मयस्य शिवस्तुतिः — Maya’s Hymn to Śiva (and Śiva’s Gracious Response)
অধ্যায় ১২ত সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰে—প্ৰসন্ন শিৱক দেখি ময় দানৱ, যি আগতে শিৱৰ কৰুণাত ‘অদগ্ধ’ (নদগ্ধ) হৈ ৰৈছিল, আনন্দেৰে শিৱৰ ওচৰলৈ আহি বাৰে বাৰে দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰে। তাৰ পাছত উঠি সি দীঘল স্তৱ কৰে—শিৱক দেবদেব/মহাদেৱ, ভক্তৱৎসল, কল্পবৃক্ষসম দাতা, নিৰপেক্ষ, জ্যোতিৰূপ, বিশ্বৰূপ, পবিত্ৰ আৰু পাৱনকাৰী, ৰূপৱান আৰু ৰূপাতীত, আৰু জগতৰ কৰ্তা-ভৰ্তা-সংহৰ্তা বুলি সম্বোধন কৰে। নিজৰ স্তৱ অপূৰ্ণ বুলি স্বীকাৰ কৰি ‘স্তুতিপ্ৰিয় পৰেশ্বৰ’ৰ শৰণাগত হৈ ৰক্ষাৰ প্ৰাৰ্থনা জনায়। সনৎকুমাৰে কয়—শিৱে স্তৱ শুনি প্ৰসন্ন হৈ ময়ক আদৰেৰে সম্বোধন কৰে; ইয়াৰ পৰাই আগলৈ উপদেশ/বৰদানৰ সূচনা।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः । तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्
সনৎকুমাৰ ক’লে—ইতিমধ্যে শম্ভুক প্ৰসন্ন দেখি, শিৱৰ কৃপাবলত দগ্ধ নোহোৱা দানৱ ময় অতি আনন্দিত হৈ তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 2
प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् । कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्
সিয়ে প্ৰেমভক্তিৰে হৰক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পিছত নিশ্চয়েই আন দেৱতাসকলকো নমস্কাৰ কৰিলে। কৰজোৰে, কান্ধ নত কৰি, সিয়ে পুনৰ ভগৱান শিৱক দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 3
अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः । तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः
তাৰ পিছত উঠি শিৱক দেখি, প্ৰেমত কণ্ঠ গদ্গদ হৈ উঠিল; দানৱসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ময়ে ভক্তিপূৰ্ণ হৃদয়ে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলে।
Verse 4
मय उवाच देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः । कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः
ময়াই ক’লে—হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, ভক্তৱৎসল শংকৰ! তুমি কল্পবৃক্ষস্বৰূপ, আৰু সকলো পক্ষপাতৰ পৰা মুক্ত।
Verse 5
ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते । नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः
জ্যোতি-স্বৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; বিশ্ব-স্বৰূপ, তোমাক নমো নমঃ। হে পূতাত্মা, তোমাক প্ৰণাম; হে পাৱন, পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 6
चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः
বিচিত্ৰ আৰু নানাৰূপধাৰী, নিত্য আৰু ৰূপাতীত আপোনাক নমস্কাৰ। দিব্যৰূপী, পৰম দিব্য, অতিদিব্য আকৃতিস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 7
नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः
শৰণাগতসকলৰ সকলো দুঃখ-আৰ্তি নাশ কৰা শিৱাত্মস্বরূপ অন্তৰতত্ত্বক নমস্কাৰ। ত্ৰিলোকৰ কৰ্তা, ভৰ্তা আৰু সংহর্তাক বাৰে বাৰে নমস্কাৰ।
Verse 8
भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर
ভক্তিৰে গম্য, ভক্তসকলৰ প্ৰতি কৃপাৰ কণস্বরূপ আপোনাক নমস্কাৰ। হে শিৱেশ্বৰ, শিৱাকান্ত! আপুনি তপস্যাৰ সত্যফল দান কৰে; আপোনাৰ কৰুণাৰ এক বিন্দুই যথেষ্ট।
Verse 9
न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्
হে স্তুতি-প্ৰিয় পৰমেশ্বৰ! মই স্তৱ কৰিবলৈ নাজানো। হে সৰ্বেশ্বৰ, প্ৰসন্ন হওক; মই শৰণাগত, মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 10
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात्
সনৎকুমাৰে ক’লে—মই কোৱা এই স্তৱ শুনি পৰমেশ্বৰ প্ৰসন্ন হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাৰ পাছত তেওঁ আদৰেৰে মোক ক’লে।
Verse 11
शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः
শিৱে ক’লে—হে দানৱসত্তম ময়, বৰ বিচাৰ; মই প্ৰসন্ন। তোৰ মনৰ যি অভিলাষ, সেয়াই দিম—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानंतरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुंडिनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত, সনৎকুমাৰ আৰু পাৰাশৰ্য (ব্যাস)ৰ সংলাপত, ‘ত্ৰিপুৰবধৰ পাছত দেৱসকলৰ ভক্তিময় স্তৱ, মুণ্ডিনীৰ স্থাপন আৰু দেৱসকলৰ স্বস্ব ধামলৈ গমন’ নামৰ দ্বাদশ অধ্যায়।
Verse 13
मय उवाच । देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् । वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्
ময়া ক’লে—হে দেবদেব, হে মহাদেৱ! যদি আপুনি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হন আৰু মই বৰ ল’বলৈ যোগ্য হওঁ, তেন্তে আপোনাৰ শাশ্বত ভক্তি—অখণ্ড শিৱভক্তি—মোক দান কৰক।
Verse 14
स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा । उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर
হে পৰমেশ্বৰ! নিজৰ ভক্তসকলৰ সৈতে সদা সখ্য ৰাখক; দীন-দুখীয়াৰ প্ৰতি সদা দয়া কৰক; অন্য জীৱসকলৰ প্ৰতি উপেক্ষা ৰাখক; আৰু দুষ্টসকলৰ প্ৰতি পবিত্ৰ অৱজ্ঞা বজাই ৰাখক।
Verse 15
कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर । निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे
হে মহেশ্বৰ! মোৰ ভিতৰত কেতিয়াও আসুৰী ভাব উদয় নহওক। হে নাথ! মই সদা নিৰ্ভয় থাকোঁ আৰু আপোনাৰ শুভ ভজন-আৰাধনাত মগ্ন থাকোঁ।
Verse 16
सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে আন্তৰিকভাৱে প্ৰাৰ্থিত হোৱাত ভক্তবৎসল পৰমেশ্বৰ শংকৰ প্ৰসন্ন হৈ ময়াক উত্তৰ দিলে: “হে নাথ…”
Verse 17
महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
মহেশ্বৰে ক’লে: হে দানৱশ্রেষ্ঠ, তুমি ধন্য, তুমি মোৰ নিৰ্বিকাৰ ভক্ত। তোমাৰ অভীষ্ট সকলো বৰ এতিয়া তোমাক প্ৰদান কৰা হ’ল।
Verse 18
गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्
মোৰ শাসন অনুসাৰে, তুমি তোমাৰ নিজ পৰিয়াল-সহচৰসহ বিতল লোকলৈ যোৱা—সেই লোক সঁচাকৈ স্বৰ্গৰ দৰে মনোৰম।
Verse 19
निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया
তাত নিৰ্ভয়ে স্থিৰ হৈ থাকিবা; সদায় আনন্দিত আৰু ভক্তিত অটল থাকিবা। মোৰ আজ্ঞাৰে তোমাৰ ভিতৰত কেতিয়াও অসুৰ-ভাব উদয় নহ’ব।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः
সনৎকুমাৰ ক’লে—এইদৰে মহাত্মা শংকৰৰ আজ্ঞা শিৰোধাৰ্য কৰি, তেওঁক আৰু দেৱসকলকো প্ৰণাম কৰি, সি বিতল লোকলৈ গ’ল।
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्
এই সময়তে সেই মুণ্ডিত-মস্তক অনুচৰসকল আহি উপস্থিত হ’ল। প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতাক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 22
कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे । आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्
আমি দেৱসকল ক’লৈ যাম আৰু কোন কৰ্ম কৰিম? হে ভব (শিৱ), শীঘ্ৰে আমাক আজ্ঞা দিয়া; তোমাৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ আমি প্ৰস্তুত।
Verse 23
कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः । दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता
হে হৰি, হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা), হে দেৱসকল! আমি ঘোৰ দুষ্কৰ্ম কৰিলোঁ—শিৱভক্ত দৈত্যসকলৰ শিৱভক্তি আমি বিনাশ কৰিলোঁ।
Verse 24
कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति । नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्
যিসকলে শিৱভক্তৰ বিৰোধ কৰে, তেওঁলোকে কোটি কোটি কল্প নৰকত বাস কৰিব; নিশ্চয়েই তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰ নহ’ব।
Verse 25
परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् । तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः
কিন্তু আপোনাৰ ইচ্ছাৰ চাপতেই এই দুষ্কৰ্ম আমাৰ দ্বাৰা সংঘটিত হ’ল। কৃপা কৰি ইয়াৰ শান্তিৰ উপায় কওক; আমি আপোনাৰ বশত শৰণাগত।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । अब्रु वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्
সনৎকুমাৰ ক’লে: তেওঁলোকৰ কথা শুনি বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে সন্মুখত কৰজোড়ে থিয় হোৱা সেই মুণ্ডিত তপস্বীসকলক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 27
विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्
বিষ্ণু আদি ক’লে: হে মুণ্ডিতসকল, তোমালোকে কেতিয়াও ভয় নকৰিবা। এই সকলো শিৱৰ আজ্ঞাতেই ঘটিছে—ই এক উত্তম চৰিত।
Verse 28
युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः
তোমালোকৰ বাবে দুখদায়িনী কুগতি কেতিয়াও নহ’ব; কিয়নো তোমালোক শিৱধামবাসী আৰু দেৱ-ঋষিসকলৰ হিতকাৰক।
Verse 29
सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः । सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि
শম্ভু সদায় দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ হিত সাধন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ কল্যাণত ৰত লোকসকলৰ প্ৰিয়। এনে মঙ্গলসেৱাত নিবিষ্ট লোকৰ কেতিয়াও কুগতি বা পতন নহয়।
Verse 30
अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ । कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः
আজিৰ পৰা কলিযুগত যিসকল মানুহ এই মতত প্ৰৱেশ কৰিব, তেওঁলোকৰ নিশ্চিতভাৱে কুগতি আৰু পতন হ’ব—এই কথা আমি সত্য বুলি কওঁ; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 31
भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया । तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्
হে ধীৰ মুণ্ডিন তপস্বীসকল! মোৰ আজ্ঞা অনুসাৰে অন্তৰৰ উদ্দেশ্য গোপন ৰাখি, কলি সম্পূৰ্ণকৈ নাহে পৰ্যন্ত মৰুভূমি অঞ্চলত বাস কৰি সেৱা-সাধনা কৰা।
Verse 32
आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ । कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्
কলি আহিলে তোমালোকে নিজৰ মত স্থাপন কৰিবা; আৰু কলিযুগত মোহিত আৰু মূঢ় লোকসকলে তোমালোকৰ মত গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 33
इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर । नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्
দেৱেশ্বৰসকলৰ এনে আজ্ঞা পাই, হে মুনীশ্বৰ, সেই মুণ্ডিত তপস্বীসকলে প্ৰণাম কৰি, নিৰ্দেশ অনুসাৰে নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’ল।
Verse 34
ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः । कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः
তাৰ পাছত ভগৱান ৰুদ্ৰে ত্ৰিপুৰবাসীক দগ্ধ কৰি কৃতকৃত্য হ’ল; সেই মহাযোগীক ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে।
Verse 35
स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः । कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ
তেতিয়া প্ৰভু দেৱী শিৱাৰ সৈতে আৰু নিজৰ সকলো গণসহ, দেৱসকলৰ হিতৰ বাবে মহৎ কাৰ্য সম্পন্ন কৰি, পুত্ৰসহ অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 36
ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे । धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्
তাৰ পাছত পৰিয়ালসহ দেৱাধিদেৱ শিৱ অন্তৰ্হিত হোৱাত, ধনুৰ্ধৰ-শৰধাৰী আদি আৰু সেই প্ৰাকাৰো অদৃশ্য হ’ল।
Verse 37
ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः । नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः
তেতিয়া ব্ৰহ্মা, হৰি (বিষ্ণু), দেৱগণ, মুনি, গন্ধৰ্ব‑কিন্নৰ, নাগ‑সৰ্প, অপ্সৰা আৰু মানুহো—সকলোৱে হৰ্ষে উল্লসিত হ’ল।
Verse 38
स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः । स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः
শাঙ্কৰৰ যশ গাই তেওঁলোকে আনন্দে নিজ নিজ স্থানলৈ গ’ল। নিজৰ স্থানত উপনীত হৈ, শিৱপ্ৰসাদে তেওঁলোকে পৰম নিবৃত্তি—দুখৰ সম্পূৰ্ণ শম—লাভ কৰিলে।
Verse 39
एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः । त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्
এই সকলো মই তোমাক শশিমৌলিন ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ ৰূপে ক’লোঁ—ত্রিপুৰ-নাশৰ সূচক, তেওঁৰ পৰম দিৱ্য লীলাৰে পৰিপূৰ্ণ মহৎ আখ্যান।
Verse 40
धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् । स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ই ধন্যকাৰী, যশদায়ক আৰু আয়ু-বর্ধক; ধন-ধান্য বৃদ্ধি কৰে। স্বৰ্গো দিয়ে আৰু মোক্ষো দিয়ে—আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?
Verse 41
इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा । इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्
যি এই পৰম পবিত্ৰ আখ্যান সদায় পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, সি এই লোকত সকলো যোগ্য কামনা ভোগ কৰি শেষত মুক্তি লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
Maya Dānava approaches the pleased Śiva, repeatedly prostrates, and delivers a formal stuti culminating in śaraṇāgati; Śiva, pleased by the hymn, responds to Maya.
It signals that Śiva’s grace can suspend or transform punitive destiny; even an asura can be preserved and redirected through kṛpā, illustrating grace as superior to mere retribution.
Śiva is praised as jyotīrūpa (luminous), viśvarūpa (universal form), rūpātīta (beyond form), bhaktavatsala (devotee-loving), kalpavṛkṣa-like benefactor, and as kartṛ-bhartṛ-saṃhartṛ of the triloka.