शिवतत्त्ववर्णनम् (Śiva-tattva-varṇana) — “Description/Exposition of the Principle of Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य नुर्तिविष्णुकृतां स्वस्य महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सुप्रीतस्सवामं करुणानिधिः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—নিজৰেই নিমিত্তে বিষ্ণুৱে কৰা নৃত্য শুনি কৰুণানিধি মহেশ্বৰ অতিশয় প্ৰসন্ন হৈ বামাসহ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 2

पंचवक्त्रस्त्रिनयनो भालचन्द्रो जटाधरः । गौरवर्णो विशालाक्षो भस्मोद्धूलितविग्रहः

তেওঁ পঞ্চবক্ত্ৰ আৰু ত্ৰিনয়ন; ললাটত চন্দ্ৰ শোভিত, জটাধাৰী। গৌৰবৰ্ণ, বিশালনয়ন; তেওঁৰ দিব্য দেহ পবিত্ৰ ভস্মে ধূলিত আছিল।

Verse 3

दशबाहुर्नीलगल सर्वाभरणभूषितः । सर्वांगसुन्दरो भस्मत्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः

তেওঁ দশবাহু, নীলকণ্ঠ আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিত। সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ; তেওঁৰ মস্তকত ভস্মৰ পবিত্ৰ ত্ৰিপুণ্ড্ৰ অঙ্কিত আছিল।

Verse 4

तं दृष्ट्वा तादृशं देवं सवामं परमेश्वरम् । तुष्टाव पुनरिष्टाभिर्वाग्भिर्विष्णुर्मया सह

সেই অদ্ভুত ৰূপে বামাসহ প্ৰাদুৰ্ভূত পৰমেশ্বৰ দেৱক দেখি, বিষ্ণুৱে মোৰ সৈতে পুনৰ ইষ্ট আৰু মনোনীত বাক্যৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলে।

Verse 5

निगमं श्वासरूपेण ददौ तस्मै ततो हरः । विष्णवे च प्रसन्नात्मा महेशः करुणाकरः

তাৰ পিছত কৰুণাসাগৰ মহেশ—হৰ—প্ৰসন্নচিত্তে তাক নিগম (বেদ) নিজৰ শ্বাসৰূপে দান কৰিলে; আৰু বিষ্ণুকো তেনেদৰে প্ৰদান কৰিলে।

Verse 6

ततो ज्ञानमदात्तस्मै हरये परमात्मने । परमात्मा पुनर्मह्यं दत्तवान्कृपया मुने

তাৰ পিছত মই পৰমাত্মা হৰিক সেই জ্ঞান প্ৰদান কৰিলোঁ। হে মুনি, সেই পৰমাত্মাই কৃপাৰে সেই জ্ঞান পুনৰ মোক দান কৰিলে।

Verse 7

संप्राप्य निगमं विष्णुः पप्रच्छ पुनरेव तम् । कृतार्थस्सांजलिर्नत्वा मया सह महेश्वरम्

নিগম (বেদ) লাভ কৰি বিষ্ণুৱে তেওঁক পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে। উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’লে তেওঁ অঞ্জলি বদ্ধ কৰি, মোৰ সৈতে, মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি থিয় হ’ল।

Verse 8

विष्णुरुवाच । कथं च तुष्यसे देव मया पूज्यः कथं प्रभो । कथं ध्यानं प्रकर्तव्यं कथं व्रजसि वश्यताम्

বিষ্ণুৱে ক’লে—হে দেৱ! আপুনি কেনেকৈ প্ৰসন্ন হয়? হে প্ৰভু! মই আপোনাৰ পূজা কেনেকৈ কৰিম? ধ্যান কেনেকৈ কৰিব লাগে? আৰু কোন উপায়ে আপুনি কৃপাৰে সুলভ হৈ অনুগ্ৰহ কৰে?

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथम खण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवतत्त्ववर्णनो नाम नवमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ—ৰুদ্ৰসংহিতা—ৰ প্ৰথম খণ্ড, সৃষ্ট্যুপাখ্যানত “শিৱতত্ত্ববৰ্ণন” নামৰ নবম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 10

एतत्सर्वं महाराज कृपां कृत्वाऽवयोः प्रभो । कथनीयं तथान्यच्च विज्ञाय स्वानुगौ शिव

হে মহাৰাজ, হে প্ৰভু! আমাৰ দুয়োৰ ওপৰত কৃপা কৰি এই সকলো কওক; আৰু হে শিৱ, আমাক আপোনাৰ অনুগামী ভক্ত বুলি জানি, যি আন কথাও ক’বলগীয়া, সেয়াও কওক।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवान्हरः । उवाच वचनं प्रीत्या सुप्रसन्नः कृपानिधिः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই বাক্য শুনি ভগৱান হৰ প্ৰসন্ন হ’ল। কৰুণাৰ নিধি, পৰম প্ৰসন্ন হৈ, তেওঁ প্ৰীতিভৰে আনন্দসহ উত্তৰ দিলে।

Verse 12

श्रीशिव उवाच । भक्त्या च भवतोर्नूनं प्रीतोहं सुरसत्तमौ । पश्यतं मां महादेवं भयं सर्वं विमुंचताम्

শ্ৰীশিৱে ক’লে—হে দেৱশ্ৰেষ্ঠদ্বয়! তোমালোকৰ ভক্তিৰে মই নিশ্চয়েই প্ৰসন্ন। মোক মহাদেৱ ৰূপে দৰ্শন কৰা, আৰু সকলো ভয় ত্যাগ কৰা।

Verse 13

मम लिंगं सदा पूज्य ध्येयं चैतादृशं मम । इदानीं दृश्यते यद्वत्तथा कार्यं प्रयत्नतः

মোৰ লিঙ্গ সদায় পূজ্য, আৰু এই মোৰ ৰূপতেই ধ্যানযোগ্য। এতিয়া যেনেকৈ দেখা গৈছে, তেনেকৈয়ে যত্নসহ প্ৰচেষ্টাৰে নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

Verse 14

पूजितो लिंगरूपेण प्रसन्नो विविधं फलम् । दास्यामि सर्वलोकेभ्यो मनोभीष्टान्यनेकशः

লিঙ্গৰূপে মোৰ পূজা হ’লে মই প্ৰসন্ন হৈ নানাবিধ ফল দিওঁ; সকলো লোকৰ জীৱক তেওঁলোকৰ মনত কামনা কৰা বহু বৰ পুনঃপুনঃ প্ৰদান কৰোঁ।

Verse 15

यदा दुःखं भवेत्तत्र युवयोस्सुरसत्तमौ । पूजिते मम लिंगे च तदा स्याद्दुःखनाशनम्

হে সুৰসত্তমদ্বয়! যেতিয়াই তোমালোক দুজনৰ দুখ হয়, মোৰ লিঙ্গ পূজিত হ’লে সেই পূজাই দুখ নাশ কৰে।

Verse 16

युवां प्रसूतौ प्रकृतेर्मदीयाया महाबलौ । गात्राभ्यां सव्यसव्याभ्यां मम सर्वेश्वरस्य हि

তোমালোক দুজন মহাবলৱান, মোৰ নিজ প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰসূত; মই সৰ্বেশ্বৰ—মোৰ দেহৰ বাওঁ আৰু সোঁ পাৰ্শ্বৰ পৰা তোমালোক উদ্ভৱ হৈছিলা।

Verse 17

अयं मे दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वाच्च विष्णुस्त्वं समुत्पन्नः परात्मनः

মোৰ সোঁ পাৰ্শ্বৰ পৰা লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা উৎপন্ন হৈছে; আৰু মোৰ বাওঁ পাৰ্শ্বৰ পৰা তুমি বিষ্ণু উৎপন্ন হোৱা, হে পৰাত্মন।

Verse 18

प्रीतोहं युवयोस्सम्यग्वरं दद्यां यथेप्सितम् । मयि भक्तिर्दृढा भूयाद्युवयोरभ्यनुज्ञया

মই তোমালোক দুজনৰ ওপৰত সত্যই প্ৰসন্ন; তোমালোক যিদৰে ইচ্ছা কৰা তেনেদৰে বৰ মই দিম। তোমালোকৰ অনুমতিত মোৰ প্ৰতি তোমালোকৰ ভক্তি সদায় দৃঢ় হওক।

Verse 19

पार्थिवीं चैव मन्मूर्तिं विधाय कुरुतं युवाम् । सेवां च विविधां प्राज्ञौ कृत्वा सुखमवाप्स्यथ

মোৰ মূৰ্তিৰ মাটিৰ প্ৰতীক গঢ়ি, তোমালোক দুয়ো জ্ঞানীজন তাত নানাবিধ সেৱা-উপাসনা কৰা; এনেদৰে তোমালোক সুখ আৰু মঙ্গল লাভ কৰিবা।

Verse 20

ब्रह्मन्सृष्टिं कुरु त्वं हि मदाज्ञापरिपालकः । वत्स वत्स हरे त्वं च पालयैवं चराचरम्

হে ব্ৰহ্মা! তুমি মোৰ আজ্ঞাৰ নিষ্ঠাবান পালনকাৰী; সেয়ে সৃষ্টিকাৰ্য সম্পাদন কৰা। আৰু হে বৎস, হে হৰি! তুমিও এইদৰে চল-অচল সমগ্ৰ জগতক পালন-ৰক্ষা কৰা।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नौ प्रभुरताभ्यां पूजाविधिमदाच्छुभाम् । येनैव पूजितश्शंभुः फलं यच्छत्यनेकशः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ প্ৰভুৱে আমাৰ দুয়োকে মঙ্গলময় পূজা-বিধি দান কৰিলে; যাৰ দ্বাৰা পূজিত শম্ভুৱে নানাভাৱে নানাফল প্ৰদান কৰে।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च सहितो हरिः । प्रत्युवाच महेशानं प्रणिपत्य कृतांजलिः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—শম্ভুৰ বচন শুনি, মোৰ সৈতে হৰিয়ে মহেশানক প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰ কৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 23

विष्णुरुवाच । यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

বিষ্ণুৱে ক’লে—যদি তোমাৰ অন্তৰত সত্য প্ৰীতি উদ্ভৱ হৈছে আৰু যদি আমাক বৰ দান কৰিব লাগে, তেন্তে তোমাৰ প্ৰতি আমাৰ ভক্তি চিৰস্থায়ী হওক—অব্যভিচাৰিণী, কেতিয়াও তোমাৰ পৰা বিচলিত নহওক।

Verse 24

त्वमप्यवतरस्वाद्य लीलया निर्गुणोपि हि । सहायं कुरु नौ तात त्वं परः परमेश्वरः

হে আদ্য প্ৰভু! তুমি নিৰ্গুণ হ’লেও তোমাৰ দিৱ্য লীলাৰে আজি অৱতৰণ কৰা। হে তাত, আমাক সহায় কৰা; তুমি পৰম, পৰমেশ্বৰ।

Verse 25

आवयोर्देवदेवेश विवादमपि शोभनम् । इहागतो भवान्यस्माद्विवादशमनाय नौ

হে দেৱদেৱেশ! আমাৰ দুয়োৰে এই বিবাদো শোভন আৰু যথাৰ্থ। আপুনি ইয়ালৈ আহিছে, সেয়েহে আমাৰ এই বিৰোধ শমাই মীমাংসা কৰিবলৈ আহিছে।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् । प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्वयम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: তাৰ কথা শুনি হৰ (শিৱ) পুনৰ হৰি (বিষ্ণু)ক সম্বোধন কৰিলে। তেওঁ নিজে মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে ভক্তিভাৱে থিয় হৈ ক’লে।

Verse 27

श्रीमहेश उवाच । प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ताहं सगुणोऽगुणः । परब्रह्म निर्विकारी सच्चिदानंदलक्षणः

শ্ৰী মহেশে ক’লে: প্ৰলয়, স্থিতি আৰু সৃষ্টি—ইয়াৰ কৰ্তা মই; সগুণো, নিৰ্গুণো মই। মই পৰব্ৰহ্ম, নিৰ্বিকাৰ; মোৰ স্বৰূপ সৎ-চিত্-আনন্দ।

Verse 28

त्रिया भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलोहं सदा हरे

হে হৰে! সৃষ্টি, ৰক্ষা আৰু লয়ৰ গুণৰ বাবে মোক ব্রহ্মা, বিষ্ণু আৰু হৰ—এই তিন নামৰে পৃথককৈ কোৱা হয়; কিন্তু সত্যতে মই সদা নিষ্কল, অবিভাজ্য।

Verse 29

स्तुतोऽहं यत्त्वया विष्णो ब्रह्मणा मेऽवतारणे । प्रार्थनां तां करिष्यामि सत्यां यद्भक्तवत्सलः

হে বিষ্ণু! মোৰ অৱতৰণৰ সময়ত তুমি আৰু ব্ৰহ্মাই মোক স্তৱ কৰিছিলা; সেয়ে মই সেই প্ৰাৰ্থনাক নিশ্চয় সত্য কৰিম, কিয়নো মই সদায় ভক্তৱৎসল।

Verse 30

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

হে ব্ৰহ্মন! মোৰ স্বৰূপ এই পৰম ব্ৰহ্ম তোমাৰেই অঙ্গৰ পৰা এইদৰে প্ৰকট হ’ব আৰু জগতত ‘ৰুদ্ৰ’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ব।

Verse 31

मदंशात्तस्य सामर्थ्यं न्यूनं नैव भविष्यति । योहं सोहं न भेदोस्ति पूजाविधिविधानतः

সেয়া মোৰ অংশ হোৱাৰ বাবে তাৰ সামৰ্থ্য কেতিয়াও হ্ৰাস নাপাব। ‘সেয়া মই, মই সেয়া’—পূজা-বিধি আৰু বিধানত কোনো ভেদ নাই।

Verse 32

यथा च ज्योतिषस्संगाज्जलादेः स्पर्शता न वै । तथा ममागुणस्यापि संयोगाद्बन्धनं न हि

যেনেকৈ জ্যোতিৰ সঙ্গত জল আদি তাক সঁচাকৈ ‘স্পৰ্শ’ কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ গুণাতীত মোৰো কেৱল সংযোগৰ দ্বাৰা বন্ধন নহয়।

Verse 33

शिवरूपं ममैतञ्च रुद्रोऽपि शिववत्तदा । न तत्र परभेदो वै कर्तव्यश्च महामुने

মোৰ এই ৰূপ নিশ্চয় শিৱেই; আৰু সেই সময়ত ৰুদ্ৰো শিৱৰ সমান। সেয়ে, হে মহামুনি, তাত কোনো উচ্চ-নীচ ভেদ কৰা উচিত নহয়।

Verse 34

वस्तुतो ह्येकरूपं हि द्विधा भिन्नं जगत्युत । अतो न भेदा विज्ञेयः शिवे रुद्रे कदाचन

বাস্তৱতে তেওঁ একেই স্বৰূপ; কিন্তু জগতত যেন দুটা ৰূপে বিভক্ত বুলি দেখা যায়। সেয়ে শিৱ আৰু ৰুদ্ৰৰ মাজত কেতিয়াও ভেদ বুজিব নালাগে।

Verse 35

सुवर्णस्य तथैकस्य वस्तुत्वं नैव गच्छति । अलंकृतिकृते देव नामभेदो न वस्तुतः

যেনেকৈ একেটা সোণ অলংকাৰ হ’লেও তাৰ বাস্তৱতা সলনি নহয়, তেনেকৈ হে দেৱ, নামৰ ভেদ কেৱল ৰূপ-অলংকাৰৰ কাৰণে; তত্ত্বত নহয়।

Verse 36

तथैकस्या मृदो भेदो नानापात्रे न वस्तुतः । कारणस्यैव कार्ये च सन्निधानं निदर्शनम्

তেনেকৈ একেটা মাটিৰ ভেদ নানান পাত্ৰত বাস্তৱতে নহয়। ই দৃষ্টান্ত যে কাৰণেই কাৰ্যতেও সন্নিহিত থাকে—উৎস উৎপন্নত স্থিত থাকে।

Verse 37

ज्ञातव्यं बुधवर्यैश्च निर्मलज्ञानिभिः सुरौ । एवं ज्ञात्वा भवभ्यां तु न दृश्यं भेदकार णम्

হে দেৱগণ! এই তত্ত্ব শ্ৰেষ্ঠ বুদ্ধিমান আৰু নিৰ্মল-জ্ঞানীসকলৰ দ্বাৰা জানিবলগীয়া। এইদৰে জানিলে তোমালোক দুয়োৰ মাজত ভেদৰ কোনো কাৰণ আৰু দেখা নাযায়।

Verse 38

वस्तुवत्सर्वदृश्यं च शिवरूपम्मतम्मम । अहं भवानजश्चैव रुद्रो योऽयं भविष्यति

মোৰ মতে, বস্তুৰূপে যি সকলো দৃষ্টিগোচৰ, সেয়া সকলো শিৱৰূপেই। মই, তুমি আৰু অজ (ব্ৰহ্মা)ো শিৱ; আৰু যি আগলৈ ৰুদ্ৰ হ’ব, সেও শিৱেই।

Verse 39

एकरूपा न भेदस्तु भेदे वै बंधनं भवेत् । तथापि च मदीयं हि शिवरूपं सनातनम्

মই একৰূপ, অবিভক্ত স্বভাৱ—মোৰ মাজত ভেদ নাই। য’ত ভেদ মানা হয়, ত’তেই বন্ধন জন্মে। তথাপি মোৰ নিজ শিৱৰূপ সনাতন।

Verse 40

मूलीभूतं सदोक्तं च सत्यज्ञानमनंतकम् । एवं ज्ञात्वा सदा ध्येयं मनसा चैव तत्त्वतः

তেওঁক সকলোৰে মূলকাৰণ, সদা সত্যস্বৰূপ, সত্য-চৈতন্যস্বৰূপ আৰু অনন্ত বুলি জানি—এদৰে বুজি মনৰে তত্ত্বতঃ সদায় ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 41

श्रूयतां चैव भो ब्रह्मन्यद्गोप्यं कथ्यते मया । भवंतौ प्रकृतेर्यातौ नायं वै प्रकृतेः पुनः

হে ব্ৰাহ্মণ, শুনা—মই এটা গোপন কথা কওঁ। তোমালোক দুয়ো প্ৰকৃতিৰ পৰা উৎপন্ন; কিন্তু এইজন (পৰমেশ্বৰ) প্ৰকৃতিৰ পৰা পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 42

मदाज्ञा जायते तत्र ब्रह्मणो भ्रुकुटेरहम् । गुणेष्वपि यथा प्रोक्तस्तामसः प्रकृतो हरः

তাত মোৰ আজ্ঞাৰে মই ব্ৰহ্মাৰ ভ্ৰূকুটিৰ পৰা প্ৰাদুৰ্ভৱ হওঁ। আৰু গুণসমূহৰ মাজতো, যিদৰে কোৱা হৈছে, মই—হৰ—প্ৰকৃতি অনুসাৰে তামস ৰূপে প্ৰকাশ পাওঁ।

Verse 43

वैकारिकश्च विज्ञेयो योऽहंकार उदाहृतः । नामतो वस्तुतो नैव तामसः परिचक्ष्यते

যি অহংকাৰক ‘বৈকাৰিক’ বুলি কোৱা হৈছে, তাক তেনেদৰেই বুজিব লাগে; নামেও নহয়, বাস্তৱেও নহয়—তাক ‘তামস’ বুলি কোৱা নাযায়।

Verse 44

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्करणीयमिदं त्वया । सृष्टिकर्ता भव ब्रह्मन्सृष्टेश्च पालको हरिः

সেই কাৰণত, হে ব্ৰহ্মন্! এই কৰ্তব্য তোমাৰেই—তুমি জগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা হোৱা; আৰু সৃষ্টিৰ পালনকাৰী তথা ধাৰক হৰি (বিষ্ণু) হওক।

Verse 45

मदीयश्च तथांऽशो यो लयकर्ता भविष्यति । इयं या प्रकृतिर्देवी ह्युमाख्या परमेश्वरी

আৰু মোৰেই এক অংশ লয়ৰ কৰ্তা হ’ব; এই যে দেৱী প্ৰকৃতি, তেৱেঁই ‘উমা’ নামে পৰমেশ্বৰী।

Verse 46

तस्यास्तु शक्तिर्वा देवी ब्रह्माणं सा भजिष्यति । अन्या शक्तिः पुनस्तत्र प्रकृतेः संभविष्यति

তেওঁৰ সেই শক্তি-দেৱী ব্ৰহ্মাৰ সৈতে একীভূত হ’ব; আৰু তাতেই প্ৰকৃতিৰ পৰা পুনৰ আন এক শক্তি উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 47

समाश्रयिष्यति विष्णुं लक्ष्मीरूपेण सा तदा । पुनश्च काली नाम्ना सा मदंशं प्राप्स्यति ध्रुवम्

তেতিয়া তেওঁ লক্ষ্মীৰূপে বিষ্ণুৰ আশ্ৰয় ল’ব; আৰু পুনৰ ‘কালী’ নামে তেওঁ নিশ্চিতভাৱে মোৰ অংশ লাভ কৰিব।

Verse 48

ज्योती रूपेण सा तत्र कार्यार्थे संभविष्यति । एवं देव्यास्तथा प्रोक्ताश्शक्तयः परमाश्शुभाः

তাত দিৱ্য কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে তেওঁ জ্যোতিৰূপে প্ৰকাশ পাব; এইদৰে দেৱীৰ পৰম মঙ্গলময় শক্তিসমূহ কোৱা হ’ল।

Verse 49

सृष्टिस्थितिलयानां हि कार्यं तासां क्रमाद्ध्रुवम् । एतस्याः प्रकृत्तेरंशा मत्प्रियायास्सुरौत्तम

সৃষ্টি, স্থিতি আৰু লয়—এইবোৰেই তেওঁলোকৰ কৰ্ম, যি ক্ৰমে নিশ্চিতভাৱে সম্পন্ন হয়। হে দেৱোত্তম, মোৰ প্ৰিয়া দেৱী এই প্ৰকৃতিৰ এক অংশ।

Verse 50

त्वं च लक्ष्मीमुपाश्रित्य कार्यं कर्तुमिहार्हसि । ब्रह्मंस्त्वं च गिरां देवीं प्रकृत्यंशामवाप्य च

আৰু তুমি, হে ব্ৰহ্মা, লক্ষ্মীৰ আশ্ৰয় লৈ ইয়াত কৰ্ম সম্পাদন কৰিবলৈ যোগ্য। লগতে বাক্-দেৱী (সৰস্বতী) আৰু প্ৰকৃতিৰ অংশ লাভ কৰি, তোমাৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্তব্য বিধিমতে পালন কৰা।

Verse 51

सृष्टिकार्यं हृदा कर्तुम्मन्निदेशादिहार्हसि । अहं कालीं समाश्रित्य मत्प्रियांशां परात्पराम्

মোৰ এই আদেশ অনুসাৰে দৃঢ় হৃদয়ে সৃষ্টিকাৰ্য সম্পাদন কৰিবলৈ তুমি যোগ্য। মই পৰাত্পৰা, মোৰ প্ৰিয়াংশ কালীক আশ্ৰয় কৰি এই কৰ্মক শক্তি দিম।

Verse 52

रुद्ररूपेण प्रलयं करिष्ये कार्यमुत्तमम् । चतुर्वर्णमयं लोकं तत्सर्वैराश्रमै ध्रुवम्

ৰুদ্ৰৰূপ ধৰি মই প্ৰলয় সাধন কৰিম—ই পৰম দিৱ্য কৰ্ম। আৰু চাৰি বৰ্ণ আৰু সকলো আশ্ৰমসহ লোকব্যৱস্থাক ধ্ৰুৱ বিধানৰূপে স্থাপন কৰিম।

Verse 53

तदन्यैर्विविधैः कार्यैः कृत्वा सुखमवाप्स्यथः । ज्ञानविज्ञानसंयुक्तो लोकानां हितकारकः

তাৰ পিছত আন আন নানা ধৰণৰ কৰ্তব্য সম্পাদন কৰি তুমি সুখ লাভ কৰিবা—জ্ঞান আৰু বিজ্ঞানযুক্ত হৈ, লোকসমূহৰ হিতকাৰক হ’বা।

Verse 54

मुक्तिदोऽत्र भवानद्य भव लोके मदाज्ञया । मद्दर्शने फलं यद्वत्तदेव तव दर्शने

মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি এতিয়া এই লোকত মুক্তিদাতা হৈ অৱস্থান কৰা। মোৰ দৰ্শনত যি ফল লাভ হয়, তোমাৰ দৰ্শনতো সেই একে ফল লাভ হ’ব।

Verse 55

इति दत्तो वरस्तेद्य सत्यं सत्यं न संशयः । ममैव हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये ह्यहम्

এইদৰে আজি তোমাক এই বৰ দিয়া হ’ল—সত্য, সত্য, কোনো সন্দেহ নাই। বিষ্ণু মোৰ হৃদয়তে বাস কৰে, আৰু মইও বিষ্ণুৰ হৃদয়তে বাস কৰোঁ।

Verse 56

उभयोरंतरं यो वै न जानाति मनो मम । वामांगजो मम हरिर्दक्षिणांगोद्भवो विधिः

যি মোৰ মন অনুসাৰে সেই দুয়োৰে অন্তৰভেদ সত্যৰূপে নাজানে, সি জানক—হৰি (বিষ্ণু) মোৰ বাওঁ অংগৰ পৰা জন্মিছে আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা) মোৰ সোঁ অংগৰ পৰা উদ্ভূত হৈছে।

Verse 57

महाप्रलयकृद्रुद्रो विश्वात्मा हृदयोद्भवः । त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया

মই ৰুদ্ৰ—মহাপ্ৰলয়ৰ কৰ্তা, বিশ্বাত্মা, হৃদয়ৰ পৰা উদ্ভূত। মইয়েই বিষ্ণুও; আৰু ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ভব (শিৱ) এই নামধাৰণে মই ত্ৰিৰূপে প্ৰকাশিত হওঁ।

Verse 58

सर्गरक्षालयकरस्त्रिगुणैरज आदिभिः । गुणभिन्नश्शिवस्साक्षात्प्रकृते पुरुषात्परः

ত্রিগুণ আৰু অজ (ব্ৰহ্মা) আদি দেৱতাৰ মাধ্যমে সৃষ্টি, পালন আৰু প্ৰলয়ৰ কাৰ্য সাক্ষাৎ শিৱেই সম্পাদন কৰে। কিন্তু শিৱ গুণাতীত—তেওঁ প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ উভয়ৰো পৰে পৰম।

Verse 59

परं ब्रह्माद्वयो नित्योऽनन्तः पूर्णो निरंजनः । अंतस्तमो वहिस्सत्त्वस्त्रिजगत्पालको हरिः

সেই পৰম ব্ৰহ্ম—অদ্বয়, নিত্য, অনন্ত, পূৰ্ণ আৰু নিৰঞ্জন। অন্তৰত তেওঁ তমসৰ অতীত, বাহিৰত সত্ত্বৰূপে প্ৰকাশিত; হৰি ৰূপে তেওঁ ত্ৰিজগতৰ পালন-ৰক্ষণ কৰে।

Verse 60

अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यस्त्रिजगल्लयकृद्धरः

তেওঁ অন্তৰত সত্ত্বময়, বাহিৰত তমসৰ অতীত; সেই ধাৰকেই ত্ৰিজগতক পালনো কৰে আৰু লয়ো কৰে।

Verse 61

अंतर्बहीरजाश्चैव त्रिजगत्सृष्टिकृद्विधिः । एवं गुणास्त्रिदेवेषु गुणभिन्नः शिवः स्मृतः

অন্তৰ আৰু বাহিৰ ৰজোগুণে যুক্ত বিধি (ব্ৰহ্মা) ত্ৰিজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা। এইদৰে ত্ৰিদেৱ গুণসম্বন্ধীয়; কিন্তু শিৱক গুণভিন্ন, গুণাতীত (নিৰ্গুণ) বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 62

विष्णो सृष्टिकरं प्रीत्या पालयैनं पितामहम् । संपूज्यस्त्रिषु लोकेषु भविष्यसि मदाज्ञया

হে বিষ্ণু, সৃষ্টিকৰ্তা এই পিতামহ (ব্ৰহ্মা)-ক প্ৰীতিসহ পালন-ৰক্ষণ কৰা। মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি তিনিও লোকত পূজ্য হ’বা।

Verse 63

तव सेव्यो विधेश्चापि रुद्र एव भविष्यति । शिवपूर्णावतारो हि त्रिजगल्लयकारकः

যাক তুমি সেৱা-উপাসনা কৰা আৰু যাক বিধাতা ব্ৰহ্মাও পূজা কৰে, সেয়েই নিশ্চয় ৰুদ্ৰ হ’ব। তেওঁ শিৱৰ পূৰ্ণ অৱতাৰ, ত্ৰিজগতৰ লয়কাৰক।

Verse 64

पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः । तदा द्रक्ष्यसि मां चैव सोऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः

পদ্ম-कल्पত তোমাৰ পুত্ৰেই তোমাৰ পিতামহ হ’ব। তেতিয়া তুমি মোক দৰ্শন কৰিবা, আৰু সেই পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)ও মোক দৰ্শন কৰিব।

Verse 65

एवमुक्त्वा महेशानः कृपां कृत्वातुलां हरः । पुनः प्रोवाच सुप्रीत्या विष्णुं सर्वेश्वरः प्रभुः

এইদৰে কৈ মহেশান হৰে অতুল কৃপা দান কৰিলে। তাৰ পাছত সৰ্বেশ্বৰ প্ৰভুৱে মহা স্নেহে বিষ্ণুক পুনৰায় ক’লে।