शिवागमन-नाद-समागमः (Śiva’s Advent, the Drum-Sound, and the Cosmic Assembly)
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই নাৰদক কুবেৰ-প্ৰসঙ্গৰ সৈতে জড়িত কৈলাসত শিৱাগমনৰ আদৰ্শ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। বিশ্বেশ্বৰ শিৱে কুবেৰক নিধিপতিত্বৰ বৰ দি নিজৰ প্ৰকাশ-ৰীতি চিন্তা কৰে—ৰুদ্ৰ ব্ৰহ্মাৰ হৃদয়জাত পূৰ্ণাংশ, নিৰ্মল আৰু পৰমতত্ত্বৰ সৈতে অভিন্ন; হৰি আৰু ব্ৰহ্মাই যাঁক সেৱা কৰে, তথাপি তেওঁ দুয়োৰো ওপৰত। ৰুদ্ৰ সেই ৰূপতেই কৈলাসলৈ গৈ কুবেৰক্ষেত্ৰ-সম্পৰ্কে মহাতপস্যা কৰিবলৈ আৰু মিত্ৰভাৱে বাস কৰিবলৈ স্থিৰ কৰে। তাৰপিছত তেওঁ ঢক্কাৰ ঘন, বিস্ময়কৰ নাদ কৰে—সেই নাদ আহ্বান আৰু প্ৰেৰণা হৈ উঠে। নাদ শুনি বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা, দেৱগণ, মুনি, সিদ্ধ, আগম-নিগমৰ মূৰ্ত প্ৰতীক, লগতে সুৰ-অসুৰ আৰু বিভিন্ন স্থানৰ প্ৰমথ-গণ উৎসৱৰ দৰে আগ্ৰহেৰে সমবেত হয়। শেষত গণসমূহৰ সংখ্যা আৰু মহত্ত্ব গণনা কৰি শিৱগণৰ বিশ্বব্যাপী মহিমা প্ৰকাশ কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । नारद त्वं शृणु मुने शिवागमनसत्तमम् । कैलासे पर्वतश्रेष्ठे कुबेरस्य तपोबलात्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে নাৰদ, হে মুনি, শিৱৰ মঙ্গলময় আগমনৰ এই শ্ৰেষ্ঠ বৃত্তান্ত শুনা। পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ কৈলাসত কুবেৰাৰ তপোবলৰ দ্বাৰা ই ঘটিছিল।
Verse 2
निधिपत्व वरं दत्त्वा गत्वा स्वस्थानमुत्तमम् । विचिन्त्य हृदि विश्वेशः कुबेरवरदायकः
নিধিসমূহৰ অধিপত্যৰ বৰ দান কৰি বৰদাতা কুবেৰ নিজৰ উত্তম ধামলৈ গ’ল। তেতিয়া বিশ্বেশ্বৰ শিৱে হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে।
Verse 3
विध्यंगजस्स्वरूपो मे पूर्णः प्रलयकार्यकृत् । तद्रूपेण गमिष्यामि कैलासं गुह्यकालयम्
বিদ্যাঙ্গজাত মোৰ পূৰ্ণ স্বৰূপেই প্ৰলয়কাৰ্যৰ কৰ্তা। সেই ৰূপতেই মই গুহ্যকালয় কৈলাসলৈ যাম।
Verse 4
रुद्रो हृदयजो मे हि पूर्णांशो ब्रह्मनिष्फलः । हरि ब्रह्मादिभिस्सेव्यो मदभिन्नो निरंजन
ৰুদ্ৰ মোৰ হৃদয়জাত—মোৰ পূৰ্ণাংশ—ব্ৰহ্মাৰ ফলপ্ৰদ সৃষ্টিকাৰ্যৰ সীমাৰ অতীত। হৰি, ব্ৰহ্মা আদি যাঁৰ সেৱা কৰে; তেওঁ মোৰ অভিন্ন, নিৰঞ্জন।
Verse 5
तत्स्वरूपेण तत्रैव सुहृद्भूवा विलास्यहम् । कुबेरस्य च वत्स्यामि करिष्यामि तपो महत्
সেই স্বৰূপ ধৰি মই তাতেই সুহৃদ হৈ বিহাৰ কৰিম। কুবেৰ সৈতে বাস কৰি মহৎ তপস্যা কৰিম।
Verse 6
इति संचिंत्य रुद्रोऽसौ शिवेच्छां गंतुमुत्सुकः । ननाद तत्र ढक्कां स्वां सुगतिं नादरूपिणीम्
এদৰে চিন্তা কৰি, শিৱেচ্ছা অনুসাৰে আগবাঢ়িবলৈ উৎসুক সেই ৰুদ্ৰই তাত নিজৰ ঢক্কা বজালে; তাৰ নাদেই পৰমগতি-প্ৰাপ্তিৰ শుభগতিৰ নাদৰূপ হ’ল।
Verse 7
त्रैलोक्यामानशे तस्या ध्वनिरुत्साहकारकः । आह्वानगतिसंयुक्तो विचित्रः सांद्रशब्दकः
ত্রিলোকৰ মনত তাৰ ধ্বনি উদ্যম জগাই তুলিলে। আহ্বানশক্তি আৰু অগ্ৰগতিৰ গতিৰে যুক্ত সেই নাদ আছিল আশ্চৰ্য—গভীৰ, ঘন আৰু পূৰ্ণস্বৰযুক্ত।
Verse 8
तच्छ्रुत्वा विष्णुब्रह्माद्याः सुराश्च मुनयस्तथा । आगमा निगमामूर्तास्सिद्धा जग्मुश्च तत्र वै
সেয়া শুনি বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল আৰু মুনিসকল তাত গ’ল; আৰু আগম-নিগমৰ মূৰ্তিৰূপ সিদ্ধসকলেও নিশ্চয় সেই স্থানলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 9
सुरासुराद्यास्सकलास्तत्र जग्मुश्च सोत्सवाः । सर्वेऽपि प्रमथा जग्मुर्यत्र कुत्रापि संस्थिताः
তাত দেৱ, অসুৰ আদি সকলো সত্তাই উৎসৱভাব লৈ আহি উপস্থিত হ’ল। য’ত য’তেই প্ৰমথসকল অৱস্থিত আছিল, তেওঁলোকো সকলেই সেই স্থানলৈ আহিল।
Verse 10
गणपाश्च महाभागास्सर्वलोक नमस्कृताः । तेषां संख्यामहं वच्मि सावधानतया शृणु
সেই গণসকলও মহাভাগ্যবান আৰু সকলো লোকৰ দ্বাৰা নমস্কৃত। এতিয়া মই তেওঁলোকৰ সংখ্যা ক’ম—সাৱধানচিত্তে শুনা।
Verse 11
अभ्ययाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतोऽष्टाभिरेव च
তেতিয়া গণেশ্বৰ শঙ্খকৰ্ণ এক কোটি গণৰ সৈতে ওচৰলৈ আহিল। কেকৰাক্ষ দহজনৰ সৈতে আহিল আৰু বিকৃতও আঠজনৰ সৈতে আহিল।
Verse 12
चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रकः । षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमान्दुन्दुभोऽष्टाभिरेव च
চৌষট্টি অংশৰ পৰা বিশাখ, ন’ৰ পৰা পাৰিয়াত্ৰক, ছ’ৰ পৰা শ্ৰীমান্ সৰ্বান্তক, আৰু আঠ অংশৰ পৰা দুন্দুভো (উৎপন্ন হ’ল)।
Verse 13
जालंको हि द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिस्समदः श्रीमांस्तथैव विकृताननः
জালঙ্ক সঁচাকৈ শিৱগণসমূহৰ মাজত অগ্ৰগণ্য, দ্বাদশ কোটি (অনুচৰ) গণেৰে পৰিবৃত। তেনেদৰে শ্ৰীমান্ সমদ সাত কোটিৰে যুত, আৰু বিকৃতাননো তেনেদৰেই।
Verse 14
पंचभिश्च कपाली हि षड्भिः सन्दारकश्शुभः । कोटिकोटिभिरेवेह कण्डुकः कुण्डकस्तथा
পাঁচ (কোটি)ৰে কপালী নিশ্চয়; ছয় (কোটি)ৰে শুভ সন্দাৰক। ইয়াত কোটি-কোটিৰ সংখ্যাত কণ্ডুক আৰু কুণ্ডকো আছে।
Verse 15
विष्टंभोऽष्टाभिरगमदष्टभिश्चन्द्रतापनः
বিষ্টম্ভ আঠ (অংশ/শক্তি) লৈ আগবাঢ়িল, আৰু চন্দ্ৰতাপনো আঠ লৈ—নিয়ত পৰিমাপ অনুসাৰে সৃষ্টিৰ ক্ৰমত চলিল।
Verse 16
महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः
শিৱগণৰ অধিপতি গণপ, সহস্ৰ মহাকেশধাৰী সেৱকেৰে—আচলতে কোটি কোটি গণেৰে—ঘেৰাও হৈ আছিল।
Verse 17
कुण्डी द्वादशभिर्वाहस्तथा पर्वतकश्शुभः । कालश्च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै
কুণ্ডীৰ পূজা বাৰটা অৰ্পণেৰে; তদ্ৰূপ শুভ পৰ্বতকৰো। কাল আৰু কালককো (পূজা কৰা হয়); আৰু মহাকালক নিশ্চয় শত অৰ্পণেৰে।
Verse 18
अग्निकश्शतकोट्या वै कोट्याभिमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः
অগ্নিমুখী শতকোটি (গণ) আছে, আদিত্য-মূৰ্ধা এক কোটি; আৰু ধনাবহ—যি ধন বহন কৰি দান কৰে—এইদৰে এই মহাবিভূতিসকল বৰ্ণিত।
Verse 19
सन्नाहश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमंत्रकः
সন্নাহ শত (সংখ্যা)ত আছিল, কুমুদ কোটি সংখ্যাত; অমোঘ আৰু কোকিলো (আছিল); আৰু সুমন্ত্রক কোটি-কোটিত—এইদৰে শিৱৰ শক্তিমান অনুচৰসকল গণনা কৰা হ’ল।
Verse 20
काकपादोऽपरः षष्ट्या षष्ट्या संतानकः प्रभुः । महाबलश्च नवभिर्मधु पिंगश्च पिंगलः
আৰু এটা প্ৰকাশ ‘কাকপাদ’ নামে খ্যাত। ষাঠি আৰু ষাঠিৰ পৰা পিছত প্ৰভু ‘সন্তানক’ আৰু নৱজনসহ ‘মহাবল’; লগতে ‘মধু’, ‘পিঙ্গ’, ‘পিঙ্গল’ও উৎপন্ন হ’ল।
Verse 21
नीलो नवत्या देवेशं पूर्णभद्रस्तथैव च । कोटीनां चैव सप्तानां चतुर्वक्त्रो महाबलः
নীল নব্বই কোটিৰ অধিপতি; তদ্ৰূপ পূৰ্ণভদ্ৰ দেৱেশসকলৰ গণৰ নেতা। মহাবলী চতুৰ্বক্ত্ৰও সাত কোটিৰ অধিনায়ক।
Verse 22
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृतः । तत्राजगाम सर्वेशः कैलासगमनाय वै
কোটি-কোটি আৰু সহস্ৰ-সহস্ৰ গণৰ শত-ৱিংশতি সমাবেশে পৰিবেষ্টিত হৈ, সৰ্বেশ্বৰ শিৱ তাত আহিল—নিশ্চয়কৈ কৈলাসগমনৰ উদ্দেশ্যে।
Verse 23
काष्ठागूढश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा । कोटिभिस्सप्तभिश्चैत्रो नकुलीशस्त्वयं प्रभुः
ইয়াত কাষ্ঠাগূঢ় চৌষট্টিৰ সৈতে গণ্য; তদ্ৰূপ সুকেশ আৰু বৃষভ। আৰু চৈত্ৰ সাত কোটিসহ—এই প্ৰভু নকুলীশ।
Verse 24
लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यांतकः प्रभुः । देवो भृंगी रिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा
লোকান্তক দীপ্তাত্মা; আৰু দৈত্যান্তক দানৱনাশক প্ৰভু। দেৱ ভৃঙ্গী আৰু শ্ৰীমান্ ৰিটি—এই সকলো দেৱদেৱ শিৱৰ প্ৰিয়।
Verse 25
अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सनातनः । नंदीश्वरो गणाधीशः शतकोट्या महाबलः
‘অশনিৰ্ভানুক’ও আছিল, আৰু চৌষট্টিৰ ভিতৰত ‘সনাতন’ (প্ৰধান)ও। নন্দীশ্বৰ গণা-অধীশ; তেওঁৰ মহাবল শত কোটি সমান।
Verse 26
एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलः । सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः
এওঁ আৰু আন গణপতি অসংখ্য আৰু মহাবলী আছিল। সকলোৱে সহস্ৰহস্ত আৰু জটা-মুকুটধাৰী।
Verse 27
सर्वे चंद्रावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः
সকলোৱে জটাত চন্দ্ৰাৱতংস ধাৰণ কৰিছিল; সকলোৱে নীলকণ্ঠ আৰু ত্ৰিলোচন। হাৰ, কুণ্ডল, কেয়ূৰ, মুকুট আদি অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল।
Verse 28
ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादि गणैर्वृताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्राजग्मुर्गणेश्वराः
তেওঁলোক ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণুৰ দৰে দীপ্তিমান, আৰু অণিমা আদি সিদ্ধিসম্পন্ন গণসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। কোটি সূৰ্যৰ দৰে প্ৰভাময় গণেশ্বৰসকল তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 29
एते गणाधिपाश्चान्ये महान्मानोऽमलप्रभाः । जग्मुस्तत्र महाप्रीत्या शिवदर्शनलालसाः
শিৱগণৰ সেই আন গণাধিপতিসকল মহাত্মা আৰু নিৰ্মল প্ৰভাৰে দীপ্ত আছিল। মহা আনন্দে তেওঁলোকে তাত গ’ল, শিৱদৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল হৈ।
Verse 30
गत्वा तत्र शिवं दृष्ट्वा नत्वा चक्रुः परां नुतिम् । सर्वे साञ्जलयो विष्णुप्रमुखा नतमस्तकाः
তাত গৈ শিৱক দর্শন কৰি তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি পৰম স্তৱ কৰিলে। বিষ্ণুৰ নেতৃত্বত সকলোৱে কৰজোড়ে, মূৰ নত কৰি, ভক্তিভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 31
इति विष्ण्वादिभिस्सार्द्धं महेशः परमेश्वरः । कैलासमगमत्प्रीत्या कुबेरस्य महात्मनः
এইদৰে বিষ্ণু আদি দেৱসকলৰ সৈতে পৰমেশ্বৰ মহেশ আনন্দেৰে মহাত্মা কুবেৰাৰ পবিত্ৰ নিবাস কৈলাসলৈ গ’ল।
Verse 32
कुबेरोप्यागतं शंभुं पूजयामास सादरम् । भक्त्या नानोपहारैश्च परिवारसमन्वितः
কুবেৰেও আহি পোৱা শম্ভুক অতি আদৰে পূজা কৰিলে। ভক্তিভাৱে, নিজৰ পৰিজন-সেৱকৰ সৈতে, নানা প্ৰকাৰ উপহাৰ আৰু সেৱা অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 33
ततो विष्ण्वादिकान्देवान्गणांश्चान्यानपि ध्रुवम् । शिवानुगान्समानर्च शिवतोषणहेतवे
তাৰ পিছত তেওঁ দৃঢ় সংকল্পে বিষ্ণু আদি দেৱসকল আৰু অন্যান্য গণসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে। আৰু শিৱক তুষ্ট কৰিবলৈ শিৱানুগসকলকো সমভাবে সন্মান কৰি অৰ্চনা কৰিলে।
Verse 34
अथ शम्भुस्तमालिंग्य कुबेरं प्रीतमानसः । मूर्ध्निं चाघ्राय संतस्थावलकां निकषाखिलैः
তাৰ পিছত প্ৰীতচিত্ত শম্ভুৱে কুবেৰক আলিঙ্গন কৰি আশীৰ্বাদস্বৰূপে তেওঁৰ মস্তকৰ শিৰোভাগ ঘ্ৰাণ কৰিলে। তাৰপিছত তেওঁ সকলো গণসহ আলকাত তাতেই অৱস্থান কৰিলে।
Verse 35
शशास विश्वकर्माणं निर्माणार्थं गिरौ प्रभुः । नानाभक्तैर्निवासाय स्वपरेषां यथोचितम्
তেতিয়া প্ৰভুৱে বিশ্বকৰ্মাক আদেশ দিলে— পৰ্বতৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা; নানা ভক্তৰ নিবাসৰ বাবে, প্ৰত্যেকৰ নিজৰ আৰু আনৰ যোগ্যতা অনুসাৰে যথোচিত বাসস্থান গঢ়া।
Verse 36
विश्वकर्मा ततो गत्वा तत्र नानाविधां मुने । रचनां रचयामास द्रुतं शम्भोरनुज्ञया
হে মুনি! তাৰ পাছত বিশ্বকৰ্মা তাত গৈ, শম্ভুৰ অনুমতিত, দ্ৰুতগতিত নানা বিধ ৰচনা নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 37
अथ शम्भुः प्रमुदितो हरिप्रार्थनया तदा
তেতিয়া হৰিৰ প্ৰাৰ্থনাত প্ৰেৰিত হৈ শম্ভু পৰম আনন্দিত হ’ল।
Verse 38
कुबेरानुग्रहं कृत्वा ययौ कैलासपर्वतम् । सुमुहूर्ते प्रविश्यासौ स्वस्थानं परमेश्वरः
কুবেৰক অনুগ্ৰহ দান কৰি পৰমেশ্বৰ কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল। শুভ মুহূৰ্তত তাত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ পৰম ধামত অধিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 39
अकरोदखिलान्प्रीत्या सनाथान्भक्तवत्सलः । अथ सर्वे प्रमुदिता विष्णुप्रभृतयस्सुराः । मुनयश्चापरे सिद्धा अभ्यषिंचन्मुदा शिवम्
ভক্তৱৎসল প্ৰভুৱে প্ৰীতিভাৱে সকলোকে সনাথ আৰু সুৰক্ষিত কৰিলে। তাৰ পাছত বিষ্ণু-প্ৰমুখ দেৱগণ, মুনি আৰু অন্য সিদ্ধসকলে আনন্দেৰে শিৱৰ মঙ্গল অভিষেক কৰিলে।
Verse 40
समानर्चुः क्रमात्सर्वे नानोपायनपाणयः । नीराजनं समाकार्षुर्महोत्सवपुरस्सरम्
তেতিয়া সকলোৱে ক্ৰমে ক্ৰমে, হাতত নানা উপহাৰ লৈ, একেলগে পূজা কৰিলে; আৰু মহোৎসৱৰ পূৰ্বে মঙ্গলময় নীৰাজন (আৰতি) সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 41
तदासीत्सुमनोवृष्टिर्मंगलायतना मुने । सुप्रीता ननृतुस्तत्राप्सरसो गानतत्पराः
তেতিয়া, হে মুনি, তাত মঙ্গলৰ আশ্ৰয়স্বৰূপ দিৱ্য পুষ্পবৃষ্টি হ’ল; অতি প্ৰসন্ন হৈ আপ্সৰাসকলে গীতত তৎপৰ হৈ নৃত্য কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 42
जयशब्दो नमश्शब्दस्तत्रासीत्सर्वसंस्कृतः । तदोत्साहो महानासीत्सर्वेषां सुखवर्धनः
তাত ‘জয়’ ধ্বনি আৰু ‘নমঃ’ উচ্চাৰণ সম্পূৰ্ণ পৰিশুদ্ধ আৰু মঙ্গলময় আছিল; তাৰ পৰা সকলোৰে সুখ বঢ়োৱা মহা উৎসাহ জাগি উঠিল।
Verse 43
स्थित्वा सिंहासने शंभुर्विराजाधिकं तदा । सर्वैस्संसेवितोऽभीक्ष्णं विष्ण्वाद्यैश्च यथोचितम्
তেতিয়া শম্ভু সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ অতিশয় দীপ্তিত বিৰাজমান হ’ল; বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতাই নিজ নিজ যোগ্য বিধান অনুসাৰে তাঁক সদায় সেবা কৰিলে।
Verse 44
अथ सर्वे सुराद्याश्च तुष्टुवुस्तं पृथक्पृथक् । अर्थ्याभिर्वाग्भिरिष्टाभिश्शकरं लोकशंकरम्
তেতিয়া সকলো দেৱতা আৰু অন্যান্য দিব্য সত্তাই, নিজৰ নিজৰ ধৰণে, উপযুক্ত আৰু প্ৰিয় বাক্যৰে লোকমঙ্গলকাৰী ভগৱান শংকৰক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 45
प्रसन्नात्मा स्तुतिं श्रुत्वा तेषां कामान्ददौ शिवः । मनोभिलषितान्प्रीत्या वरान्सर्वेश्वरः प्रभुः
তেওঁলোকৰ স্তৱ শুনি শিৱ অন্তৰে প্ৰসন্ন হ’ল। সৰ্বেশ্বৰ প্ৰভুৱে স্নেহেৰে তেওঁলোকৰ মনোবাঞ্ছিত বৰ আৰু কামনা দান কৰিলে।
Verse 46
शिवाज्ञयाथ ते सर्वे स्वंस्वं धाम ययुर्मुने । प्राप्तकामाः प्रमुदिता अहं च विष्णुना सह
হে মুনি, তেতিয়া শিৱৰ আজ্ঞাৰে তেওঁলোক সকলোৱে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল। কামনা পূৰ্ণ হৈ তেওঁলোক আনন্দিত হ’ল; আৰু মইও বিষ্ণুৰ সৈতে গ’লোঁ।
Verse 47
उपवेश्यासने विष्णुं माञ्च शम्भुरुवाच ह । बहु सम्बोध्य सुप्रीत्यानुगृह्य परमेश्वरः
বিষ্ণুক আসনত (শয্যাসনত) বহুৱাই শম্ভুৱে মোক ক’লে। পৰমেশ্বৰে তেওঁক বহুত বোধ কৰাই মহাপ্ৰীতিৰে অনুগ্ৰহ কৰিলে।
Verse 48
शिव उवाच । हे हरे हे विधे तातौ युवां प्रियतरौ मम । सुरोत्तमौ त्रिजगतोऽवनसर्गकरौ सदा
শিৱে ক’লে—হে হৰি, হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা), মোৰ প্ৰিয় পুত্ৰদ্বয়! তোমালোক দুয়ো মোৰ অতি প্ৰিয়। তোমালোক দেৱোত্তম আৰু সদা ত্ৰিজগতৰ পালন আৰু সৃষ্টিকাৰ্য কৰে।
Verse 49
गच्छतं निर्भयन्नित्यं स्वस्थानश्च मदाज्ञया । सुखप्रदाताहं वै वाम्विशेषात्प्रेक्षकस्सदा
মোৰ আজ্ঞাৰে তোমালোক দুয়ো সদায় নিৰ্ভয়ে নিজ নিজ স্থানলৈ যোৱা। মইয়ে সুখদাতা, আৰু বিশেষভাৱে সদা তোমালোকক চোৱা-চিতা কৰি ৰাখিম।
Verse 50
इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोस्सुप्रणम्य तदाज्ञया । अहं हरिश्च स्वं धामागमाव प्रीतमानसौ
শম্ভুৰ বচন এইদৰে শুনি আৰু তেওঁৰ আজ্ঞা অনুসাৰে গভীৰ প্ৰণাম কৰি, মই আৰু হৰি আনন্দচিত্তে নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’লোঁ।
Verse 51
तदानीमेव सुप्रीतश्शंकरो निधिपम्मुदा । उपवेश्य गृहीत्वा तं कर आह शुभं वचः
সেই মুহূৰ্ততে অতি প্ৰসন্ন শংকৰে আনন্দসহ নিধিৰ অধিপতিক বহুৱাই, তেওঁৰ হাত ধৰি মঙ্গলবচন ক’লে।
Verse 52
शिव उवाच । तव प्रेम्णा वशीभूतो मित्रतागमनं सखे । स्वस्थानङ्गच्छ विभयस्सहायोहं सदानघ
শিৱে ক’লে—হে সখা! তোমাৰ প্ৰেমে আৰু মিত্ৰভাৱে আগমন কৰাত মই বশীভূত হ’লোঁ। ভয় নকৰিবা, নিজ স্থানলৈ যোৱা; হে নিৰ্দোষ, মই সদায় তোমাৰ সহায়ক।
Verse 53
इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः कुबेरः प्रीतमानसः । तदाज्ञया स्वकं धाम जगाम प्रमुदान्वितः
শম্ভুৰ (ভগৱান শিৱৰ) বাক্য শুনি কুবেৰ অন্তৰত পৰম আনন্দিত হ’ল। তেওঁৰ আজ্ঞা পালন কৰি হৰ্ষসহ নিজ ধামলৈ গ’ল।
Verse 54
स उवाच गिरौ शम्भुः कैलासे पर्वतोत्तमे । सगणो योगनिरतस्स्वच्छन्दो ध्यान तत्परः
পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ কৈলাস গিৰিত শম্ভুৱে ক’লে। তেওঁ গণপৰিবৃত, যোগত নিমগ্ন, স্বচ্ছন্দবিহাৰী আৰু ধ্যানত সম্পূৰ্ণ তৎপৰ আছিল।
Verse 55
क्वचिद्दध्यौ स्वमात्मानं क्वचिद्योगरतोऽभवत् । इतिहासगणान्प्रीत्यावादीत्स्वच्छन्दमानसः
কেতিয়াবা তেওঁ নিজৰ স্বৰূপ ধ্যান কৰিছিল, কেতিয়াবা যোগত মগ্ন হৈছিল। স্বচ্ছন্দ মনেৰে তেওঁ প্ৰীতিৰে পবিত্ৰ কাহিনীসমূহ বৰ্ণনা কৰিছিল।
Verse 56
क्वचित्कैलास कुधरसुस्थानेषु महेश्वरः । विजहार गणैः प्रीत्या विविधेषु विहारवित्
কেতিয়াবা কৈলাসৰ শুভ আৰু উচ্চ পৰ্বত-প্ৰদেশসমূহত তথা অন্য পৰ্বত-আবাসত, নানাবিধ দিব্য ক্ৰীড়াত নিপুণ মহেশ্বৰে নিজৰ গণসকলৰ সৈতে প্ৰীতিতে আনন্দে বিহাৰ কৰিছিল।
Verse 57
इत्थं रुद्रस्वरूपोऽसौ शंकरः परमेश्वरः । अकार्षीत्स्वगिरौ लीला नाना योगिवरोऽपि यः
এইদৰে ৰুদ্ৰস্বৰূপ পৰমেশ্বৰ শংকৰ, নানাৰূপে যোগীশ্ৰেষ্ঠ ৰূপে প্ৰকাশ পাইও, নিজৰেই পৰ্বতত দিব্য লীলা সম্পাদন কৰিলে।
Verse 58
नीत्वा कालं कियन्तं सोऽपत्नीकः परमेश्वरः । पश्चादवाप स्वाम्पत्नीन्दक्षपत्नीसमुद्भवाम्
কিছু কাল পৰমেশ্বৰ পত্নীহীন আছিল; পাছত তেওঁ নিজৰ দিব্য পত্নীক লাভ কৰিলে—যি দক্ষৰ পত্নীৰ গৰ্ভত জন্ম লোৱা কন্যাৰূপে উদ্ভৱ হৈছিল।
Verse 59
विजहार तया सत्या दक्षपुत्र्या महेश्वरः । सुखी बभूव देवर्षे लोकाचारपरायणः
হে দেবর্ষি, মহেশ্বৰে দক্ষকন্যা সতীৰ সৈতে আনন্দে ক্ৰীড়া কৰিলে; লোকধৰ্ম-আচাৰত পৰায়ণ হৈ তেওঁ সন্তুষ্ট আৰু সুখী আছিল।
Verse 60
इत्थं रुद्रावतारस्ते वर्णितोऽयं मुनीश्वर । कैलासागमनञ्चास्य सखित्वान्निधिपस्य हि
হে মুনীশ্বৰ! এইদৰে তোমালৈ ৰুদ্ৰৰ এই অৱতাৰ বৰ্ণিত হ’ল; লগতে তেওঁৰ কৈলাসলৈ আগমন আৰু নিধিপতি কুবেৰ সৈতে সখ্যতাও কোৱা হ’ল।
Verse 61
तदन्तर्गतलीलापि वर्णिता ज्ञानवर्धिनी । इहामुत्र च या नित्यं सर्वकामफलप्रदा
সেই বৰ্ণনাৰ অন্তৰ্গত দিৱ্য লীলাও—যি জ্ঞানবর্ধিনী—বৰ্ণিত হৈছে; ইহলোক আৰু পৰলোকত ই সদায় সকলো ধৰ্ম্য কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 62
इमां कथाम्पठेद्यस्तु शृणुयाद्वा समाहितः । इह भुक्तिं समासाद्य लभेन्मुक्तिम्परत्र सः
যি কোনোবাই সমাহিতচিত্তে এই পবিত্ৰ কথা পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, সি ইহলোকত ভোগ-কল্যাণ লাভ কৰি পৰলোকত মুক্তি পায়।
Frequently Asked Questions
Brahmā recounts Śiva/Rudra’s intentional advent to Kailāsa in connection with Kubera—after granting him nidhipatva—signaled by the sounding of Rudra’s ḍhakkā that summons a vast cosmic assembly.
Nāda functions as a revelatory trigger: it is not merely sound but a metaphysical summons that aligns beings across lokas, indicating that divine presence is recognized through an epistemic “call” that gathers and orders consciousness and cosmos.
Rudra is presented as heart-born from Brahmā yet a full, stainless portion—served by Viṣṇu and Brahmā—while remaining non-different from the supreme; his form is adopted deliberately for līlā, friendship, tapas, and cosmic administration.