্ৰধান দেৱগণ মহেশ্বৰৰ আদেশে আগবাঢ়িল।
Verse 10
चक्रुर्युगांतप्रतिमं च युद्धं मर्य्यादहीनं सगिलेन सर्वे । दैत्येन्द्रसैन्येन सदैव घोरं क्रोधान्निगीर्णास्त्रिदशास्तु संख्ये
তেতিয়া সকলোৱে একেলগে যুগান্ত-প্ৰলয় সদৃশ, সীমা-সংযমহীন ভয়ংকৰ যুদ্ধ কৰিলে। সেই সংঘৰ্ষত দৈত্যেন্দ্ৰৰ সেনা সদায় বিভীষিকাময় আছিল, আৰু ৰণমধ্যত ত্ৰিদশ দেৱতা যেন ক্ৰোধে গিলি পেলোৱা হ’ল।
Verse 11
तस्मिन्क्षणे युध्यमानाश्च सर्वे ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कशशांकमुख्याः । आसन्निगीर्णा विधसेन तेन सैन्ये निगीर्णेऽस्ति तु वीरको हि
সেই ক্ষণতে ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, বিষ্ণু, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আদি মুখ্য দেৱসকল যুদ্ধ কৰি আছিল; সেই মহাসেনাই তেওঁলোকক যেন গিলিবলৈ উদ্যত হৈছিল। সেনা গিলি পেলোৱা সময়ত কেৱল বীৰক নামৰ বীৰজনেই অৱশিষ্ট ৰ’ল।
Verse 12
विहाय संग्रामशिरोगुहां तां प्रविश्य शर्वं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । प्रोवाच दुःखाभिहतः स्मरारिं सुवीरको वाग्ग्मिवरोऽथ वृत्तम्
‘সংগ্ৰামশিৰা’ নামৰ সেই গুহা এৰি সুৱীৰকে ভিতৰলৈ সোমাই শৰ্ব (শ্ৰীশিৱ)ক মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰিলে। দুখে আঘাতপ্ৰাপ্ত সেই বাক্পটু জনে স্মৰাৰিৰ আগত যি ঘটিছিল সেয়া যথাৱৃত্ত ক’লে।
Verse 13
निगीर्णैते सैन्यं विधसदितिजेनाद्य भगवन्निगीर्णोऽसौ विष्णुस्त्रिभुवनगुरुर्दैत्यदलनः । निगीर्णौ चन्द्रार्कौद्रुहिणमघवानौ च वरदौ निगीर्णास्ते सर्वे यमवरुणवाताश्च धनदः
হে ভগৱান! আজি দেৱ-ব্যৱস্থাৰ বিনাশকাৰী সেই দিতিজে আপোনাৰ সেনাক গিলি পেলাইছে। ত্ৰিভুবনগুৰু আৰু দৈত্যদলন বিষ্ণুও গিলি পেলোৱা হৈছে। চন্দ্ৰ-সূৰ্য, বৰদাতা ব্ৰহ্মা আৰু ইন্দ্ৰ; লগতে যম, বৰুণ, বায়ু আৰু ধনদ (কুবেৰ)—সকলোৱে গিলি পেলোৱা হৈছে।
Verse 14
स्थितोस्म्येकः प्रह्वः किमिह करणीयं भवतु मे अजेयो दैत्येन्द्रः प्रमुदितमना दैत्यसहितः
মই ইয়াত একাই থিয় হৈ আছোঁ, বিনয়ে মূৰ নত কৰি। এতিয়া মই কি কৰিম? দৈত্যেন্দ্ৰ অজেয়, আৰু প্ৰমুদিত মনে দৈত্যসকলসহ উপস্থিত।
Verse 15
अजेयं त्वां प्राप्तः प्रतिभयमना मारुतगतिस्स्वयं विष्णुर्देवः कनककशिपुं कश्यपसुतम् । नखैस्तीक्ष्णैर्भक्त्या तदपिभगवञ्छिष्टवशगः प्रवृत्तस्त्रैलोक्य विधमतु मलं व्यात्तवदनः
হে অজেয় প্ৰভু! ভয় হৰণৰ অভিপ্ৰায়ে, বায়ুৰ বেগে স্বয়ং বিষ্ণুদেৱ কশ্যপসুত হিৰণ্যকশিপুৰ ওচৰলৈ আহিল। তীক্ষ্ণ নখে, ভক্তিয়ে প্ৰেৰিত হৈ, হে ভগৱান, সিও তোমাৰ শাসনৰ বশৱৰ্তী হৈ, মুখ মেলি ত্ৰিলোকৰ মলিনতা বিধ্বংস কৰিবলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 16
वसिष्ठाद्यैश्शप्तो भुवनपतिभिस्सप्तमुनिभिस्तथाभूते भूयस्त्वमिति सुचिरं दैत्यसहितः
বসিষ্ঠ আদি ঋষি, ভুবনপালকসকল আৰু সপ্তমুনিৰ শাপে শপিত হৈ, সি দৈত্যসকলসহ সেই অৱস্থাত বহুদিন থাকিল; মনতে ভাবি থাকিল—“আকৌ মই উঠিম, আকৌ ঘূৰি আহিম।”
Verse 17
ततस्तेनोक्तास्ते प्रणयवचनैरात्मनि हितैः कदास्माद्वै घोराद्भवति मम मोक्षो मुनिवराः । यतः क्रुद्धैरुक्तो विधसहरणाद्युद्धसमये ततो घोरैर्बाणैर्विदलितमुखे मुष्टिभिरलम्
তেতিয়া তেওঁৰ স্নেহময় আৰু হিতকৰ বাক্যৰে সম্বোধিত হৈ সেই মুনিবৰসকলে ক’লে— “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! এই ঘোৰ অৱস্থাৰ পৰা মোৰ মোক্ষ কেতিয়া হ’ব? কিয়নো যুদ্ধসময়ত ক্ৰুদ্ধ হৈ বিধাতাৰ ভাগ হৰণ কৰাৰ কথা ক’ওঁতে, ভয়ংকৰ বাণে মোৰ মুখ বিদীৰ্ণ কৰিলে—এতিয়া এই মুষ্টিঘাত যথেষ্ট!”
Verse 18
बदर्याख्यारण्ये ननु हरिगृहापुण्यवसतौ निसंस्तभ्यात्मानं विगतकलुषो यास्यसि परम् । ततस्तेषां वाक्यात्प्रतिदिनमसौ दैत्यगिलनः क्षुधार्तस्संग्रामाद्भ्रमति पुनरामोदमुदितः
“বদৰী নামৰ অৰণ্যত—হৰিৰ গৃহসম পুণ্যধামত—তুমি অন্তঃকৰণ স্থিৰ কৰি, কলুষমুক্ত হৈ পৰম পদ লাভ কৰিবা।” তেওঁলোকৰ এই বাক্যৰ পাছত সেই দৈত্যভক্ষক ভোকত কাতৰ হৈ যুদ্ধকাৰণে পুনৰ ঘূৰি ফুৰিলে; তথাপি নিজৰ উগ্ৰ পৰাক্ৰমৰ আনন্দত মুদিত আছিল।
Verse 19
तमस्वेदं घोरं जगदुदितयोस्सूर्यशशिनोर्यथाशुक्रस्तुभ्यं परमरिपुरत्यंतविकरः । हतान्देवैर्देत्यान्पुनरमृतविद्यास्तुतिपदैस्सवीर्यान्संदृष्टान्व्रणशतवियुक्तान्प्रकुरुते
এই ভয়ংকৰ অন্ধকাৰ জগতত উদিত সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ দীপ্তিৰ দৰে; তথাপি তোমাৰ বাবে ই পৰম শত্রু, অতিশয় বিকৰাল। দেৱে হতা দৈত্যসকল অমৃতবিদ্যাৰ স্তুতি-পদে পুনৰ জীৱিত হৈছে—বীৰ্যবান, শত শত ঘাঁৰ পৰা মুক্ত হৈ পুনৰ দেখা দিছে।
Verse 20
वरं प्राणास्त्याज्यास्तव मम तु संग्रामसमये भवान्साक्षीभूतः क्षणमपि वृतः कार्यकरणे
প্ৰাণ ত্যাগ কৰাও শ্ৰেয়; কিন্তু যুদ্ধসময়ত তুমি এক মুহূর্তও পিছু হটিবা নালাগে। মোৰ সাক্ষী হৈ কাৰ্যসাধনত নিয়োজিত থাকা।
Verse 21
सनत्कुमार उवाच । इतीदं सत्पुत्रात्प्रमथपतिराकर्ण्य कुपितश्चिरं ध्यात्वा चक्रे त्रिभुवनपतिः प्रागनुपमम् । प्रगायत्सामाख्यं दिनकरकराकारवपुषा प्रहासात्तन्नाम्ना तदनु निहतं तेन च तमः
সনৎকুমাৰ ক’লে—সেই সৎপুত্ৰৰ বাক্য শুনি প্ৰমথপতি (শিৱ) ক্ৰুদ্ধ হ’ল। দীঘল ধ্যানৰ পাছত ত্ৰিভুবনপতিয়ে পূৰ্বে নেদেখা এক অনুপম কাৰ্য কৰিলে। সামগান গাই তেওঁ সূৰ্যকিৰণ সদৃশ দেহ ধৰি প্ৰকট হ’ল; আৰু সেই (উচ্চাৰিত) নামযুক্ত নিজৰ হাস্যৰে পাছত সেই অন্ধকাৰ নাশ কৰিলে।
Verse 22
प्रकाशेस्मिंल्लोके पुनरपि महायुद्धमकरोद्रणे दैत्यैस्सार्द्धं विकृतवदनैर्वीरकमुनिः । शिलाचूर्णं भुक्त्वा प्रवरमुनिना यस्तु जनितस्स कृत्वा संग्रामं पुरमपि पुरा यश्च जितवान्
এই প্ৰকাশিত জগতত বীৰক মুনিয়ে পুনৰ ৰণভূমিত বিকৃত-মুখ দানৱসকলৰ সৈতে মহাযুদ্ধ কৰিলে। যিজন শ্ৰেষ্ঠ মুনিৰ দ্বাৰা শিলা-চূৰ্ণ ভক্ষণৰ পাছত জনিত হৈছিল, তেওঁ যুদ্ধ কৰি পূৰ্বকালত তেওঁলোকৰ দুৰ্গো জয় কৰিছিল।
Verse 23
महारुद्रस्सद्यः स खलु दितिजेनातिगिलितस्ततश्चासौ नन्दी निशितशरशूलासिसहितः । प्रधानो योधानां मुनिवरशतानामपि महान्निवासो विद्यानां शमदममहाधैर्यसहितः
মহাদানৱে মহাৰুদ্ৰক তৎক্ষণাৎ গিলি পেলালে। তাৰ পাছত নন্দী তীক্ষ্ণ বাণ, ত্ৰিশূল আৰু খড়্গসহ আগবাঢ়িল—যোদ্ধাসকলৰ মাজত অগ্ৰণী, শত শত মুনিবৰৰ মাজতো মহান, বিদ্যাৰ নিবাস, শম-দম আৰু মহাধৈৰ্যসমন্বিত।
Verse 24
निरीक्ष्यैवं पश्चाद्वृषभवरमारुह्य भगवान्कपर्द्दी युद्धार्थी विधसदितिजं सम्मुखमुखः । जपन्दिव्यं मन्त्रं निगलनविधानोद्गिलनकं स्थितस्सज्जं कृत्वा धनुरशनिकल्पानपि शरान्
এদৰে নিৰীক্ষণ কৰি পাছত ভগৱান কপৰ্দী যুদ্ধাৰ্থে শ্ৰেষ্ঠ বৃষভত আৰূঢ় হৈ সন্মুখত থকা দৈত্যক অভিমুখ কৰি স্থিৰ হ’ল। গিলি পেলাই পুনৰ উগলি দিব পৰা দিৱ্য মন্ত্র জপ কৰি, ধনুৰ্জ্যাত বজ্ৰসম শৰ সজাই সন্নদ্ধ হৈ থাকিল।
Verse 25
ततौ निष्कांतोऽसौ विधसवदनाद्वीरकमुनिर्गृहीत्वा तत्सर्वे स्वबलमतुलं विष्णुसहितः । समुद्गीर्णास्सर्वे कमलजबलारीन्दुदिनपाः प्रहृष्टं तसैन्यं पुनरपि महायुद्धमकरोत्
তাৰপিছত বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ মুখৰ পৰা বীৰক নামৰ সেই বীৰ মুনি ওলাই আহিল। বিষ্ণুসহ নিজৰ অতুল বল ধৰি তেওঁ সকলোকে একত্ৰ কৰিলে। কমলজ (ব্ৰহ্মা), বলাৰি (ইন্দ্ৰ), চন্দ্ৰ আৰু দিনপতি (সূৰ্য) সকলোৱে যুদ্ধধ্বনি তুলিলে; আৰু সেই উল্লসিত সেনা পুনৰ মহাযুদ্ধত নামিল।
Verse 26
जिते तस्मिञ्छुक्रस्तदनु दितिजान्युद्धविहतान् यदा विद्यावीर्यात्पुनरपि सजीवान्प्रकुरुते । तदा बद्ध्वानीतः पशुरिव गणैभूतपतये निगीर्णस्तेनासौ त्रिपुररिपुणा दानवगुरुः
দৈত্যসকল পৰাজিত হোৱাৰ পাছত, শুক্ৰে মন্ত্ৰবিদ্যাৰ শক্তিৰে যুদ্ধত নিহত দিতিজসকলক পুনৰ জীৱিত কৰিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া গণসকলে তেওঁক পশুৰ দৰে বান্ধি ভূতপতি মহাদেৱৰ ওচৰলৈ টানি নিলে; আৰু তাত ত্ৰিপুৰাৰি শিৱে সেই দানৱগুৰুক গিলি পেলালে।
Verse 27
विनष्टे शुक्राख्यो सुररिपुनिवासस्तदखिलो जितो ध्वस्तो भग्नो भृशमपि सुरैश्चापि दलितम् । प्रभूतैर्भूतौघैर्दितिजकुणपग्रासरसिकैस्सरुंडैर्नृत्यद्भिर्निशितशरशक्त्युद्धृतकरैः
দেৱশত্ৰুসকলৰ আশ্ৰয় বুলি খ্যাত শুক্ৰ বিনষ্ট হোৱাত দৈত্যসকলৰ সেই সমগ্ৰ দুৰ্গ জয়, ধ্বংস আৰু সম্পূৰ্ণ ভগ্ন হ’ল; দেৱতাসকলে তাক ভীষণভাৱে চেপি পেলালে। তাৰপিছত অগণিত ভূতদল উথলি উঠিল—দানৱ শৱ-কুণপ গিলাত ৰস লোৱা—হুঙ্কাৰ দি নাচি, হাতে তীক্ষ্ণ তীৰ আৰু শক্তি উঁচাই।
Verse 28
प्रमत्तैर्वेतालैस्सुदृढकरतुंडैरपि खगैवृकैर्नानाभेदैश्शवकुणपपूर्णास्यकवलैः । विकीर्णे संग्रामे कनककशिपोर्वंशजनकश्चिरं युद्धं कृत्वा हरिहरमहेन्द्रैश्च विजितः
উন্মত্ত বেতাল, অতি দৃঢ় আৰু শক্তিশালী ঠোঁট থকা পখী, আৰু নানাবিধ নৰিয়া—যাৰ মুখ শৱ-কুণপৰ কৱলৰে ভৰা—ইয়াৰ মাজত যুদ্ধক্ষেত্ৰ যেতিয়া বিশৃঙ্খল হৈ পৰিল, তেতিয়া হিৰণ্যকশিপুৰ বংশজনক বহু সময় যুদ্ধ কৰিও শেষত হৰি, হৰ আৰু মহেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা পৰাজিত হ’ল।
Verse 29
प्रविष्टे पाताले गिरिजलधिरंध्राण्यपि तथा ततस्सैन्ये क्षीणे दितिजवृषभश्चांधकवरः । प्रकोपे देवानां कदनदवरो विश्वदलनो गदाघातैर्घोरैर्विदलितमदश्चापि हरिणा
সি পাতাললৈ—পৰ্বতৰ গুহা আৰু সাগৰৰ গভীৰ গৰ্ভলৈও—প্ৰৱেশ কৰোঁতে, সেনা ক্ষীণ হোৱাত দিতিজসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, দানৱবৃষভ অন্ধক উঠি দাঁড়াল। দেৱতাসকল ক্ৰোধে জ্বলি উঠিলে, সংহাৰৰ অগ্ৰগণ্য আৰু বিশ্ববিদাৰক তাৰ অহংকাৰো হৰিৰ ভয়ংকৰ গদাঘাতে বিদীৰ্ণ হৈ চূৰ্ণ হ’ল।
Verse 30
न वै यस्सग्रामं त्यजति वरलब्धः किलः यत स्तदा ताडैर्घोरैस्त्रिदशपतिना पीडिततनुः । ततश्शस्त्रास्त्रौघैस्तरुगिरिजलैश्चाशु विबुधाञ्जिगायोच्चैर्गर्जन्प्रमथपतिमाहूय शनकैः
বৰলাভে বলৱান হোৱা সি ৰণক্ষেত্ৰ ত্যাগ নকৰিলে। দেৱাধিপতিৰ ভয়ংকৰ আঘাতে দেহ পীড়িত হ’লেও, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ ধাৰা আৰু গছ, পৰ্বত, জল নিক্ষেপ কৰি সি সোনকালে দেৱগণক জয় কৰিলে। উচ্চস্বৰে গর্জি ক্ৰমে প্ৰমথপতি শিৱক আহ্বান কৰিলে।
Verse 31
स्थितो युद्धं कुर्वन्रणपतितशस्त्रैर्बहुविधैः परिक्षीणैस्सर्वैस्तदनु गिरिजा रुद्रमतुदत् । तथा वृक्षैस्सर्पैरशनिनिवहैः शस्त्रप टलैर्विरूपैर्मायाभिः कपटरचनाशम्बरशतैः
যুদ্ধত অচল হৈ থাকি ৰুদ্ৰই দেখিলে যে ৰণক্ষেত্ৰত পৰি থকা নানাবিধ সকলো শস্ত্ৰ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ নিষ্ফল হৈছে। তাৰ পাছত গিৰিজাই পুনৰ ৰুদ্ৰক আঘাত কৰিলে—গছ, সাপ, বজ্ৰৰ ঝাঁক, শস্ত্ৰবৃষ্টি আৰু শত শত কপট-ৰচনাৰে গঢ়া বিকৃত মায়াৰে।
Verse 32
विजेतुं शैलेशं कुहकमपरं तत्र कृतवान्महासत्त्वो वीरस्त्रिपुररिपुतुल्यश्च मतिमान् । न वध्यो देवानां वरशतमनोन्मादविवशः प्रभूतैश्शस्त्रास्त्रैस्सपदि दितिजो जर्जरतनुः
শৈলেশক জয় কৰিবলৈ সেই মহাবীৰ, মহাসত্ত্ব, বুদ্ধিমান আৰু ত্ৰিপুৰাৰিসমান যোদ্ধাই তাত পুনৰ এটা কুহক ৰচনা কৰিলে। কিন্তু শত বৰৰ উন্মাদনাৰে বশ হোৱা সেই দানৱ দেৱগণে বধ কৰিব নোৱাৰা; বহু শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ একেলগে লাগিলেও তাৰ দেহ কেৱল জৰ্জৰ আৰু বিদীৰ্ণ হ’ল।
Verse 33
तदीयाद्विष्यन्दात्क्षिति तलगतैरन्धकगणैरतिव्याप्तघोरं विकृतवदनं स्वात्मसदृशम् । दधत्कल्पांताग्निप्रतिमवपुषा भूतपतिना त्रिशूले नोद्भिन्नस्त्रिपुररिपुणा दारुणतरम्
তাৰ দেহৰ পৰা পৃথিৱীতলত অন্ধকগণৰ দল বৈ ওলাল—সৰ্বত্র বিয়পি পৰা ভয়ংকৰ স্ৰোত, বিকৃত আৰু আতংকজনক মুখবিশিষ্ট, নিজৰেই সদৃশ। কিন্তু প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে জ্বলি থকা দেহধাৰী ভূতপতি ত্ৰিপুৰাৰী শিৱৰ ত্ৰিশূলেও বিদ্ধ নহ’ল; বৰং অধিক দাৰুণ হৈ উঠিল।
Verse 34
यदा सैन्यासैन्यं पशुपतिहतादन्यदभवद्व्रणोत्थैरत्युष्णैः पिशितनिसृतैर्बिन्दुभिरलम् । तदा विष्णुर्योगा त्प्रमथपतिमाहूय मतिमान् चकारोग्रं रूपं विकृतवदनं स्त्रैणमजितम्
যেতিয়া পশুপতিৰ আঘাতে বৈৰীসেনাৰ ৰূপেই সলনি হ’ল—ঘাঁৱৰ পৰা ওলোৱা মাংসরসৰ অতি উষ্ণ বিন্দু সৰ্বত্র ছিটকি পৰিল—তেতিয়া বুদ্ধিমান বিষ্ণুৱে যোগবলৰে প্ৰমথপতিক আহ্বান কৰি এটা উগ্ৰ ৰূপ গঢ়িলে: বিকৃত মুখবিশিষ্ট, স্ত্ৰীৱেশধাৰী, আৰু অজেয়।
Verse 35
करालं संशुष्कं बहुभुजलताक्रांतकुपितो विनिष्क्रांतः कर्णाद्रणशिरसि शंभोश्च भगवान्
তেতিয়া ভয়ংকৰ দৰ্শনৰ, ক্ৰোধে শুষ্কপ্ৰায়, বহু ভুজলতা সদৃশ পেঁচাই ধৰা অৱস্থাতো অধিক কুপিত সেই ভগৱান কৰ্ণৰ পৰা ওলাই আহি ৰণভূমিত—শম্ভুৰ সন্মুখতেই—প্ৰকাশ পালে।
Verse 36
रणस्था सा देवी चरणयुगलालंकृतमही स्तुता देवैस्सर्वैस्मदनु भगवान् प्रेरितमतिः । क्षुधार्ता तत्सैन्यं दितिजनिसृतं तच्च रुधिरं पपौ सात्युष्णं तद्रणशिरसि सृक्कर्दममलम्
ৰণক্ষেত্ৰত অৱস্থান কৰা সেই দেৱী—যাৰ যুগল চৰণে পৃথিৱী অলংকৃত—সকলো দেৱতাই স্তৱন কৰিলে। তেতিয়া ভগৱানৰ প্ৰেৰণােৰে তেওঁৰ সংকল্প দৃঢ় হ’ল। ক্ষুধাতুৰ হৈ তেওঁ দিতিজৰ পৰা নিৰ্গত সেনাদল আৰু তেওঁলোকৰ অতি উষ্ণ ৰক্তো পান কৰিলে; ফলত ৰণভূমিত তেওঁৰ মুখ ৰক্ত-কর্দমে লেপিত হৈ মলিন হ’ল।
Verse 37
ततस्त्वेको दैत्यस्तदपि युयुधे शुष्करुधिरस्तलाघातैर्घोरैशनिसदृशैर्जानुचरणैः । नखैर्वज्राकारैर्मुखभुजशिरोभिश्च गिरिशं स्मरन् क्षात्रं धर्मं स्वकुल विहितं शाश्वतमजम्
তাৰ পাছত এজন দৈত্য—যাৰ ৰক্ত শুকাই গৈছিল—তথাপি যুদ্ধ কৰি থাকিল। সি বজ্ৰসম ভয়ংকৰ তালাঘাতে, আৰু হাঁটু-পা’ক অস্ত্ৰ কৰি প্ৰহাৰ কৰিলে। বজ্ৰাকাৰ নখেৰে, লগতে মুখ, বাহু আৰু মূৰেও, নিজৰ বংশে বিধিত চিৰন্তন, অজ ক্ষাত্ৰধৰ্ম স্মৰি, গিৰীশ (শিৱ)ক আক্ৰমণ কৰিলে।
Verse 38
रणे शांतः पश्चात्प्रमथपतिना भिन्नहृदयस्त्रिशूले सप्रोतो नभसि विधृतस्स्थाणुसदृशः । अधःकायश्शुष्कस्नपनकिरणैर्जीर्णतनुमाञ्जलासारेर्मेघैः पवनसहितैः क्लेदितवपुः
ৰণত সি নিস্তব্ধ হ’ল; পাছত প্ৰমথপতিয়ে পিছফালৰ পৰা ত্ৰিশূলৰে তাৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰিলে। সেই ত্ৰিশূলত গাঁথ খাই আকাশত তুলি ধৰা অৱস্থাত সি স্তম্ভৰ দৰে অচল হৈ ৰ’ল। তলৰ দেহ তপ্ত-শুদ্ধিকৰ কিৰণে শুকাই জীৰ্ণ হ’ল; তথাপি বতাহসহ বৰষুণীয়া মেঘে তাৰ দেহ ভিজাই দিলে।
Verse 39
विशीर्णस्तिग्मांशोस्तुहिनशकलाकारशकलस्तथाभूतः प्राणांस्तदपि न जहौ दैत्य वृषभः । तदा तुष्टश्शंभुः परमकरुणावारिधिरसौ ददौ तस्मै प्रीत्या गणपतिपदं तेन विनुतः
সি তীক্ষ্ণ সূৰ্যৰ খণ্ড আৰু হিমশকলৰ চুৰাৰ দৰে ভাঙি-চুৰি হ’লেও, দৈত্য বৃষভে প্ৰাণ নাছাড়িলে। তেতিয়া পৰম কৰুণাৰ সাগৰ শম্ভু সন্তুষ্ট হৈ স্নেহেৰে তাক গণপতি পদ দান কৰিলে; আৰু সি পাছত শিৱক স্তৱ কৰিলে।
Verse 40
ततो युद्धस्यांते भुवनपतयस्सार्थ रमणैस्तवैर्नानाभेदैः प्रमथपतिमभ्यर्च्य विधिवत् । हरिब्रह्माद्यास्ते परमनुतिभिस्स्तुष्टुवुरलं नतस्कंधाः प्रीता जयजय गिरं प्रोच्य सुखिताः
তাৰ পিছত যুদ্ধ শেষ হোৱাত ভুবনপতিসকলে নিজৰ সহধৰ্মিণীসকলৰ সৈতে বিধিপূৰ্বক প্ৰমথপতি শিৱক পূজা কৰিলে আৰু নানাবিধ স্তোত্ৰে স্তৱ কৰিলে। হৰি, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে কাঁধ নত কৰি পৰম প্ৰণতিত তেওঁক বহুল বন্দনা কৰি ‘জয় জয়’ ধ্বনি উচ্চাৰণ কৰি আনন্দিত হ’ল।
Verse 41
हरस्तैस्तैस्सार्द्धं गिरिवरगुहायां प्रमुदितो विसृज्यैकानंशान् विविधबलिना पूज्यसुनगान् । चकाराज्ञां क्रीडां गिरिवर सुतां प्राप्य मुदितां तथा पुत्रं घोराद्विधसवदनान्मुक्तमनघम्
তাত শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতৰ গুহাত হৰ সেই অনুচৰসকলৰ সৈতে আনন্দিত হ’ল। তেওঁ নিজৰ শক্তিৰ কিছুমান অংশ আৰু বিভিন্ন বলসম্পন্ন পূজ্য দেৱগণক পঠাই আদেশ জাৰি কৰিলে। তাৰপিছত প্ৰীত হৈ ক্ৰীড়াৰ্থে গিৰিজা পাৰ্বতীক লাভ কৰিলে; লগতে ভয়ংকৰ দ্বিমুখ বিপদৰ পৰা মুক্ত, নিৰ্দোষ পুত্ৰকো প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 46
इति श्रीशिवमहा पुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे अंधकवधोपाख्याने अन्धकयुद्धवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, অন্ধকবধোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘অন্ধকযুদ্ধবৰ্ণন’ নামৰ ছেচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
The daitya-king’s (Gila-associated) assault on Maheśvara’s sacred precinct and Śiva’s immediate counter-mobilization of devas, gaṇas, and bhūtas culminating in a yuga-end-like battle.
The episode encodes boundary-violation as adharma and depicts Śiva’s sovereignty as the power to integrate even liminal forces (pretas/piśācas/bhūtas) into a single ordered agency restoring cosmic stability.
Śiva is signaled through epithets—Kapardin, Śūlapāṇi, Pinākin—emphasizing his martial authority and command-function; the collective manifestation of his śakti appears as the assembled gaṇa-bhūta host under Vīraka.