देवस्तुतिः — Hymn of Praise by the Devas (Devastuti)
অধ্যায় ২৫ত সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰে যে ব্ৰহ্মা আৰু সমবেত দেৱতা-ঋষিসকলে ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি দেৱদেৱেশ শিৱক বিধিবৎ স্তৱ কৰে। এই দেৱস্তুতিত শিৱৰ শৰণাগতবৎসলতা আৰু ভক্তৰ দুখ নিৰন্তৰ নাশ কৰা কৃপা মুখ্য। দেৱসকলে শিৱৰ বিস্ময়কৰ বিৰোধাভাসী মহিমা প্ৰকাশ কৰে—লীলাত অদ্ভুত, ভক্তিত সুলভ, কিন্তু অশুদ্ধৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য; বেদেও যাক সম্পূৰ্ণ ধৰি নাপায়, তথাপি মহাত্মাসকলে তেওঁৰ গূঢ় মহিমা নিত্য গায়। শিৱকৃপাই সাধাৰণ আধ্যাত্মিক সামৰ্থ্যৰ ধাৰণা উলটাই দিব পাৰে; তেওঁ সৰ্বব্যাপী, অবিকাৰী আৰু সত্যভক্তিত প্ৰকাশিত। যদুপতি-কলাবতী আৰু ৰজা মিত্ৰসহ-মদয়ন্তী আদি ভক্তই ভক্তিৰে পৰম সিদ্ধি আৰু কৈবল্য লাভ কৰে। সমগ্ৰ অধ্যায়টো কাহিনিৰ ভিতৰত স্থাপিত তত্ত্বময় স্তৱ, য’ত ভক্তি→দিব্য প্ৰকাশ→মুক্তিৰ পথ দেখুওৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुर्देवदेवेशं वाग्भिरिष्टाभिरानताः
সনৎকুমাৰে ক’লে—তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা-আদি দেৱসকল আৰু সকলো মুনিও নত হৈ, প্ৰিয় আৰু যথাযথ স্তৱবাক্যৰে দেৱদেৱেশ্বৰক স্তৱ কৰিলে।
Verse 2
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । साधुसौख्यप्रदस्त्वं हि सर्वदा भक्तदुःखहा
দেৱসকলে ক’লে— হে দেৱদেৱ মহাদেৱ, শৰণাগতবৎসল! আপুনি সদায় সাধুজনে সুখ দান কৰে আৰু আপোনাৰ ভক্তসকলৰ দুখ সদা হৰণ কৰে।
Verse 3
त्वं महाद्भुतसल्लीलो भक्तिगम्यो दुरासदः । दुराराध्योऽसतां नाथ प्रसन्नस्सर्वदा भव
আপুনি মহা-অদ্ভুত আৰু মঙ্গলময় লীলাৰ অধিপতি; ভক্তিৰে গম্য, তথাপি দুঃসাধ্য। হে নাথ, অসৎ লোকৰ বাবে আপুনি দুঃআৰাধ্য; সেয়ে আমাৰ প্ৰতি সদায় প্ৰসন্ন থাকক।
Verse 4
वेदोऽपि महिमानं ते न जानाति हि तत्त्वतः । यथामति महात्मानस्सर्वे गायंति सद्यशः
হে মহাদেৱ! বেদেও তত্ত্বতঃ আপোনাৰ মহিমা সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে। যাৰ যেনে মতি আৰু সামৰ্থ্য, সকলো মহাত্মাই তেনেকৈ নিজৰ ধৰণে আপোনাৰ যশ গায়।
Verse 5
माहात्म्यमतिगूढं ते सहस्रवदनादयः । सदा गायंति सुप्रीत्या पुनंति स्वगिरं हि ते
আপোনাৰ মাহাত্ম্য অতি গূঢ়। সহস্ৰবদন (শেষ) আদি দেৱগণে সদা পৰম প্ৰীতিয়ে তাক গায়, আৰু নিজৰ উচ্চাৰণৰ দ্বাৰাই নিজৰ বাক্য পবিত্ৰ কৰে।
Verse 6
कृपया तव देवेश ब्रह्मज्ञानी भवेज्जडः । भक्तिगम्यस्सदा त्वं वा इति वेदा ब्रुवंति हि
হে দেৱেশ! আপোনাৰ কৃপাৰে ব্রহ্মজ্ঞानीও জড়বৎ হ’ব পাৰে; কিন্তু আপুনি সদা কেৱল ভক্তিৰ দ্বাৰাই প্ৰাপ্য—এই কথাই বেদে ঘোষণা কৰে।
Verse 7
त्वं वै दीनदयालुश्च सर्वत्र व्यापकस्सदा । आविर्भवसि सद्भक्त्या निर्विकारस्सतां गतिः
আপুনি দীনৰ দয়ালু আৰু সৰ্বত্ৰ সদা ব্যাপক। সদ্ভক্তিৰে আপুনি প্ৰকাশিত হয়; নিৰ্বিকাৰ হৈও আপুনি সৎজনৰ পৰম গতি।
Verse 8
भक्त्यैव ते महेशान बहवस्सिद्धिमागताः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा दुःखिता निर्विकारतः
হে মহেশান! কেৱল ভক্তিৰ দ্বাৰাই বহুতে সিদ্ধি লাভ কৰিছে। এই লোকত সকলো সুখ ভোগ কৰিও তেওঁলোক দুখে স্পৰ্শিত নহয়—স্থিৰ, নিৰ্বিকাৰ।
Verse 9
पुरा यदुपतिर्भक्तो दाशार्हस्सिद्धिमागतः । कलावती च तत्पत्नी भक्त्यैव परमां प्रभो
হে প্ৰভু! পূৰ্বকালত যদুপতি দাশাৰ্হে আপোনাৰ ভক্তিৰে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল; আৰু তেওঁৰ পত্নী কলাৱতীয়েও কেৱল ভক্তিৰে পৰম পদত উপনীত হৈছিল।
Verse 10
तथा मित्रसहो राजा मदयंती च तत्प्रिया । भक्त्यैव तव देवेश कैवल्यं परमं ययौ
হে দেৱেশ! তেনেদৰে ৰজা মিত্ৰসহ আৰু তেওঁৰ প্ৰিয়া মদয়ন্তী—কেৱল আপোনাৰ ভক্তিৰে—পৰম কৈবল্য লাভ কৰিলে।
Verse 11
सौमिनी नाम तनया कैकेयाग्रभुवस्तथा । तव भक्त्या सुखं प्राप परं सद्योगिदुर्लभम्
কাইকেয়সকলৰ শ্ৰেষ্ঠ বংশত জন্ম লোৱা সৌমিনী নামৰ কন্যাই আপোনাৰ ভক্তিৰে পৰম সুখ লাভ কৰিলে—যি সিদ্ধ যোগীসকলৰ বাবেও সদা দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 12
विमर्षणो नृपवरस्सप्तजन्मावधि प्रभो । भुक्त्वा भोगांश्च विविधांस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम्
হে প্ৰভু! শ্ৰেষ্ঠ ৰজা বিমৰ্শণে সাত জন্মলৈকে নানা ভোগ ভোগ কৰিলেও, আপোনাৰ ভক্তিৰে সদ্গতি—শিৱকৃপাৰ মোক্ষ—লাভ কৰিলে।
Verse 13
चन्द्रसेनो नृपवरस्त्वद्भक्त्या सर्वभोगभुक् । दुःखमुक्तः सुखं प्राप परमत्र परत्र च
হে প্ৰভু! চন্দ্ৰসেন নামৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই আপোনাৰ ভক্তিৰে সকলো ভোগৰ অংশী হৈছিল; দুখমুক্ত হৈ তেওঁ ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে পৰম সুখ লাভ কৰিলে।
Verse 14
गोपीपुत्रः श्रीकरस्ते भक्त्या भुक्त्वेह सद्गतिम् । परं सुखं महावीरशिष्यः प्राप परत्र वै
গোপীপুত্ৰ শ্ৰীকৰ, মহাবীৰৰ শিষ্য, ভক্তিৰে ইয়াত সদ্গতি ভোগ কৰি, পৰলোকে নিশ্চয়েই পৰম সুখ লাভ কৰিলে।
Verse 15
त्वं सत्यरथभूजानेर्दुःखहर्ता गतिप्रदः । धर्मगुप्तं राजपुत्रमतार्षीस्सुखिनं त्विह
হে প্ৰভু! আপুনি সত্যৰথ-ভূজানৰ দুখ হৰণকাৰী আৰু সদ্গতি দানকাৰী। ইয়াত ধৰ্ম ৰক্ষা কৰি ৰাজপুত্ৰ ধৰ্মগুপ্তক উদ্ধাৰ কৰি সুখী কৰিলে।
Verse 16
तथा शुचिव्रतं विप्रमदरिद्रं महाप्रभो । त्वद्भक्तिवर्तिनं मात्रा ज्ञानिनं कृपयाऽकरोः
তদ্ৰূপে, হে মহাপ্ৰভু! কৃপাৰে আপুনি শুচিব্ৰত সেই ব্ৰাহ্মণক দাৰিদ্ৰ্যৰ পৰা মুক্ত কৰিলে। আপোনাৰ অনুগ্ৰহে তাক আপোনাৰ ভক্তিত স্থিৰ আৰু সত্যজ্ঞানসম্পন্ন কৰিলে।
Verse 17
चित्रवर्मा नृपवरस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम् । इह लोके सदा भुक्त्वा भोगानमरदुर्लभान्
হে প্ৰভু! শ্ৰেষ্ঠ ৰজা চিত্ৰৱৰ্মাই আপোনাৰ ভক্তিৰে সদ্গতি লাভ কৰিলে। এই লোকতে প্ৰথমে অমৰসকলৰো দুৰ্লভ ভোগ ভোগ কৰি, শেষত শিৱভক্তিৰে পৰম মঙ্গলময় গতি পালে।
Verse 18
चन्द्रांगदो राजपुत्रस्सीमंतिन्या स्त्रिया सह । विहाय सकलं दुःखं सुखी प्राप महागतिम्
ৰাজপুত্ৰ চন্দ্ৰাঙ্গদে নিজৰ পতিব্ৰতা স্ত্ৰীৰ সৈতে সকলো দুখ ত্যাগ কৰি সুখী হৈ মহৎ পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 19
द्विजो मंदरनामापि वेश्यागामी खलोऽधमः । त्वद्भक्तः शिव संपूज्य तया सह गतिं गतः
হে শিৱ! মন্দৰ নামৰ এজন দ্বিজ, যি বেশ্যাগামী, দুষ্ট আৰু অধম আছিল, তথাপি তোমাৰ ভক্ত হৈ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি সেই নাৰীৰ সৈতে পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 20
भद्रायुस्ते नृपसुतस्सुखमाप गतव्यथः । त्वद्भक्तकृपया मात्रा गतिं च परमां प्रभो
হে প্ৰভু! ৰাজপুত্ৰ ভদ্ৰায়ু সুখ লাভ কৰি ব্যথামুক্ত হ’ল; তোমাৰ ভক্তা মাতৃৰ কৃপাৰে সেও পৰম গতি (মোক্ষ) প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 21
सर्वस्त्रीभोगनिरतो दुर्जनस्तव सेवया । विमुक्तोऽभूदपि सदा भक्ष्यभोजी महेश्वर
হে মহেশ্বৰ! সকলো নাৰীৰ ভোগত আসক্ত দুষ্ট লোকো তোমাৰ সেৱাৰে মুক্ত হয়; তথাপি পূৰ্বৱাসনাৰ বশে সি সদা ভক্ষ্য—উচিত—আহাৰেই ভোজনকাৰী হৈ থাকিব পাৰে।
Verse 22
शंबरश्शंकरे भक्तश्चिताभस्मधरस्सदा । नियमाद्भस्मनश्शंभो स्वस्त्रिया ते पुरं गतः
শম্বৰ শংকৰৰ ভক্ত আছিল আৰু সদায় চিতাভস্ম ধাৰণ কৰিছিল। হে শম্ভু! ভস্ম-নিয়মৰ বলত সি নিজৰ স্ত্ৰীৰ সৈতে তোমাৰ পুৰীত গ’ল।
Verse 23
भद्रसेनस्य तनयस्तथा मंत्रिसुतः प्रभो । सुधर्मशुभकर्माणौ सदा रुद्राक्षधारिणौ
হে প্ৰভু! ভদ্ৰসেনৰ পুত্ৰ আৰু মন্ত্ৰীৰ পুত্ৰ—সুধৰ্ম আৰু শুভকৰ্মা—দুয়ো সদায় ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণকাৰী আছিল।
Verse 24
त्वत्कृपातश्च तौ मुक्तावास्तां भुक्तेह सत्सुखम् । पूर्वजन्मनि यौ कीशकुक्कुटौ रुद्रभूषणौ
আপোনাৰ কৃপাৰে সেই দুজন মুক্ত হ’ল, আৰু ইয়াতো সৎ-সুখ ভোগ কৰি আছে। পূৰ্বজন্মত তেওঁলোক বান্দৰ আৰু কুকুৰা আছিল—ৰুদ্ৰচিহ্নে ভূষিত আৰু তেওঁৰ অনুগৃহীত।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवस्तुतिवर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত জলন্ধৰবধোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত “দেৱস্তুতিবৰ্ণন” নামৰ পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 26
शारदा विप्रतनया बालवैधव्यमागता । तव भक्तेः प्रभावात्तु पुत्रसौभा ग्यवत्यभूत्
শাৰদা নামৰ ব্ৰাহ্মণ-কন্যা অল্পবয়সতে বিধৱা হৈছিল; কিন্তু তোমাৰ শিৱভক্তিৰ প্ৰভাৱত তাই পুত্ৰ-সৌভাগ্য লাভ কৰিলে।
Verse 27
बिन्दुगो द्विजमात्रो हि वेश्याभोगी च तत्प्रिया । वंचुका त्वद्यशः श्रुत्वा परमां गतिमाययौ
বিন্দুগো কেৱল জন্মসূত্ৰে ব্ৰাহ্মণ আছিল, গণিকাৰ ভোগত আসক্ত আৰু তাই-ই তাৰ প্ৰিয়া; কিন্তু বঞ্চুকাই তোমাৰ যশ শুনি পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 28
इत्यादि बहवस्सिद्धिं गता जीवास्तव प्रभो । भक्तिभावान्महेशान दीनबन्धो कृपालय
হে প্ৰভু, এইদৰে বহু জীৱ আপোনাৰ ভক্তিভাৱে সিদ্ধি লাভ কৰিছে। হে মহেশান, দীনবন্ধু, কৰুণাধাম, কৃপা কৰক।
Verse 29
त्वं परः प्रकृतेर्ब्रह्म पुरुषात्परमेश्वर । निर्गुणस्त्रिगुणाधारो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः
আপুনি প্ৰকৃতিৰ অতীত পৰব্ৰহ্ম; হে পৰমেশ্বৰ, আপুনি পুৰুষৰো অতীত। আপুনি নিজে নিৰ্গুণ, তথাপি ত্ৰিগুণৰ আধাৰ, আৰু ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-হৰৰ অন্তৰ্যামী স্বৰূপ।
Verse 30
नानाकर्मकरो नित्यं निर्विकारोऽखिलेश्वरः । वयं ब्रह्मादयस्सर्वे तव दासा महेश्वर
হে অখিলেশ্বৰ মহেশ্বৰ, আপুনি নিত্য নানাবিধ কাৰ্য কৰিও নিৰ্বিকাৰ থাকেন। আমি সকলোৱে—ব্ৰহ্মা আদি—আপোনাৰ দাস।
Verse 31
प्रसन्नो भव देवेश रक्षास्मान्सर्वदा शिव । त्वत्प्रजाश्च वयं नाथ सदा त्वच्छरणं गताः
হে দেৱেশ শিৱ, প্ৰসন্ন হওক আৰু সদায় আমাক ৰক্ষা কৰক। হে নাথ, আমি আপোনাৰেই প্ৰজা; আমি সদা আপোনাৰ শৰণাগত।
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा च ते देवा ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । तूष्णीं बभूवुर्हि तदा शिवांघ्रिद्वन्द्वचेतसः
সনৎকুমাৰে ক’লে: এইদৰে স্তৱ কৰি সেই দেৱসকল—ব্ৰহ্মা আদি, মুনিসকলৰ অধীশ্বৰ—তেতিয়া নীৰৱ হ’ল; তেওঁলোকৰ চিত্ত শিৱৰ যুগল চৰণত লীন হ’ল।
Verse 33
अथ शंभुर्महेशानः श्रुत्वा देवस्तुतिं शुभाम् । दत्त्वा वरान्वरान्सद्यस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः
তাৰ পাছত মহেশান শম্ভুৱে দেৱসকলৰ শুভ স্তৱ শুনি তৎক্ষণাৎ শ্ৰেষ্ঠ বৰসমূহ দিলে আৰু সেই ঠাইতেই প্ৰভু অন্তৰ্ধান কৰিলে।
Verse 34
देवास्सर्वेऽपि मुदिता ब्रह्माद्या हतशत्रवः । स्वं स्वं धाम ययुः प्रीता गायंतः शिवसद्यशः
সকলো দেৱ আনন্দিত হ’ল; ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলৰ শত্রু নিধন হোৱাত, তেওঁলোকে প্ৰীতচিত্তে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল আৰু তৎক্ষণাৎ শিৱমহিমা গাই উঠিল।
Verse 35
इदं परममाख्यानं जलंधरविमर्दनम् । महेशचरितं पुण्यं महाघौघविनाशनम्
এইটো জলন্ধৰ-বিমৰ্দনৰ পৰম আখ্যান—মহেশৰ পুণ্য চৰিত্ৰ, যি মহাপাপৰ প্ৰবল স্ৰোতসমূহ বিনাশ কৰে।
Verse 36
देवस्तुतिरियं पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी । सर्वसौख्यप्रदा नित्यं महेशानंददायिनी
প্ৰভুৰ এই স্তৱ পুণ্যময় আৰু সৰ্বপাপ বিনাশিনী। ই নিত্য সৰ্বসুখ প্ৰদান কৰে আৰু মহেশানন্দ দান কৰে।
Verse 37
यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं द्वयम् । भुक्त्वेह परं सौख्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्
যিয়ে এই দ্বিবিধ পবিত্ৰ আখ্যান পাঠ কৰে বা পাঠ কৰোৱায়, সি ইহলোকে পৰম সুখ ভোগ কৰি শেষত গণপতিৰ কৃপাৰে গাণপত্য শুভ পদ লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
A collective stuti: Brahmā, devas, and sages bow and hymn Śiva, establishing him as the supreme refuge and the decisive agent in the unfolding cosmic crisis.
It marks Śiva as ultimately transcendent (anirvacanīya/atītārtha), while positioning bhakti and grace as the lived means by which the transcendent becomes experientially present.
Śiva is praised as Devadeveśa, śaraṇāgata-vatsala, sarvatra vyāpaka (all-pervading), nirvikāra (unchanging), and as one who manifests in response to true devotion.