दक्षयज्ञोत्तरवृत्तान्तः (Post–Dakṣa-Yajña Developments and the Appeal to Viṣṇu)
অধ্যায় ৪০ত দক্ষযজ্ঞ ধ্বংসৰ পাছৰ ঘটনাসমূহ বৰ্ণিত। নাৰদে ব্ৰহ্মাক সোধে—বীৰভদ্ৰ কৈলাসলৈ উভতি যোৱাৰ পাছত কি ঘটিল? ব্ৰহ্মাই কয় যে ৰুদ্ৰগণৰ হাতত পৰাজিত আৰু আঘাতপ্ৰাপ্ত দেৱতা-মুনিসকল ব্ৰহ্মলোকলৈ আহি প্ৰণাম কৰি নিজৰ দুখ-কষ্ট বিস্তাৰে জনায়। ‘পুত্ৰ’ দক্ষৰ কথা আৰু যজ্ঞ-ব্যৱস্থাৰ ভংগে ব্ৰহ্মা শোকাকুল হৈ দেৱহিতৰ তৎক্ষণাৎ উপায় চিন্তা কৰে—দক্ষক পুনৰ্জীৱিত কৰি বিঘ্নিত যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ কৰা, যাতে বিশ্বযজ্ঞ-ব্যৱস্থা স্থিৰ হয়। সহজ সমাধান নাপাই তেওঁ ভক্তিভাৱে বিষ্ণুৰ শৰণ লয়, সময়োচিত উপদেশ পায়, আৰু দেৱ-ঋষিসকলৰ সৈতে বিষ্ণুলোকলৈ গৈ স্তৱ-স্তুতি কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰে—অধ্বৰ সম্পূৰ্ণ হওক, দক্ষ পুনৰ যজমান হওক, আৰু দেৱ-ঋষিসকল কুশল লাভ কৰক; এইদৰে শৈৱ কাহিনীত বিষ্ণু মধ্যস্থ সংৰক্ষক ৰূপে প্ৰকাশ পায়।
Shlokas
Verse 1
नारद उचाच । विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक । श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता
নাৰদে ক’লে—হে বিধে, হে বিধে! হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, শৈৱতত্ত্বৰ প্ৰদৰ্শক! আপোনাৰ পৰা ভগৱান শিৱৰ অতি অদ্ভুত, মনোমোহা স্বভাৱৰ লীলা শুনা হ’ল।
Verse 2
वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै । कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना
বীৰ বীৰভদ্ৰে দক্ষযজ্ঞ ধ্বংস কৰাৰ পাছত, (শিৱ) কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল—হে তাত! তাৰ পাছত কি হ’ল? এতিয়া সেয়া কওক।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः । रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া সকলো দেবগণ আৰু মুনিসকল পৰাজিত হ’ল। ৰুদ্ৰৰ সৈন্যদলে তেওঁলোকৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ছিন্নভিন্ন কৰিলে; তেতিয়া তেওঁলোকে আশ্ৰয়ৰ বাবে মোৰ লোক, ব্ৰহ্মলোকলৈ আহিল।
Verse 4
स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः । तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन्
স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰি আৰু মোক বহুভাৱে স্তৱ কৰি, সি পাছত নিজৰ ক্লেশ আৰু দুখ বিশেষকৈ, সম্পূৰ্ণ বিৱৰণসহ নিবেদন কৰিলে।
Verse 5
तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः । अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा
সেয়া শুনি মই নিশ্চয়েই পুত্ৰশোকে পীড়িত হ’লোঁ। দহি থকা চিত্ত আৰু অতিশয় ব্যাকুল মন লৈ মই ভাবিবলৈ ধৰিলোঁ—এতিয়া কি কৰা উচিত।
Verse 6
किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् । येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः
মই এতিয়াই তৎক্ষণাৎ কোন কৰ্ম কৰোঁ যি দেৱসকলক সুখ দিব—যেনে দক্ষ জীয়াই থাকে আৰু এই যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ হয়, হে দেৱ?
Verse 7
एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने । विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम्
হে মুনি, এইদৰে বহু ধৰণে চিন্তা কৰিও মই শম নাপালোঁ। তেতিয়া ভক্তিভাৱে বিষ্ণুক স্মৰণ কৰোঁতেই, সেই সময়ৰ উপযুক্ত যথোচিত জ্ঞান মোৰ লাভ হ’ল।
Verse 8
अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः । नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम्
তাৰ পিছত দেৱসকল আৰু মুনিসকলৰ সৈতে মই বিষ্ণুৰ লোকলৈ গ’লোঁ। বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি আৰু নানা স্তৱেৰে স্তুতি কৰি, মই মোৰ দুখ তেওঁৰ আগত নিবেদন কৰিলোঁ।
Verse 9
यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः । सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु
হে দেৱ, এনেদৰে কৰা যেন এই অধ্বৰ (যজ্ঞ) সম্পূৰ্ণ হয় আৰু যজ্ঞকৰ্তাও সফল হয়; লগতে সকলো দেৱতা আৰু মুনিসকল সুখী হয়।
Verse 10
देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह । वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम्
হে দেৱদেৱ, হে ৰমানাথ বিষ্ণু, দেৱসুখদাতা! আমি দেৱমুনিসকলৰ সৈতে নিশ্চিতভাৱে তোমাৰ চৰণশৰণ লৈছোঁ।
Verse 11
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—মোৰ বাক্য শুনি ৰমেশ্বৰ (বিষ্ণু) দীনচিত্ত হৈ শিৱক স্মৰণ কৰিলে, শিৱভাবত একাগ্ৰ হৈ তাৰ পাছত মোক উত্তৰ দিলে।
Verse 12
विष्णुरुवाच । तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् । तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम्
বিষ্ণুৱে ক’লে—অপৰাধ কৰি উন্নতি বিচৰা জনৰ বাবে সত্য সমৃদ্ধি কেতিয়াও নহয়। দোষীসকলৰ ক্ষেম বহু প্ৰকাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-উপায়ে, আত্মৰক্ষাৰ্থে, তেতিয়াহে লাভ হয়।
Verse 13
कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे । पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः
সকলো দেৱতা পাপভাগী হৈ পৰমেশ্বৰ শিৱলৈ যজ্ঞভাগ অৰ্পণ কৰিলে; কিয়নো, হে বিধে ব্ৰহ্মা, সেই শম্ভুৱেই যজ্ঞ আৰু ভাগবিধানৰ সত্য বিধাতা।
Verse 14
प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा । अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम्
তোমালোক সকলোৱে শুদ্ধচিত্তে শম্ভুক প্ৰসন্ন কৰা। তাৰ পাছত পৰম অনুগ্ৰহ লাভ কৰি, শৰণাগতিভাৱে যাঁৰ পদযুগল ধৰি আশ্ৰয় লোৱা যায় সেই শিৱৰ শৰণ লোৱা।
Verse 15
यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् । सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम्
যি দেৱ (শিৱ) ক্ৰুদ্ধ হলে সমগ্ৰ জগত বিনাশ হয়। সেয়ে লোকপালসকলৰ সৈতে যজ্ঞৰ আদেশ অনুসৰি তৎক্ষণাৎ প্ৰাণৰক্ষা কৰিব লাগে।
Verse 16
तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः । क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना
সেই দেৱক সোনকালে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰি শান্ত কৰা—তেওঁ প্ৰিয়াবিহীন আৰু হৃদয়বিদ্ধ; কিয়নো সুদুৰাত্মা দক্ষে কটু বাক্যৰে তেওঁক আঘাত কৰিছে।
Verse 17
अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे । शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया
হে বিধে (স্ৰষ্টা), সেই শান্তিৰ বাবে এইটোৱেই একমাত্ৰ মহোপায়। শম্ভুৰ সন্তুষ্টিৰ বাবেই বুলি মই মানো; মই কোৱা কথা নিশ্চয় সত্য।
Verse 18
नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः । यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः
ন মই, ন তুমি, ন আন দেৱসকল, ন দেহধাৰী মুনিসকলেও—তেওঁৰ তত্ত্ব আৰু তেওঁৰ বল-ৱীৰ্যৰ পৰিমাপ সত্যকৈ নাজানে।
Verse 19
आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः । क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम्
তেওঁ স্বয়ংস্বাধীন—সেই পৰম পৰমাত্মা সকলো নিয়ন্ত্ৰণৰ অতীত। তেওঁৰ বিৰোধত থিয় হোৱা সেই পৰম মূঢ়ক দমন বা অতিক্ৰম কৰাৰ উপায় কোনে ৰচনা কৰিব পাৰে?
Verse 20
चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् । क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम्
হে ব্রহ্মন, মইও সকলোৰে সৈতে শিৱালয়লৈ যাম। শিৱাৰ প্ৰতি মই কৰা অপৰাধসমূহৰ বাবে মই নিশ্চয় গিৰীশৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিম।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् । सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে মোক, ব্ৰহ্মাক, দেৱতাসকল আদি সহ উপদেশ দি, বিষ্ণুৱে দেৱীৰ সৈতে সেই পৰ্বতলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত কৰিলে।
Verse 22
ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् । कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः
হৰি (বিষ্ণু) নিজৰ ধামৰ পৰা প্ৰস্থান কৰি, দেৱগণ, মুনি আৰু প্ৰজাপতিসকল আদি সহ, শিৱৰ শুভ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত-নিবাস—পবিত্ৰ কৈলাসলৈ গ’ল।
Verse 23
अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः । नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम्
সেই ধাম প্ৰভুৰ নিত্য অতি প্ৰিয়; কিন্নৰ আদি দ্বাৰা সুসেৱিত। অপ্সৰা আৰু অন্যান্য দিব্য (মানৱেতৰ) গণে পৰিপূৰ্ণ, আৰু যোগসিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা মহোন্নত মহিমাৰে বিভূষিত।
Verse 24
नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः । नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम्
সেই পৰ্বতভূমি চাৰিওফালে নানাবিধ মণিময় শৃংগেৰে দীপ্তিমান আছিল। নানাধাতুৰ বৈচিত্ৰ্যে ভৰা, নানাবিধ বৃক্ষ আৰু লতাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 25
नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् । नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम्
সেই স্থান নানাবিধ মৃগদলেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু বিভিন্ন পক্ষীৰে শোভিত আছিল। বহু জলপ্ৰস্ৰৱণে অলংকৃত, আৰু অমৰ তথা সিদ্ধগণে নিজৰ দিব্য যোষিতাসহ তাত বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 26
रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः । द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम्
সেই দেশ নানাবিধ মনোৰম ঢাল আৰু বহু কন্দৰাৰে অতি শোভিত আছিল। ৰূপালী দীপ্তিৰে উজ্জ্বল সেই স্থান বিভিন্ন বৃক্ষজাতিয়ে অধিক শোভা পাই, দৰ্শকৰ হৃদয় হৰণ কৰিছিল।
Verse 27
व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् । सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम्
ব্যাঘ্ৰ আদি মহাশক্তিমান প্ৰাণীৰ গর্জনেৰে সেই স্থান ধ্বনিত হৈছিল, তথাপি তাত ক্ৰূৰতাৰ লেশো নাছিল। সকলো শোভাৰে সমন্বিত সেই দিব্য ধাম মহাবিস্ময়কাৰক আছিল।
Verse 28
पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया । सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम्
সেই স্থান সত্য গংগাৰে সৰ্বত্ৰ পৰিব্যাপ্ত; তেখেতৰ উদয়ে স্থানো অধিক পুণ্যময় হয়। বিষ্ণুপদ-উৎপন্ন সেই পৰম নিৰ্মল ধাৰাই সৰ্ব পাপ শোধন কৰে; সেয়ে ই সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰ হয়।
Verse 29
एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् । ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः
এনেকুৱা কৈলাস নামৰ শিৱপ্ৰিয় পৰ্বত দেখি দেৱগণ—বিষ্ণুসহ আৰু শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলৰ সৈতে—বিস্ময়ে ভৰি উঠিল।
Verse 30
तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् । कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः
তাৰ ওচৰত তেওঁলোকে আলকা নামৰ মনোৰম নগৰী দেখিলে—কুবেৰাৰ পৰম দিব্য ৰাজধানী—যি ৰুদ্ৰ (শিৱ)ৰ মিত্ৰ বুলি প্ৰসিদ্ধ।
Verse 31
वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः । सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम्
তাৰ ওচৰত তেওঁলোকে সৌগন্ধিক নামৰ সুগন্ধিত বনো দেখিলে—সকলো ধৰণৰ গছ-গছনীৰে পূৰ্ণ সেই শুভ, দিব্য অৰণ্য—য’ত সেই আশ্চৰ্য নাদ অবিৰত ধ্বনিত হৈ থাকিল।
Verse 32
तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने । नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके
সেই পবিত্ৰ স্থানৰ বাহিৰে দুটা দিব্য, অতিপাৱন নদী বৈ আছে—নন্দা আৰু চালকনন্দা—যাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ হয়।
Verse 33
पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः । विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः
দেৱস্ত্ৰীসকল নিজৰ নিজৰ লোকৰ পৰা ওলাই আহি তাত নিত্য পান কৰিছিল। তাত দেৱপুৰুষসকলৰ সৈতে জলে ডুবি ক্ৰীড়া কৰিছিল; ৰতিসুখৰ শ্ৰমে তেওঁলোকৰ দেহ কৃশ হৈছিল।
Verse 34
हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत् । गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम्
যক্ষেশ্বৰৰ নগৰী আৰু সেই সুগন্ধিত (সৌগন্ধিক) বন ত্যাগ কৰি দেৱসকল আগবাঢ়িল। আগবাঢ়োতে সোনকালেই ওচৰৰ পৰা শংকৰ (ভগৱান শিৱ)ৰ পবিত্ৰ বটবৃক্ষ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 35
पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् । शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम्
তাৰ ছাঁ এনেকুৱা বিস্তৃত আছিল যেন পৰ্বতৰ ছাঁ শয্যাৰ দৰে পাথৰি দিয়া হৈছে; তাৰ ডালপালা প্ৰায় মাটিলৈকে নামি আহিছিল। সেই বটবৃক্ষ শত যোজন উচ্চ, বাসাহীন আৰু সম্পূৰ্ণ তাপবর্জিত আছিল।
Verse 36
महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् । शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम्
এই দৰ্শন মহাপুণ্যৱানসকলৰ বাবে—অতি সুৰম্য আৰু পৰম পাৱনকাৰী। ই শম্ভুৰ যোগৰ দিব্য স্থান, মহোত্তম, যোগীসকলৰ সেৱ্য।
Verse 37
मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे । आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः
তাত, মুমুক্ষুসকলৰ শৰণ সেই মহাযোগময় বটবৃক্ষত, বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতাই যোগাসনত আসীন শিৱক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 38
विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा । उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः
তেওঁক বিধি (ব্ৰহ্মা) পুত্ৰ মহাসিদ্ধসকলে—যিসকল সদায় শিৱভক্তিত ৰত, পৰমানন্দে পূৰ্ণ, মনত শান্ত আৰু দেহত সম্পূৰ্ণ স্থিৰ—আনন্দসহ উপাসনা কৰি আছিল।
Verse 39
तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् । सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा
সেইদৰে গুহ্যক আৰু ৰাক্ষসসকলৰ অধিপতি কুবেৰাৰ সৈতে তেওঁৰ সখ্য আছিল, আৰু নিজৰ গণসকল আৰু জ্ঞাতিসকলৰ দ্বাৰা তেওঁ সদায় বিশেষ আদৰে সেৱিত হৈছিল।
Verse 40
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवदर्शनवर्णनं नाम चत्वारिंशोध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ‘ৰুদ্ৰসংহিতা’ৰ দ্বিতীয় বিভাগ ‘সতীখণ্ড’ত ‘শিৱদৰ্শন-বৰ্ণন’ নামৰ চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 41
मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् । कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम्
হে মুনি! আপুনি কুশাসনত যথাযথভাৱে উপবিষ্ট হৈ উপদেশ দিয়া সময়ত, সকলো সজ্জনে মনোযোগে শুনি থাকোঁতে, কোনোবাই আপোনাক উত্তম জ্ঞান সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন কৰে।
Verse 42
कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि । बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया
তেওঁ সোঁ উৰুৰ ওপৰত বাঁও ভৰি থৈ, আন ভৰিখন হাঁটুতে স্থিৰ কৰিলে। তেওঁৰ আগবাহুত অক্ষমালা শোভিত আছিল আৰু তেওঁ সৎ-তৰ্কমুদ্ৰাত সমাহিত হৈ অৱস্থিত থাকিল।
Verse 43
एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः । प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः
এনেদৰে দিৱ্য ৰূপত শিৱক দেখি বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত হৈ নত হ’ল। হাত জোৰ কৰি বিনীতভাৱে সকলোৱে প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 44
उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः
সত্পুৰুষৰ গতি আৰু আশ্ৰয় বিষ্ণু তাত আহিছে বুলি ৰুদ্ৰে উপলব্ধি কৰিলে। তেতিয়া প্ৰভু হৈয়ো তেওঁ উঠি মস্তক নত কৰি বিষ্ণুক অভিবন্দন কৰিলে।
Verse 45
वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः । ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः
তেতিয়া শিৱ—যাঁৰ চৰণ বিষ্ণু আদি সকলো দিৱ্য সত্তাই বন্দনা কৰিছিল—তেওঁও তেনেদৰে নত হ’ল, যেনেকৈ লোকৰ সদ্গতি কশ্যপক বিষ্ণুৱে প্ৰণাম কৰে।
Verse 46
सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम् । समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात्
দেৱ, সিদ্ধ, গণাধীশ আৰু মহর্ষিসকলৰ দ্বাৰা নমস্কৃত বিষ্ণুৱে, দেৱতাসকলৰ প্ৰতি আদৰেৰে বিনীত হৈ, তেওঁলোকক উদ্দেশি কথা ক’লে।
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Vīrabhadra and the Rudra-gaṇas destroying Dakṣa’s yajña, followed by devas and sages seeking Brahmā’s help and then approaching Viṣṇu for restoration.
The chapter treats an incomplete yajña as a sign of cosmic disequilibrium; restoration requires not merely restarting ritual form but re-aligning authority and auspiciousness with the proper divine order (ultimately grounded in Śiva-tattva).
Rudra’s forces (as instruments of disruption when dharma is violated), Brahmā’s role as deliberating overseer of cosmic administration, and Viṣṇu’s role as preserver-mediator who can facilitate restoration after crisis.