कैलासगमनं कुबेरसख्यं च — Śiva’s Journey to Kailāsa and His Friendship with Kubera
অধ্যায় ১৭ সংলাপধর্মী বৰ্ণনা। সূতে কয়—ব্ৰহ্মাৰ পূৰ্বোক্ত কথা শুনি নাৰদে পুনৰ শ্ৰদ্ধাৰে সুধে: শংকৰৰ কৈলাসগমন কেনেকৈ হ’ল, কুবেৰ (ধনদ)ৰ সৈতে তেওঁৰ সখ্য কেনে পৰিস্থিতিত গঢ়িল, আৰু তাত পূৰ্ণ মঙ্গলময় শিৱাকৃতিত ভগৱানে কি কৰিলে। ব্ৰহ্মাই এই কাহিনী ক’বলৈ সন্মত হৈ প্ৰথমে পটভূমি দিয়ে—কাম্পিল্য নগৰত যজ্ঞদত্ত নামৰ এজন বিদ্বান দীক্ষিত আছিল; বৈদিক কৰ্ম আৰু বেদাঙ্গত নিপুণ, দানশীল আৰু প্ৰতিষ্ঠিত। তেওঁৰ পুত্ৰ গুণনিধি উপনয়ন আদি কৰি শিক্ষিত হ’লেও গোপনে জুৱাত আসক্ত হৈ, বাৰে বাৰে মাতৃৰ ধন লৈ জুৱাড়ীৰ সঙ্গত লিপ্ত হ’ল। এইদৰে অধ্যায়ে ধৰ্ম-বিদ্যাৰ বিপৰীতে গোপন পাপ, ধনপতন আৰু পৰৱৰ্তী কুবেৰ-শিৱ সম্পৰ্কক কৰ্ম আৰু ভক্তিৰ ন্যায়ে ব্যাখ্যা কৰাৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु । शास्ति स्नेहार्द्रहृदया ह्युपवेश्य स्म नारद
হে নাৰদ, তেওঁৰ মাতৃয়ে প্ৰতিদিন সেই মৃদু, গুণনিধি পুত্ৰক বহুৱাই, স্নেহে গলিত হৃদয়ে, প্ৰেমেৰে উপদেশ দিছিল আৰু শাসন কৰিছিল।
Verse 2
नारद उवाच । कदागतो हि कैलासं शंकरो भक्तवत्सलः । क्व वा सखित्वं तस्यासीत्कुबेरेण महात्मना
নাৰদে ক’লে— ভক্তৱৎসল শংকৰ কেতিয়া কৈলাসলৈ আহিল? আৰু মহাত্মা কুবেৰ সৈতে তেওঁৰ সখ্য ক’ত আৰু কেনেকৈ জন্মিল?
Verse 3
किं चकार हरस्तत्र परिपूर्णः शिवाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं मम
তাত শিৱ-ৰূপে পৰিপূৰ্ণ হৰে কি কৰিলে? এই সকলো কথা মোক সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা, কিয়নো মোৰ কৌতূহল অতি প্ৰবল।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि चरितं शशिमौलिनः । यथा जगाम कैलासं सखित्वं धनदस्य च
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে নাৰদ, শুনা। মই চন্দ্ৰমৌলি ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত ক’ম—তেওঁ কেনেকৈ কৈলাসলৈ গ’ল আৰু ধনদ (কুবেৰ)ৰ সৈতে সখিত্ব কেনেকৈ হ’ল।
Verse 5
असीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः
কাঁপিল্য নগৰত সোমযাজী কুলত জন্ম লোৱা, দীক্ষিত যজ্ঞদত্ত নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল; তেওঁ যজ্ঞবিদ্যাত বিশাৰদ আছিল।
Verse 6
वेदवेदांगवित्प्राज्ञो वेदान्तादिषु दक्षिणः । राजमान्योऽथ बहुधा वदान्यः कीर्तिभाजनः
সেইজন বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ জ্ঞানী, প্ৰাজ্ঞ আৰু বেদান্তাদি শাস্ত্ৰত দক্ষ আছিল। ৰজাসকলৰ দ্বাৰা সন্মানিত হৈ, তেওঁ বহু প্ৰকাৰে দানশীল আৰু সুকীৰ্তিৰ পাত্ৰ হৈছিল।
Verse 7
अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । सुन्दरो रमणीयांगश्चन्द्रबिंबसमाकृतिः
সেইজন অগ্নিশুশ্ৰূষাত ৰত আৰু বেদাধ্যয়নত তৎপৰ আছিল। তেওঁ সুন্দৰ, মনোৰম অঙ্গবিশিষ্ট, চন্দ্ৰবিম্বৰ দৰে দীপ্তিময় আকৃতিধাৰী আছিল।
Verse 8
आसीद्गुणनिधिर्नाम दीक्षितस्यास्य वै सुतः । कृतोपनयनस्सोष्टौ विद्या जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो यूतकर्मरतोऽभवत्
সেই দীক্ষিতৰ গুণনিধি নামৰ এজন পুত্ৰ আছিল। উপনয়ন সম্পন্ন কৰি সি বহু পৰিশ্ৰমে নানা বিদ্যা আয়ত্ত কৰিলে; কিন্তু পিছত পিতাৰ অজ্ঞাতে জুৱা আদি কৰ্মত আসক্ত হ’ল।
Verse 9
आदायादाय बहुशो धनं मातुस्सकाशतः । समदाद्यूतकारेभ्यो मैत्रीं तैश्च चकार सः
সি বাৰে বাৰে মাকৰ পৰা ধন লৈ জুৱাড়ীসকলক দি দিছিল। আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে সি মিত্ৰতাও কৰিলে।
Verse 10
संत्यक्तब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः
সি ব্ৰাহ্মণোচিত আচাৰ ত্যাগ কৰিলে, সন্ধ্যাবন্দনা আৰু স্নানৰ পৰা মুখ ঘূৰালে। সি বেদ-শাস্ত্ৰ নিন্দা কৰিবলৈ ধৰিলে—দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণকো নিন্দা কৰিছিল।
Verse 11
स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडभाण्डैस्तु बद्धप्रेमपरंपरः
স্মৃতিশাস্ত্ৰত কোৱা নিয়ম-আচাৰ আৰু সদাচাৰবিহীন সি গীত-বাদ্য আদি বিনোদনত মগ্ন হয়। নট, পাখণ্ডী ঢোঁগী আৰু ভাঁড়ৰ সঙ্গত সি সংসাৰাসক্তিৰ বাঢ়ি অহা শৃঙ্খলাত প্ৰেমেৰে বাঁধ খায়।
Verse 12
प्रेरितोऽपि जनन्या स न ययौ पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्याप्तो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्
মাতৃয়ে প্ৰেৰণা দিলেও সি পিতাৰ ওচৰলৈ নগ’ল। গৃহকাৰ্যৰ আন কামত ব্যস্ত হৈ দীক্ষিত পুৰুষে দীক্ষা কৰোৱা স্ত্ৰীৰ পৰিচৰ্যা কৰিলে।
Verse 13
यदा यदैव तां पृच्छेदये गुणनिधिस्सुतः । न दृश्यते मया गेहे कल्याणि विदधाति किम्
যেতিয়া যেতিয়া গুণনিধিৰ পুত্ৰে তাইক সুধিছিল, তেতিয়া সি কৈছিল—“কল্যাণী! মোৰ চকুত ঘৰত একোৱেই নপৰে; তেন্তে তুমি ইয়াত কি আয়োজন কৰিছা, কি সাধন কৰিছা?”
Verse 14
तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्
তেতিয়া তাই “তথাস্তु, তথাস্তু” বুলি ক’ব—“এতিয়া সি বাহিৰলৈ গৈছে; স্নান কৰি দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি আছে”—এইদৰে কৈ তাই দীঘল, অবিচ্ছিন্ন সময়টো তাড়াহুড়া নকৰাকৈ কটাব।
Verse 15
अधीत्याध्ययनार्थं स द्विजैर्मित्रैस्समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्
অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰি সি অধিক শিক্ষাৰ্থে দ্বিজ-মিত্ৰসকলৰ সৈতে যাত্ৰা কৰিলে। কিন্তু “এইজন মোৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ” বুলি ভাবি, তাৰ মাকে দীক্ষিত পুত্ৰক যাত্ৰাৰ পৰা নিবৃত্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।
Verse 16
न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । सर्वं केशांतकर्मास्य चक्रे वर्षेऽथ षोडशे
সেই দীক্ষিতজনে নিজৰ পূৰ্বকৰ্ম বা পূৰ্ববৃত্তান্তৰ বিষয়ে একোৱেই নাজানিছিল। তাৰ পাছত তাৰ ষোড়শ বছৰত, কেশান্ত-সংস্কাৰ পৰ্যন্ত সকলো সংস্কাৰ-ক্ৰিয়া তাৰ বাবে সম্পন্ন কৰা হ’ল।
Verse 17
अथो स दीक्षितो यज्ञदत्तः पुत्रस्य तस्य च । गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयम्
তাৰ পাছত দীক্ষিত যজ্ঞদত্তে গৃহ্য-পরম্পৰাত উক্ত বিধান অনুসৰি নিজৰ পুত্ৰৰ পাণিগ্ৰহণ (বিবাহ) সংস্কাৰ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰালে।
Verse 19
क्रोधनस्तेऽस्ति तनय स महात्मा पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति
বেটা, তোমাৰ পিতা—সেই মহাত্মা—ক্ৰোধত অতি উগ্ৰ; এতিয়া যথেষ্ট। যদি তেওঁ তোমাৰ আচৰণ জানে, তেন্তে তোমাক আৰু মোক—দুয়োকে—প্ৰহাৰ কৰিব।
Verse 20
आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योऽस्ति ते तातस्सदाचारैर्न वै धनैः
মই তোমাৰ পিতাৰ আগত তোমাৰ অনুচিত আচৰণ সদায় ঢাকি ৰাখিম। প্ৰিয়, তোমাৰ পিতা লোকমান্য—ধনৰ বাবে নহয়, সদাচাৰৰ বাবেই।
Verse 21
ब्राह्मणानां धनं तात सद्विद्या साधुसंगमः । किमर्थं न करोषि त्वं सुरुचिं प्रीतमानसः
বেটা, ব্ৰাহ্মণসকলৰ সত্য ধন হ’ল সদ্বিদ্যা আৰু সাধুসঙ্গ। তেন্তে তুমি প্ৰীতমনৰে উত্তম ৰুচি আৰু শুদ্ধ প্ৰবৃত্তি কিয় নকৰা?
Verse 22
सच्छ्रोत्रियास्तेऽनूचाना दीक्षितास्सोमयाजिनः । इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः
তোমাৰ পূৰ্বপিতামহসকল ইয়াত সচ্ছ্ৰোত্ৰিয় আছিল—বেদপাঠত নিপুণ, দীক্ষিত আৰু সোমযাজী। এইদৰে তেওঁলোকে এই লোকত প্ৰতিষ্ঠিত মৰ্যাদা আৰু স্বীকৃত ৰূঢ়ি লাভ কৰিছিল।
Verse 23
त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव । सद्विद्यासु मनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर
দুৰ্বৃত্তৰ সঙ্গ ত্যাগ কৰি সাধুসঙ্গত ৰত হোৱা। সদ্বিদ্যাত মন স্থাপন কৰি ব্ৰাহ্মণোচিত ধৰ্মাচাৰ পালন কৰা।
Verse 24
तातानुरूपो रूपेण यशसा कुलशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां स्वकाम्
ৰূপ, যশ, কুল আৰু শীল—সকলো দিশতে তুমি পিতাৰ অনুৰূপ। তেন্তে লাজ কিয় নাপাও? কিহৰ অভাৱ? নিজ ইচ্ছাৰে লোৱা এই দুষ্প্ৰবৃত্তি ত্যাগ কৰা।
Verse 25
ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुतो भव
তোমাৰ বয়স এতিয়াও উনিশো হোৱা নাই, আৰু এই কন্যা ষোল বছৰীয়া। এই সদ্বৃত্তা কন্যাক বিবাহ কৰা; পিতৃভক্তি আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠাৰে যুক্ত হোৱা।
Verse 26
श्वशुरोऽपि हि ते मान्यस्सर्वत्र गुणशीलतः । ततो न त्रपसे किन्नस्त्यज दुर्वृत्ततां सुत
তোমাৰ শ্বশুৰো সৰ্বত্ৰ গুণ-শীলৰ বাবে মান্য। তেন্তে তুমি কিয় লাজ নাপাওঁ? সেয়ে, পুত্ৰ, এই দুষ্ট আচৰণ ত্যাগ কৰা।
Verse 27
मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः । तेभ्योऽपि न बिभेषि त्वं शुद्धोऽस्युभयवंशतः
হে পুত্ৰ, তোমাৰ মামাসকল বিদ্যা, শীল আৰু কুল-মৰ্যাদাত অতুল। তথাপি তুমি তেওঁলোককো ভয় নকৰা, কিয়নো তুমি পিতৃ-মাতৃ উভয় বংশতে শুদ্ধ।
Verse 28
पश्यैतान्प्रति वेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान् । गृहेऽपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान्
সন্মুখৰ ঘৰত থকা এই ব্ৰাহ্মণ বালকসকলক চোৱা। নিজৰ ঘৰতো তোমাৰ পিতাৰ এই শিষ্যসকলক চোৱা—যিসকল বিনয় আৰু সদাচাৰত শিক্ষিত।
Verse 29
राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत । श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति
হে পুত্ৰ, ৰজাই যেতিয়া তোৰ দুষ্কৰ্মৰ কথা শুনিব, তেতিয়া সি তোৰ পিতাৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাস ত্যাগ কৰি তেওঁৰ জীৱিকাও কাটি দিব।
Verse 30
बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः । अनंतरं हरिष्यंति युक्तां दीक्षिततामिह
আজিও লোকসকলে ইয়াক কেৱল শিশুসুলভ ক্ৰিয়া বুলি কয়; কিন্তু শীঘ্ৰেই ইয়াত তেওঁৰ যথোচিত দীক্ষিত অৱস্থা স্বীকাৰ কৰিব।
Verse 31
सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव तातं च मामपि । मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति
সকলোৱে তোমাৰ পিতাক আৰু মোকো তিৰস্কাৰ কৰিব, ক’ব—‘পুত্ৰই কঠোৰ বাক্যৰে নিজৰ মাকৰ চৰিত্ৰক অপবাদ দিছে।’
Verse 32
पितापि ते न पापीयाञ्छ्रुतिस्मृतिपथानुगः । तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः
তোমাৰ পিতাও পাপী নহয়; তেওঁ শ্রুতি-স্মৃতি পথ অনুসৰণ কৰে। মোৰ মন তেওঁৰ চৰণত লীন—মোৰ সাক্ষী স্বয়ং মহেশ্বৰ।
Verse 33
न चर्तुस्नातययापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम् । अहो बलीयान्स विधिर्येन जातो भवानिति
চাৰিধৰণৰ শুদ্ধিস্নান কৰিও মই ইয়াত এই দুষ্টৰ মুখ দেখা নাই। হায়, কিমান প্ৰবল সেই বিধি—যাৰ ফলত তোমাৰ জন্ম হ’ল!
Verse 34
प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मतिः । न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः
প্ৰতি ক্ষণে পুনঃপুনঃ শিক্ষা দিয়া সত্ত্বেও সি অতিদুৰ্মতি হৈয়ে থাকিল। সি দুৰ্বোধ আৰু ব্যসনাসক্ত আছিল বুলিয়েই সেই আচৰণ ত্যাগ নকৰিলে।
Verse 35
मृगयामद्यपैशुन्यानृतचौर्यदुरोदरैः । स वारदारैर्व्यसनैरेभिः कोऽत्र न खंडितः
মৃগয়া, মদ্যপান, পৰনিন্দা, মিছা কথা, চৌৰ্য আৰু ধ্বংসকাৰী জুৱা—এনে ব্যসন আৰু পুনঃপুনঃ আহি পৰা বিপদে এই জগতত কোনে নাভাঙে?
Verse 36
यद्यन्मध्यगृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः । अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्
ঘৰৰ ভিতৰত যি যি দেখিছিল, সেই সুদুৰ্মতি সেয়া সেয়া লৈ গৈ জুৱাৰীৰ হাতত দিছিল—বাসন-কোসন, বস্ত্ৰ আদি—এইদৰে গৃহ ধ্বংস কৰিছিল।
Verse 37
न्यस्तां रत्नमयीं गेहे करस्य पितुरूर्मिकाम् । चोरयित्वैकदादाय दुरोदरकरेऽर्पयत्
এদিন সি পিতাৰ ঘৰত থোৱা ৰত্নখচিত আঙঠী চুৰি কৰি, ধ্বংসকাৰী জুৱাৰ দোষত প্ৰেৰিত হৈ তাক জুৱাড়ীৰ হাতত সঁপিলে।
Verse 38
दीक्षितेन परिज्ञातो दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका
দৈৱযোগে দীক্ষিতে তাৰ হাতত জুৱাৰ দ্বাৰা পোৱা সেই আঙঠী চিনিলে আৰু ক’লে—“এই আঙঠী তোমাৰ ওচৰলৈ ক’ৰ পৰা আহিল?”
Verse 39
पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्तमुवाच सः । मामाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्यकर्मणा
তেওঁ বাৰে বাৰে জোৰ কৰি সোধাত সি ক’লে—“হে বিপ্ৰ! তুমি কিয় উচ্চস্বৰে মোক দোষাৰোপ কৰিছা? চৌৰ্যকৰ্মৰ সৈতে মোৰ কি সম্পৰ্ক?”
Verse 40
लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैव समर्पिता । मम मातुर्हि पूर्वेद्युर्जित्वा नीतो हि शाटकः
লভা মুদ্ৰাটো তোমাৰ পুত্ৰেই সমৰ্পণ কৰিছে; কিয়নো কালি জিকি সি মোৰ মাতৃৰ শাটক (বস্ত্ৰ) লৈ গৈছিল।
Verse 41
न केवलं ममैवैतदंगुलीयं समर्पितम् । अन्येषां द्यूतकर्तॄणां भूरि तेनार्पितं वसु
এই আঙুঠিটো কেৱল মোৰ একাৰ পৰা দিয়া নহয়; সিয়ে আন বহু দ্যূতকাৰীৰো প্ৰচুৰ ধন পণ ৰাখি সমৰ্পণ কৰাইছে।
Verse 42
रत्नकुप्यदुकूलानि शृंगारप्रभृतीनि च । भाजनानि विचित्राणि कांस्यताम्रमयानि च
ৰত্নখচিত পেটী, উত্তম দুকূল (বস্ত্ৰ) আৰু শৃঙ্গাৰ আদি নানা সামগ্ৰী; লগতে কাঁসা আৰু তামাৰে নিৰ্মিত বিচিত্ৰ পাত্ৰসমূহো।
Verse 43
नग्नीकृत्य प्रतिदिनं बध्यते द्यूतकारिभिः । न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले
দ্যূতকাৰীয়ে তাক প্ৰতিদিন নগ্ন কৰি বান্ধে; সেই অক্ষাসক্তৰ দৰে (দুখ-অপমানে) পৃথিৱীত আন কোনো নাই।
Verse 44
अद्यावधि त्वया विप्र दुरोदर शिरोमणिः । कथं नाज्ञायि तनयोऽविनयानयकोविदः
হে বিপ্ৰ, আজিলৈকে তুমি জুৱাড়িসকলৰ মাজত শিৰোমণি আছিলা। তেন্তে আনক অবিনয় আৰু বিনাশৰ পথে টানিবলৈ নিপুণ নিজৰ পুত্ৰক তুমি কেনেকৈ চিনিব নোৱাৰিলা?
Verse 45
इति श्रुत्वा त्रपाभारविनम्रतरकंधरः । प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमन्दिरम्
এই কথা শুনি সি লাজৰ ভাৰতে অধিককৈ গৰ্দন নোৱাই, বস্ত্ৰেৰে মূৰ ঢাকি নিজৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 46
महापतिव्रतामस्य पत्नी प्रोवाच तामथ । स दीक्षितो यज्ञदत्तः श्रौतकर्मपरायणः
তেতিয়া তেওঁৰ পত্নী—যি নিজে মহাপতিব্ৰতা—তাক ক’লে। যজ্ঞদত্ত ইতিমধ্যে দীক্ষিত আছিল আৰু শ্ৰৌত বৈদিক যজ্ঞকৰ্মত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ আছিল।
Verse 47
यज्ञदत्त उवाच । दीक्षितायनि कुत्रास्ति धूर्ते गुणनिधिस्सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका
যজ্ঞদত্ত ক’লে—“হে দীক্ষিতায়নী, গুণনিধিৰ সেই ধূৰ্ত পুত্ৰ ক’ত আছে? থাকক সি; মোৰ তাৰ দ্বাৰা কি? মোৰ শুভ আঙুঠি ক’ত?”
Verse 48
अंगोद्वर्तनकाले या त्वया मेऽङ्गुलितो हृता । सा त्वं रत्नमयी शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे
অঙ্গ-উদ্বর্তনৰ সময়ত তুমি মোৰ আঙুলিৰ পৰা যি আঙুঠি লৈছিলা, সেই ৰত্নময় অলংকাৰটো সোনকালে আনি মোক ঘূৰাই দিয়া।
Verse 49
इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायनी । प्रोवाच स्नानमध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्यथ
সেই বাক্য শুনি দীক্ষিতায়নী ভয়ত আতংকিত হ’ল। তাৰ পাছত তাই ক’লে, আৰু তাৰপিছত মধ্যাহ্ন স্নান আৰু নিৰ্দিষ্ট ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 50
व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादिकर्मणि । समयोऽयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे
মই দেৱপূজা আৰু নৈবেদ্য-উপহাৰ আদি সাজু কৰাত ব্যস্ত। হে প্ৰিয় অতিথি, অতিথিসকলৰ প্ৰিয়, এই সময় যেন অতিক্ৰম নোহোৱে।
Verse 51
इदानीमेव पक्वान्नकारणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्
এতিয়াই পকোৱা অন্ন সাজু কৰাত ব্যস্ত হৈ মই তাক কোনো পাত্ৰত ক’তবাত থৈ দিলোঁ; কিন্তু ক’ত থৈ পাহৰিলোঁ, সঁচাকৈ মই নাজানো।
Verse 52
दीक्षित उवाच । हं हेऽसत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदा यदा त्वां संपृछे तनयः क्व गतस्त्विति
দীক্ষিত ক’লে—হে অযোগ্য পুত্ৰৰ জননী, হে সদায় সত্য কোৱা জননী! যেতিয়া যেতিয়া মই সুধোঁ—‘পুত্ৰ ক’লৈ গ’ল?’ তেতিয়া সঁচাই ক’বি।
Verse 53
तदातदेति त्वं ब्रूयान्नथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैस्सयुग्बहिः
তেতিয়া তই ক’বি—‘সি এতিয়াই আহি আছে।’ নতুবা ক’বি—‘এতিয়া সি বাহিৰলৈ গৈছে’; কিয়নো পঢ়ি, অধিক পাঠ-অধ্যয়নৰ বাবে সি দু-তিনিজন বন্ধুৰ সৈতে বাহিৰলৈ ওলাইছে।
Verse 54
कुतस्ते शाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयार्पितः । लभते योऽनिशं धाम्नि तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज
হে পত্নী, মই যি মাঞ্জিষ্ঠা-ৰঞ্জিত শাটক (বস্ত্ৰ) তোমাক দিছিলোঁ, সেয়া তুমি ক’ৰ পৰা পালা? এই ধামত সেয়া বাৰে বাৰে দেখা যায়। সত্য কোৱা, ভয় ত্যাগ কৰা।
Verse 55
सांप्रतं नेक्ष्यते सोऽपि भृंगारो मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयी सापि त्रिपटी या मयार्पिता
এতিয়া সেই মণিমণ্ডিত ভৃঙ্গাৰ (সুসজ্জিত পাত্ৰ)ো দেখা নাযায়; আৰু মই অৰ্পণ কৰা পাটসূত্ৰময় ত্ৰিপটিও দেখা নাযায়।
Verse 56
क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुक मंचिका
এতিয়া সেই উৎকৃষ্ট দাক্ষিণাত্য কাঁসৰ পাত্ৰ ক’ত? সেই গৌড়দেশীয় তাম্ৰঘটি ক’ত? আৰু সুখ-আনন্দৰ বাবে নিৰ্মিত হাতীৰ দাঁতৰ সৰু মঞ্চিকা ক’ত? সকলো কালে গিলি পেলালে।
Verse 57
क्व सा पर्वतदेशीया चन्द्रकांतिरिवाद्भुता । दीपकव्यग्रहस्ताग्रालंकृता शालभञ्जिका
পৰ্বতদেশত জন্ম লোৱা সেই অদ্ভুত শালভঞ্জিকা ক’ত, যাৰ সৌন্দৰ্য চন্দ্ৰকান্তমণিৰ জ্যোতিৰ দৰে বিস্ময়কৰ? দীপ ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যস্ত যেন প্ৰসাৰিত হাতৰ অগ্ৰভাগ অলংকৃত—সেই মূৰ্তি ক’ত?
Verse 58
किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहारिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा
বেছি কথা কৈ কি লাভ, হে কুলজ! মই তোমাৰ ওপৰত অকাৰণেই খং কৰিছোঁ। যেতিয়া সেই সময় আহিব, তেতিয়া মই আহাৰ গ্ৰহণ কৰিম, আৰু তেতিয়াই তোমাকো স্বামী ৰূপে গ্ৰহণ কৰিম।
Verse 59
अनपत्योऽस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय पाथस्त्वं तस्मै दद्यास्तिलांजलिम्
সেই কুলকলঙ্কিত দুষ্টৰ বাবে মই নিঃসন্তান। হে পাৰ্থ, উঠা আৰু মোক আগুৱাই লৈ যোৱা; তাক তিলাঞ্জলি অৰ্পণ কৰা।
Verse 60
अपुत्रत्वं वरं नॄणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी
কুল কলঙ্কিত কৰা কুপুত্ৰতকৈ নিঃসন্তান হোৱাই শ্ৰেয়। কুলৰ মংগলৰ বাবে এজনক ত্যাগ কৰা উচিত, এয়াই সনাতন নীতি।
Verse 61
स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्नि कस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः
স্নান কৰি নিত্যবিধি সম্পন্ন কৰি, সেই দিনেই দীক্ষিতে এজন শ্ৰোত্ৰিয় ব্ৰাহ্মণৰ কন্যা লাভ কৰি বিধিপূৰ্বক পাণিগ্ৰহণ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Nārada asks for the account of Śiva’s arrival at Kailāsa and the origin-context of His friendship with Kubera (Dhanada), which Brahmā begins to narrate.
It frames later divine and economic outcomes through ethical causality: learning and ritual pedigree do not prevent downfall if discipline fails; prosperity and status are interpreted through karma and alignment with dharma/Śiva’s grace.
Śiva is described as ‘paripūrṇaḥ śivākṛtiḥ’—fully complete in an auspicious Śiva-form—signaling that the narrative is not merely historical but theologically oriented toward Śiva’s sovereign presence.