द्वन्द्वयुद्धवर्णनम् / Description of the Duel-Combats
এই অধ্যায়ত সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰে—শিৱৰ প্ৰধান গণনায়ক নন্দীশ্বৰ, ভৃঙ্গি/ইভমুখ আৰু ষণ্মুখ (কাৰ্ত্তিকেয়)ক দেখি দানৱসকল ক্ৰুদ্ধ হৈ সুশৃঙ্খল দ্বন্দ্বযুদ্ধত নামি পৰে। নিশুম্ভে কাৰ্ত্তিকেয়ক লক্ষ্য কৰি পাঁচটা বাণে তেওঁৰ ময়ূৰবাহনৰ হৃদয়ত আঘাত কৰে, ফলত বাহনটো মূৰ্ছিত হৈ পৰি যায়। কাৰ্ত্তিকেয় প্ৰতিআক্রমণত নিশুম্ভৰ ৰথ আৰু অশ্বসমূহ ভেদি তীক্ষ্ণ শৰে তাক আহত কৰি যুদ্ধগর্জন কৰে; কিন্তু নিশুম্ভেও প্ৰতিঘাত কৰি, কাৰ্ত্তিকেয় শক্তি তুলিবলৈ যোৱা মুহূর্ততে নিজৰ শক্তিৰে তেওঁক সোনকালে ভূমিত পেলাই দিয়ে। আনফালে নন্দীশ্বৰ আৰু কালনেমিৰ দ্বন্দ্বত নন্দীয়ে প্ৰহাৰ কৰি কালনেমিৰ ৰথৰ অশ্ব, ধ্বজ, ৰথ আৰু সাৰথি পৰ্যন্ত ছিন্ন কৰে; ক্ৰুদ্ধ কালনেমিয়ে তীক্ষ্ণ বাণে নন্দীৰ ধনুক কাটি দিয়ে। যুদ্ধকৌশলৰ বৃদ্ধি, যুদ্ধসাধন নিষ্ক্ৰিয় কৰাৰ প্ৰতীক আৰু আঘাতৰ মাজতো বীৰধৈৰ্য—এই সকলো উজাগৰ কৰি অধ্যায়টোৱে পৰৱৰ্তী পালাবদল আৰু দেৱীয় ধৰ্মব্যৱস্থাৰ পুনঃপ্ৰতিষ্ঠাৰ ভূমি সাজে।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान् । अमर्षादभ्यधावंत द्वंद्वयुद्धाय दानवाः
সনৎকুমাৰে ক’লে—শিৱগণৰ অধিপতি নন্দী, ভৃঙ্গী আৰু ষণ্মুখক দেখি দানৱসকল তীব্ৰ ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ দ্বন্দ্বযুদ্ধলৈ ধাৱমান হ’ল।
Verse 2
नन्दिनं कालनेमिश्च शुंभो लंबोदरं तथा । निशुंभः षण्मुखं देवमभ्यधावत शंकितः
কালনেমি আৰু শুম্ভ নন্দীৰ ওপৰত আগবাঢ়িল, লম্বোদৰো লগ লাগিল; আৰু শঙ্কিত নিশুম্ভে ষণ্মুখ দেৱক আক্ৰমণ কৰিবলৈ ধাৱমান হ’ল।
Verse 3
निशुंभः कार्तिकेयस्य मयूरं पंचभिश्शरैः । हृदि विव्याध वेगेन मूर्छितस्स पपात ह
নিশুম্ভে কাৰ্তিকেয়ৰ ময়ূৰবাহনক পাঁচটা শৰৰে বেগে হৃদয়ত বিদ্ধ কৰিলে; সি মূৰ্ছিত হৈ মাটিত পৰিল।
Verse 4
ततः शक्तिधरः क्रुद्धो बाणैः पंचभिरेव च । विव्याध स्यंदने तस्य हयान्यन्तारमेव च
তাৰ পাছত শক্তিধৰ কাৰ্তিকেয় ক্ৰুদ্ধ হৈ কেৱল পাঁচটা বাণে তাৰ ৰথত জোঁতা ঘোঁৰাবোৰক অন্তৰ্মৰ্মস্থানত বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 5
शरेणान्येन तीक्ष्णेन निशुंभं देववैरिणम् । जघान तरसा वीरो जगर्ज रणदुर्मदः
তাৰ পাছত ৰণদুৰ্মদ বীৰে আন এটা তীক্ষ্ণ শৰৰে দেৱবৈৰী নিশুম্ভক বেগে আঘাত কৰি গর্জন কৰিলে।
Verse 6
असुरोऽपि निशुंभाख्यो महावीरोऽतिवीर्यवान् । जघान कार्तिकेयं तं गर्जंतं स्वेषुणा रणे
তেতিয়া নিশুম্ভ নামৰ অসুৰ—অতিবীৰ্যৱান মহাবীৰ—ৰণত গর্জি থকা সেই কাৰ্তিকেয়ক নিজৰ শৰৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 7
ततश्शक्तिं कार्तिकेयो यावजग्राह रोषतः । तावन्निशुंभो वेगेन स्वशक्त्या तमपातयत्
তেতিয়া কাৰ্তিকেয় ক্ৰোধে শক্তি ধৰিবলৈ লওঁতেই, সেই মুহূর্ততে নিশুম্ভে বেগে নিজৰ শক্তিৰে তেওঁক পেলাই দিলে।
Verse 8
एवं बभूव तत्रैव कार्तिकेयनिशुंभयोः । आहवो हि महान्व्यास वीरशब्दं प्रगर्जतोः
এইদৰে, হে মহাব্যাস, তাতেই কাৰ্ত্তিকেয় আৰু নিশুম্ভৰ মাজত মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; দুয়ো বীৰনাদে গর্জন কৰিলে।
Verse 9
ततो नन्दीश्वरो बाणैः कालनेमिमविध्यत । सप्तभिश्च हयान्केतुं रथं सारथिमाच्छिनत्
তাৰ পাছত নন্দীশ্বৰে বাণে কালনেমিক বিদ্ধ কৰিলে; আৰু সাতটা বাণে ঘোঁৰা, ধ্বজা, ৰথ আৰু সাৰথিক ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 10
कालनेमिश्च संकुद्धो धनुश्चिच्छेद नंदिनः । स्वशरासननिर्मुक्तैर्महातीक्ष्णैश्शिलीमुखैः
ক্ৰুদ্ধ কালনেমিয়ে নিজৰ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত অতি তীক্ষ্ণ লৌহমুখ বাণে নন্দীৰ ধনু ছিন্ন কৰিলে।
Verse 11
अथ नन्दीश्वरो वीरः कालनेमिं महासुरम् । तमपास्य च शूलेन वक्षस्यभ्यहनद्दृढम्
তাৰ পিছত বীৰ নন্দীশ্বৰে মহাসুৰ কালনেমিক এৰাই ত্ৰিশূলৰে তাৰ বক্ষত দৃঢ় আঘাত কৰিলে।
Verse 12
स शूलभिन्नहृदयो हताश्वो हतसारथिः । अद्रेः शिखरमुत्पाट्य नन्दिनं समताडयत्
ত্রিশূলে হৃদয় বিদীৰ্ণ হ’লেও, অশ্ব আৰু সাৰথি নিহত হ’লেও, সি পৰ্বতৰ শিখৰ উপৰুৱাই নন্দীক আঘাত কৰিলে।
Verse 13
अथ शुंभो गणेशश्च रथमूषक वाहनौ । युध्यमानौ शरव्रातैः परस्परमविध्यताम्
তেতিয়া শুম্ভ আৰু গণেশ—এজন ৰথাৰূঢ়, আনজন মূষক-বাহনত আৰূঢ়—যুদ্ধ কৰি তীৰৰ বৃষ্টিৰে পৰস্পৰক বাৰে বাৰে বিদ্ধ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 14
गणेशस्तु तदा शुंभं हृदि विव्याध पत्रिणा । सारथिं च त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले
তেতিয়া গণেশে পত্রযুক্ত তীৰে শুম্ভৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰিলে, আৰু তিনিটা বাণে সাৰথিক ভূমিত পেলাই দিলে।
Verse 15
ततोऽतिक्रुद्धश्शुंभोऽपि बाणदृष्ट्या गणाधिपम् । मूषकं च त्रिभिर्विद्ध्वा ननाद जलदस्वनः
তাৰ পিছত অতিশয় ক্ৰুদ্ধ শুম্ভে বাণদৃষ্টিৰে গণাধিপক লক্ষ্য কৰিলে; আৰু মূষকক তিন বাণে বিদ্ধ কৰি মেঘগর্জনৰ দৰে গর্জন কৰিলে।
Verse 16
मूषकश्शरभिन्नाङ्गश्चचाल दृढवेदनः । लम्बोदरश्च पतितः पदातिरभवत्स हि
শৰে বিদ্ধ অঙ্গযুক্ত মূষক তীব্ৰ বেদনাত টলমল কৰিলে; আৰু লম্বোদৰো পতিত হ’ল—নিশ্চয়েই তেওঁ পদাতিক হ’ল।
Verse 17
ततो लम्बोदरश्शुंभं हत्वा परशुना हृदि । अपातयत्तदा भूमौ मूषकं चारुरोह सः
তেতিয়া লম্বোদৰে পৰশুৰে শুম্ভৰ হৃদয় চিৰি তাক নিপাত কৰিলে; সেই মুহূর্ততে তাক ভূমিত পেলাই দি পুনৰ মূষক-বাহনত আৰূঢ় হ’ল।
Verse 18
समरायोद्यतश्चाभूत्पुनर्गजमुखो विभुः । प्रहस्य जघ्नतुः क्रोधात्तोत्रेणैव महाद्विपम्
পুনৰায় গজমুখ বিভু সমৰৰ বাবে উদ্যত হ’ল। তাৰ পিছত হাঁহি হাঁহি, ক্ৰোধে, কেৱল অঙ্কুশেৰে সেই মহাগজক নিপাত কৰিলে।
Verse 19
कालनेमिर्निशुंभश्च ह्युभौ लंबोदरं शरैः । युगपच्चख्नतुः क्रोधादाशीविषसमैर्द्रुतम्
তাৰ পিছত কালনেমি আৰু নিশুম্ভ—দুয়ো—ক্ৰোধে, বিষধৰ সাপসম মাৰাত্মক শৰৰে, একেলগে সোনকালে লম্বোদৰক আঘাত কৰিলে।
Verse 20
तं पीड्यमानमालोक्य वीरभद्रो महाबलः । अभ्यधावत वेगेन कोटिभूतयुतस्तथा
তেওঁক অতি পীড়িত হোৱা দেখি মহাবলী বীৰভদ্ৰ, তদ্ৰূপ কোটি কোটি ভূতসহ, মহাবেগে আগবাঢ়ি ধাৱিত হ’ল।
Verse 21
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरोपाख्याने विशे षयुद्धवर्णनं नामैकविंशतितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, জলন্ধৰোপাখ্যান অন্তৰ্গত ‘বিশেষ যুদ্ধবৰ্ণন’ নামৰ একবিংশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 22
ततः किलकिला शब्दैस्सिंहनादैश्सघर्घरैः । विनादिता डमरुकैः पृथिवी समकंपत
তেতিয়া কিলকিলা ধ্বনি, সিংহনাদ আৰু ঘৰ্ঘৰ গর্জনৰ কোলাহলত—ডমৰুৰ নিনাদসহ—পৃথিৱী কঁপি উঠিল।
Verse 23
ततो भूताः प्रधावंतो भक्षयंति स्म दानवान् । उत्पत्य पातयंति स्म ननृतुश्च रणांगणे
তাৰ পিছত ভূতগণ দৌৰি আহি দানৱসকলক ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে। জঁপিয়াই জঁপিয়াই সিহঁতে তেওঁলোকক বাৰে বাৰে পেলাই দিলে আৰু ৰণাঙ্গনত নৃত্যও কৰিলে।
Verse 24
एतस्मिन्नंतरे व्यासाभूतां नन्दीगुहश्च तौ । उत्थितावाप्तसंज्ञौ हि जगर्जतुरलं रणे
এই সময়তে নন্দী আৰু গুহ—যিসকল আঘাত পাই অচেতন হৈছিল—পুনৰ সংজ্ঞা লাভ কৰিলে। উঠি থিয় হৈ তেওঁলোকে দুয়ো ৰণত প্ৰবল গর্জন কৰিলে।
Verse 26
स नन्दी कार्तिकेयश्च समायातौ त्वरान्वितौ । जघ्नतुश्च रणे दैत्यान्निरंतरशरव्रजैः । छिन्नैर्भिन्नैर्हतैर्दैत्यैः पतितैर्भक्षितैस्तथा । व्याकुला साभवत्सेना विषण्णवदना तदा
তেতিয়া নন্দী আৰু কাৰ্ত্তিকেয় ত্বৰিতভাৱে আহি উপস্থিত হ’ল। ৰণত অবিৰত শৰবৃষ্টিৰে তেওঁলোকে দানৱসকলক নিধন কৰিলে। দৈত্যসকল ছিন্নভিন্ন হৈ হত হ’ল—কিছুমান পৰিল, কিছুমান ভক্ষিতো হ’ল; তেতিয়া তেওঁলোকৰ সেনা ব্যাকুল হৈ উঠিল আৰু মুখমণ্ডল বিষণ্ণ হ’ল।
Verse 27
एवं नन्दी कार्तिकेयो विकटश्च प्रतापवान् । वीरभद्रो गणाश्चान्ये जगर्जुस्समरेऽधिकम्
এইদৰে নন্দী, কাৰ্ত্তিকেয়, প্ৰতাপৱান বিকট, বীৰভদ্ৰ আৰু অন্য গণসকল—সমৰত অধিককৈ গর্জন কৰিলে।
Verse 28
निशुंभशुंभौ सेनान्यौ सिन्धुपुत्रस्य तौ तथा । कालनेमिर्महादैत्योऽसुराश्चान्ये पराजिताः
সিন্ধুপুত্ৰৰ সেই দুজন সেনানায়ক—নিশুম্ভ আৰু শুম্ভ—সেয়াও পৰাজিত হ’ল; আৰু মহাদৈত্য কালনেমি তথা অন্য অসুৰসকলো পৰাভূত হ’ল।
Verse 29
प्रविध्वस्तां ततस्सेनां दृष्ट्वा सागरनन्दनः । रथेनातिपताकेन गणानभिययौ बली
সেই সেনা সম্পূৰ্ণ বিধ্বস্ত হোৱা দেখি সাগৰনন্দন বীৰ, অতি উচ্চ পতাকাযুক্ত ৰথত আৰোহণ কৰি, শিৱগণসকলৰ ওপৰত আগবাঢ়িল।
Verse 30
ततः पराजिता दैत्या अप्यभूवन्महोत्सवाः । जगर्जुरधिकं व्यास समरायोद्यतास्तदा
তেতিয়া পৰাজিত হ’লেও দৈত্যসকল যেন মহোৎসৱত মগ্ন হ’ল; হে ব্যাস, সেই সময় পুনৰায় সমৰলৈ উদ্যত হৈ তেওঁলোকে অধিককৈ গর্জন কৰিলে।
Verse 31
सर्वे रुद्रगणाश्चापि जगर्जुर्जयशालिनः । नन्दिकार्तिकदंत्यास्यवीरभद्रादिका मुने
বিজয়-নিশ্চয়ে দীপ্ত সকলো ৰুদ্ৰগণ গর্জি উঠিল—হে মুনি—নন্দী, কাৰ্তিক, দন্ত্যাস্য, বীৰভদ্ৰ আদি।
Verse 32
हस्त्यश्वरथसंह्रादश्शंखभेरीरवस्तथा । अभवत्सिंहनादश्च सेनयोरुभयोस्तथा
তেতিয়া হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথৰ ভয়ংকৰ কোলাহল উঠিল; শঙ্খ-ভেৰীৰ ধ্বনিও গুঞ্জিল। উভয় সেনাৰ পৰা সিংহনাদ সদৃশ ৰণঘোষো প্ৰতিধ্বনিত হ’ল।
Verse 33
जलंधरशरव्रातैर्नीहारपटलैरिव । द्यावापृथिव्योराच्छन्नमंतरं समपद्यत
জলন্ধৰৰ শৰবৃষ্টিয়ে, যেন ঘন কুঁৱলীৰ পৰ্দা, আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ মাজৰ সমগ্ৰ অন্তৰাল ঢাকি অস্পষ্ট কৰি পেলালে।
Verse 34
शैलादिं पंचभिर्विद्ध्वा गणेशं पंचभिश्शरैः । वीरभद्रं च विंशत्या ननाद जलदस्वनः
সিয়ে শৈলাদিক পাঁচ বাণে, গণেশক পাঁচ শৰে আৰু বীৰভদ্ৰক বিশ বাণে বিদ্ধ কৰিলে; আৰু বৰষুণীয়া মেঘগর্জনৰ দৰে নাদ কৰি ৰণভূমিত গর্জি উঠিল।
Verse 35
कार्तिकेयस्ततो दैत्यं शक्त्या विव्याध सत्वरम् । जलंधरं महावीरो रुद्रपुत्रो ननाद च
তাৰপিছত ৰুদ্ৰপুত্ৰ মহাবীৰ কাৰ্তিকেয়ই তৎক্ষণাৎ শক্তিৰে দানৱ জলন্ধৰক বিদ্ধ কৰিলে; আৰু বীৰোচিতভাৱে গর্জি উঠিল।
Verse 36
स पूर्णनयनो दैत्यः शक्तिनिर्भिन्नदेहकः । पपात भूमौ त्वरितमुदतिष्ठन्महाबलः
সেই দৈত্যটি বিস্ফাৰিত নয়নে, শক্তিৰ আঘাতে বিদীৰ্ণ দেহ লৈ তৎক্ষণাৎ ভূমিত পৰিল; তথাপি মহাবলৱান হোৱাত সি সোনকালে পুনৰ উঠিল।
Verse 37
ततः क्रोधपरीतात्मा कार्तिकेयं जलंधरः । गदया ताडयामास हृदये दैत्यपुंगवः
তাৰ পিছত ক্ৰোধে আচ্ছন্নচিত্ত দানৱশ্ৰেষ্ঠ জলন্ধৰে গদাৰে কাৰ্ত্তিকেয়ক হৃদয়-প্ৰদেশত প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 38
गदाप्रभावं सफलं दर्शयन्शंकरात्मजः । विधिदत्तवराद्व्यास स तूर्णं भूतलेऽपतत्
হে ব্যাস, গদাৰ প্ৰভাৱ সফল হোৱা দেখুৱাই শংকৰপুত্ৰ, বিধাতা (ব্ৰহ্মা) দত্ত বৰবলে, তৎক্ষণাৎ ভূমিত পতিত হ’ল।
Verse 39
तथैव नंदी ह्यपतद्भूतले गदया हतः । महावीरोऽपि रिपुहा किंचिद्व्याकुलमानसः
সেইদৰে নন্দীও গদাৰ আঘাতে হত হৈ ভূমিত পতিত হ’ল। মহাবীৰ আৰু ৰিপুহা হ’লেও ক্ষণমাত্ৰ তাৰ মন কিছুটা ব্যাকুল হ’ল।
Verse 40
ततो गणेश्वरः क्रुद्धस्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । संप्राप्यातिबलो दैत्य गदां परशुनाच्छिनत्
তাৰ পিছত গণেশ্বৰ ক্ৰুদ্ধ হৈ শিৱৰ পদাম্বুজ স্মৰণ কৰিলে। অতিবলবান হৈ দানৱক ওচৰ পাই, পৰশুৰে তাৰ গদা ছিন্ন কৰিলে।
Verse 41
वीरभद्रस्त्रिभिर्बाणैर्हृदि विव्याध दानवम् । सप्तभिश्च हयान्केतुं धनुश्छत्रं च चिच्छिदे
বীৰভদ্ৰে তিনিটা বাণে দানৱৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰিলে; আৰু আরও সাতিটা বাণে তাৰ ঘোঁৰা, কেতু (ধ্বজা), ধনু আৰু ছত্ৰ ছিন্ন কৰিলে।
Verse 42
ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रश्शक्तिमुद्यम्य दारुणाम् । गणेशं पातयामास रथमन्यं समारुहत्
তেতিয়া অতিশয় ক্ৰুদ্ধ দৈত্যেন্দ্ৰে ভয়ংকৰ শক্তি উঠাই গণেশক ভূমিত পেলাই দিলে; তাৰ পাছত সি আন এটা ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 43
अभ्यगादथ वेगेन स दैत्येन्द्रो महाबलः । विगणय्य हृदा तं वै वीरभद्रं रुषान्वितः
তাৰ পাছত সেই মহাবলী দৈত্যেন্দ্ৰ অতি বেগে আগবাঢ়িল। ক্ৰোধে ভৰি, অন্তৰত সি বীৰভদ্ৰক তুচ্ছ বুলি গণিলে।
Verse 44
वीरभद्रं जघानाशु तीक्ष्णेनाशीविषेण तम् । ननाद च महावीरो दैत्यराजो जलंधरः
তেতিয়া দৈত্যৰাজ জলন্ধৰে তীক্ষ্ণ, বিষধৰ সাপৰ দৰে অস্ত্ৰেৰে বীৰভদ্ৰক সোনকালে আঘাত কৰিলে। আৰু সেই মহাবীৰ জলন্ধৰ গর্জি উঠিল।
Verse 45
वीरभद्रोऽपि संकुद्धस्सितधारेण चेषुणा । चिच्छेद तच्छरं चैव विव्याध महेषुणा
বীৰভদ্ৰও ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠিল। তীক্ষ্ণধাৰ বাণেৰে সি শৰটোক কাটি পেলালে আৰু তাৰ পাছত মহাবাণেৰে প্ৰতিদ্বন্দ্বীক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 46
ततस्तौ सूर्यसंकाशौ युयुधाते परस्परम् । नानाशस्त्रैस्तथास्त्रैश्च चिरं वीरवरोत्तमौ
তাৰ পাছত সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান সেই দুজন শ্ৰেষ্ঠ বীৰে পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰিলে। নানাবিধ শস্ত্ৰ আৰু দিব্যাস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকে দীৰ্ঘ সময় ধৰি যুঁজিলে।
Verse 47
वीरभद्रस्ततस्तस्य हयान्बाणैरपातयत् । धनुश्चिच्छेद रथिनः पताकां चापि वेगतः
তেতিয়া বীৰভদ্ৰই তাৰ ঘোঁৰাবোৰক বাণেৰে মাটিত পেলাই দিলে। প্ৰচণ্ড বেগে ৰথীৰ ধনু আৰু পতাকাও ছিন্ন কৰি যুদ্ধত তাৰ গৰ্ব ভাঙি দিলে।
Verse 48
अथो स दैत्यराजो हि पुप्लुवे परिघायुधः । वीरभद्रोपकठं स द्रुतमाप महाबलः
তাৰ পাছত পৰিঘায়ুধ (লোহাৰ গদা) ধাৰণ কৰা সেই দৈত্যৰাজ জঁপিয়াই আগবাঢ়িল; মহাবলবান হৈ সি দ্ৰুতগতিত বীৰভদ্ৰৰ ওচৰলৈ আহি পালেহি।
Verse 49
परिघेनातिमहता वीरभद्रं जघान ह । सबलोऽब्धितनयो मूर्ध्नि वीरो जगर्ज च
তেতিয়া সাগৰজাত সেই বীৰ, বলত পৰিপূৰ্ণ হৈ, অতি বৃহৎ পৰিঘেৰে বীৰভদ্ৰৰ মূৰ্ধাত আঘাত কৰিলে; আৰু সেই শূৰে উচ্চস্বৰে গর্জন কৰিলে।
Verse 50
परिघेनातिमहता भिन्नमूर्द्धा गणाधिपः । वीरभद्रः पपातोर्व्यां मुमोच रुधिरं बहु
অতি বৃহৎ পৰিঘৰ আঘাতে মূৰ ফাটি গণাধিপ বীৰভদ্ৰ মাটিত পৰি গ’ল; আৰু বহুত ৰক্ত ওলাই আহিল।
Verse 51
पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् । अपागच्छन्रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम्
পতিত বীৰভদ্ৰক দেখি ৰুদ্ৰগণ ভয়ত আতংকিত হ’ল; ৰণক্ষেত্ৰ ত্যাগ কৰি সিহঁতে আঁতৰি পলাই গ’ল আৰু ‘মহেশ্বৰ!’ বুলি ক্ৰন্দন কৰি শৰণ বিচাৰিলে।
Verse 52
अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चन्द्रशेखरः । निजपार्श्वस्थितान् वीरानपृच्छद्गणसत्तमान्
তেতিয়া গণসকলৰ কোলাহল শুনি চন্দ্ৰশেখৰ ভগৱান শিৱে নিজৰ কাষত থিয় হোৱা বীৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ গণসকলক সুধিলে।
Verse 53
शंकर उवाच । किमर्थं मद्गणानां हि महाकोलाहलोऽभवत् । विचार्यतां महावीराश्शांतिः कार्या मया ध्रुवम्
শংকৰে ক’লে— মোৰ গণসকলৰ মাজত এই মহাকোলাহল কিয় হ’ল? হে মহাবীৰসকল, ভালদৰে বিচাৰ কৰা; নিশ্চয় মই শান্তি স্থাপন কৰিব লাগিব।
Verse 54
यावत्स देवेशो गणान्पप्रच्छ सादरम् । तावद्गणवरास्ते हि समायाताः प्रभुं प्रति
দেৱেশ্বৰে গণসকলক সাদৰে সুধি থাকোঁতেই, সেই শ্ৰেষ্ঠ গণসকল তৎক্ষণাৎ নিজৰ প্ৰভুৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 55
तान्दृष्ट्वा विकलान्रुद्रः पप्रच्छ इति कुशलं प्रभुः । यथावत्ते गणा वृत्तं समाचख्युश्च विस्तरात्
তেওঁলোকক ব্যাকুল আৰু ক্ষীণ দেখি প্ৰভু ৰুদ্ৰই কুশল সুধিলে। তাৰ পাছত গণসকলে যি দৰে ঘটিছিল, সেয়াই যথাযথভাৱে বিস্তাৰে ক’লে।
Verse 56
तच्छ्रुत्वा भगवानुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो महोत्साहं प्रवर्द्धयन्
সেয়া শুনি মহালীলাকাৰ প্ৰভু ভগৱান ৰুদ্ৰই তেওঁলোকক অভয় দান কৰি তেওঁলোকৰ মহোৎসাহ বৃদ্ধি কৰিলে।
Frequently Asked Questions
A sequence of dvaṃdva-yuddhas (single-combats) where Niśumbha engages Ṣaṇmukha/Kārttikeya and Kālanemi engages Nandīśvara, featuring weapon exchanges and the disabling of chariots and mounts.
Purāṇic battle symbolism often targets the ‘supports’ of power—mount, horses, banner, and bow—signifying the dismantling of an opponent’s operative capacity and the collapse of adharmic momentum.
Śiva’s executive agencies: Nandīśvara (gaṇa authority) and Ṣaṇmukha/Kārttikeya (martial śakti), presented as instruments through which Rudra’s order is defended.