सृष्टिक्रमवर्णनम् / Description of the Sequence of Creation
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই নাৰদক সৃষ্টিৰ সূক্ষ্ম ক্ৰম আৰু প্ৰতিষ্ঠাগত ব্যৱস্থা বৰ্ণনা কৰে। শব্দাদি সূক্ষ্ম তত্ত্বৰ পৰা পঞ্চীকৰণে আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল আৰু পৃথিৱী এই স্থূল ভূতৰ উৎপত্তি, তাৰ পাছত পৰ্বত-সমুদ্ৰ-গছ-গছনি আদি সৃষ্টি আৰু কলা তথা যুগচক্ৰেৰে কালবিভাগৰ বিন্যাস তেওঁ ক’বলৈ ধৰে। ইমান কৰিও তৃপ্তি নোহোৱাত তেওঁ সাম্ব শিৱক ধ্যান কৰে; তেতিয়া চকু, হৃদয়, মূৰ, প্ৰাণ আদি উৎসৰ পৰা সাধক আৰু প্ৰধান ঋষিসকলক জন্ম দিয়ে। সংকল্পৰ পৰা ধৰ্ম প্ৰকাশ পায়—ই সকলো সাধনাৰ সাৰ্বজনীন উপায়; ব্ৰহ্মাৰ আজ্ঞাত সি মানৱৰূপ ধৰি সাধকসকলৰ দ্বাৰা প্ৰসাৰিত হয়। পাছত ব্ৰহ্মাই বিভিন্ন অঙ্গৰ পৰা বহু প্ৰজা সৃষ্টি কৰি দেৱ-অসুৰ আদি ভিন্ন দেহত নিয়োজিত কৰে। শেষত শংকৰৰ অন্তঃপ্ৰেৰণাত তেওঁ নিজৰ দেহ বিভাজন কৰি দ্বিৰূপ হয়, শিৱাধীন ভেদযুক্ত সৃষ্টিপ্ৰবাহলৈ পৰিৱর্তনৰ সংকেত দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । शब्दादीनि च भूतानि पंचीकृत्वाहमात्मना । तेभ्यः स्थूलं नभो वायुं वह्निं चैव जलं महीम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—শব্দাদি তন্মাত্ৰাসকলক মই মোৰ শক্তিৰে পঞ্চীকৰণ কৰি, সিহঁতৰ পৰা স্থূল ভূত—আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল আৰু পৃথিৱী—উৎপন্ন কৰিলোঁ।
Verse 2
पर्वतांश्च समुद्रांश्च वृक्षादीनपि नारद । कलादियुगपर्येतान्कालानन्यानवासृजम्
হে নাৰদ, মই পৰ্বত, সাগৰ আৰু বৃক্ষাদি সকলো সৃষ্টি কৰিলোঁ; আৰু কলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যুগ পৰ্যন্ত কালৰ অন্যান্য বিভাগসমূহো প্ৰৱৰ্তিত কৰিলোঁ।
Verse 3
सृष्ट्यंतानपरांश्चापि नाहं तुष्टोऽभव न्मुने । ततो ध्यात्वा शिवं साम्बं साधकानसृजं मुने
হে মুনি, সৃষ্টিৰ অন্তফলতহে আসক্ত অন্য জীৱ সৃষ্টি কৰিও মই তুষ্ট নহ’লোঁ; তেতিয়া সাম্ব শিৱক ধ্যান কৰি, হে মুনি, মই সাধকসকলক সৃষ্টি কৰিলোঁ।
Verse 4
मरीचिं च स्वनेत्राभ्यां हृदयाद्भृगुमेव च । शिरसोऽगिरसं व्यानात्पुलहं मुनिसत्तमम्
নিজৰ দুটা নয়নৰ পৰা তেওঁ মৰীচিক, হৃদয়ৰ পৰা ভৃগুক, মস্তকৰ পৰা অঙ্গিৰসক, আৰু ব্যান প্ৰাণবায়ুৰ পৰা মুনিশ্ৰেষ্ঠ পুলহক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 5
उदानाच्च पुलस्त्यं हि वसिष्ठञ्च समानतः । क्रतुं त्वपानाच्छ्रोत्राभ्यामत्रिं दक्षं च प्राणतः
উদানৰ পৰা পুলস্ত্য আৰু তেনেদৰে বসিষ্ঠ জন্মিল। অপানৰ পৰা ক্ৰতু, দুটা কাণৰ পৰা অত্রি, আৰু প্ৰাণৰ পৰা দক্ষ প্ৰকাশ পালে।
Verse 6
असृजं त्वां तदोत्संगाच्छायायाः कर्दमं मुनिम् । संकल्पादसृजं धर्मं सर्वसाधनसाधनम्
“সেই ছায়াৰ কোলৰ পৰা মই তোমাক—মুনি কৰ্দমক—সৃষ্টি কৰিলোঁ। আৰু কেৱল সংকল্পমাত্ৰে মই ধৰ্মক সৃষ্টি কৰিলোঁ, যি সকলো সাধনাৰ সাধন।”
Verse 7
एवमेतानहं सृष्ट्वा कृतार्थस्साधकोत्तमान् । अभवं मुनिशार्दूल महादेवप्रसादतः
এইদৰে মই সেই শ্ৰেষ্ঠ সাধকসকলক সৃষ্টি কৰি উদ্দেশ্য সিদ্ধ হোৱা দেখি, হে মুনিশাৰ্দূল, মহাদেৱৰ প্ৰসাদে মই কৃতাৰ্থ আৰু সন্তুষ্ট হ’লোঁ।
Verse 8
ततो मदाज्ञया तात धर्मः संकल्पसंभवः । मानवं रूपमापन्नस्साधकैस्तु प्रवर्तितः
তাৰপিছত, হে তাত, মোৰ আজ্ঞাৰে দিৱ্য সংকল্পৰ পৰা জন্মা ধৰ্মে মানৱ-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে আৰু সেই সাধকসকলৰ দ্বাৰা আচৰণত প্ৰৱৰ্তিত হ’ল।
Verse 9
ततोऽसृजं स्वगात्रेभ्यो विविधेभ्योऽमितान्सुतान् । सुरासुरादिकांस्तेभ्यो दत्त्वा तां तां तनुं मुने
তাৰ পাছত মই মোৰ নিজৰ দেহৰ বিভিন্ন অঙ্গৰ পৰা অগণিত পুত্ৰ সৃষ্টি কৰিলোঁ; আৰু হে মুনি, তেওঁলোকক দেৱ, অসুৰ আদি অনুসাৰে নিজ নিজ দেহ আৰু অৱস্থা প্ৰদান কৰিলোঁ।
Verse 10
ततोऽहं शंकरेणाथ प्रेरितोंऽतर्गतेन ह । द्विधा कृत्वात्मनो देहं द्विरूपश्चाभवं मुने
তাৰ পাছত অন্তৰ্গত নাথ শংকৰৰ প্ৰেৰণা মতে মই মোৰ দেহক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিলোঁ; হে মুনি, আৰু মই দ্বিৰূপ হ’লোঁ।
Verse 11
अर्द्धेन नारी पुरुषश्चार्द्धेन संततो मुने । स तस्यामसृजद्द्वंद्वं सर्वसाधनमुत्तमम्
হে মুনি, তেওঁ অর্ধেক নাৰী আৰু অর্ধেক পুৰুষ ৰূপে স্থিত আছিল। তাৰপাছত তাতেই পৰা তেওঁ দ্বন্দ্ব-যুগল সৃষ্টি কৰিলে—যি সমগ্ৰ লৌকিক জীৱনৰ কাৰ্যসাধনৰ পৰম উত্তম উপায়।
Verse 12
स्वायंभुवो मनुस्तत्र पुरुषः परसाधनम् । शतरूपाभिधा नारी योगिनी सा तपस्विनी
তাত স্বায়ম্ভুৱ মনু পুৰুষ আছিল—পৰম উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ উত্তম উপায়। আৰু ‘শতৰূপা’ নামৰ নাৰী যোগিনী আৰু তপস্বিনী আছিল।
Verse 13
सा पुनर्मनुना तेन गृहीतातीव शोभना । विवाहविधिना ताताऽसृजत्सर्गं समैथुनम्
তাৰপাছত সেই অতিশয় শোভন কন্যাক মনুৱে গ্ৰহণ কৰিলে। হে তাত, বিবাহবিধি অনুসাৰে তেওঁ দাম্পত্য-সংযোগে সৃষ্টিপ্ৰবাহ প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে।
Verse 14
तस्यां तेन समुत्पन्नस्तनयश्च प्रियव्रतः । तथैवोत्तानपादश्च तथा कन्यात्रयं पुनः
তাইৰ পৰা, তেওঁৰ দ্বাৰা প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল; আৰু পুনৰ তিনিগৰাকী কন্যাও জন্মিল।
Verse 15
आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः । आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम्
তেওঁলোক আকূতি, দেবহূতি আৰু প্ৰসূতি নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। মনুৱে আকূতিক ৰুচিৰ সৈতে বিবাহ দিলে আৰু মধ্যমা দেবহূতিক কৰ্দমক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 16
ददौ प्रसूतिं दक्षायोत्तानपादानुजां सुताः । तासां प्रसूतिप्रसवैस्सर्वं व्याप्तं चराचरम्
মনুৱে উত্তানপাদৰ অনুজা কন্যা প্ৰসূতিক দক্ষক পত্নীৰূপে দিলে। প্ৰসূতি আৰু তেওঁৰ সন্ততিৰ জন্মধাৰাৰে স্থাবৰ-জঙ্গম সমগ্ৰ জগত ব্যাপ্ত হ’ল।
Verse 17
आकूत्यां च रुचेश्चाभूद्वंद्वं यज्ञश्च दक्षिणा । यज्ञस्य जज्ञिरे पुत्रा दक्षिणायां च द्वादश
আকূতি আৰু ৰুচিৰ পৰা দিব্য যুগল—যজ্ঞ আৰু দক্ষিণা—জন্মিল। আৰু দক্ষিণাৰ মাধ্যমে যজ্ঞৰ দ্বাদশ পুত্ৰ জন্মিল।
Verse 18
देवहूत्यां कर्दमाच्च बह्व्यो जातास्सुता मुने । दशाज्जाताश्चतस्रश्च तथा पुत्र्यश्च विंशतिः
হে মুনি, দেবহূতি আৰু কৰ্দমৰ পৰা বহু কন্যা জন্মিল। দহৰ লগতে আৰু চাৰি; এইদৰে মুঠ বিশ কন্যা হ’ল।
Verse 19
धर्माय दत्ता दक्षेण श्रद्धाद्यास्तु त्रयोदश । शृणु तासां च नामानि धर्मस्त्रीणां मुनीश्वर
দক্ষই শ্ৰদ্ধা আদি তেৰজনী কন্যাক ধৰ্মলৈ দান কৰিলে। হে মুনীশ্বৰ, ধৰ্মপত্নীসকলৰ নাম এতিয়া শুনা।
Verse 20
श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया । वसुःर्बुद्धि लज्जा शांतिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश
শ্ৰদ্ধা, লক্ষ্মী, ধৃতি, তুষ্টি, পুষ্টি, মেধা আৰু ক্ৰিয়া; বসু, বুদ্ধি, লজ্জা, শান্তি, সিদ্ধি, কীৰ্তি—এই তেৰজনী।
Verse 21
ताभ्यां शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिस्सत्पथसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा
তেওঁলোক দুজনীৰ ভিতৰত কনিষ্ঠাৰ ভাগত একাদশ সুলোচনা কন্যা ৰ’ল—খ্যাতি, সৎপথসম্ভূতি, স্মৃতি, প্ৰীতি আৰু ক্ষমা।
Verse 22
सन्नतिश्चानुरूपा च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः
সন্নতি আৰু অনুৰূপা; তদ্ৰূপ ঊৰ্জা, স্বাহা আৰু স্বধা। (আৰু) ভৃগু, ভব, মৰীচি আৰু মুনি অঙ্গিৰাও (প্ৰকট হ’ল)।
Verse 23
पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । अत्रिर्वासिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्
পুলস্ত্য আৰু পুলহ, ক্ৰতু আৰু শ্ৰেষ্ঠ ঋষি; অত্রি আৰু বসিষ্ঠ, লগতে বহ্নি (অগ্নি) আৰু পিতৃগণ—এইসকলক যথাক্ৰমে জ্ঞেয় বুলিব লাগে।
Verse 24
ख्यातास्ता जगृहुः कन्या भृग्वाद्यास्साधका वराः । ततस्संपूरितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
সেই খ্যাত কন্যাসকলক ভৃগু আদি শ্ৰেষ্ঠ সিদ্ধ সাধকসকলে বিবাহত গ্ৰহণ কৰিলে; তাৰ পাছত চল-অচলসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 25
एवं कर्मानुरूपेण प्रणिनामंबिकापते । आज्ञया बहवो जाता असंख्याता द्विजर्षभाः
হে অম্বিকাপতি শিৱ! প্ৰাণীৰ নিজ নিজ কৰ্মানুসাৰে আপোনাৰ আজ্ঞাত বহু জীৱ জন্মিল—নিশ্চয়েই অসংখ্য, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 26
कल्पभेदेन दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रकीर्तिताः । तासां दश च धर्माय शशिने सप्तविंशतिम्
কল্পভেদ অনুসাৰে দক্ষৰ ষাঠি কন্যা প্ৰসিদ্ধ। তাসঁৰ মাজৰ দহজন ধৰ্মক আৰু সাতাইশজন শশী (চন্দ্ৰ) ক দান কৰিলে।
Verse 27
विधिना दत्तवान्दक्षः कश्यपाय त्रयोदश । चतस्रः पररूपाय ददौ तार्क्ष्याय नारद
হে নাৰদ! বিধিপূৰ্বক দক্ষে কশ্যপক তেৰ (কন্যা) দিলে; আৰু উত্তম ৰূপৱতী চাৰিজনীক তাৰ্ক্ষ্য (অৰুণ/গৰুড়) ক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 28
भृग्वंगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे कन्ये च दत्तवान् । ताभ्यस्तेभ्यस्तु संजाता बह्वी सृष्टिश्चराचरा
ভৃগু আৰু অঙ্গিৰাই কৃশাশ্বসকলক দুজনীকৈ কন্যা দিলে। সেই কন্যাসকলৰ পৰা আৰু তেওঁলোকৰ (সংযোগৰ) পৰা চল-অচল বহু সৃষ্টিৰ উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 29
त्रयोदशमितास्तस्मै कश्यपाय महात्मने । दत्ता दक्षेण याः कन्या विधिवन्मुनिसत्तम
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, দক্ষে বিধিপূৰ্বক সেই মহাত্মা কশ্যপক বিবাহাৰ্থে তেৰজনী কন্যা দান কৰিছিল।
Verse 30
तासां प्रसूतिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्थावरं जंगमं चैव शून्य नैव तु किंचन
তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততিয়ে চল-অচলসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক ব্যাপ্ত কৰিলে। স্থাৱৰ হওক বা জংগম, ক’তো একো শূন্য নাথাকিল।
Verse 31
देवाश्च ऋषयश्चैव दैत्याश्चैव प्रजज्ञिरे । वृक्षाश्च पक्षिणश्चैव सर्वे पर्वतवीरुधः
তাৰ পিছত দেৱসকল আৰু ঋষিসকল, লগতে দৈত্যসকলেও জন্ম ল’লে। গছ-গছনি, পক্ষী, আৰু সকলো পৰ্বত আৰু লতা-গুল্মো প্ৰকাশ পালে।
Verse 32
दक्षकन्याप्रसूतैश्च व्याप्तमेवं चराचरम् । पातालतलमारभ्य सत्यलोकावधि ध्रुवम्
দক্ষৰ কন্যাসকলৰ পৰা জন্মা সন্তান-সন্ততিয়ে এই সমগ্ৰ চল-অচল জগত ব্যাপ্ত কৰিলে—পাতালতলৰ পৰা সত্যলোকলৈকে, নিশ্চয়।
Verse 33
ब्रह्मांडं सकलं व्याप्तं शून्यं नैव कदाचन । एवं सृष्टिः कृता सम्यग्ब्रह्मणा शंभुशासनात्
সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যাপ্ত হ’ল; কেতিয়াও ই শূন্য নাছিল। এইদৰে শম্ভু (ভগৱান শিৱ)ৰ আদেশত ব্ৰহ্মাই সৃষ্টিক সম্যকভাৱে সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 34
सती नाम त्रिशूलाग्रे सदा रुद्रेण रक्षिता । तपोर्थं निर्मिता पूर्वं शंभुना सर्वविष्णुना
তেওঁ ‘সতী’ নামে খ্যাত—ৰুদ্ৰৰ ত্ৰিশূলাগ্ৰত সদা ৰক্ষিতা। তপস্যাৰ উদ্দেশ্যে, সৰ্বব্যাপী শম্ভু—যি বিষ্ণুৰো অন্তৰাত্মা—পূৰ্বে তেওঁক নিৰ্মাণ কৰিছিল।
Verse 35
सैव दक्षात्समुद्भूता लोककार्यार्थमेव च । लीलां चकार बहुशो भक्तोद्धरणहेतवे
তেওঁ দক্ষৰ পৰা উদ্ভূত, আৰু কেৱল লোককাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে। ভক্তৰ উদ্ধাৰৰ হেতু তেওঁ বহুবার পবিত্ৰ লীলা কৰিলে।
Verse 36
वामांगो यस्य वैकुंठो दक्षिणांगोऽहमेव च । रुद्रो हृदयजो यस्य त्रिविधस्तु शिवः स्मृतः
যাৰ বাওঁ অংগ বৈকুণ্ঠ (বিষ্ণু), সোঁ অংগ মই (ব্ৰহ্মা); যাৰ হৃদয়ৰ পৰা ৰুদ্ৰ জন্মে—তেনে প্ৰভুক ত্ৰিবিধ প্ৰকাশত ‘শিৱ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 37
अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणास्त्रय उदाहृताः । स्वयं सदा निर्गुणश्च परब्रह्माव्ययश्शिवः
‘মই, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—এই তিনিও গুণ বুলি কোৱা হয়। কিন্তু স্বয়ং শিৱ সদা নিৰ্গুণ—অব্যয় পৰব্ৰহ্ম, স্বয়ম্ভূ আৰু অচল।’
Verse 38
विष्णुस्सत्त्वं रजोऽहं च तमो रुद्र उदाहृतः । लोकाचारत इत्येवं नामतो वस्तुतोऽन्यथा
বিষ্ণুক সত্ত্ব, মোক (ব্ৰহ্মাক) ৰজ, আৰু ৰুদ্ৰক তম বুলি কোৱা হয়—ই লোকাচাৰ অনুসাৰে। কিন্তু এই ভেদ কেৱল নামৰ; তত্ত্বতঃ বাস্তৱ অন্য (অতীত)।
Verse 39
अंतस्तमो बहिस्सत्त्वो विष्णूरुद्रस्तथा मतः । अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यो रजोहं सर्वेथा मुने
হে মুনি, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰক অন্তৰত তমস আৰু বাহিৰত সত্ত্ব বুলি ধৰা হয়; কিন্তু মই সৰ্বথা ৰজস—অন্তৰত সত্ত্ব, বাহিৰত তমস।
Verse 40
राजसी च सुरा देवी सत्त्वरूपात्तु सा सती । लक्ष्मीस्तमोमयी ज्ञेया विरूपा च शिवा परा
সুৰা দেৱী ৰাজসী স্বভাৱৰ; আৰু সেই সতী সত্ত্বৰূপা। লক্ষ্মীক তমোময়ী বুলি জানিবা; আৰু এই সকলোতকৈ ওপৰত বিরূপা পৰাশিৱা।
Verse 41
एवं शिवा सती भूत्वा शंकरेण विवाहिता । पितुर्यज्ञे तनुं त्यक्त्वा नादात्तां स्वपदं ययौ
এইদৰে শিৱস্বরূপিণী সতী শংকৰৰ সৈতে বিবাহিতা হ’ল। পাছত পিতৃৰ যজ্ঞত দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁ অন্য দেহ গ্ৰহণ নকৰিলে; নিজ পৰম পদলৈ গ’ল।
Verse 42
पुनश्च पार्वती जाता देवप्रार्थनया शिवा । तपः कृत्वा सुविपुलं पुनश्शिवमुपागता
দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত শিৱা পুনৰ পাৰ্বতী ৰূপে জন্ম ল’লে। অতি মহান তপস্যা কৰি তেওঁ পুনৰ ভগৱান শিৱক লাভ কৰিলে।
Verse 43
तस्या नामान्यनेकानि जातानि च मुनीश्वर । कालिका चंडिका भद्रा चामुंडा विजया जया
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তেখেতৰ বহু নাম উদ্ভৱ হ’ল—কালিকা, চণ্ডিকা, ভদ্ৰা, চামুণ্ডা, বিজয়া আৰু জয়া।
Verse 44
जयंती भद्रकाली च दुर्गा भगवतीति च । कामाख्या कामदा ह्यम्बा मृडानी सर्वमंगला
তেওঁ জয়ন্তী, ভদ্ৰকালী, দুৰ্গা আৰু ভগৱতী নামে খ্যাত; লগতে কামাখ্যা, কামদা, অম্বা, মৃডানী আৰু সৰ্বমঙ্গলাও।
Verse 45
नामधेयान्यनेकानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गुणकर्मानुरूपाणि प्रायशस्तत्र पार्वती
হে পাৰ্বতী! তাত প্ৰভুৰ বহু নাম আছে, যিবোৰে ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়োটাই প্ৰদান কৰে; আৰু সেই নামসমূহ প্ৰায়ে তেওঁৰ গুণ আৰু কৰ্মৰ অনুৰূপ।
Verse 46
गुणमय्यस्तथा देव्यो देवा गुणमयास्त्रयः । मिलित्वा विविधं सृष्टेश्चक्रुस्ते कार्यमुत्तमम्
তদ্ৰূপে দেৱীসকল গুণময়ী আছিল আৰু তিনিওজন দেৱো গুণৰূপ আছিল। তেওঁলোকে একেলগে গুণ-লীলাৰ অনুৰূপে নানা প্ৰকাৰে সৃষ্টিৰ উত্তম কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 47
एवं सृष्टिप्रकारस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । शिवाज्ञया विरचितो ब्रह्मांडस्य मयाऽखिलः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে সৃষ্টিৰ প্ৰকাৰ তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিন্যাস মই কেৱল শিৱাজ্ঞাৰে ৰচনা কৰিছোঁ।
Verse 48
परं ब्रह्म शिवः प्रोक्तस्तस्य रूपास्त्रयः सुराः । अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणभेदानुरूपतः
শিৱক পৰম ব্ৰহ্ম বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰেই তিনিটা দিব্য ৰূপ—মই (ব্ৰহ্মা), বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—গুণভেদ অনুসাৰে প্ৰকাশ পায়।
Verse 49
शिवया रमते स्वैरं शिवलोके मनोरमे । स्वतंत्रः परमात्मा हि निर्गुणस्सगुणोऽपि वै
অতি মনোৰম শিৱলোকে তেওঁ শিৱা (পাৰ্বতী)ৰ সৈতে স্বেচ্ছায় বিহাৰ কৰে। কিয়নো পৰমাত্মা সঁচাকৈ স্বাধীন—তেওঁ নিৰ্গুণো, সগুণো।
Verse 50
तस्य पूर्णवतारो हिं रुद्रस्साक्षाच्छिवः स्मृतः । कैलासे भवनं रम्यं पंचवक्त्रश्चकार ह । ब्रह्मांडस्य तथा नाशे तस्य नाशोस्ति वै न हि
তেওঁৱেই পূৰ্ণ অৱতাৰ; ৰুদ্ৰক সাক്ഷাৎ শিৱ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। কৈলাসত তেওঁ মনোৰম ভৱন নিৰ্মাণ কৰি পঞ্চবক্ত্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড নষ্ট হলেও তেওঁৰ নাশ নহয়।
Frequently Asked Questions
Brahmā narrates the ordered unfolding of creation (elements, landscapes, time-cycles), the generation of major ṛṣis from bodily sources, and the creation of Dharma as a personified principle—culminating in Brahmā becoming double-formed under Śaṅkara’s prompting.
The chapter encodes a Śaiva metaphysics of agency: Brahmā’s efficacy is real but derivative; true completion of creation and the rise of sādhana-centered order occur only after meditation on Śiva and through Śiva’s prasāda and inner governance.
Material manifestation through pañcīkaraṇa (mahābhūtas), normative manifestation as Dharma arising from saṅkalpa and taking human form, and genealogical manifestation via ṛṣis and diverse progeny (including deva/asura embodiments).