
এই অধ্যায়ত সূতে কয়—প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি নাৰদে কেনেকৈ উত্তৰ দিলে। নাৰদে ব্ৰহ্মাক ধন্য শিৱভক্ত আৰু পৰম সত্যৰ প্ৰকাশক বুলি স্তৱ কৰে, আৰু শিৱ-সম্পৰ্কীয় অধিক এটা ‘পবিত্ৰ’, পাপ-নাশক আৰু মঙ্গলদায়ক আখ্যান শুনিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কাম আৰু তাৰ সঙ্গীসকল দেখা দি গুচি যোৱাৰ পাছত, সন্ধ্যাকালত কোন তপস্যা বা কৰ্ম কৰা হৈছিল আৰু তাৰ ফল কি হৈছিল—এই কথা তেওঁ স্পষ্টকৈ সোধে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই নাৰদক শুভ শিৱলীলা শুনিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাই, তেওঁৰ ভক্তিযোগ্যতা স্বীকাৰ কৰে। ব্ৰহ্মাই মানে—শিৱমায়াৰ আৱৰণ আৰু শম্ভুৰ বাক্যৰ প্ৰভাৱত তেওঁ আগতে মোহগ্ৰস্ত হৈ দীঘলীয়া মননত আছিল, আৰু সেই আৱৰণতে শিৱা (সতী/শক্তি) প্ৰতি ঈৰ্ষা জন্মিছিল; এতিয়া তেওঁ পৰৱৰ্তী ঘটনা বৰ্ণনা কৰে। শিৰোনাম অনুসাৰে, আগলৈৰ ব্যাখ্যা বসন্তৰ স্বৰূপ-প্ৰকাশৰ মাজেৰে শিৱৰ প্ৰকাশক লীলা হিচাপে উপস্থাপিত হয়।
Verse 1
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो हि प्रजापतेः । प्रसन्नमानसो भूत्वा तं प्रोवाच स नारदः
সূত ক’লে—প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাৰ সেই বাক্য শুনি নাৰদৰ মন প্ৰসন্ন হ’ল, তাৰ পাছত তেওঁ তেওঁক উত্তৰ দিলে।
Verse 2
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि परतत्त्वप्रदर्शकः
নাৰদ ক’লে—হে ব্ৰহ্মন, হে বিধে, মহাভাগ্যবান মহামতি, বিষ্ণুৰ শিষ্য! তুমি ধন্য; তুমি শিৱভক্ত আৰু পৰতত্ত্বৰ প্ৰকাশক।
Verse 3
श्राविता सुकथा दिव्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । अरुंधत्यास्तथा तस्याः स्वरूपायाः परे भवे
শিৱভক্তি বৃদ্ধি কৰা সেই দিব্য সুকথা তাইক শ্ৰৱণ কৰোৱা হ’ল; আৰু পৰৱৰ্তী জন্মত সেই একে স্বৰূপাৰ পুনঃপ্ৰকাশ অৰুন্ধতীয়েও তাক শুনিলে।
Verse 4
इदानीं ब्रूहि धर्मज्ञ पवित्रं चरितं परम् । शिवस्य परपापघ्नं मंगलप्रदमुत्तमम्
এতিয়া হে ধৰ্মজ্ঞ, ভগৱান শিৱৰ সেই পৰম পবিত্ৰ আৰু উৎকৃষ্ট চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰা—যি মহাপাপো নাশ কৰে আৰু পৰম মঙ্গল দান কৰে।
Verse 5
गृहीतदारे कामे च दृष्टे तेषु गतेषु च । संध्यायां किं तपस्तप्तुं गतायामभवत्ततः
কামক পত্নীসহ দেখা গ’ল আৰু পাছত তেওঁলোক গ’ল; তেতিয়া সন্ধ্যাকালত তপস্যা কৰিবলৈ আৰু কি অৱকাশ ৰ’ল? সেই পবিত্ৰ বেলা পাৰ হ’লে পাছত কি সাধ্য?
Verse 6
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ऋषेर्वै भावितात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
সূত ক’লে—সেই ভাবিতাত্মা ঋষিৰ এনে বাক্য শুনি ব্ৰহ্মা অধিক প্ৰসন্ন হৈ উত্তৰ দিলে।
Verse 7
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद विप्रेन्द्र तदैव चरितं शुभम् । शिवलीलान्वितं भक्त्या धन्यस्त्वं शिवसेवकः
ব্ৰহ্মা ক’লে—হে নাৰদ, বিপ্ৰেন্দ্ৰ! সেই একেবাৰে শুভ চৰিত্ৰ শুনা; ই শিৱলীলা-সমন্বিত আৰু ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ। তুমি ধন্য, তুমি শিৱসেৱক।
Verse 8
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीचरित्रे द्वितीये सतीखंडे वसंतस्वरूपवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থৰ ৰুদ্ৰসংহিতাত, সতীচৰিত্ৰৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত ‘বসন্তস্বৰূপ-বৰ্ণন’ নামৰ অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 9
चिंतयित्वा चिरं चित्ते शिवमायाविमोहितः । शिवे चेर्ष्यामकार्षं हि तच्छ्ृवृणुष्व वदामि ते
মনত বহু সময় চিন্তা কৰি, শিৱমায়াত বিমোহিত হৈ, মই সঁচাকৈ শিৱৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা কৰিলোঁ। সেয়া শুনা; মই তোমাক কওঁ।
Verse 10
अथाहमगमं तत्र यत्र दक्षादयः स्थिताः । सरतिं मदनं दृष्ट्वा समदोह हि किञ्चन
তাৰ পাছত মই তাত গ’লোঁ, য’ত দক্ষ আদি সমবেত আছিল। ৰতিক প্ৰেৰণা দিয়া মদনক দেখি মোৰ অন্তৰ অলপ কঁপিল।
Verse 11
दक्षमाभाष्य सुप्रीत्या परान्पुत्रांश्च नारद । अवोचं वचनं सोहं शिवमायाविमोहितः
হে নাৰদ, দক্ষক অতি স্নেহে সম্বোধন কৰি আৰু তেওঁৰ আন পুত্ৰসকলকো, মই—শিৱমায়াত বিমোহিত—সেই বাক্য ক’লোঁ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । हे दक्ष हे मरीच्याद्यास्सुताः शृणुत मद्वचः । श्रुत्वोपायं विधेयं हि मम कष्टापनुत्तये
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দক্ষ, হে মৰীচি আদি ঋষিসকলৰ পুত্ৰসকল, মোৰ বাক্য শুনা। শুনি, মোৰ কষ্ট অপনোদনৰ বাবে উপায় অৱশ্য কৰাঁ।
Verse 13
कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शम्भुरगर्हयत् । मां च युष्मान्महायोगी धिक्कारं कृतवान्बहु
মোৰ ভিতৰত স্বামীৰ আকাঙ্ক্ষাৰ কেৱল সামান্য চিহ্ন দেখি শম্ভুৱে মোক গৰিহণা কৰিলে; আৰু সেই মহাযোগীয়ে বাৰে বাৰে মোক আৰু তোমালোক সকলোকে ধিক্কাৰ দিলে।
Verse 14
तेन दुःखाभितप्तोहं लभेहं शर्म न क्वचित् । यथा गृह्णातु कांतां स स यत्नः कार्य एव हि
সেই দুখে দগ্ধ হৈ মই ক’তো শান্তি নাপাওঁ। সেয়ে তেওঁ যেন মোক প্ৰিয়া ৰূপে গ্ৰহণ কৰে— সেই দৃঢ় প্ৰয়াস মই নিশ্চয়েই কৰিব লাগিব।
Verse 15
यथा गृह्णातु कांतां स सुखी स्यां दुःखवर्जितः । दुर्लभस्य तु कामो मे परं मन्ये विचारतः
সেই প্ৰিয়তমে মোক বধূ ৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে মই সুখী হ’ম, দুখমুক্ত হ’ম। কিন্তু ভাবিলে— অতি দুৰ্লভ তেওঁক লাভ কৰাৰ মোৰ বাসনা অতি উচ্চ যেন লাগে।
Verse 16
कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शंभुरगर्हयत् । मुनीनां पुरतः कस्मात्स कांतां संग्रहीष्यति
মোৰ ভিতৰত কেৱল প্ৰিয়ৰ আকাঙ্ক্ষাৰ সামান্য চিহ্ন দেখিয়েই শম্ভুৱে মোক গৰিহণা কৰিলে। তেন্তে মুনিসকলৰ সন্মুখত তেওঁ কেনেকৈ পত্নী গ্ৰহণ কৰিব?
Verse 17
का वा नारी त्रिलोकेस्मिन् या भवेत्तन्मनाः स्थिता । योगमार्गमवज्ञाप्य तस्य मोहं करिष्यति
ত্রিলোকত এনে কোন নাৰী আছে নে, যিয়ে মনক তেওঁৰ ওপৰত স্থিৰ ৰাখিব পাৰে? যোগমাৰ্গক অৱজ্ঞা কৰিলে তাই তেওঁৰ বাবে কেৱল মোহহে সৃষ্টি কৰিব।
Verse 18
मन्मथोपि समर्थो नो भविष्यत्यस्य मोहने । नितांतयोगी रामाणां नामापि सहते न सः
মনমথ (কামদেৱ)ো তেওঁক মোহিত কৰিবলৈ সক্ষম নহ’ব। তেওঁ পৰম যোগী; প্ৰলোভনৰ বস্তুৰূপে নাৰীৰ নামো সহ্য নকৰে।
Verse 19
अगृहीतेषुणा चैव हरेण कथमादिना । मध्यमा च भवेत्सृष्टिस्तद्वाचा नान्यवारिता
আদিপুৰুষ হৰি (বিষ্ণু) যেতিয়া এতিয়াও বাণটোও গ্ৰহণ কৰা নাই, তেতিয়া সৃষ্টিৰ মধ্যম অৱস্থা কেনেকৈ হ’ব? এই বাক্যতেই আন সকলো বিৰোধী ধাৰণা নিবারিত হয়।
Verse 20
भुवि केचिद्भविष्यंति मायाबद्धा महासुराः । बद्धा केचिद्धरेर्नूनं केचिच्छंभोरुपायतः
পৃথিৱীত কিছুমান মহাসুৰ মায়াত আবদ্ধ হৈ উদ্ভৱ হ’ব। কিছুমান নিশ্চয় হৰি (বিষ্ণু) দ্বাৰা বদ্ধ হ’ব, আৰু কিছুমান শম্ভু (শিৱ)ৰ উপায়ে নিয়ন্ত্রিত হ’ব।
Verse 21
संसारविमुखे शंभौ तथैकांतविरागिणि । अस्मादृते न कर्मान्यत् करिष्यति न संशयः
সংসাৰবিমুখ শম্ভুত আৰু একান্ত বৈৰাগ্যত স্থিৰ সেই জনত—মোৰ বাহিৰে সি আন কোনো কৰ্ম নকৰিব; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 22
इत्युक्त्वा तनयांश्चाहं दक्षादीन् सुनिरीक्ष्य च । सरतिं मदनं तत्र सानंदमगदं ततः
এইদৰে কৈ মই মোৰ পুত্ৰসকল—দক্ষ আদি—ক ভালদৰে নিৰীক্ষণ কৰিলোঁ। তাৰ পিছত তাতেই আনন্দে সাৰথি মদন (কাম)ক চলাই আগবাঢ়িলোঁ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । मत्पुत्र वर काम त्वं सर्वथा सुखदायकः । मद्वचश्शृणु सुप्रीत्या स्वपत्न्या पितृवत्सल
ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ কাম, তুমি সৰ্বথা সুখদায়ক। আনন্দৰে মোৰ বচন শুনা, হে নিজৰ পত্নীৰ প্ৰতি পিতৃস্নেহশীল।
Verse 24
अनया सहचारिण्या राजसे त्वं मनोभव । एषा च भवता पत्या युक्ता संशोभते भृशम्
হে মনোভৱ, এই সহচাৰিণীৰ সৈতে তুমি ৰাজসিক শোভাৰে দীপ্ত হ’বা। আৰু সেয়াও তোমাক পতি ৰূপে পাই অতিশয় শোভিত হ’ব।
Verse 25
यथा स्त्रिया हृषीकेशो हरिणा सा यथा रमा । क्षणदा विधुना युक्ता तया युक्तो यथा विधुः
যেনেকৈ হৃষীকেশ (বিষ্ণু) সদায় শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ সৈতে যুক্ত আৰু শ্ৰীও হৰিৰ সৈতে নিত্য সংযুক্ত; আৰু যেনেকৈ ৰাতি চন্দ্ৰৰ সৈতে, চন্দ্ৰও ৰাতিৰ সৈতে যুক্ত—তেনেকৈ দিব্য দম্পতি অবিচ্ছেদ্য, পৰস্পৰৰ সান্নিধ্যত নিত্য স্থিত।
Verse 26
तथैव युवयोश्शोभा दांपत्यं च पुरस्कृतम् । अतस्त्वं जगतः केतुर्विश्वकेतुर्भविष्यसि
তেনেকৈ তোমালোক দুয়োৰ দীপ্তি আৰু দাম্পত্যৰ গৌৰৱ সৰ্বাগ্ৰে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ব। সেয়ে তুমি জগতৰ কেতু—নিশ্চয়েই বিশ্বকেতু—হ’বা, সকলো জীৱৰ বাবে মঙ্গলময় পথ প্ৰকাশ কৰিবা।
Verse 27
जगद्धिताय वत्स त्वं मोहयस्व पिनाकिनम् । यथाशु सुमनश्शंभुः कुर्य्याद्दारप्रतिग्रहम्
জগতৰ হিতৰ বাবে, বৎস, তুমি পিনাকিন (শিৱ)ক তোমাৰ দিব্য মোহে মোহিত কৰা, যাতে সুমনস্ক শম্ভু শীঘ্ৰে বিবাহত পত্নী গ্ৰহণ কৰে।
Verse 28
विजने स्निग्धदेशे तु पर्वतेषु सरस्सु च । यत्रयत्र प्रयातीशस्तत्र तत्रानया सह
নিৰ্জন আৰু স্নিগ্ধ স্থানত—পৰ্বতত আৰু সৰোবৰৰ কাষত—য’তে য’তে ঈশ্বৰ যায়, ত’তে ত’তে তেওঁ তাইৰ সৈতে একেলগে যায়।
Verse 29
मोहय त्वं यतात्मानं वनिताविमुखं हरम् । त्वदृते विद्यते नान्यः कश्चिदस्य विमोहकः
তুমিয়েই সংযতচিত্ত, নাৰীবিমুখ হৰ (শিৱ)ক মোহিত কৰা; তোমাৰ বাহিৰে তেওঁক বিভ্ৰমিত কৰিব পৰা আন কোনো নাই।
Verse 30
भूते हरे सानुरागे भवतोपि मनोभव । शापोपशांतिर्भविता तस्मादात्महितं कुरु
হে মনোভব (কাম), যেতিয়া হৰি (বিষ্ণু) ভূত (শিৱ)ৰ প্ৰতি অনুৰাগী হ’ব, তেতিয়া তোমাৰো শাপ শান্ত হ’ব; সেয়ে নিজৰ আত্মহিত সাধন কৰা।
Verse 31
सानुरागो वरारोहां यदीच्छति महेश्वरः । तदा भवोपि योग्यार्यस्त्वां च संतारयिष्यति
হে বৰাৰোহা, যদি মহেশ্বৰ তোমাক অনুৰাগে ইচ্ছা কৰে, তেন্তে যোগ্য আৰু আৰ্য ভৱ (শিৱ) তোমাকো নিশ্চয় পাৰ কৰাই দিব।
Verse 32
तस्माज्जायाद्वितीयस्त्वं यतस्व हरमोहने । विश्वस्य भव केतुस्त्वं मोहयित्वा महेश्वरम्
সেয়ে তুমি যেন দ্বিতীয়া জায়া সদৃশ, হৰ (শিৱ)ক মোহিত কৰিবলৈ যত্ন কৰা; মহেশ্বৰক মোহিত কৰি সমগ্ৰ বিশ্বৰ কেতু-ধ্বজা হোৱা।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि जनकस्य जगत्प्रभोः । उवाच मन्मथस्तथ्यं तदा मां जगतां पतिम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—জগত্প্ৰভু জনকৰ প্ৰতি মই কোৱা মোৰ বাক্য এইদৰে শুনি, তেতিয়া মন্মথে মোক, প্ৰাণীসমূহৰ অধিপতিক, সত্য আৰু যথোচিত কথা ক’লে।
Verse 34
मन्मथ उवाच । करिष्येहं तव विभो वचनाच्छंभुमोहनम् । किं तु योषिन्महास्त्रं मे तत्कांतां भगवन् सृज
মন্মথে ক’লে—হে বিভো! আপোনাৰ আদেশত মই শম্ভুক মোহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। কিন্তু মোৰ মহাস্ত্ৰ হৈছে নাৰী-আকৰ্ষণশক্তি; সেয়ে, হে ভগৱান, মোৰ বাবে সেই প্ৰিয় কন্যাক সৃষ্টি কৰক।
Verse 35
मया संमोहिते शंभो यया तस्यानुमोहनम् । कर्तव्यमधुना धातस्तत्रोपायं परं कुरु
যি শক্তিৰে মই নিজেই মোহিত হৈ পৰিছোঁ, সেই শক্তিৰে শম্ভুক আৰু অধিক মোহিত কৰিব লাগিব। হে ধাতা (ব্ৰহ্মা)! এতিয়া যি কৰণীয়, তাৰ বাবে পৰম উপায় কৰক।
Verse 36
ब्रह्मोवाच । एवंवादिनि कंदर्पे धाताहं स प्रजापतिः । कया संमोहनीयोसाविति चिंतामयामहम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—কন্দৰ্পে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, মই ধাতা প্ৰজাপতি চিন্তাত নিমগ্ন হ’লোঁ—‘কোন উপায়ে তাক মোহিত কৰি বশ কৰিব পাৰি?’
Verse 37
चिंताविष्टस्य मे तस्य निःश्वासो यो विनिस्सृतः । तस्माद्वसंतस्संजातः पुष्पव्रातविभूषितः
চিন্তাত আচ্ছন্ন মোৰ পৰা যি নিশ্বাস ওলাই আহিল, তাৰ পৰাই বসন্তৰ জন্ম হ’ল—পুষ্পসমূহেৰে বিভূষিত।
Verse 38
शोणराजीवसंकाशः फुल्लतामरसेक्षणः । संध्योदिताखंडशशिप्रतिमास्यस्सुनासिकः
তেওঁ ৰঙা পদ্মৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল; তেওঁৰ নয়ন আছিল প্ৰস্ফুটিত পদ্মসম। সন্ধ্যাবেলাত উদিত অখণ্ড পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে মুখ, আৰু নাসিকা সুগঠিত তথা মঙ্গলময় আছিল।
Verse 39
शार्ङ्गवच्चरणावर्त्तश्श्यामकुंचितमूर्द्धजः । संध्यांशुमालिसदृशः कुडलद्वयमंडितः
তাঁৰ চৰণ ধনুৰ দৰে সুশোভিত আৰু বক্র; শ্যাম কুঞ্চিত কেশ মস্তকত সজ্জিত। সন্ধ্যাৰ কিৰণমালাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ, যুগল কুণ্ডলেৰে ভূষিত আছিল।
Verse 40
प्रमत्तेभगतिः पीनायतदोरुन्नतांसकः । कंबुग्रीवस्सुविस्तीर्णहृदयः पीनसन्मुखः
তেওঁৰ গতি মত্ত হাতীৰ দৰে গম্ভীৰ; বাহু দীঘল আৰু পুষ্ট, কাঁধ উঁচু আৰু প্ৰশস্ত। গ্ৰীৱা শঙ্খসম, বক্ষ বিস্তৃত, আৰু মুখমণ্ডল পূৰ্ণ তথা মনোহৰ আছিল।
Verse 41
सर्वांगसुन्दरः श्यामस्सम्पूर्णस्सर्वलक्षणैः । दर्शनीयतमस्सर्वमोहनः कामवर्द्धनः
তেওঁ সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ, শ্যামবৰ্ণ আৰু সকলো শুভ লক্ষণেৰে সম্পূৰ্ণ আছিল। দৰ্শনত অতি মনোৰম, সকলোকে মোহিতকাৰী আৰু হৃদয়ত প্ৰেমভাব—ভক্তিলালসা—বঢ়োৱা জন।
Verse 42
एतादृशे समुत्पन्ने वसंते कुसुमाकरे । ववौ वायुस्सुसुरभिः पादपा अपि पुष्पिताः
এনেকুৱা কুসুমসমৃদ্ধ বসন্ত উদিত হোৱাত সুগন্ধি বতাহ ব’বলৈ ধৰিলে, আৰু গছ-গছনিও সৰ্বত্ৰ পুষ্পিত হ’ল।
Verse 43
पिका विनेदुश्शतशः पंचमं मधुरस्वनाः । प्रफुल्लपद्मा अभवन्सरस्यः स्वच्छपुष्कराः
শত শত কোকিলে পঞ্চম স্বৰত মধুৰ ধ্বনি তুলিলে। সৰোবৰসমূহ প্ৰফুল্ল পদ্মে শোভিত হ’ল; জল নিৰ্মল হ’ল আৰু পুষ্কৰ-তীৰ উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 44
तमुत्पन्नमहं वीक्ष्य तदा तादृशमुत्तमम् । हिरण्यगर्भो मदनमगदं मधुरं वचः
তেওঁক সেই উত্তম ৰূপত নবপ্ৰকাশিত দেখি মই—হিৰণ্যগৰ্ভ (ব্ৰহ্মা)—তেতিয়া মধুৰ বাক্য ক’লোঁ, যি মদনৰ ব্যাকুলতা শমাবলৈ ঔষধসদৃশ।
Verse 45
ब्रह्मोवाच एवं स मन्मथनिभस्सदा सहचरोभवत् । आनुकूल्यं तव कृतः सर्वं देव करिष्यति
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে মন্মথসদৃশ সুন্দৰ সি তোমাৰ সদা সহচৰ হ’ল। হে দেৱ! তোমাৰ অনুকূলে হোৱা সি তোমাৰ বাবে সকলো সম্পন্ন কৰিব।
Verse 46
यथाग्नेः पवनो मित्रं सर्वत्रोपकरिष्यति । तथायं भवतो मित्रं सदा त्वामनुयास्यति
যেনেকৈ অগ্নিৰ মিত্ৰ পৱনে সৰ্বত্ৰ সহায় কৰে, তেনেকৈ এই তোমাৰ মিত্ৰে সদায় তোমাক অনুসৰণ কৰি উপকাৰ কৰিব।
Verse 47
वसंतेरंतहेतुत्वाद्वसंताख्यो भवत्वयम् । तवानुगमनं कर्म तथा लोकानुरञ्जनम्
বসন্তৰ অন্তৰ্নিহিত আনন্দৰ কাৰণ তুমি হোৱাৰ বাবে, এইজন ‘বসন্ত’ নামে প্ৰসিদ্ধ হওক। তোমাৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম হ’ব মোৰ অনুসৰণ কৰা আৰু লোকসমূহক আনন্দিত কৰা।
Verse 48
असौ वसंतशृंगारो वासंतो मलयानिलः । भवेत्तु सुहृदो भावस्सदा त्वद्वशवर्त्तिनः
এই বসন্তৰ শৃঙ্গাৰ—মলয়ৰ বসন্তীয়া বতাহ—সদায় তোমাৰ অনুগ্ৰহাধীন হৈ সুহৃদ্ভাৱ আৰু শুভতা হৈ থাকক।
Verse 49
विष्वोकाद्यास्तथा हावाश्चतुष्षष्टिकलास्तथा । रत्याः कुर्वंतु सौहृद्यं सुहृदस्ते यथा तव
বিশ্বোকা আদি দিৱ্য অপ্সৰাগণ আৰু ৰতিৰ হাৱ-ভাৱ তথা চৌষট্টি কলা—সকলোয়ে তোমাৰ প্ৰতি স্নেহময় সৌহাৰ্দ্য গঢ়ক; আৰু তোমাৰ হিতৈষী হওক, যেন তেওঁলোক তোমাৰ প্ৰতি ভক্ত।
Verse 50
एभिस्सहचरैः काम वसंत प्रमुखैर्भवान् । मोहयस्व महादेवं रत्या सह महोद्यतः
হে কাম! বসন্ত প্ৰমুখ এই সহচৰসকলৰ সৈতে, ৰতিসহ, মহোৎসাহে আগবাঢ়া; আৰু মহাদেৱৰ ওপৰত মোহ বিস্তাৰ কৰা।
Verse 51
अहं तां कामिनीं तात भावयिष्यामि यत्नतः । मनसा सुविचार्यैव या हरं मोहयिष्यति
হে প্ৰিয়! মনত সু-বিচাৰ কৰি, মই বহুত যত্নে সেই মোহিনী নাৰীক গঢ়ি তুলি শক্তি দিম; যিয়ে হৰ (শিৱ)-কো মোহিত কৰিব।
Verse 52
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो मया कामः सुरज्येष्ठेन हर्षितः । ननाम चरणौ मेऽपि स पत्नी सहितस्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—মই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, দেৱজ্যেষ্ঠৰ অনুগ্রহে হৰ্ষিত কামে তেতিয়া পত্নীসহ মোৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 53
दक्षं प्रणम्य तान् सर्वान्मानसानभिवाद्य च । यत्रात्मा गतवाञ्शंभुस्तत्स्थानं मन्मथो ययौ
দক্ষক প্ৰণাম কৰি আৰু সকলোকে মনতে অভিবাদন জনাই, মন্মথ শম্ভু আত্মস্বৰূপত লীন হৈ থকা সেই স্থানলৈ গ’ল।
The chapter frames Brahmā’s narration of an episode following the departure of Kāma and others, focusing on what occurred at sandhyā and how Brahmā—previously deluded by Śiva’s māyā—came to confess jealousy toward Śivā and explain the ensuing Śiva-līlā.
It encodes a theological claim that māyā can veil even creator-deities, while Śiva-kathā and bhakti restore correct vision; jealousy and confusion are treated as symptoms of ontological veiling rather than final spiritual states.
The adhyāya is titled for the ‘form/nature of Vasanta,’ indicating a personified/cosmological manifestation used to organize the narrative and disclose Śiva’s līlā through seasonal or cosmic symbolism.