भूतत्रिपुरधर्मवर्णनम् (Description of the Dharma/Conduct of the Bhūta-Tripura) — Chapter 3
এই অধ্যায়ত ত্ৰিপুৰবধোপাখ্যানৰ ভিতৰত ত্ৰিপুৰৰ শাসক আৰু বাসিন্দাসকলক বধ কৰা উচিত নে নহয়—এই ধৰ্মবিচাৰ উত্থাপিত হয়। শিৱে প্ৰথমে কয়—বৰ্তমান ত্ৰিপুৰাধ্যক্ষ পুণ্যৱান; য’ত পুণ্য কাৰ্যকৰ, তাত কাৰণ নোহোৱাকৈ জ্ঞানীয়ে বধ নকৰে। তেওঁ দেৱসকলৰ দুখ স্বীকাৰ কৰিও তাৰকৰ পুত্ৰসকল আৰু তিনিও নগৰৰ বাসিন্দাসকলৰ অসাধাৰণ বল, আৰু তেওঁলোকৰ বধৰ দুষ্কৰতা উল্লেখ কৰে। তাৰ পাছত নীতিত মন দি মিত্ৰদ্ৰোহক মহাপাপ বুলি কয়; উপকাৰীৰ দ্ৰোহ গম্ভীৰ দোষ, আৰু কৃতঘ্নতাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত নাই—এই কথা স্পষ্ট কৰে। দৈত্যসকল তেওঁৰ ভক্ত হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ বধ দাবী কৰাও ধৰ্মসঙ্গত নহয়—এই ইঙ্গিত দি শিৱে দেৱসকলক এই কাৰণসমূহ বিষ্ণুক জনাবলৈ আদেশ দিয়ে। সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰে—ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱসকল প্ৰথমে ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ, তাৰ পাছত শীঘ্ৰে বৈকুণ্ঠলৈ যায়, পৰৱৰ্তী পৰামৰ্শৰ বাবে। এইদৰে অধ্যায়টোৱে ত্ৰিপুৰবধক কেৱল যুদ্ধ নহয়, পুণ্য-ভক্তি-মৈত্ৰী আৰু বিশ্ব-আৱশ্যকতাৰ সমতা ৰখা ধৰ্মপ্ৰশ্ন হিচাপে স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
शिव उवाच । अयं वै त्रिपुराध्यक्ष पुण्यवान्वर्ततेऽधुना । यत्र पुण्यं प्रवर्तेत न हंतव्यो बुधैः क्वचित्
শিৱে ক’লে—এই ত্ৰিপুৰাধিপতি এতিয়া পুণ্যবান হৈ ধৰ্মত স্থিত। য’ত পুণ্য প্ৰৱৰ্তে, ত’ত জ্ঞানীসকলে কেতিয়াও কোনো অৱস্থাত বধ কৰা উচিত নহয়।
Verse 2
जानामि देवकष्टं च विबुधास्सकलं महत् । दैत्यास्ते प्रबला हंतुमशक्यास्तु सुरासुरैः
হে দেৱগণ, তোমালোকৰ ওপৰত পৰি থকা মহা কষ্ট মই জানো। সেই দৈত্যসকল অতি প্ৰবল; দেৱ বা অসুৰ—কোনেও তেওঁলোকক বধ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने भूतत्रिपुरधर्मवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, ত্ৰিপুৰবধোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘ভূতত্ৰিপুৰধৰ্মবৰ্ণন’ নামৰ তৃতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 4
मित्रद्रोहं कथं जानन्करोमि रणकर्कशः । सुहृद्द्रोहे महत्पापं पूर्वमुक्तं स्वयंभुवा
মই—ৰণত কঠোৰ হৈ পৰিলেও—জানি-বুজি মিত্ৰদ্ৰোহ কেনেকৈ কৰিম? কিয়নো সুহৃদৰ দ্ৰোহ মহাপাপ—এই কথা স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে আগতেই কৈছে।
Verse 5
ब्रह्मघ्नं च सुरापे च स्तेये भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
ব্ৰাহ্মণহত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য আৰু ব্ৰতভংগ—এই সকলো পাপৰ বাবে সজ্জনে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু উপকাৰীৰ প্ৰতি কৃতঘ্ন দ্ৰোহীৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।
Verse 6
मम भक्तास्तु ते दैत्या मया वध्या कथं सुराः । विचार्यतां भवद्भिश्च धर्मज्ञैरेव धर्मतः
সেই দৈত্যসকল মোৰ ভক্ত; তেওঁলোকৰ বধ মোৰ দ্বাৰাই হ’ব উচিত—তেন্তে দেৱসকলে কেনেকৈ কৰিব? তোমালোক ধৰ্মজ্ঞসকলে ধৰ্মমতে বিচাৰ কৰা।
Verse 7
तावत्ते नैव हंतव्या यावद्भक्तिकृतश्च मे । तथापि विष्णवे देवा निवेद्यं कारणं त्विदम्
যিমানলৈকে তেওঁলোকে মোৰ প্ৰতি ভক্তিভাৱে আচৰণ কৰিছে, তিমানলৈকে তেওঁলোকক বধ কৰা উচিত নহয়। তথাপি, হে দেৱসকল, এই কাৰণ বিষ্ণুক নিবেদন কৰা।
Verse 8
सनत्कुमार उवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा देवाश्शक्रपुरोगमाः । न्यवेदयन् द्रुतं सर्वे ब्रह्मणे प्रथमं मुने
সনৎকুমাৰ ক’লে—এইদৰে সেই বাক্য শুনি, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আগবঢ়াই সকলো দেৱতাই তৎক্ষণাৎ সেই বিষয় আদিমুনি ব্ৰহ্মাক নিবেদন কৰিলে।
Verse 9
ततो विधिं पुरस्कृत्य सर्वे देवास्सवासवाः । वैकुंठं प्रययुश्शीघ्रं सर्वे शोभासमन्वितम्
তেতিয়া ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতাই বিধাতা ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি, দিৱ্য জ্যোতিত শোভিত হৈ, শীঘ্ৰে বৈকুণ্ঠলৈ গমন কৰিলে।
Verse 10
तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा प्रणेमुर्जातसंभ्रमाः । तुष्टुवुश्च महाभक्त्या कृतांजलिपुटास्सुराः
তাত গৈ হৰিক (বিষ্ণুক) দর্শন কৰি দেৱসকলে হঠাৎ সম্ভ্ৰমে ভৰি প্ৰণাম কৰিলে। তাৰপিছত কৰজোড়ে মহাভক্তিৰে স্তৱ কৰিলে।
Verse 11
स्वदुःखकारणं सर्वं पूर्ववत्तदनंतरम् । न्यवेदयन्द्रुतं तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे
সিয়ে নিজৰ দুখৰ সমগ্ৰ কাৰণ, আগতে যেনেকৈ ঘটিছিল তেনেকৈ ক্ৰমে সম্পূৰ্ণকৈ, শীঘ্ৰে সর্বব্যাপী আৰু পৰাক্ৰমী প্ৰভু বিষ্ণুক নিবেদন কৰিলে।
Verse 12
देवदुःखं ततः श्रुत्वा दत्तं च त्रिपुरालये । ज्ञात्वा व्रतं च तेषां तद्विष्णुर्वचनमब्रवीत्
তাৰ পাছত দেৱতাসকলৰ দুখ শুনি, ত্ৰিপুৰবাসীক দিয়া বৰদান জনি, আৰু তেওঁলোকৰ ব্ৰতাচৰণ বুজি, ভগৱান বিষ্ণুৱে এই বাক্য ক’লে।
Verse 13
विष्णुरुवाच । इदं सत्यं वचश्चैव यत्र धर्मस्सनातनः । तत्र दुःखं न जायेत सूर्ये दृष्टे यथा तमः
বিষ্ণুৱে ক’লে—এই বাক্য নিশ্চয় সত্য: য’ত সনাতন ধৰ্ম স্থিত, ত’ত দুখ জন্মে নাহে; যেন সূৰ্য দেখা দিলে অন্ধকাৰ লুপ্ত হয়।
Verse 14
सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा देवा दुःखमुपागताः । पुनरूचुस्तथा विष्णुं परिम्लानमुखाम्बुजाः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এই বাক্য শুনি দেৱতাসকল দুখত আচ্ছন্ন হ’ল। তেওঁলোকৰ পদ্মমুখ ম্লান হ’ল, আৰু তেওঁলোকে পুনৰ বিষ্ণুক সেইদৰে ক’লে।
Verse 15
देवा ऊचुः । कथं चैव प्रकर्त्तव्यं कथं दुःखं निरस्यते । कथं भवेम सुखिनः कथं स्थास्यामहे वयम्
দেৱতাসকলে ক’লে—আমি কি কৰা উচিত? দুখ কেনেকৈ দূৰ হ’ব? আমি কেনেকৈ সুখী হ’ম, আৰু কেনেকৈ সুৰক্ষিতভাৱে স্থিৰ থাকিম?
Verse 16
कथं धर्मा भविष्यंति त्रिपुरे जीविते सति । देवदुःखप्रदा नूनं सर्वे त्रिपुरवासिनः
ত্রিপুৰ জীয়াই থাকিলে ধৰ্ম কেনেকৈ স্থাপিত হ’ব? নিশ্চয়েই ত্ৰিপুৰবাসী সকলেই দেৱসকলৰ দুখৰ কাৰণ।
Verse 17
किं वा ते त्रिपुरस्येह वधश्चैव विधीयताम् । नोचेदकालिकी देवसंहतिः क्रियतां ध्रुवम्
নচেৎ তোমালোকৰ দ্বাৰাই ইয়াতেই ত্ৰিপুৰৰ বধ সম্পন্ন হওক। নহ’লে নিশ্চয়েই তৎক্ষণাৎ দেৱসেনাৰ সমাবেশ কৰা হওক।
Verse 18
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा दुःखं कृत्वा पुनः पुनः । स्थितिं नैव गतिं ते वै चक्रुर्देववरादिह
সনৎকুমাৰে ক’লে—এনেকৈ কৈ দেৱসকল বাৰে বাৰে দুখত নিমজ্জিত হ’ল। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! ইয়াত তেওঁলোকে ন স্থিতি পালে, ন কোনো গতি/উপায় স্থিৰ কৰিলে।
Verse 19
तान्वै तथाविधान्दृष्ट्वा हीनान्विनयसंयुतान् । सोपि नारायणः श्रीमांश्चिंतयेच्चेतसा तथा
তেওঁলোকক সেই অৱস্থাত দেখি—যদিও হীন, তথাপি বিনয়যুক্ত—শ্ৰীমান নাৰায়ণো অন্তৰত গভীৰ চিন্তা কৰিলে।
Verse 20
किं कार्यं देवकार्येषु मया देवसहा यिना । शिवभक्तास्तु ते दैत्यास्तारकस्य सुता इति
দেৱকাৰ্যত মোৰ কি প্ৰয়োজন, যেতিয়া মই দেৱসকলৰ সহায়ক? সেই দৈত্যসকল সঁচাকৈ শিৱভক্ত; তেওঁলোক তাৰকৰ পুত্ৰ।
Verse 21
इति संचिन्त्य तत्काले विष्णुना प्रभविष्णुना । ततो यज्ञास्स्मृतास्तेन देवकार्यार्थमक्षयाः
এইদৰে চিন্তা কৰি সেই সময়ত প্ৰভাৱশালী বিষ্ণুৱে দেৱকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে অক্ষয় যজ্ঞসমূহ স্মৰণ কৰিলে।
Verse 22
तद्विष्णुस्मृतिमात्रेण यज्ञास्ते तत्क्षणं द्रुतम् । आगतास्तत्र यत्रास्ते श्रीपतिः पुरुषोत्तमः
বিষ্ণুৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰে সেই যজ্ঞসমূহ তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিতে তাতে আহি উপস্থিত হ’ল, য’ত শ্ৰীপতি পুৰুষোত্তম অৱস্থিত আছিল।
Verse 23
ततो विष्णुं यज्ञपतिं पुराणं पुरुषं हरिम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्ते वै कृतांजलिपुटास्तदा
তাৰ পাছত তেওঁলোকে যজ্ঞপতি, প্ৰাচীন পুৰুষ হৰি বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি, কৃতাঞ্জলি হৈ তেতিয়াই ভক্তিৰে স্তৱ কৰিলে।
Verse 24
भगवानपि तान्दृष्ट्वा यज्ञान्प्राह सनातनम् । सनातनस्तदा सेंद्रान्देवानालोक्य चाच्युतः
সেই যজ্ঞকর্মসমূহ দেখি ভগৱানে সনাতনক ক’লে। তেতিয়া অচ্যুত সনাতনে ইন্দ্ৰসহ দেৱসকলক চাই যথোচিত বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 25
विष्णुरुवाच । अनेनैव सदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে দেৱসকল, এই বিধিৰে সদায় পৰমেশ্বৰক যজনা কৰা; ত্ৰিপুৰ বিনাশৰ বাবে আৰু ত্ৰিলোকৰ বিভূতি-সমৃদ্ধিৰ বাবে।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । अच्युतस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । प्रेम्णा ते प्रणतिं कृत्वा यज्ञेशं तेऽस्तुवन्सुराः
সনৎকুমাৰে ক’লে—অচ্যুত (বিষ্ণু), দেৱদেৱ আৰু ধীমন্ত প্ৰভুৰ বচন শুনি দেৱতাসকলে প্ৰেমেৰে প্ৰণাম কৰি যজ্ঞেশ্বৰক স্তৱ কৰিলে।
Verse 27
एवं स्तुत्वा ततो देवा अजयन्यज्ञपूरुषम् । यज्ञोक्तेन विधानेन संपूर्णविधयो मुने
হে মুনি, এইদৰে স্তৱ কৰি দেৱতাসকলে যজ্ঞপুৰুষক জয় কৰিলে। যজ্ঞত কোৱা বিধান অনুসৰি সকলো বিধি সম্পূৰ্ণকৈ পালন কৰি তেওঁলোকে সেয়া সাধিলে।
Verse 28
ततस्तस्माद्यज्ञकुंडात्समुत्पेतुस्सहस्रशः । भूतसंघा महाकायाः शूलशक्तिगदायुधाः
তাৰ পিছত সেই যজ্ঞকুণ্ডৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ ভূতসংঘ উত্থিত হ’ল—মহাকায়, আৰু শূল, শক্তি তথা গদা অস্ত্ৰৰূপে ধাৰণকাৰী।
Verse 29
ददृशुस्ते सुरास्तान् वै भूतसंघान्सहस्रशः । शूल शक्तिगदाहस्तान्दण्डचापशिलायुधान्
তেতিয়া দেৱতাসকলে সহস্ৰ সহস্ৰ ভূতসংঘক দেখিলে—তেওঁলোকৰ হাতত শূল, শক্তি আৰু গদা; লগতে দণ্ড, ধনু আৰু শিলাও অস্ত্ৰৰূপে আছিল।
Verse 30
नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तथा । कालाग्निरुद्रसदृशान्कालसूर्योपमांस्तदा
তেওঁলোক নানা প্ৰকাৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সজ্জিত আছিল আৰু নানা বেশ ধাৰণ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁলোক কালাগ্নিৰুদ্ৰৰ দৰে আৰু কালসূৰ্যৰ সমান—অত্যন্ত প্ৰচণ্ড আৰু ভয়ংকৰ বুলি প্ৰতীয়মান হৈছিল।
Verse 31
दृष्ट्वा तानब्रवीद्विष्णुः प्रणिपत्य पुरःस्थितान् । भूतान्यज्ञपतिः श्रीमानुद्राज्ञाप्रतिपालकः
তেওঁলোকক সন্মুখত থিয় হৈ থকা দেখি, যজ্ঞৰ শ্ৰীমান অধিপতি বিষ্ণুৱে প্ৰণাম কৰি সেই ভূতগণক ক’লে; কিয়নো তেওঁ ৰুদ্ৰৰ আজ্ঞাৰ বিশ্বস্ত পালনকাৰী আছিল।
Verse 32
विष्णुरुवाच । भूताः शृणुत मद्वाक्यं देवकार्यार्थमुद्यताः । गच्छन्तु त्रिपुरं सद्यस्सर्वे हि बलवत्तराः
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে ভূতগণ, মোৰ বাক্য শুনা। দেৱকাৰ্যৰ বাবে উদ্যত হৈ, তোমালোক সকলোৱে—অতি বলৱান—তৎক্ষণাৎ ত্ৰিপুৰলৈ যোৱা।
Verse 33
गत्वा दग्ध्वा च भित्त्वा च भङ्क्त्वा दैत्यपुरत्रयम् । पुनर्यथागता भूतागंतुमर्हथ भूतये
গৈ দানৱৰ সেই ত্ৰিপুৰক দগ্ধ কৰা, ভেদ কৰা আৰু ভাঙি চূৰ্ণ কৰা। তাৰ পাছত যিদৰে গৈছিলা সেইদৰে উভতি আহি, হে ভূতগণ, সকলো জীৱৰ মঙ্গল আৰু পুনঃস্থাপনৰ বাবে পুনৰ আহিবা।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं ततो भूतगणाश्च ते । प्रणम्य देवदेवं तं ययुर्दैत्यपुरत्रयम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—ভগৱানৰ বাণী শুনি সেই ভূতগণ দেৱাধিদেৱ মহাদেৱক প্ৰণাম কৰি ত্ৰিপুৰ নামৰ দানৱ-নগৰ ত্ৰয়ৰ ফালে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 35
गत्वा तत्प्रविशंतश्च त्रिपुराधिपतेजसि । भस्मसादभवन्सद्यश्शलभा इव पावके
তাত গৈ ত্ৰিপুৰাধিপতিৰ জ্বলি উঠা তেজত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই সিহঁত তৎক্ষণাৎ ভস্মীভূত হ’ল—যেন পতঙ্গ অগ্নিত পৰি জ্বলি যায়।
Verse 36
अवशिष्टाश्च ये केचित्पलायनपरायणाः । निस्सृत्यारं समायाता हरेर्निकटमाकुलाः
আৰু যিসকল অলপমান অৱশিষ্ট আছিল—পলাই যোৱাতেই পৰায়ণ—তেওঁলোকে দুৱাৰমাৰ্গে বাহিৰলৈ দৌৰি, অতি ব্যাকুল হৈ আশ্ৰয়ৰ বাবে হৰি (বিষ্ণু)ৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 37
तान्दृष्ट्वा स हरिः श्रुत्वा तच्च वृत्तमशेषतः । चिंतयामास भगवान्मनसा पुरुषोत्तमः
তেওঁলোকক দেখি আৰু সেই সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত সকলোসহ শুনি, পুৰুষোত্তম ভগৱান হৰিয়ে মনতে গভীৰ চিন্তা কৰিলে—সেই সংঘাতত কি কৰা উচিত।
Verse 38
किं कृत्यमधुना कार्यमिति संतप्तमानसः । संतप्तानमरान्सर्वानाज्ञाय च सवासवान्
দুখে দগ্ধ মন লৈ তেওঁ ভাবিলে—“এতিয়া কি কৰণীয়, কোন উপায় বাকী?” আৰু ইন্দ্ৰসহ সকলো অমৰ দেৱতাও সন্তপ্ত বুলি জানি, তেওঁলোকৰ দুখৰ অৱস্থা মনতে বিবেচনা কৰিলে।
Verse 39
कथं तेषां च दैत्यानां बलाद्धत्वा पुरत्रयम् । देवकार्यं करिष्यामीत्यासीच्चिंतासमाकुलः
তেওঁ চিন্তাত আকুল হ’ল—“সেই বলৱান দৈত্যসকলৰ ত্ৰিপুৰক মই বলপ্ৰয়োগে কেনেকৈ ধ্বংস কৰিম আৰু দেৱকাৰ্য কেনেকৈ সম্পন্ন কৰিম?”
Verse 40
नाशोऽभिचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः । इति प्राह स्वयं चेशः श्रुत्याचारप्रमाणकृत्
“যিসকল পৰম ধৰ্মিষ্ঠ, তেওঁলোকৰ বিনাশ অভিচাৰ (মন্ত্ৰ-তন্ত্ৰ)ৰ দ্বাৰা নহয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।” এইদৰে স্বয়ং ঈশ্বৰে শ্ৰুতি আৰু সদাচাৰক প্ৰমাণৰূপে স্থাপন কৰি ক’লে।
Verse 41
दैत्याश्च ते हि धर्मिष्ठास्सर्वे त्रिपुरवासिनः । तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा सुरपुंगवाः
সেই দৈত্যসকল আৰু ত্ৰিপুৰৰ সকলো নিবাসী অত্যন্ত ধৰ্মনিষ্ঠ। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল! সেইকাৰণে তেওঁলোকে অবধ্যতা লাভ কৰিছে।
Verse 42
कृत्वा तु सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयंति ते । मुच्यंते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा
অত্যন্ত মহাপাপ কৰিও যদি তেওঁলোকে ৰুদ্ৰৰ অৰ্চনা কৰে, তেন্তে তেওঁলোক সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়, যেনেকৈ পদুমৰ পাত পানীৰ দ্বাৰা লিপ্ত নহয়।
Verse 43
रुद्राभ्यर्चनतो देवाः सर्वे कामा भवंति हि । नानोपभोगसंपत्तिर्वश्यतां याति वै भुवि
ৰুদ্ৰৰ অৰ্চনাৰ ফলত সকলো কামনা পূৰ্ণ হয়। পৃথিৱীত নানাবিধ ভোগৰ সম্পত্তি আৰু বশীকৰণ শক্তি অৱশ্যে লাভ হয়।
Verse 44
तस्मात्तद्भोगिनो दैत्या लिंगार्चनपरायणाः । अनेकविधसंपत्तेर्मोक्षस्यापि परत्र च
সেইকাৰণে সেই দৈত্যসকলে লিংগ-অৰ্চনাত নিবিষ্ট হৈ সেই সকলো ভোগ উপভোগ কৰে আৰু অনেক প্ৰকাৰ সম্পত্তি তথা পৰলোকত মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 45
ततः कृत्वा धर्मविघ्नं तेषामेवात्ममायया । दैत्यानां देवकार्यार्थं हरिष्ये त्रिपुरं क्षणात्
তাৰপাছত মই নিজৰ মায়াৰে তেওঁলোকৰ ধৰ্মত বিঘিনিৰ সৃষ্টি কৰি, দেৱতাসকলৰ কাৰ্যৰ বাবে সেই দৈত্যসকলৰ ত্ৰিপুৰাক ক্ষন্তেকতে ধ্বংস কৰিম।
Verse 46
विचार्येत्थं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । कर्तुं व्यवस्थितः पश्चाद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम्
এইদৰে চিন্তা কৰি ভগৱান পুৰুষোত্তমে পাছত দেৱশত্ৰুসকলৰ ধৰ্মত বিঘ্ন আনিবলৈ স্থিৰ কৰিলে, যাতে তেওঁলোকৰ অধাৰ্মিক শক্তি দমন হয়।
Verse 47
यावच्च वेद धर्मास्तु यावद्वै शंकरार्चनम् । यावच्च शुचिकृत्यादि तावन्नाशो भवेन्न हि
যিমান দিন বেদধৰ্ম পালন হয়, যিমান দিন শংকৰৰ আৰাধনা হয়, আৰু যিমান দিন শুচিকৰ্ম আদি আচৰিত হয়—সিমান দিন নিশ্চয় নাশ (আধ্যাত্মিক পতন) নহয়।
Verse 48
तस्मादेवं प्रकर्तव्यं वेदधर्मस्ततो व्रजेत् । त्यक्तलिंगार्चना दैत्या भविष्यंति न संशयः
সেয়ে এইদৰে কৰাই উচিত, তাৰ পাছত বেদধৰ্ম অনুসৰি আগবাঢ়িব লাগে। দৈত্যসকলে শিৱলিঙ্গাৰ্চনা ত্যাগ কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 49
इति निश्चित्य वै विष्णुर्विघ्नार्थमकरोत्तदा । तेषां धर्मस्य दैत्यानामुपायं श्रुति खण्डनम्
এইদৰে নিশ্চিত কৰি বিষ্ণুৱে তেতিয়া বিঘ্ন সৃষ্টিৰ বাবে কাৰ্য কৰিলে। দৈত্যসকলৰ ধৰ্ম ভাঙিবলৈ উপায় হিচাপে তেওঁ শ্ৰুতিৰ প্ৰামাণ্য ‘খণ্ডন’—বিকৃতি—আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 50
तदैवोवाच देवान्स विष्णुर्देवसहायकृत् । शिवाज्ञया शिवेनैवाज्ञप्तस्त्रैलोक्यरक्षणे
সেই সময়তে দেৱসাহায়ক বিষ্ণুৱে দেৱতাসকলক সম্বোধন কৰিলে; কিয়নো ত্ৰিলোক ৰক্ষাৰ বাবে তেওঁ শিৱাজ্ঞাৰে, শিৱে নিজেই নিযুক্ত কৰিছিল।
Verse 51
विष्णुरुवाच । हे देवास्सकला यूयं गच्छत स्वगृहान्ध्रुवम् । देवकार्यं करिष्यामि यथामति न संशयः
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে সকলো দেৱগণ, তোমালোক নিশ্চিতভাৱে নিজৰ নিজৰ ধামলৈ যাওক। দেৱকাৰ্য মই মোৰ বুদ্ধি অনুসাৰে সম্পন্ন কৰিম; কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 52
तान्रुद्राद्विमुखान्नूनं करिष्यामि सुयत्नतः । स्वभक्तिरहिताञ्ज्ञात्वा तान्करिष्यति भस्मसात्
যিসকল ৰুদ্ৰবিমুখ, তেওঁলোকক মই নিশ্চয়েই সযত্নে পৰাভিমুখ কৰিম। তেওঁলোক সত্য ভক্তিহীন বুলি জানি তেওঁ (ৰুদ্ৰ) তেওঁলোকক ভস্মসাৎ কৰিব।
Verse 53
सनत्कुमार उवाच । तदाज्ञां शिरसाधायश्वासितास्तेऽमरा मुने । स्वस्वधामानि विश्वस्ता ययुर्ब्रह्मापि मोदिताः
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে মুনি, সেই আজ্ঞা শিৰোধাৰ্য কৰি দেৱগণ আশ্বস্ত হ’ল। বিশ্বাসেৰে তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ ধামলৈ গ’ল, আৰু ব্ৰহ্মাও আনন্দিত হ’ল।
Verse 54
ततश्चैवाकरोद्विष्णुर्देवार्थं हितमुत्तमम् । तदेव श्रूयतां सम्यक्सर्वपापप्रणाशनम्
তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে দেৱসকলৰ হিতাৰ্থে অতি উত্তম কৰ্ম কৰিলে। সেই কৰ্মটো মনোযোগেৰে শুনা; ই সকলো পাপ সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ কৰে।
Frequently Asked Questions
A preparatory ethical deliberation within the Tripuravadha narrative: Śiva explains why Tripura’s leaders—though enemies—are not to be killed hastily due to their present puṇya and devotion, and the devas seek counsel from Brahmā and Viṣṇu.
It models a Shaiva doctrine where divine action is not arbitrary: the Lord weighs dharma, gratitude, friendship, and bhakti, showing that destruction occurs only when merit is exhausted and cosmic order requires it.
Puṇya (merit), bhakti (devotion), and the ethics of loyalty—especially the condemnation of mitradroha/suhṛddroha and the claim that kṛtaghna (ingratitude/treachery) lacks expiation.