दधीच-शाप-हेतु-वर्णनम् / The Cause of Dadhīca’s Curse (Explaining Viṣṇu’s Role at Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विधेरमितधीमतः । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या विस्मितस्तं द्विजोत्तमः

সূত ক’লে—অসীম প্ৰজ্ঞাবান বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ সেই বাক্য শুনি, আনন্দিত আৰু বিস্মিত শ্ৰেষ্ঠ মুনি নাৰদে শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

नारद उवाच । शिवं विहाय दक्षस्य सुरैर्यज्ञं हरिर्गतः । हेतुना केन तद् ब्रूहि यत्रावज्ञाऽ भवत्ततः

নাৰদ ক’লে—শিৱক এৰি হৰি দেৱতাসকলৰ সৈতে দক্ষৰ যজ্ঞলৈ গ’ল। য’ত শিৱৰ অৱজ্ঞা হৈছিল, তাত তেওঁ কোন কাৰণে গ’ল—মোক কওক।

Verse 3

जानाति किं स शंभुं नो हरिः प्रलयविक्रमम् । रणं कथं च कृतवान् तद्गणैरबुधो यथा

যাৰ বিক্ৰম প্ৰলয়সম, সেই শম্ভুক হৰি কেনেকৈ জানিব পাৰে? তেন্তে তেওঁ শিৱগণৰ সৈতে অজ্ঞানীৰ দৰে কেনেকৈ ৰণ কৰিলে?

Verse 4

एष मे संशयो भूयांस्तं छिंधि करुणानिधे । चरितं ब्रूहि शंभोस्तु चित्तोत्साहकरं प्रभो

মোৰ ভিতৰত এই ডাঙৰ সংশয় উঠিছে; হে কৰুণানিধি, ইয়াক ছিন্ন কৰক। প্ৰভো, চিত্তক উৎসাহ আৰু বল দিয়া শম্ভুৰ পৱিত্ৰ চৰিত্ৰ কওক।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । द्विजवर्य शृणु प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । यत्पृच्छते कुर्वतश्च सर्वसंशयहारकम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ভক্তি-প্ৰীতিৰে শশিমৌলি ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা। তুমি যি সুধিছা আৰু তুমি যি কৰিছা—উভয়ৰ সকলো সংশয় ই দূৰ কৰিব।

Verse 6

दधीचस्य मुनेः शापाद्भ्रष्टज्ञानो हरिः पुरा । सामरो दक्षयज्ञं वै गतः क्षुवसहायकृत्

দধীচি মুনিৰ শাপৰ ফলত পূৰ্বকালে হৰি (বিষ্ণু) সম্যক্ বিবেক হেৰুৱালে। তেতিয়া তেওঁ দেৱতাসকলৰ সৈতে, ক্ষুৱক সহায় কৰি, দক্ষযজ্ঞলৈ গ’ল।

Verse 7

नारद उवाच । किमर्थं शप्तवान्विष्णुं दधीचो मुनिसत्तमः । कोपाकारः कृतस्तस्य हरिणा तत्सहायिना

নাৰদে ক’লে—মুনিশ্ৰেষ্ঠ দধীচিয়ে কিয় বিষ্ণুক শাপ দিলে? আৰু হৰিয়ে নিজৰ সহায়সহ তেওঁৰ প্ৰতি কিয় ক্ৰোধভাৱ ধাৰণ কৰিলে?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । समुत्पन्नो महातेजा राजा क्षुव इति स्मृतः । अभून्मित्रं दधीचस्य मुनीन्द्रस्य महाप्रभोः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—মহাতেজস্বী ‘ক্ষুৱ’ নামে এজন ৰজা উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁ মহাপ্ৰভু, মুনীন্দ্ৰ দধীচিৰ বন্ধু হ’ল।

Verse 9

चिरात्तपःप्रसंगाद्वै वादः क्षुवदधीचयोः । महानर्थकरः ख्यातस्त्रिलोकेष्वभवत्पुरा

বহু আগতে তপস্যাৰ দীঘলীয়া আসক্তিৰ ফলত ক্ষুৱ আৰু মুনি দধীচিৰ মাজত বিবাদ উঠিছিল। সেই কলহ মহা অনর্থৰ কাৰণ হৈ ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ হৈছিল।

Verse 10

तत्र त्रिवर्णतः श्रेष्ठो विप्र एव न संशयः । इति प्राह दधीचो हि शिवभक्तस्तु वेदवित्

সেই প্ৰসঙ্গত ত্ৰিবৰ্ণৰ মাজত বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)েই শ্ৰেষ্ঠ—ইয়াত সন্দেহ নাই। এইদৰে বেদবিদ্ আৰু শিৱভক্ত মহামুনি দধীচিয়ে ক’লে।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दधीचस्य महामुने । क्षुवः प्राहेति नृपतिः श्रीमदेन विमोहितः

মহামুনি দধীচিৰ বাক্য শুনি, ঐশ্বৰ্য আৰু গৰ্বে মোহিত ক্ষুৱ ৰজাই এইদৰে ক’লে।

Verse 12

क्षुव उवाच । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः । तस्मान्नृपो वरिष्ठो हि वर्णाश्रमपतिः प्रभुः

ক্ষুৱ ক’লে—ৰজাই অষ্ট লোকপালৰ শক্তি দেহত ধাৰণ কৰে। সেয়ে ৰজাই শ্ৰেষ্ঠ; তেওঁ বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ অধিপতি আৰু প্ৰভু।

Verse 13

सर्वदेवमयोराजा श्रुति प्राहेति तत्परा । महती देवता या सा सोहमेव ततो मुने

শ্ৰুতি কয়—ৰজা সৰ্বদেৱময় আৰু সেই পৰম তত্ত্বত তৎপৰ। আৰু সেই মহান দেৱতা—যিয়েই হওক—সেই ‘সোऽহম্’ (মই সেই শিৱ), হে মুনি।

Verse 14

तस्माद्विप्राद्वरो राजा च्यवनेय विचार्यताम् । नावमंतव्य एवातः पूज्योऽहं सर्वथा त्वया

সেয়ে, হে চ্যৱনৰ পুত্ৰ, ভালদৰে বিবেচনা কৰা—ৰাজাও ব্ৰাহ্মণতকৈ নীচ। সুতৰাং মোক অৱমাননা নকৰিবা; সকলোভাবে তুমি মোক পূজ্য বুলি মানি সন্মান কৰিবা।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुवस्य मुनिसत्तमः । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं तं चुकोपातीव भार्गवः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—ক্ষুৱৰ সেই মত শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠ ভাৰ্গৱ অতি ক্ৰুদ্ধ হ’ল; কিয়নো সেয়া শ্ৰুতি আৰু স্মৃতি উভয়ৰেই বিৰোধী আছিল।

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा गौरवाच्चात्मनो मुने । अताडयत्क्षुवं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टितः

তাৰ পিছত, হে মুনি, মহাতেজস্বী দধীচি ক্ৰুদ্ধ হ’ল; নিজৰ আত্মগৌৰৱৰ ভাৰতে বাওঁ মুষ্টিৰে ক্ষুৱৰ মূৰ্ধাত আঘাত কৰিলে।

Verse 17

वज्रेण तं च चिच्छेद दधीचं ताडितः क्षुवः । जगर्जातीव संक्रुद्धो ब्रह्मांडाधिपतिः कुधीः

বজ্ৰাঘাতে তাড়িত হৈ ক্ষুৱে দধীচিক চিৰি পেলালে। ক্ৰোধে বুদ্ধি আচ্ছন্ন সেই ব্ৰহ্মাণ্ডাধিপতি উগ্ৰভাৱে গর্জি উঠিল।

Verse 18

पपात भूमौ निहतो तेन वज्रेण भार्गवः । शुक्रं सस्मार क्षुवकृद्भार्गवस्य कुलंधरः

সেই বজ্ৰে নিহত হৈ ভাৰ্গৱ ভূমিত পৰি গ’ল। তেতিয়া ভাৰ্গৱকুল-বিনাশকাৰী কুলন্ধৰ—ক্ষুৱকৃত—শুক্ৰক স্মৰণ (আহ্বান) কৰিলে।

Verse 19

शुक्रोथ संधयामास ताडितं च क्षुवेन तु । योगी दधीचस्य तदा देहमागत्य सद्रुतम्

তাৰ পাছত শুক্ৰে ক্ষুভুৰ আঘাতপ্ৰাপ্তটোক তৎক্ষণাৎ সংধান কৰি পুনৰ স্থাপন কৰিলে; সেই সময়তেই যোগী দধীচি নিজৰ দেহসহ দ্ৰুতগতিতে তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 20

संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः । शिवभक्ताग्रणीर्भृत्यं जयविद्याप्रवर्तकः

দধীচৰ দেহ পূৰ্বৱৎ সংধাই ভাৰ্গৱে ক’লে—ই শিৱভক্তসকলৰ অগ্ৰগণ্য, নিষ্ঠাৱান ভৃত্য আৰু জয়বিদ্যাৰ প্ৰৱৰ্তক।

Verse 21

शुक्र उवाच । दधीच तात संपूज्य शिवं सर्वेश्वरं प्रभुम् । महामृत्युंजयं मंत्रं श्रौतमग्र्यं वदामि ते

শুক্ৰ ক’লে—তাত দধীচ! সৰ্বেশ্বৰ প্ৰভু শিৱক সম্যক পূজা কৰি এতিয়া মই তোমাক শ্ৰৌত মন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অগ্ৰ্য মহামৃত্যুঞ্জয় মন্ত্ৰ ক’ম।

Verse 22

त्र्यम्बकं यजामहे त्रैलोक्यं पितरं प्रभुम् । त्रिमंडलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

আমি ত্ৰ্যম্বকক যজনা কৰোঁ—ত্ৰিলোকৰ পিতা আৰু প্ৰভু; ত্ৰিমণ্ডলৰ পিতা আৰু ত্ৰিগুণৰ অধীশ্বৰ মহেশ্বৰক।

Verse 23

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः । त्रिदिवस्य त्रिबाहोश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः

তেওঁ ত্ৰিতত্ত্ব আৰু ত্ৰিবহ্নিৰ স্বৰূপ; সৰ্বত্ৰ ত্ৰিধা হৈ প্ৰকাশিত। তেওঁ ত্ৰিদিৱৰ অধিপতি, ত্ৰিবাহু; সৰ্বত্ৰ ত্ৰিৰূপে স্থিত।

Verse 24

त्रिदेवस्य महादेवस्सुगंधि पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणेषु कृतौ यथा

মহাদেৱ ত্ৰিদেৱৰ পৰম অধিপতি; তেওঁ সুগন্ধময় আৰু পুষ্টি-কল্যাণ বঢ়োৱা। তেওঁ সকলো ভূতত সৰ্বত্র ব্যাপ্ত আৰু ত্ৰিগুণতো অধিষ্ঠিত—যেনেকৈ প্ৰকাশিত সৃষ্টিত তেওঁ প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 25

इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च । पुष्पे सुगंधिवत्सूरस्सुगंधिममरेश्वरः

ইন্দ্ৰিয়সমূহত আৰু অন্যান্য সত্তাত—দেৱসকল আৰু গণসকলৰ মাজতো—তেওঁয়ে বিৰাজমান। যেনেকৈ ফুলত সুগন্ধ থাকে, তেনেকৈ অমৰসকলৰ ঈশ্বৰ তেজোময় প্ৰভু সকলোৰে অন্তৰত সূক্ষ্ম সাৰ-ৰূপ সুগন্ধ হৈ অৱস্থিত।

Verse 26

पुष्टिश्च प्रकृतेर्यस्मात्पुरुषाद्वै द्विजोत्तम । महदादिविशेषांतविकल्पश्चापि सुव्रत

হে দ্বিজোত্তম, পুৰুষৰ পৰাই প্ৰকৃতিৰ বিকাশ আৰু পুষ্টি প্ৰবাহিত হয়। সেয়ে মহৎৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিশেষ তত্ত্বসমূহলৈ যি ভেদ-পরম্পৰা, সেয়াও পৃথক ক্ৰমে উৎপন্ন হয়, হে সুব্ৰত।

Verse 27

विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने । इन्द्रियस्य च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्द्धनः

হে মহামুনি, বিষ্ণু, পিতামহ (ব্ৰহ্মা), মুনি, দেৱ আৰু তেওঁলোকৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ বাবেও তেওঁয়েই পুষ্টি আৰু বল বৃদ্ধি কৰোঁতা। সেয়ে তেওঁ সঁচাকৈ সকলোৰে কল্যাণবর্ধক।

Verse 28

तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसापि वा । स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च प्रजापते

হে প্ৰজাপতি, সেই দিৱ্য অমৃতস্বৰূপ ৰুদ্ৰক কৰ্মেৰে বা তপস্যাৰে, স্বাধ্যায়, যোগ আৰু ধ্যানৰ দ্বাৰা উপাসনা কৰি উপলব্ধি কৰিব লাগে।

Verse 29

सत्येनान्येन सूक्ष्माग्रान्मृत्युपाशाद्भवः स्वयम् । वंधमोक्षकरो यस्मादुर्वारुकमिव प्रभुः

সত্যে আৰু সূক্ষ্ম অন্তৰ্মুখী উপায়েৰে ভৱ (ভগৱান শিৱ) নিজে দেহীক মৃত্যুপাশৰ পৰা মুক্ত কৰে; কিয়নো সেই প্ৰভুৱেই বন্ধন আৰু মোক্ষ দাতা—যেনে পকা শসা লতাৰ পৰা সহজে বিচ্ছিন্ন হয়।

Verse 30

मृतसंजीवनीमन्त्रो मम सर्वोत्तमः स्मृतः । एवं जपपरः प्रीत्या नियमेन शिवं स्मरन्

‘মৃতসংজীৱনী’ মন্ত্ৰ মোৰ সৰ্বোত্তম মন্ত্ৰ বুলি স্মৃত। সেয়ে নিয়ম মানি প্ৰীতিভৰে জপত নিবিষ্ট হৈ সদায় শিৱক স্মৰণ কৰা উচিত।

Verse 31

जप्त्वा हुत्वाभिमंत्र्यैव जलं पिब दिवानिशम् । शिवस्य सन्निधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं क्वचित्

জপ আৰু হোম সম্পন্ন কৰি, মন্ত্ৰেৰে জল অভিমন্ত্ৰিত কৰি দিন-ৰাতি পান কৰা। শিৱৰ সন্নিধিত ধ্যান কৰিলে ক’তো মৃত্যুভয় নাথাকে।

Verse 32

कृत्वा न्यासादिकं सर्वं संपूज्य विधिवच्छिवम् । संविधायेदं निर्व्यग्रश्शंकरं भक्तवत्सलम्

ন્યાસ আদি সকলো পূৰ্বক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, বিধিমতে শিৱক সম্যক পূজা কৰা। তাৰ পিছত অব্যগ্ৰ মনৰে, ভক্তবৎসল শংকৰক কেন্দ্ৰ কৰি এই অনুষ্ঠান পালন কৰা।

Verse 33

ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि यथा ध्यात्वा जपन्मनुम् । सिद्ध मन्त्रो भवेद्धीमान् यावच्छंभुप्रभावतः

এতিয়া মই ইয়াৰ ধ্যান ঘোষণা কৰোঁ। এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্ৰ জপ কৰিলে, জ্ঞানী সাধকৰ মন্ত্ৰ সিদ্ধ হয়—এই সকলো শম্ভুৰ কৃপা-প্ৰভাৱত।

Verse 34

हस्तांभोजयुगस्थकुंभयुगलादुद्धृत्यतोयं शिरस्सिंचंतं करयोर्युगेन दधतं स्वांकेभकुंभौ करौ । अक्षस्रङ्मृगहस्तमंबुजगतं मूर्द्धस्थचन्द्रस्रवत्पीयूषार्द्रतनुं भजे सगिरिजं त्र्यक्षं च मृत्युंजयम्

মই গিৰিজাসহিত ত্ৰিনয়ন মৃত্যুঞ্জয় শিৱক ভজোঁ—যি দুটা পদ্মহস্তে দুটা কুম্ভ উঠাই নিজৰ শিৰত জল সিঞ্চন কৰি অভিষেক কৰে; আন দুটা হাতে অঙ্কত থকা কুম্ভ ধাৰণ কৰে; জপমালা, স্ৰক্ আৰু মৃগ ধৰি পদ্মাসনত আসীন, আৰু শিৰস্থিত চন্দ্ৰৰ পৰা ঝৰা অমৃতে যাৰ দেহ সিক্ত।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । उपदिश्येति शुक्रः स्वं दधीचिं मुनिसत्तमम् । स्वस्थानमगमत्तात संस्मरञ् शंकरं प्रभुम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে তাত! এইদৰে নিজৰ শিষ্য মুনিশ্ৰেষ্ঠ দধীচিক উপদেশ দি, শুক্ৰ শংকৰ প্ৰভুক স্মৰণ কৰি কৰি নিজৰ স্থানলৈ গ’ল।

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दधीचो हि महामुनिः । वनं जगाम तपसे महाप्रीत्या शिवं स्मरन्

তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি মহামুনি দধীচি, গভীৰ আনন্দে ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰি, তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল।

Verse 37

तत्र गत्वा विधानेन महामृत्युंजयाभिधम् । तं मनुं प्रजपन् प्रीत्या तपस्तेपे शिवं स्मरन्

তাত গৈ বিধিপূৰ্বক ‘মহামৃত্যুঞ্জয়’ নামে সেই মন্ত্ৰটি প্ৰেমেৰে জপ কৰি, শিৱক স্মৰণ কৰি তেওঁ তপস্যা কৰিলে।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयसतीखंडे क्षुवदधीचवादवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত ‘ক্ষুৱ আৰু দধীচিৰ সংবাদবৰ্ণনা’ নামৰ অষ্টত্ৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 39

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा तज्जपाद्भक्तवत्सलः । आविर्बभूव पुरतस्तस्य प्रीत्या महामुने

তেতিয়া শম্ভু, যাঁৰ অন্তৰ প্ৰসন্ন হ’ল আৰু যিনি ভক্তৱৎসল, সেই জপে দ্ৰৱিত হৈ—হে মহামুনি—প্ৰেমবশত তাৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষভাৱে আবিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 40

तं दृष्ट्वा स्वप्रभुं शंभुं स मुमोद मुनीश्वरः । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या तुष्टाव सुकृतांजलिः

নিজ প্ৰভু শম্ভুক দেখি মুনীশ্বৰ পৰম আনন্দিত হ’ল। বিধিপূৰ্বক ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰি আদৰে তেওঁক স্তৱ কৰিলে।

Verse 41

अथ प्रीत्या शिवस्तात प्रसन्नश्च्यावनिं मुने । वरं ब्रूहीति स प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

তাৰ পিছত প্ৰীতিবশত ভগৱান শিৱ প্ৰসন্ন হ’ল। হে মুনি, তেওঁ সম্পূৰ্ণ শান্তচিত্তে চ্যৱনক ক’লে—“বৰ কোৱা; যি ইচ্ছা সেয়া মাগা।”

Verse 42

तच्छुत्वा शंभुवचनं दधीचो भक्तसत्तमः । सांजलिर्नतकः प्राह शंकरं भक्तवत्सलम्

শম্ভুৰ বচন শুনি ভক্তশ্ৰেষ্ঠ দধীচিয়ে হাত জোৰি, মূৰ নত কৰি, ভক্তৱৎসল শংকৰক ক’লে।

Verse 43

दधीच उवाच । देवदेव महादेव मह्यं देहि वरत्रयम् । वज्रास्थित्वादवध्यत्वमदीनत्वं हि सर्वतः

দধীচে ক’লে— “দেৱদেৱ মহাদেৱ! মোক তিনিটা বৰ দিয়া— মোৰ অস্থি বজ্ৰসম দঢ় হওক, মই অবধ্য হওঁ, আৰু সৰ্বতোভাবে দীনতা বা অসহায়তা যেন মোক নাছোঁয়।”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । तदुक्तवचनं श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । वरत्रयं ददौ तस्मै दधीचाय तथास्त्विति

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ শিৱ প্ৰসন্ন হ’ল আৰু ঋষি দধীচিক তিনিটা বৰ দান কৰি ক’লে—“তথাস্তु।”

Verse 45

वरत्रयं शिवात्प्राप्य सानंदश्च महामुनिः । क्षुवस्थानं जगामाशु वेदमार्गे प्रतिष्ठितः

শিৱৰ পৰা তিনিটা পবিত্ৰ বৰ পাই মহামুনি দধীচি আনন্দে ভৰপূৰ হ’ল; বেদমাৰ্গত দৃঢ় হৈ তেওঁ শীঘ্ৰে ক্ষুৱৰ স্থানলৈ গ’ল।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । प्राप्यावध्यत्वमुग्रात्स वज्रास्थित्वमदीनताम् । अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्द्धनि

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই উগ্ৰ (শিৱ)ৰ পৰা অবধ্যতা, বজ্ৰসম দৃঢ় দেহ আৰু অচল নিৰ্ভয়তা লাভ কৰি, সি ৰজাধিৰাজৰ মূৰত পাদতলাৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 47

क्षुवो दधीचं वज्रेण जघानोरस्यथो नृपः । क्रोधं कृत्वा विशेषेण विष्णुगौरवगर्वितः

হে নৃপ! তেতিয়া ক্ষুৱ—বিষ্ণুৰ গৌৰৱত গৰ্বিত হৈ—বিশেষ ক্ৰোধ কৰি, বজ্ৰেৰে দধীচিৰ বক্ষত আঘাত কৰিলে।

Verse 48

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः । प्रभावात्परमेशस्य धातृपुत्रो विसिस्मिये

মহাত্মা দধীচিৰ পৰা উৎপন্ন সেই বজ্ৰ ধ্বংস ঘটাব নোৱাৰিলে—ই আছিল পৰমেশ্বৰ শিৱৰ প্ৰভাৱ। সেয়া দেখি ধাতৃপুত্ৰ বিস্মিত হ’ল।

Verse 49

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च वज्रस्य चात्यंतपरप्रभावम् । क्षुवो दधीचस्य मुनीश्वरस्य विसिस्मिये चेतसि धातृपुत्रः

মুনীশ্বৰ দধীচিৰ অবধ্যতা আৰু অদীন অচঞ্চলতা, লগতে বজ্ৰৰ অত্যন্ত প্ৰবল পৰাক্ৰম দেখি ধাতৃপুত্ৰ মনতে মনতে বিস্মিত হ’ল।

Verse 50

आराधयामास हरिं मुकुन्दमिन्द्रानुजं काननमाशु गत्वा । प्रपन्नपालश्च पराजितो हि दधीचमृत्युंजयसेवकेन

সেয়া শীঘ্ৰে বনলৈ গৈ, ইন্দ্ৰৰ অনুজ হৰি মুকুন্দক আৰাধনা কৰিলে। তথাপি ‘শৰণাগত-পালক’ বুলিও খ্যাতজন দধীচি—মৃত্যুঞ্জয়-সেৱক—ৰ হাতত পৰাজিত হ’ল।

Verse 51

पूजया तस्य सन्तुष्टो भगवान् मधुसूदनः । प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

তাৰ পূজাত সন্তুষ্ট হৈ ভগৱান মধুসূদন—গৰুড়ধ্বজ—তাক নিজৰ দিব্য দৰ্শন দান কৰিলে।

Verse 52

दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम्

দিব্য দৰ্শনে ভগৱান জনাৰ্দনক দেখি তেওঁ গৰুড়ধ্বজ প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিলে আৰু প্ৰিয় তথা যথোচিত বাক্যৰে সেই দেৱৰ স্তৱ কৰিলে।

Verse 53

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुतं देवमजेयमीशम् । विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

এইদৰে ইন্দ্ৰ আদি দেবাধিপতিসকলে স্তৱ কৰা অজেয় ঈশ্বৰ-দেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তেওঁ ভক্তিভাৱে চাই মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে আৰু জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ৰ আগত নিজৰ নিবেদন জনালে।

Verse 54

राजोवाच । भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद्दधीच इति विश्रुतः । धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

ৰাজাই ক’লে—হে ভগৱন! দধীচ নামে এজন প্ৰসিদ্ধ ব্ৰাহ্মণ আছিল। তেওঁ ধৰ্মজ্ঞ, বিনীতচিত্ত, আৰু পূৰ্বকালত মোৰ বন্ধু আছিল।

Verse 55

अवध्यस्सर्वदा सर्वैश्शंकरस्य प्रभावतः । तमाराध्य महादेवं मृत्युंजयमनामयम्

শংকৰৰ প্ৰভাৱত মানুহ সদায় সকলোৰে বাবে অবধ্য হয়। সেয়ে সেই মহাদেৱ—মৃত্যুঞ্জয়, নিৰাময়—তাঁৰ আৰাধনা কৰা।

Verse 56

सावज्ञं वामपादेन मम मूर्ध्नि सदस्यपि । ताडयामास वेगेन स दधीचो महातपाः

সভাত বহি থাকিলেও, মহাতপস্বী দধীচে অৱজ্ঞাৰে বাওঁ ভৰিৰে মোৰ মূৰত বেগেৰে আঘাত কৰিলে।

Verse 57

उवाच तं च गर्वेण न बिभेमीति सर्वतः । मृत्युंजयाप्त सुवरो गर्वितो ह्यतुलं हरिः

সেই গৰ্বেৰে তাক ক’লে—“মই কোনো দিশৰ পৰা ভয় নকৰোঁ।” মৃত্যুঞ্জয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ বৰ পাই সেই অতুল হৰি অতিশয় গৰ্বিত হ’ল।

Verse 58

ब्रह्मोवाच । अथ ज्ञात्वा दधीचस्य ह्यवध्यत्वं महात्मनः । सस्मारास्य महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত মহাত্মা দধীচি অবধ্য বুলি জানি, হৰিয়ে মহেশ্বৰ (শিৱ)ৰ অতুল প্ৰভাৱ আৰু মহিমা স্মৰণ কৰিলে।

Verse 59

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह क्षुवं विधिसुतं द्रुतम् । विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमण्वपि कुत्रचित्

এইদৰে স্মৰণ কৰি হৰিয়ে বিধিপুত্ৰ ক্ষুৱক তৎক্ষণাৎ ক’লে— “ৰাজেন্দ্ৰ, বিপ্ৰসকলৰ ক’তো অণুমাত্ৰ ভয় নাই।”

Verse 60

विशेषाद्रुद्रभक्तानां भयं नास्ति च भूपते । दुःखं करोति विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

হে ভূপতে, বিশেষকৈ ৰুদ্ৰভক্তসকলৰ কোনো ভয় নাই। কিন্তু মোৰ শ্বশুৰৰ ওপৰত শাপ ঘটাবলৈ এই বিপ্ৰক দুঃখ দিয়া হৈছে।

Verse 61

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरेश्वरात् । विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁৰ শাপৰ ফলত দক্ষযজ্ঞত সুৰেশ্বৰাৰ হাতেদি মোৰ বিনাশ হ’ব; আৰু পুনৰ মোৰ পুনৰুত্থানও নিশ্চয় হ’ব।

Verse 62

तस्मात्समेत्य राजेन्द्र सर्वयज्ञो न भूयते । करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

সেয়েহে ৰাজেন্দ্ৰ, সকলো সামগ্ৰী একত্ৰ কৰিলেও সম্পূৰ্ণ যজ্ঞ সিদ্ধ নহ’ব। সেয়ে ৰাজেন্দ্ৰ, দধীচৰ ওপৰত তোমাৰ বিজয়ৰ বাবে মই যত্ন কৰিম।

Verse 63

श्रुत्वा वाक्यं क्षुवः प्राह तथास्त्विति हरेर्नृपः । तस्थौ तत्रैव तत्प्रीत्या तत्कामोत्सुकमानसः

সেই বাক্য শুনি হৰিভক্ত ৰজা ক্ষুৱে ক’লে—“তথাস্তु।” অন্তৰে প্ৰীত হৈ তেওঁ তাতেই থাকিল; তেওঁৰ মন সেই উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে উৎসুক আছিল।