त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure (Chapter on the Ordinance of Initiation)
সনৎকুমাৰ–পাৰাশৰ্য সংলাপত এই অধ্যায়ত ত্ৰিপুৰ প্ৰসঙ্গত ধৰ্মমুখী কাৰ্যক বাধা দিবলৈ বা পৰীক্ষা কৰিবলৈ এক দিৱ্য প্ৰতিবিধান বৰ্ণিত হৈছে। সনৎকুমাৰে কয়—বিষ্ণু (অচ্যুত) নিজৰেই তেজৰ পৰা মায়া-নিৰ্মিত এজন পুৰুষ সৃষ্টি কৰি ধৰ্মবিঘ্ন ঘটোৱাৰ কাৰ্যত নিয়োগ কৰে। সেই সত্তাই মুণ্ডিত মূৰ, বিবৰ্ণ বস্ত্ৰ, পাত্ৰ আৰু পোটলি লৈ, কঁপা স্বৰে বাৰে বাৰে “ধৰ্ম” উচ্চাৰণ কৰি ভণ্ড ধৰ্মাচৰণৰ লক্ষণ দেখুৱায়। সি বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি সোধে—কাক পূজা কৰিব, কি কৰ্ম কৰিব, কোন নাম ধাৰণ কৰিব, আৰু ক’ত বাস কৰিব। বিষ্ণুৱে তাৰ উৎপত্তি আৰু দায়িত্ব স্পষ্ট কৰি কয় যে সি বিষ্ণুৰ দেহজাত, বিষ্ণুৰ কাৰ্যৰ বাবে নিযুক্ত, আৰু লোকত পূজ্য বুলি গণ্য হ’ব; তেওঁ ‘অৰিহন’ নাম দিয়ে, অন্য নাম অশুভ বুলি কয়, আৰু পাছত উপযুক্ত স্থান/আবাসৰ বিধান ক’ব বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰে। অধ্যায়টোৱে মায়া, অর্পিত অধিকাৰ আৰু ধৰ্মৰ নকল ৰূপে বিপন্নতাৰ তত্ত্বও সূচায়।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । असृजच्च महातेजाः पुरुषं स्वात्मसंभवम् । एकं मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः
সনৎকুমাৰ ক’লে—তেতিয়া মহাতেজস্বী অব্যয় অচ্যুত প্ৰভুৱে নিজৰেই সত্তাৰ পৰা মায়াময় এক পুৰুষ সৃষ্টি কৰিলে, তেওঁলোকৰ ধৰ্মকাৰ্যত বিঘ্ন ঘটাবলৈ।
Verse 2
मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे
তেওঁলোকে দেখিলে—মুণ্ডিত মস্তকৰ এজন, ম্লান বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, সিলাই-কৰা পাত্ৰ লৈছে; হাতত সৰু পোটলি ধৰি, পদে পদে তাক নাড়াই নাড়াই গৈছে।
Verse 3
वस्त्रयुक्तं तथा हस्तं क्षीयमाणं मुखे सदा । धर्मेति व्याहरंतं हि वाचा विक्लवया मुनिम्
তেওঁলোকে সেই মুনিক দেখিলে—হাতত বস্ত্ৰ ধৰা, মুখ সদায় ক্ষীয়মান; আৰু কঁপা, বিকল বাণীৰে তেওঁ নিৰন্তৰ কেৱল “ধৰ্ম” বুলিয়েই উচ্চাৰণ কৰি আছিল।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य संवादे त्रिपुरदीक्षाविधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত সনৎকুমাৰ–পাৰাশৰ্য সংবাদত “ত্রিপুৰদীক্ষাবিধান” নামৰ চতুৰ্থ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 5
अरिहन्नच्युतं पूज्यं किं करोमि तदादिश । कानि नामानि मे देव स्थानं वापि वद प्रभो
হে পূজ্য প্ৰভু, শত্রুনাশক অচ্যুত! আদেশ কৰক, মই কি কৰিম। হে দেৱ, আপোনাৰ নামসমূহ আৰু পূজাৰ পবিত্ৰ স্থানো মোক কওক, হে নাথ।
Verse 6
इत्येवं भगवान्विष्णुः श्रुत्वा तस्य शुभं वचः । प्रसन्नमानसो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्
এইদৰে তেওঁৰ শুভ বাক্য শুনি ভগৱান বিষ্ণু প্ৰসন্ন আৰু শান্তচিত্ত হৈ উত্তৰত এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
विष्णुरुवाच । यदर्थं निर्मितोऽसि त्वं निबोध कथयामि ते । मदंगज महाप्राज्ञ मद्रूपस्त्वं न संशयः
বিষ্ণুৱে ক’লে—যি উদ্দেশ্যে তোক সৃষ্টি কৰা হৈছে সেয়া বুজ; মই তোলৈ ক’ম। হে মোৰ অঙ্গজাত মহাপ্ৰাজ্ঞ! তই নিঃসন্দেহে মোৰেই স্বৰূপ।
Verse 8
ममांगाच्च समुत्पन्नो मत्कार्यं कर्तुमर्हसि । मदीयस्त्वं सदा पूज्यो भविष्यति न संशयः
মোৰেই অঙ্গৰ পৰা উৎপন্ন তুমি মোৰ কাৰ্য সম্পাদন কৰিবলৈ যোগ্য। তুমি মোৰ; সেয়ে তুমি সদায় পূজ্য হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 9
अरिहन्नाम ते स्यात्तु ह्यन्यानि न शुभानि च । स्थानं वक्ष्यामि ते पश्चाच्छृणु प्रस्तुतमादरात्
তোমাৰ নাম ‘অৰিহন’ হ’ব; আন নামবোৰ শুভ নহ’ব। পাছত মই তোমাক স্থান ক’ম; এতিয়া যি কোৱা হৈছে তাক আদৰেৰে শুনা।
Verse 10
मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम्
হে মায়াবী, সেই শাস্ত্ৰ মায়াময়—ষোল হাজাৰ শ্লোকৰ বিস্তাৰ। ই শ্ৰৌত-স্মাৰ্ত বিধিৰ বিৰোধী আৰু বৰ্ণাশ্ৰম-ধৰ্মবর্জিত।
Verse 11
अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत्नेन तद्विस्तारो भविष्यति
অপভ্ৰংশময় ভাষাৰে ভৰা আৰু কেৱল কৰ্মবাদে পৰিপূৰ্ণ এক শাস্ত্ৰ যত্নেৰে ৰচনা কৰ; তেন্তে তাৰ বিস্তাৰ নিশ্চয় হ’ব।
Verse 12
ददामि तव निर्माणे सामर्थ्यं तद्भविष्यति । माया च विविधा शीघ्रं त्वदधीना भविष्यति
মই তোমাক নিৰ্মাণৰ সামৰ্থ্য দিছোঁ; সেয়া নিশ্চয় সিদ্ধ হ’ব। আৰু বহুবিধ মায়াও শীঘ্ৰে তোমাৰ অধীন হ’ব।
Verse 13
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरेश्च परमात्मनः । नमस्कृत्य प्रत्युवाच स मायी तं जनार्दनम्
পৰমাত্মা হৰিৰ সেই বাক্য শুনি মায়াধাৰী জনাৰ্দনক প্ৰণাম কৰি তাৰ পিছত প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 14
मुण्ड्युवाच । यत्कर्तव्यं मया देव द्रुतमादिश तत्प्रभो । त्वदाज्ञयाखिलं कर्म सफलश्च भविष्यति
মুণ্ডী ক’লে: হে দেৱ, হে প্ৰভো, মই যি কৰিবলগীয়া সেয়া শীঘ্ৰে আদেশ কৰক। আপোনাৰ আজ্ঞাৰে সকলো কৰ্ম সফল হৈ ফলপ্ৰাপ্ত হ’ব।
Verse 15
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा पाठयामास शास्त्रं मायामयं तथा । इहैव स्वर्गनरकप्रत्ययो नान्यथा पुनः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে কৈ তেওঁ মায়াময় শাস্ত্ৰ পাঠ কৰালে। স্বৰ্গ-নৰকৰ প্ৰত্যয় এই জীৱনতেই ইয়াতেই নিৰ্ণীত হয়; পুনৰ অন্যথা নহয়।
Verse 16
तमुवाच पुनर्विष्णुः स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । मोहनीया इमे दैत्याः सर्वे त्रिपुरवासिनः
তেতিয়া ভগবান বিষ্ণুৱে শিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি পুনৰ ক’লে—“ত্ৰিপুৰবাসী এই সকলো দৈত্যক মায়াৰে মোহিত কৰিব লাগিব।”
Verse 17
कार्यास्ते दीक्षिता नूनं पाठनीयाः प्रयत्नतः । मदाज्ञया न दोषस्ते भविष्यति महामते
হে মহামতি, নিশ্চয় দীক্ষিতসকলে এই উপদেশসমূহ যত্নে পঢ়িব লাগে। মোৰ আজ্ঞাৰে তোমাৰ কোনো দোষ নহ’ব।
Verse 18
धर्मास्तत्र प्रकाशन्ते श्रौतस्मार्त्ता न संशयः । अनया विद्यया सर्वे स्फोटनीया ध्रुवं यते
তাত শ্ৰুতি-স্মৃতিত কোৱা ধৰ্মসমূহ নিঃসন্দেহে প্ৰকাশ পায়। হে যতি, এই বিদ্যাৰে সকলো বন্ধন আৰু আৱৰণ নিশ্চিতভাৱে ভাঙি যায়।
Verse 19
गंतुमर्हसि नाशार्थं मुण्डिंस्त्रिपुरवासिनाम् । तमोधर्मं संप्रकाश्य नाशयस्व पुरत्रयम्
ত্ৰিপুৰবাসীৰ বিনাশৰ বাবে আপুনি যোৱা উচিত। তেওঁলোকৰ তামসিক ধৰ্ম প্ৰকাশ কৰি তিনিখন নগৰ ধ্বংস কৰক।
Verse 20
ततश्चैव पुनर्गत्वा मरुस्थल्यां त्वया विभो । स्थातव्यं च स्वधर्मेण कलिर्यावत्समा व्रजेत्
হে বিভো, তাৰ পিছত পুনৰ মৰুভূমিলৈ গৈ, কলিযুগ শেষ নোহোৱালৈকে আপুনি নিজৰ ধৰ্মত স্থিৰ থাকিব লাগে।
Verse 21
प्रवृत्ते तु युगे तस्मिन्स्वीयो धर्मः प्रकाश्यताम् । शिष्यैश्च प्रतिशिष्यैश्च वर्तनीयस्त्वया पुनः
যেতিয়া সেই যুগ সম্পূৰ্ণভাবে প্ৰবৃত্ত হ’ব, তেতিয়া তোমাৰ স্বধৰ্ম পুনৰ প্ৰকাশিত হওক। শিষ্য আৰু প্ৰশিষ্যসহ তুমি পুনৰ সেই ধৰ্ম অনুসৰি আচৰণ কৰি তাক ধাৰণ কৰিবা।
Verse 22
मदाज्ञया भवद्धर्मो विस्तारं यास्यति ध्रुवम् । मदनुज्ञापरो नित्यं गतिं प्राप्स्यसि मामकीम्
মোৰ আজ্ঞাৰে তোমাৰ ধৰ্ম নিশ্চিতভাৱে বিস্তাৰ লাভ কৰিব। মোৰ অনুমতি আৰু বিধানত সদা পৰায়ণ হৈ তুমি মোৰেই গতি—মোৰ পৰম পদ—প্ৰাপ্ত কৰিবা।
Verse 23
एवमाज्ञा तदा दत्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । शासनाद्देवदेवस्य हृदा त्वंतर्दधे हरिः
এইদৰে তেতিয়া সৰ্বশক্তিমান বিষ্ণুৱে আজ্ঞা দিলে। আৰু দেৱদেৱ মহাদেৱ শিৱৰ বিধানত হৰি তোমাৰ হৃদয়ত অন্তৰ্হিত হ’ল।
Verse 24
ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्
তাৰপিছত মুন্ডীয়ে হৰিৰ আজ্ঞা মানি সেই দায়িত্ব ৰক্ষা কৰিলে আৰু শিষ্যো গঢ়িলে। তাৰ পাছত নিজৰ স্বৰূপানুযায়ী চতুৰ হৈ, সেই সময়োপযোগী মায়াময় শাস্ত্ৰ তেওঁলোকক নিজেই পঢ়ালে।
Verse 25
यथा स्वयं तथा ते च चत्वारो मुंडिनः शुभाः । नमस्कृत्य स्थितास्तत्र हरये परमात्मने
যেনেকৈ সি নিজে আছিল, তেনেকৈ সেই চাৰিজন শুভ মুণ্ডিনেও প্ৰণাম কৰি তাতে পৰমাত্মা হৰিৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 26
हरिश्चापि मुनेस्तत्र चतुरस्तांस्तदा स्वयम् । उवाच परमप्रीतश्शिवाज्ञापरिपालकः
তাত হৰিয়েও স্বয়ং সেই চাৰিজন মুনিক সম্বোধন কৰিলে। শিৱাজ্ঞা পালনকাৰী তেওঁ পৰম আনন্দেৰে কথা ক’লে।
Verse 27
यथा गुरुस्तथा यूयं भविष्यथ मदाज्ञया । धन्याः स्थ सद्गतिमिह संप्राप्स्यथ न संशयः
মোৰ আজ্ঞাৰে তোমালোক গুৰুসদৃশ হ’ব। তোমালোক ধন্য; ইয়াতেই সদ্গতি লাভ কৰিবা—সন্দেহ নাই।
Verse 28
चत्वारो मुंडिनस्तेऽथ धर्मं पाषंडमाश्रिताः । हस्ते पात्रं दधानाश्च तुंडवस्त्रस्य धारकाः
তাৰ পাছত চাৰিজন মুণ্ডিতমস্তক লোক আছিল, যিসকলে ‘ধৰ্ম’ৰ নামে পাষণ্ড মত আশ্ৰয় কৰিছিল। তেওঁলোকে হাতত পাত্ৰ ধৰি, মুখত বস্ত্ৰ ঢাকি ৰাখিছিল।
Verse 29
मलिनान्येव वासांसि धारयंतो ह्यभाषिणः । धर्मो लाभः परं तत्त्वं वदंतस्त्वतिहर्षतः
তেওঁলোকে মলিন বস্ত্ৰহে পিন্ধি, অতি কম কথা কৈছিল। অতিশয় হৰ্ষে তেওঁলোকে ক’লে—‘ধৰ্মেই সত্য লাভ; সেয়াই পৰম তত্ত্ব।’
Verse 30
मार्जनीं ध्रियमाणाश्च वस्त्रखंडविनिर्मिताम् । शनैः शनैश्चलन्तो हि जीवहिंसाभयाद्ध्रुवम्
ছিঙা বস্ত্ৰখণ্ডেৰে বনোৱা ঝাড়ু হাতত ধৰি, জীৱহিংসাৰ ভয়ত তেওঁলোকে নিশ্চয়েই অতি ধীৰে ধীৰে চলিছিল।
Verse 31
ते सर्वे च तदा देवं भगवंतं मुदान्विताः । नमस्कृत्य पुनस्तत्र मुने तस्थुस्तदग्रतः
তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ সেই ভগৱান দেৱক পুনৰ নমস্কাৰ কৰি, হে মুনি, তাতেই তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 32
हरिणा च तदा हस्ते धृत्वा च गुरवेर्पिताः । अभ्यधायि च सुप्रीत्या तन्नामापि विशेषतः
তেতিয়া হৰিয়ে তেওঁলোকক নিজৰ হাতে ধৰি গুৰুলৈ অৰ্পণ কৰিলে। পৰম প্ৰীতিত তেওঁলোকৰ নামসমূহো বিশেষভাৱে, বিস্তাৰে, শ্ৰদ্ধাৰে উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 33
यथा त्वं च तथैवैते मदीया वै न संशयः । आदिरूपं च तन्नाम पूज्यत्वात्पूज्य उच्यते
যেনে তুমি, তেনেই এইসকল—নিঃসন্দেহে এইসকল মোৰেই। ইহঁতৰ নাম ‘আদিৰূপ’; আৰু পূজ্য হোৱাৰ বাবে ‘পূজ্য’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 34
ऋषिर्यतिस्तथा कीर्यौपाध्याय इति स्वयम् । इमान्यपि तु नामानि प्रसिद्धानि भवंतु वः
সেয়া নিজেই ‘ঋষি’, ‘যতি’, ‘কীৰ’ আৰু ‘উপাধ্যায়’ বুলি কীৰ্তিত। এই নামসমূহো তোমালোকৰ মাজত প্ৰসিদ্ধ হওক।
Verse 35
ममापि च भवद्भिश्च नाम ग्राह्यं शुभं पुनः । अरिहन्निति तन्नामध्येयं पापप्रणाशनम्
মোৰ বাবেও তোমালোকে পুনৰ এটা শুভ নাম গ্ৰহণ কৰা। ‘অৰিহন’—এইয়েই সেই নাম; ই পাপনাশক, সেয়ে ইয়াৰ ধ্যান আৰু জপ কৰা উচিত।
Verse 36
भवद्भिश्चैव कर्तव्यं कार्यं लोकसुखावहम् । लोकानुकूलं चरतां भविष्यत्युत्तमा गतिः
সেয়ে তোমালোকেও লোকসুখ আনে তেনে কল্যাণকৰ্ম কৰিব লাগে। যিসকলে লোকধৰ্ম আৰু জগতৰ নিয়মৰ অনুকূলে আচৰণ কৰে, শিৱানুগ্ৰহে তেওঁলোকৰ নিশ্চিতভাৱে উত্তম গতি—মোক্ষ—হয়।
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । ततः प्रणम्य तं मायी शिष्ययुक्तस्स्वयं तदा । जगाम त्रिपुरं सद्यः शिवेच्छाकारिणं मुमा
সনৎকুমাৰে ক’লে—তাৰ পাছত সেই মায়াবী শিষ্যসহ তেওঁক প্ৰণাম কৰি, শিৱৰ ইচ্ছা অনুসাৰে কৰ্মকাৰী হৈ, তৎক্ষণাৎ ত্ৰিপুৰলৈ গ’ল।
Verse 38
प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं विष्णुना नोदितो वशी । महामायाविना तेन ऋषिर्मायां तदाकरोत्
সেই নগৰত তৎক্ষণাৎ প্ৰৱেশ কৰি, বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণা পাই সেই শক্তিমান ঋষিয়ে তেতিয়া মায়া প্ৰয়োগ কৰিলে; মহামায়াবিদ হোৱাৰ বাবে সেই সময়তেই তেওঁ সেই মায়া বিস্তাৰ কৰিলে।
Verse 39
नगरोपवने कृत्वा शिष्यैर्युक्तः स्थितितदा । मायां प्रवर्तयामास मायिनामपि मोहिनीम्
তেতিয়া তেওঁ নগৰৰ ওচৰৰ উপবনত শিষ্যসকলসহ অৱস্থান কৰি, মায়াবীকেও মোহিত কৰিব পৰা এক মোহিনী মায়াশক্তি প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
Verse 40
शिवार्चनप्रभावेण तन्माया सहसा मुने । त्रिपुरे न चचालाशु निर्विण्णोभूत्तदा यतिः
হে মুনি, শিৱাৰ্চনাৰ প্ৰভাৱত সেই মায়া হঠাৎ নিষ্ফল হ’ল; ত্ৰিপুৰত সি একেবাৰে নচলিল। তেতিয়া সেই যতি শীঘ্ৰে বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে।
Verse 41
अथ विष्णुं स सस्मार तुष्टाव च हृदा बहु । नष्टोत्साहो विचेतस्को हृदयेन विदूयता
তাৰ পাছত সি শ্ৰীবিষ্ণুক স্মৰণ কৰি অন্তৰৰ পৰা বহু স্তৱ কৰিলে। তাৰ উৎসাহ নষ্ট হৈছিল, মন বিভ্ৰান্ত আছিল, আৰু হৃদয়ত শোকে দগ্ধ হৈছিল।
Verse 42
तत्स्मृतस्त्वरितं विष्णुस्सस्मार शंकरं हृदि । प्राप्याज्ञां मनसा तस्य स्मृतवान्नारदं द्रुतम्
এইদৰে স্মৰণ কৰোৱাত বিষ্ণুৱে তৎক্ষণাৎ হৃদয়ত শংকৰক স্মৰণ কৰিলে। শিৱৰ আজ্ঞা মনতে পাই, তেওঁ দ্ৰুতগতিতে নাৰদকো স্মৰণ কৰিলে।
Verse 43
स्मृतमात्रेण विष्णोश्च नारदस्समुपस्थितः । नत्वा स्तुत्वा पुरस्तस्य स्थितोभूत्सांजलिस्तदा
বিষ্ণুৱে কেৱল স্মৰণ কৰামাত্ৰে নাৰদ তৎক্ষণাৎ উপস্থিত হ’ল। তেওঁ বিষ্ণুৰ সন্মুখত প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰি হাত জোৰি থিয় হ’ল।
Verse 44
अथ तं नारदं प्राह विष्णुर्मुनिमतां वरः । लोकोपकारनिरतो देवकार्यकरस्सदा
তাৰ পাছত মুনিমতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, লোকহিতত নিৰত আৰু দেৱকাৰ্য সদা সম্পাদনকাৰী ভগৱান বিষ্ণুৱে নাৰদক ক’লে।
Verse 45
शिवाज्ञयोच्यते तात गच्छ त्वं त्रिपुरं द्रुतम् । ऋषिस्तत्र गतः शिष्यैर्मोहार्थं तत्सुवासिनाम्
বৎস, শিৱৰ আজ্ঞাৰে মই কওঁ—তুমি দ্ৰুত ত্ৰিপুৰলৈ যোৱা। তাত এজন ঋষি শিষ্যসকলসহ নগৰবাসীক মোহিত কৰিবলৈ গৈছে।
Verse 46
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदो मुनिसत्तमः । गतस्तत्र द्रुतं यत्र स ऋषिर्मायिनां वरः
সনৎকুমাৰে ক’লে— তাৰ বাক্য শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদ দ্ৰুতগতিত তাত গ’ল, য’ত সেই ঋষি—মায়াধাৰীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—উপস্থিত আছিল।
Verse 47
नारदोऽपि तथा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः । प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः
সেইদৰে নাৰদো মায়াৰ অধিপতি প্ৰভুৰ আদেশত মায়াধাৰী হৈ সেই নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; আৰু সেই মায়াবীৰ সৈতে বিধিপূৰ্বক দীক্ষিত হ’ল।
Verse 48
ततश्च नारदो गत्वा त्रिपुराधीशसन्निधौ । क्षेमप्रश्नादिकं कृत्वा राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्
তাৰপিছত নাৰদ ত্ৰিপুৰাধীশৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল। কুশল-প্ৰশ্ন আদি কৰি তেওঁ ৰজাক সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ নিবেদন কৰিলে।
Verse 49
नारद उवाच कश्चित्समागतश्चात्र यतिर्धर्मपरायणः । सर्वविद्याप्रकृष्टो हि वेदविद्यापरान्वितः
নাৰদ ক’লে—ইয়াত এজন যতি আহিছে, যি ধৰ্মত পৰায়ণ। তেওঁ সকলো বিদ্যাত উৎকৃষ্ট, বিশেষকৈ বেদবিদ্যাত সমৃদ্ধ।
Verse 50
दृष्ट्वा च बहवो धर्मा नैतेन सदृशाः पुनः । वयं सुदीक्षिताश्चात्र दृष्ट्वा धर्मं सनातनम्
বহু ধৰ্মমাৰ্গ দেখিলেও, ইয়াৰ সমান আন একো নাই। ইয়াত আমি সুদীক্ষিত হ’লোঁ, কিয়নো সনাতন ধৰ্মৰ দৰ্শন লাভ কৰিলোঁ।
Verse 51
तवेच्छा यदि वर्तेत तद्धर्मे दैत्यसत्तम । तद्धर्मस्य महाराज ग्राह्या दीक्षा त्वया पुनः
হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ! যদি তোৰ ইচ্ছা সঁচাকৈ সেই ধৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়, তেন্তে হে মহাৰাজ, সেই ধৰ্মৰ দীক্ষা তই পুনৰ গ্ৰহণ কৰ।
Verse 52
सनत्कुमार उवाच । तदीयं स वचः श्रुत्वा महदर्थसुगर्भितम् । विस्मितो हृदि दैत्येशो जगौ तत्र विमोहितः
সনৎকুমাৰ ক’লে—গভীৰ অৰ্থে পৰিপূৰ্ণ সেই বাক্য শুনি দানৱাধিপতি অন্তৰত বিস্মিত হ’ল; আৰু তাতেই বিমূঢ় হৈ কথা ক’লে।
Verse 53
नारदो दीक्षितो यस्माद्वयं दीक्षामवाप्नुमः । इत्येवं च विदित्वा वै जगाम स्वयमेव ह
“নাৰদ দীক্ষিত হোৱা বাবে আমিও দীক্ষা লাভ কৰিলোঁ।” এইদৰে জানি সি নিজেই তাতৰ পৰা গ’ল।
Verse 54
तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा मोहितो मायया तथा । उवाच वचनं तस्मै नमस्कृत्य महात्मने
সেই ৰূপ তেতিয়া দেখি সি মায়াৰে মোহিত হ’ল। সেই মহাত্মাক প্ৰণাম কৰি তেওঁৰ প্ৰতি বাক্য ক’লে।
Verse 55
त्रिपुराधिप उवाच । दीक्षा देया त्वया मह्यं निर्मलाशय भो ऋषे । अहं शिष्यो भविष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः
ত্ৰিপুৰাধিপ ক’লে—হে নিৰ্মলাশয় ঋষি, আপুনি মোক নিশ্চয় দীক্ষা দিয়ক। মই আপোনাৰ শিষ্য হ’ম—সত্য, সত্য; সন্দেহ নাই।
Verse 56
इत्येवं तु वचः श्रुत्वा दैत्यराजस्य निर्मलम् । प्रत्युवाच सुयत्नेन ऋषिस्स च सनातनः
দৈত্যৰাজৰ নিৰ্মল আৰু সৰল বাক্য এইদৰে শুনি, সেই সনাতন ঋষিয়ে অতি যত্নে উত্তৰ দিলে।
Verse 57
मदीया करणीया स्याद्यद्याज्ञा दैत्यसत्तम । तदा देया मया दीक्षा नान्यथा कोटियत्नतः
হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ! যদি মোৰ আজ্ঞা তুমিয়ে কাৰ্যৰূপে পালন কৰা, তেন্তে তেতিয়াহে মই দীক্ষা দিম; নচেৎ কোটি প্ৰচেষ্টাতোও নহয়।
Verse 58
इत्येवं तु वचः श्रुत्वा राजा मायामयोऽभवत् । उवाच वचनं शीघ्रं यतिं तं हि कृतांजलिः
এইদৰে সেই বাক্য শুনি ৰজা মায়াৰ বশ হৈ মনত বিমূঢ় হ’ল। তাৰ পাছত কৰযোৰে সি সেই যতিক শীঘ্ৰে কথা ক’লে।
Verse 59
दैत्य उवाच । यथाज्ञां दास्यसि त्वं च तत्तथैव न चान्यथा । त्वदाज्ञां नोल्लंघयिष्ये सत्यं सत्यं न संशयः
দৈত্যই ক’লে—আপুনি যি আজ্ঞা দিব, ঠিক তেনেকৈয়ে মই কৰিম, অন্যথা নহয়। আপোনাৰ আদেশ মই উলংঘন নকৰোঁ; সত্য, সত্য—সন্দেহ নাই।
Verse 60
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्रिपुराधीशितुस्तदा । दूरीकृत्य मुखाद्वस्त्रमुवाच ऋषिसत्तमः
সনৎকুমাৰে ক’লে—তেতিয়া ত্ৰিপুৰাধিপতিৰ বাক্য শুনি, ঋষিশ্ৰেষ্ঠে মুখৰ বস্ত্ৰ আঁতৰাই কথা ক’লে।
Verse 61
दीक्षां गृह्णीष्व दैत्येन्द्र सर्वधर्मोत्तमोत्तमाम् । ददौ दीक्षाविधानेन प्राप्स्यसि त्वं कृतार्थताम्
হে দৈত্যেন্দ্ৰ! সকলো ধৰ্মৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম এই দীক্ষা গ্ৰহণ কৰা। দীক্ষাবিধান অনুসাৰে তোমাক দীক্ষা দিয়া হ’লে তুমি কৃতাৰ্থতা লাভ কৰিবা।
Verse 62
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु मायावी दैत्यराजाय सत्वरम् । ददौ दीक्षां स्वधर्मोक्तां तस्मै विधिविधानतः
সনৎকুমাৰ ক’লে— এইদৰে কৈ সেই মায়াবীয়ে দैত্যৰাজক তৎক্ষণাৎ, স্বধৰ্মত নিৰ্দেশিত দীক্ষা, সম্পূৰ্ণ বিধি-বিধান অনুসাৰে প্ৰদান কৰিলে।
Verse 63
दैत्यराजे दीक्षिते च तस्मिन्ससहजे मुने । सर्वे च दीक्षिता जातास्तत्र त्रिपुरवासिनः
সেই সহজ মুনিৰ দ্বাৰা দৈত্যৰাজ দীক্ষিত হোৱাৰ লগে লগে, তাত ত্ৰিপুৰৰ সকলো বাসিন্দাও দীক্ষিত হৈ পৰিল।
Verse 64
मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने
তেতিয়া, হে মুনি, অলপ সময়তে মুনিৰ শিষ্য আৰু প্ৰশিষ্য—মহামায়াবিদসকল—সমগ্ৰ ত্ৰিপুৰক সৰ্বত্ৰে ব্যাপি পেলালে।
Frequently Asked Questions
Viṣṇu emanates a māyā-constituted puruṣa from himself to function as a dharma-impediment within the Tripura-related narrative frame, then names him Arihan and assigns his role.
The chapter encodes how māyā can simulate dharmic signs (e.g., repeating “dharma”) while functioning as vighna; it distinguishes authentic dharma from its instrumental or counterfeit deployment.
A delegated manifestation from Viṣṇu (svātmasaṃbhava, māyāmaya puruṣa) is highlighted, emphasizing role-based divinity, naming, and the conferral of worship-status as part of cosmic strategy.