संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”
ব্ৰহ্মাই বিদ্বান শ্ৰোতাক ক’লে যে সন্ধ্যাৰ মহাতপস্যাৰ শ্ৰৱণ সঞ্চিত পাপ তৎক্ষণাৎ নাশ কৰে আৰু অতি পবিত্ৰ। বশিষ্ঠ গৃহলৈ উভতি যোৱাৰ পাছত সন্ধ্যা তপস্যাৰ অন্তৰ্মৰ্ম আৰু নিয়ম বুজি বৃহল্লোহিত নদীৰ তীৰত তপ আৰম্ভ কৰে। বশিষ্ঠ-উপদিষ্ট মন্ত্ৰক সাধনাৰ উপায় কৰি একাগ্ৰ ভক্তিৰে শংকৰক পূজা কৰে আৰু চতুৰ্যুগকাল শম্ভুত মন স্থিৰ ৰাখি ঘোৰ তপস্যা কৰে। তপত প্ৰসন্ন হৈ শিৱে কৃপা কৰি নিজৰ স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰে—অন্তৰত, বাহিৰত আৰু আকাশতো। সন্ধ্যাই যি ৰূপ ধ্যান কৰিছিল সেই ৰূপতেই প্ৰভু প্ৰত্যক্ষ হৈ ধ্যান আৰু প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনৰ সম্পৰ্ক স্পষ্ট কৰে। শান্ত স্নিগ্ধ-স্মিত মুখ প্ৰভুক দেখি সন্ধ্যা আনন্দিত হলেও ভক্তিসংকোচে কি দৰে স্তৱ কৰিব ভাবি চকু মুদি অন্তৰ্মুখী হয় আৰু স্তোত্ৰ/আদেশ গ্ৰহণৰ বাবে সাজু হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । सुतवर्य महाप्राज्ञ शृणु संध्यातपो महत् । यच्छ्रुत्वा नश्यते पापसमूहस्तत्क्षणाद्ध्रुवम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে সূতশ্ৰেষ্ঠ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, সন্ধ্যা-তপৰ এই মহান বিধান শুনা। ইয়াক শুনিলেই পাপসমূহৰ সমগ্ৰ ৰাশি সেই ক্ষণতে নিশ্চিতভাৱে নাশ হয়।
Verse 2
उपविश्य तपोभावं वसिष्ठे स्वगृहं गते । संध्यापि तपसो भावं ज्ञात्वा मोदमवाप ह
তপস্যাৰ ভাব লৈ উপবিষ্ট হৈ, বশিষ্ঠ নিজ গৃহলৈ গ’লে; সন্ধ্যাইও তপৰ অন্তৰ্ভাৱ বুজি আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 3
ततस्सानंदमनसो वेषं कृत्वा तु यादृशम् । तपश्चर्तुं समारेभे बृहल्लोहिततीरगा
তাৰপিছত শান্ত আনন্দে পূৰ্ণ মন লৈ, উপযুক্ত বেশ ধৰি, বৃহল্লোহিতা নদীৰ তীৰত তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 4
यथोक्तं तु वशिष्ठेन मंत्रं तपसि साधनम् । मंत्रेण तेन सद्भक्त्या पूजयामास शंकरम्
বশিষ্ঠে যিদৰে কৈছিল, সেইদৰে সেই মন্ত্রক তপস্যাৰ সাধন কৰি, সেই মন্ত্রেই সদ্ভক্তিৰে শংকৰক পূজা কৰিলে।
Verse 5
एकान्तमनसस्तस्याः कुर्वंत्या सुमहत्तपः । शंभौ विन्यस्तचित्ताया गतमेकं चतुर्युगम्
একান্তমনস্ক হৈ তেওঁ অতি মহান তপস্যা কৰিলে। শম্ভুত চিত্ত স্থাপন কৰি, তেওঁৰ বাবে চাৰি যুগৰ এটা সম্পূৰ্ণ চক্ৰকাল পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे संध्याचरित्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় বিভাগ সতীখণ্ডত “সন্ধ্যাচৰিত্ৰবৰ্ণন” নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 7
यद्रूपं चिंतयंती सा तेन प्रत्यक्षतां गतः
সতীয়ে হৃদয়ত যি যি ৰূপ চিন্তন কৰিলে, সেই ধ্যানবলেই সেই প্ৰভু তাইৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষ হ’ল।
Verse 8
अथ सा पुरतो दृष्ट्वा मनसा चिंतितं प्रभुम् । प्रसन्नवदनं शांतं मुमोदातीव शंकरम्
তাৰপিছত সতীয়ে মনত ধ্যান কৰা প্ৰভুক সন্মুখতে দেখিলে—প্ৰসন্ন মুখ আৰু শান্ত স্বৰূপ শংকৰক দেখি তাই অতিশয় আনন্দিত হ’ল।
Verse 9
ससाध्वसमहं वक्ष्ये किं कथं स्तौमि वा हरम् । इति चिंतापरा भूत्वा न्यमीलयत चक्षुषी
ভক্তিভয়ত ভৰি সি ভাবিলে—“মই কি ক’ম, আৰু হৰ (শিৱ)ক কেনেকৈ স্তৱ কৰিম?” এই চিন্তাত লীন হৈ সি লাহে লাহে চকু মুদি ল’লে।
Verse 10
निमीलिताक्ष्यास्तस्यास्तु प्रविश्य हृदयं हरः । दिव्यं ज्ञानं ददौ तस्यै वाचं दिव्ये च चक्षुषी
সি চকু মুদি লোৱাৰ লগে লগে হৰ (শিৱ) তাৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰি তাক দিব্য জ্ঞান, দিব্য বাণী আৰু দিব্য দৃষ্টি দান কৰিলে।
Verse 11
दिव्यज्ञानं दिव्यचक्षुर्दिव्या वाचमवाप सा । प्रत्यक्षं वीक्ष्य दुर्गेशं तुष्टाव जगतां पतिम्
সি দিব্য জ্ঞান, দিব্য দৃষ্টি আৰু দিব্য বাণী লাভ কৰিলে। তাৰপিছত দুৰ্গেশক প্ৰত্যক্ষ দেখি সি জগতপতিক স্তৱ কৰিলে।
Verse 12
संध्योवाच । निराकारं ज्ञानगम्यं परं यन्नैव स्थूलं नापि सूक्ष्मं न चोच्चम् । अंतश्चिंत्यं योगिभिस्तस्य रूपं तस्मै तुभ्यं लोककर्त्रे नमोस्तु
সন্ধ্যাই ক’লে—হে পৰমেশ্বৰ! তুমি নিৰাকাৰ, সত্যজ্ঞানেদ্বাৰা গম্য; ন স্থূল, ন সূক্ষ্ম, ন উচ্চ, ন নীচ। যোগীসকলে অন্তৰত তোমাৰ সত্যস্বৰূপ ধ্যান কৰে; হে লোককৰ্তা, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 13
सर्वं शांतं निर्मलं निर्विकारं ज्ञानागम्यं स्वप्रकाशेऽविकारम् । खाध्वप्रख्यं ध्वांतमार्गात्परस्तद्रूपं यस्य त्वां नमामि प्रसन्नम्
হে প্ৰসন্ন প্ৰভু! তোমাৰ স্বৰূপ সম্পূৰ্ণ শান্ত, নির্মল আৰু নিৰ্বিকাৰ—সত্যজ্ঞানেদ্বাৰা গম্য, স্বপ্ৰকাশ আৰু সদা অবিকাৰী। ই আকাশৰ দৰে ব্যাপক আৰু অজ্ঞানৰ অন্ধকাৰ-মাৰ্গৰো ওপৰত; মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 14
एकं शुद्धं दीप्यमानं तथाजं चिदानंदं सहजं चाविकारि । नित्यानंदं सत्यभूतिप्रसन्नं यस्य श्रीदं रूपमस्मै नमस्ते
শ্ৰীদায়ক যাঁৰ ৰূপ, তেঁওক নমস্কাৰ—তেঁও এক, শুদ্ধ, স্বয়ংদীপ্ত, অজ; চিত্-আনন্দস্বরূপ; সহজ, অবিকারী; নিত্যানন্দ; আৰু সত্য আৰু ভূতিত প্ৰসন্ন হোৱা পৰমেশ্বৰ (শিৱ)।
Verse 15
विद्याकारोद्भावनीयं प्रभिन्नं सत्त्वच्छंदं ध्येयमात्मस्वरूपम् । सारं पारं पावनानां पवित्रं तस्मै रूपं यस्य चैवं नमस्ते
যাঁৰ স্বৰূপ পবিত্ৰ বিদ্যাৰ উদ্ভাসে উপলব্ধিযোগ্য, পৃথক আৰু পৰাত্পৰ; যিনি শুদ্ধ সত্ত্বময়, সত্যৰ অনুৰূপ, আত্মস্বৰূপ ৰূপে ধ্যানযোগ্য—যিনি সাৰ, পৰপাৰ, পাৱনসকলৰো পৰম পবিত্ৰ—তাঁলৈ নমস্কাৰ।
Verse 16
यत्त्वाकारं शुद्धरूपं मनोज्ञं रत्नाकल्पं स्वच्छकर्पूरगौरम् । इष्टाभीती शूलमुंडे दधानं हस्तैर्नमो योगयुक्ताय तुभ्यम्
হে যোগযুক্ত প্ৰভু, আপোনালৈ নমস্কাৰ। আপোনাৰ ৰূপ পৰম শুদ্ধ আৰু মনোহৰ, ৰত্নসম অলংকৃত, স্বচ্ছ কৰ্পূৰৰ দৰে গৌৰবৰ্ণ। আপোনাৰ কৰযুগলে ইষ্টদায়ী বৰ, অভয়মুদ্ৰা, ত্ৰিশূল আৰু মুণ্ড ধাৰণ।
Verse 17
गगनं भूर्दिशश्चैव सलिलं ज्योतिरेव च । पुनः कालश्च रूपाणि यस्य तुभ्यं नमोस्तु ते
আকাশ, পৃথিৱী, দিশাসমূহ, জল আৰু জ্যোতি-তত্ত্ব যাঁৰ; পুনৰ কাল আৰু সকলো ৰূপো যাঁৰ—সেই প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ।
Verse 18
प्रधानपुरुषौ यस्य कायत्वेन विनिर्गतौ । तस्मादव्यक्तरूपाय शंकराय नमोनमः
যাঁৰ দেহৰ পৰা প্ৰধান (প্ৰকৃতি) আৰু পুৰুষ—উভয়েই নিৰ্গত হৈছে, সেই অব্যক্ত-স্বৰূপ শংকৰলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 19
यो ब्रह्मा कुरुते सृष्टिं यो विष्णुः कुरुते स्थितिम् । संहरिष्यति यो रुद्रस्तस्मै तुभ्यं नमोनमः
যি ব্ৰহ্মা ৰূপে সৃষ্টি কৰে, যি বিষ্ণু ৰূপে পালন কৰে, আৰু যি ৰুদ্ৰ ৰূপে অন্তত সংহাৰ কৰে—সেই পৰমেশ্বৰ তোমাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 20
नमोनमः कारणकारणाय दिव्यामृतज्ञानविभूतिदाय । समस्तलोकांतरभूतिदाय प्रकाशरूपाय परात्पराय
কাৰণসমূহৰো কাৰণ, দিব্য অমৃত-জ্ঞান আৰু বিভূতি দানকাৰী, সমস্ত লোকান্তৰত ভূতি-কল্যাণ প্ৰদানকাৰী, প্ৰকাশস্বৰূপ পৰাত্পৰ শিৱক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 21
यस्याऽपरं नो जगदुच्यते पदात् क्षितिर्दिशस्सूर्य इंदुर्मनौजः । बर्हिर्मुखा नाभितश्चान्तरिक्षं तस्मै तुभ्यं शंभवे मे नमोस्तु
যাঁৰ পদৰ পৰা এই সমগ্ৰ জগত উদ্ভৱ হৈছে বুলি কোৱা হয়—পৃথিৱী, দিশসমূহ, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু মনৰ প্ৰাণশক্তি; যাঁৰ মুখ যজ্ঞবেদীৰ অগ্নি, আৰু যাঁৰ নাভিদেশ অন্তৰীক্ষ—সেই মঙ্গলময় প্ৰভু শম্ভুক, আপোনাকেই, মোৰ নমস্কাৰ হওক।
Verse 22
त्वं परः परमात्मा च त्वं विद्या विविधा हरः । सद्ब्रह्म च परं ब्रह्म विचारणपरायणः
আপুনি পৰম, আৰু পৰমাত্মাও আপুনিই। হে হৰ, আপুনিই নানাবিধ বিদ্যা। আপুনি সদ্ব্ৰহ্ম আৰু পৰব্ৰহ্ম—তত্ত্ববিচাৰত সদা পৰায়ণ।
Verse 23
यस्य नादिर्न मध्यं च नांतमस्ति जगद्यतः । कथं स्तोष्यामि तं देवं वाङ्मनोगोचरं हरम्
যাৰ পৰা এই জগত উদ্ভৱ হয়, তেওঁৰ ন আদি, ন মধ্য, ন অন্ত আছে। বাক্য আৰু মনৰ অগোচৰ সেই হৰ দেৱক মই কেনেকৈ যথাযথ স্তৱ কৰিম?
Verse 24
यस्य ब्रह्मादयो देव मुनयश्च तपोधनाः । न विप्रण्वंति रूपाणि वर्णनीयः कथं स मे
যাঁৰ ৰূপসমূহ ব্ৰহ্মা আদি দেৱ আৰু তপোধন মুনিসকলেও সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে—সেই প্ৰভুক মই কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰোঁ?
Verse 25
स्त्रिया मया ते किं ज्ञेया निर्गुणस्य गुणाः प्रभो । नैव जानंति यद्रूपं सेन्द्रा अपि सुरासुराः
হে প্ৰভু, নিৰ্গুণ আপোনাৰ ‘গুণ’ মই—এগৰাকী নাৰী—কেনেকৈ জানিম? ইন্দ্ৰসহ দেৱ-অসুৰসকলেও আপোনাৰ সত্য স্বৰূপ নাজানে।
Verse 26
नमस्तुभ्यं महेशान नमस्तुभ्यं तमोमय । प्रसीद शंभो देवेश भूयोभूयो नमोस्तु ते
নমস্কাৰ আপোনাক, হে মহেশান; নমস্কাৰ আপোনাক, হে তমোময়। প্ৰসন্ন হওক, হে শম্ভু, হে দেৱেশ—বাৰে বাৰে আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्संस्तुतः परमेश्वरः । सुप्रसन्नतरश्चाभूच्छंकरो भक्तवत्सलः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাইৰ বাক্য শুনি আৰু স্তৱে সন্তুষ্ট হৈ পৰমেশ্বৰ, ভক্তৱৎসল শংকৰ, অধিক প্ৰসন্ন আৰু পৰম তুষ্ট হ’ল।
Verse 28
अथ तस्याश्शरीरं तु वल्कलाजिनसंयुतम् । परिच्छन्नं जटाव्रातैः पवित्रे मूर्ध्नि राजितैः
তাৰ পিছত তাইৰ দেহ বল্কল-বস্ত্ৰ আৰু মৃগচৰ্মেৰে আৱৃত হ’ল; জটাৰ গুচ্ছে তাই আচ্ছাদিত আছিল আৰু তাইৰ মস্তকে পবিত্ৰ শুদ্ধিকৰ চিহ্ন দীপ্তিময় আছিল।
Verse 29
हिमानीतर्जितांभोजसदृशं वदनं तदा । निरीक्ष्य कृपयाविष्टो हरः प्रोवाच तामिदम्
তেতিয়া হৰে তাইৰ মুখমণ্ডল চালে—যেন হিমৰ শীতত নুয়ে পৰা পদ্ম। কৃপাৰে আৱিষ্ট হৈ তেওঁ তাইক এই কথা ক’লে।
Verse 30
महेश्वर उवाच । प्रीतोस्मि तपसा भद्रे भवत्याः परमेण वै । स्तवेन च शुभप्राज्ञे वरं वरय सांप्रतम्
মহেশ্বৰে ক’লে—হে ভদ্ৰে! তোমাৰ পৰম তপস্যাত মই প্ৰসন্ন। হে শুভপ্ৰাজ্ঞে! তোমাৰ স্তৱনতো মই তুষ্ট। এতিয়াই এটা বৰ বিচাৰা।
Verse 31
येन ते विद्यते कार्यं वरेणास्मिन्मनोगतम् । तत्करिष्ये च भद्रं ते प्रसन्नोहं तव व्रतैः
এই বৰৰ দ্বাৰা তোমাৰ মনত যি কাৰ্য সিদ্ধ কৰিব খোজা, সেয়া মই সম্পন্ন কৰিম। তোমাৰ মঙ্গল হওক; তোমাৰ ব্ৰত-নিয়মে মই প্ৰসন্ন।
Verse 32
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य प्रसन्नमनसस्तदा । संध्योवाच सुप्रसन्ना प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই সময়ত প্ৰসন্ন আৰু শান্তচিত্ত মহেশৰ বাক্য শুনি, অতিশয় আনন্দিতা সন্ধ্যাই বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি ক’লে।
Verse 33
संध्योवाच । यदि देयो वरः प्रीत्या वरयोग्यास्म्यहं यदि । यदि शुद्धास्म्यहं जाता तस्मात्पापान्महेश्वर
সন্ধ্যাই ক’লে—যদি আপোনাৰ কৃপাময় প্ৰীতিত বৰ দান কৰিব লাগে, যদি মই বৰ গ্ৰহণৰ যোগ্য হওঁ, আৰু যদি মই সঁচাকৈ শুদ্ধ হৈ জন্ম লৈছোঁ, তেন্তে হে মহেশ্বৰ, মোক পাপৰ পৰা মুক্ত কৰক।
Verse 34
यदि देव प्रसव्रोऽसि तपसा मम सांप्रतम् । वृतस्तदायं प्रथमो वरो मम विधीयताम्
হে দেৱ! মোৰ তপস্যাৰ ফলত আপুনি এতিয়া সঁচাকৈ প্ৰসন্ন হলে, তেন্তে মই বাছি লোৱা এই প্ৰথম বৰটো মোক দান কৰক।
Verse 35
उत्पन्नमात्रा देवेश प्राणिनोस्मिन्नभः स्थले । न भवंतु समेनैव सकामास्संभवंतु वै
হে দেৱেশ! এই আকাশ-প্ৰদেশত প্ৰাণী জন্ম লোৱাৰ লগে লগে সকলো সমান নহওক; কামনাযুক্ত জীৱে নিজৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু কৰ্মবাসনা অনুসাৰে জন্ম লওক।
Verse 36
यद्धि वृत्ता हि लोकेषु त्रिष्वपि प्रथिता यथा । भविष्यामि तथा नान्या वर एको वृतो मया
তিনিও লোকত যি ৰীতি প্ৰসিদ্ধ, তেনেকৈয়ে মই হ’ম; অন্যথা নহয়। এই একেটা বৰেই মই বাছি লৈছোঁ।
Verse 37
सकामा मम सृष्टिस्तु कुत्रचिन्न पतिष्यति । यो मे पतिर्भवेन्नाथ सोपि मेऽतिसुहृच्च वै
মোৰ কামনাজাত আকাঙ্ক্ষা ক’তোও বিনষ্ট নহ’ব। হে নাথ! যিজন মোৰ পতি হ’ব, তেওঁ নিশ্চয়েই মোৰ পৰম সুহৃদ আৰু অতি প্ৰিয় বন্ধু হ’ব।
Verse 38
यो द्रक्ष्यति सकामो मां पुरुषस्तस्य पौरुषम् । नाशं गमिष्यति तदा स च क्लीबो भविष्यति
যি পুৰুষে মোক কামবাসনাৰে চাব, তাৰ পৌৰুষ তেতিয়া বিনষ্ট হ’ব আৰু সি ক्लीব (নপুংসক) হৈ পৰিব।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्यश्शंकरो भक्तवत्सलः । उवाच सुप्रसन्नात्मा निष्पापायास्तयेरिते
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাইৰ বাক্য শুনি ভক্তবৎসল শংকৰ পৰম প্ৰসন্নচিত্তে, সেই নিষ্পাপা দেৱীৰ উক্তিৰ উত্তৰত ক’লে।
Verse 40
महेश्वर उवाच । शृणु देवि च संध्ये त्वं त्वत्पापं भस्मतां गतम् । त्वयि त्यक्तो मया क्रोधः शुद्धा जाता तपःकरात्
মহেশ্বৰ ক’লে—হে দেবী, শুনা। এই সন্ধ্যাকালত তোমাৰ পাপ ভস্মীভূত হৈছে। মই তোমাৰ প্ৰতি ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিলোঁ; তপস্যাৰ প্ৰভাৱত তুমি শুদ্ধা হ’লা।
Verse 41
यद्यद्वृतं त्वया भद्रे दत्तं तदखिलं मया । सुप्रसन्नेन तपसा तव संध्ये वरेण हि
হে ভদ্ৰে, তুমি যি যি বৰ বাছিছিলা, সেয়া সকলো মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ দিলোঁ—তোমাৰ পৰম প্ৰসন্ন তপস্যা আৰু সন্ধ্যা-বৰৰ প্ৰভাৱত।
Verse 42
प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्वितीयकः । तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थो वार्द्धकस्तथा
প্ৰথম অৱস্থা শৈশৱ; দ্বিতীয়টো কৌমাৰ (বাল্য) বুলি কোৱা হয়। তৃতীয় অৱস্থা যৌৱন, আৰু চতুৰ্থটো বাৰ্ধক্য (বৃদ্ধাৱস্থা)।
Verse 43
तृतीये त्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः । सकामास्स्युर्द्वितीयांतो भविष्यति क्वचित् क्वचित्
শৰীৰী জীৱ তৃতীয় বয়োভাগত উপনীত হ’লে সাধাৰণতে কামনাপ্ৰবণ হয়; আৰু কেতিয়াবা দ্বিতীয় অৱস্থাৰ শেষ ভাগতো তেনেকুৱাই হয়।
Verse 44
तपसा तव मर्यादा जगति स्थापिता मया । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः
“তোমাৰ তপস্যাৰ দ্বাৰা মই জগতত তোমাৰ মৰ্যাদা-নিয়ম স্থাপন কৰিলোঁ, যাতে দেহধাৰী প্ৰাণী জন্মমাত্ৰেই কামনাবশ নহয়।”
Verse 45
त्वं च लोके सतीभावं तादृशं समवाप्नुहि । त्रिषु लोकेषु नान्यस्या यादृशं संभविष्यति
“আৰু তুমিও এই লোকত তেনেকুৱা সতীভাব লাভ কৰিবা। ত্ৰিলোকত অন্য কোনো নাৰীত তেনেকুৱা স্বভাৱ আৰু উৎকৰ্ষ জন্ম নল’ব।”
Verse 46
यः पश्यति सकामस्त्वां पाणिग्राहमृते तव । स सद्यः क्लीबतां प्राप्य दुर्बलत्वं गमिष्यति
“যি কোনোবাই কামনাবশ হৈ, তোমাৰ পাণিগ্ৰহণ-সংস্কাৰ নোহোৱাকৈ, তোমাক চায়—সেইজন তৎক্ষণাৎ নপুংসকতা পাই দুৰ্বলতালৈ যাব।”
Verse 47
पतिस्तव महाभागस्तपोरूपसमन्वितः । सप्तकल्पांतजीवी च भविष्यति सह त्वया
হে মহাভাগ্যৱতী! তোমাৰ পতিদেৱ তপোৰূপে সমন্বিত হ’ব। তেওঁ সাত কল্পান্তলৈকে জীৱিত থাকিব আৰু তোমাৰ সৈতে একেলগে থাকিব।
Verse 48
इति ते ये वरा मत्तः प्रार्थितास्ते कृता मया । अन्यच्च ते वदिष्यामि पूर्वजन्मनि संस्थितम्
এইদৰে তুমি মোৰ পৰা যি বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলা, সেয়া মই প্ৰদান কৰিলোঁ। আৰু অধিককৈ, তোমাৰ পূৰ্বজন্মত যি স্থিৰ হৈছিল, সেয়াও মই ক’ম।
Verse 49
अग्नौ शरीत्यागस्ते पूर्वमेव प्रतिश्रुतः । तदुपायं वदामि त्वां तत्कुरुष्व न संशयः
অগ্নিত দেহত্যাগৰ প্ৰতিশ্ৰুতি তুমি আগতেই কৰিছা। তাৰ উপায় মই তোমাক কওঁ; তেনেদৰেই কৰা, সন্দেহ নকৰিবা।
Verse 50
स च मेधातिथिर्यज्ञे मुने द्वादशवार्षिके । कृत्स्नप्रज्वलिते वह्नावचिरात् क्रियतां त्वया
হে মুনি, এই দ্বাদশবাৰ্ষিক যজ্ঞত, চাৰিওফালে জ্বলি থকা যজ্ঞাগ্নিত মেধাতিথিকো তুমি বিলম্ব নকৰাকৈ অৰ্পণ কৰা।
Verse 51
एतच्छैलोपत्यकायां चंद्रभागानदीतटे । मेधातिथिर्महायज्ञं कुरुते तापसाश्रमे
এই পৰ্বতৰেই উপত্যকাত, চন্দ্ৰভাগা নদীৰ তীৰত, তপস্যাৰ আশ্ৰমত ঋষি মেধাতিথিয়ে মহাযজ্ঞ সম্পাদন কৰিছে।
Verse 52
तत्र गत्वा स्वयं छंदं मुनिभिर्न्नोपलक्षिता । मत्प्रसादाद्वह्निजाता तस्य पुत्री भविष्यसि
সেখানে গৈ তুমি স্বইচ্ছাৰে যজ্ঞত প্ৰৱেশ কৰিবা; মুনিসকলে তোমাক চিনিব নোৱাৰিব। মোৰ প্ৰসাদে তুমি অগ্নিৰ পৰা উদ্ভূত হৈ তেওঁৰ কন্যা হ’বা।
Verse 53
यस्ते वरो वाञ्छनीयः स्वामी मनसि कश्चन । तं निधाय निजस्वांते त्यज वह्नौ वपुः स्वकम्
যিজন প্ৰভু-স্বামীক তুমি মনত বৰ ৰূপে কামনা কৰা, তাঁক অন্তৰত দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰি পবিত্ৰ অগ্নিত নিজৰ দেহ অৰ্পণ কৰা।
Verse 54
यदा त्वं दारुणं संध्ये तपश्चरसि पर्वते । यावच्चतुर्युगं तस्य व्यतीते तु कृते युगे
যেতিয়া তুমি পৰ্বতৰ ওপৰত প্ৰভাত-সন্ধ্যাৰ পবিত্ৰ সন্ধিক্ষণত ঘোৰ তপস্যা কৰ, আৰু চাৰি যুগৰ কাল অতিক্ৰম হয়—তেতিয়া অতীত কৃতযুগত নিৰ্ধাৰিত ফল নিশ্চয় প্ৰকাশ পাব।
Verse 55
त्रेतायाः प्रथमे भागे जाता दक्षस्य कन्यका । वाक्पाश्शीलसमापन्ना यथा योग्यं विवाहिताः
ত্রেতাযুগৰ প্ৰথম ভাগত দক্ষৰ কন্যাসকল জন্মিল। তেওঁলোক বাক্মাধুৰ্য, লজ্জা-সংযম আৰু সদাচাৰে সমৃদ্ধ আছিল; আৰু বিধি অনুসাৰে যোগ্য বৰসকলৰ সৈতে বিবাহিত হ’ল।
Verse 57
तन्मध्ये स ददौ कन्या विधवे सप्तविंशतिः । चन्द्रोऽन्यास्संपरित्यज्य रोहिण्यां प्रीतिमानभूत् । तद्धेतोर्हि यदा चन्द्रश्शप्तो दक्षेण कोपिना । तदा भवत्या निकटे सर्वे देवास्समागताः
তেওঁলোকৰ মাজত দক্ষে সাতাইশ কন্যাক চন্দ্ৰলৈ বিবাহ দিলে। কিন্তু চন্দ্ৰে আনসকলক ত্যাগ কৰি ৰোহিণীৰ প্ৰতি বিশেষ প্ৰীতি ৰাখিলে। সেই কাৰণেই ক্ৰোধী দক্ষে যেতিয়া চন্দ্ৰক শাপ দিলে, তেতিয়া হে দেৱী, তোমাৰ ওচৰত সকলো দেৱতা সমবেত হ’ল।
Verse 58
न दृष्टाश्च त्वया संध्ये ते देवा ब्रह्मणा सह । मयि विन्यस्तमनसा खं च दृष्ट्वा लभेत्पुनः
হে সন্ধ্যা, ব্রহ্মাসহ সেই দেৱসকল তোমাৰ দৃষ্টিত নপৰিল। মন সম্পূৰ্ণকৈ মোৰ মাজত স্থাপন কৰি, আকাশক মোৰ সৰ্বব্যাপী স্বৰূপ বুলি দৰ্শন কৰা—তেতিয়া তুমি তেওঁলোকক পুনৰ লাভ কৰিবা।
Verse 59
चंद्रस्य शापमोक्षार्थं जाता चंद्रनदी तदा । सृष्टा धात्रा तदैवात्र मेधातिथिरुपस्थितः
তেতিয়া চন্দ্ৰৰ শাপমোচনৰ উদ্দেশ্যে ‘চন্দ্ৰনদী’ নামৰ নদী উদ্ভৱ হ’ল। সেই সময়তেই স্ৰষ্টা ধাত্ৰাই মেধাতিথিকো সৃষ্টি কৰি, তেওঁ তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 60
तपसा सत्समो नास्ति न भूतो न भविष्यति । येन यज्ञस्समारब्धो ज्योतिष्टोमो महाविधिः
তপস্যাৰ সমান কোনো পুণ্য নাই—অতীতত নাছিল, ভৱিষ্যততো নহ’ব; কিয়নো তপস্যাৰ দ্বাৰাই মহাবিধিযুক্ত জ্যোতিষ্টোম যজ্ঞ আৰম্ভ হৈ সিদ্ধ হয়।
Verse 61
तत्र प्रज्वलितो वह्निस्तस्मिन्त्यज वपुः स्वकम् । सुपवित्रा त्वमिदानीं संपूर्णोस्तु पणस्तव
তাত অগ্নি প্ৰজ্বলিত হৈ আছে; তাত তোমাৰ নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰা। এতিয়া তুমি সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰ—তোমাৰ সংকল্প পূৰ্ণ হওক।
Verse 62
एतन्मया स्थापितन्ते कार्यार्थं भो तपस्विनि । तत्कुरुष्व महाभागे याहि यज्ञे महामुनेः । तस्याहितं च देवेशस्तत्रैवांतरधीयत
হে তপস্বিনী, মই তোমাৰ কাৰ্যৰ সিদ্ধিৰ বাবে এইটো স্থাপন কৰিছোঁ। গতিকে, হে মহাভাগে, সেই অনুসৰি কাম কৰা আৰু সেই মহামুনিৰ যজ্ঞলৈ যোৱা। তেওঁৰ হিত সাধন কৰি দেৱেশ্বৰ তাতেই অন্তৰ্হিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Sandhyā undertakes prolonged mantra-guided tapas (per Vasiṣṭha’s instruction) at the Bṛhallohita riverbank, after which Śiva (Śaṅkara/Śambhu) is pleased and manifests directly before her.
It encodes the Śaiva principle that sustained dhyāna with mantra and devotion can culminate in pratyakṣa-darśana: the deity’s manifestation corresponds to the devotee’s stabilized inner visualization, validated by grace.
Śiva is said to reveal his own form ‘within and without’ and ‘in the sky,’ emphasizing omnipresence while still granting a concrete, perceivable theophany to the devotee.