दक्षस्य विष्णुं प्रति शरणागतिḥ — Dakṣa’s Appeal to Viṣṇu and the Teaching on Disrespect to Śiva

Verse 1

दक्ष उवाच । देवदेव हरे विष्णो दीनबंधो कृपानिधे । मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च

দক্ষ ক’লে—হে দেৱদেৱ! হে হৰি, হে বিষ্ণু! হে দীনবন্ধু, কৃপানিধি! মোৰ আৰু এই ধৰ্মনিষ্ঠ ভক্তৰো ৰক্ষা আপুনি কৰিব লাগিব।

Verse 2

रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः । कृपा विधेया यज्ञस्य भंगो भवतु न प्रभो

এই মখৰ ৰক্ষক আপুনি একাই; মখকর্মও আপুনি, মখৰ অন্তঃস্বরূপও আপুনি। হে প্ৰভু, কৃপা কৰক—এই যজ্ঞ ভঙ্গ নহওক।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् । पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে আদৰেৰে বহু প্ৰকাৰ নিবেদন কৰি, ভয়ত ব্যাকুল মন লৈ দক্ষ তেওঁৰ পদযুগলত পৰি গ’ল।

Verse 4

उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् । श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम्

তাৰ পাছত ভগৱান বিষ্ণুৱে খিন্ন আৰু বিচলিত মনৰ দক্ষক উঠাই দিলে। তাৰ কুমতি-উৎপন্ন বাক্য শুনি বিষ্ণুৱে শিৱক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 5

स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् । अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सबोधयन्हरिः

শিৱ—মহেশান, নিজৰ প্ৰভু আৰু পৰমেশ্বৰ—ক স্মৰণ কৰি, শিৱতত্ত্বজ্ঞ হৰি (বিষ্ণু) দক্ষক বোধ কৰাই বুদ্ধি জাগ্ৰত কৰি ক’লে।

Verse 6

हरिरुवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः । सर्वथा ते हितकरं महामंत्रसुखप्रदम्

হৰি ক’লে—হে দক্ষ, শুনা; মই তত্ত্বতঃ ক’ম, মোৰ বাক্য শুনা। ই সৰ্বথা তোমাৰ মঙ্গলকাৰী আৰু মহামন্ত্ৰজনিত সুখ প্ৰদানকাৰী।

Verse 7

अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता । सकलाधीश्वरस्यैव शंकरस्य परात्मनः

হে দক্ষ, তত্ত্ব নাজানি তুমি নিশ্চয়েই অবজ্ঞা কৰিছা—সকলৰ অধীশ্বৰ, পৰাত্মা শংকৰক।

Verse 8

ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा । विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदेपदे

ঈশ্বৰক অৱজ্ঞা কৰিলে সকলো কাৰ্য সকলোভাৱে বিফল হয়; কেৱল ফলহীন নহয়, পদে পদে বিপত্তিও আহে।

Verse 9

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणि तत्र भविष्यंति दारिद्र्यं मरणं भयम्

য’ত অপূজ্যক পূজা কৰা হয় আৰু পূজনীয়ক পূজা কৰা নহয়, ত’ত নিশ্চিত তিনিটা ফল হয়—দাৰিদ্ৰ্য, মৃত্যু আৰু ভয়।

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम्

সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে বৃষধ্বজ মহেশ্বৰক যথোচিত মান দিব লাগে; কিয়নো মহেশ্বৰক অপমান কৰিলে মহাভয় (বিপদ) নিশ্চয় আহে।

Verse 11

अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे । भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्य्यते

আজিও আমি সকলোৱে স্বতন্ত্ৰ প্ৰভুত্ব দাবী কৰিব নোৱাৰোঁ। তোমাৰ কুপথ আচৰণৰ বাবেই মই এই সত্য স্পষ্টকৈ ক’বলৈ বাধ্য হৈছোঁ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—বিষ্ণুৰ সেই বাক্য শুনি দক্ষ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল। তাৰ মুখ বিবৰ্ণ হ’ল আৰু ভূমিত থিয় হৈ সি নীৰৱে থাকিল।

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः । अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः

এই সময়তে গণনায়ক বীৰভদ্ৰ, সৈন্যসহ, ৰুদ্ৰৰ আজ্ঞাৰে প্ৰেৰিত হৈ যজ্ঞস্থললৈ আগবাঢ়িল।

Verse 14

पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे

কিছুমান পিঠিৰ ফালৰ পৰা আহি উপস্থিত হ’ল, কিছুমান আকাশপথে আহিল; আন কিছুমানে সকলো দিশা আৰু উপদিশা ঢাকি চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰিলে।

Verse 15

शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः । असंख्याः सिंहनादान्वै कुर्वंतो वीरसत्तमाः

শৰ্বৰ আজ্ঞাৰে সেই শূৰ গণসকল নিৰ্ভয়, ৰুদ্ৰবিক্ৰমে দীপ্ত; অসংখ্য হৈ শ্ৰেষ্ঠ বীৰৰ দৰে সিংহনাদ কৰি আগবাঢ়িল।

Verse 16

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः

সেই মহা নাদে ত্ৰিভুবন প্ৰতিধ্বনিত হ’ল। ৰজসে আকাশ আচ্ছন্ন হ’ল, আৰু তমসে দিশসমূহ আবৃত হ’ল।

Verse 17

सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला । सशैलकानना तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः

তেতিয়া সপ্তদ্বীপসহ পৃথিৱী ভয়ত অতিশয় কঁপি উঠিল। পৰ্বত-অৰণ্যসহ তাতে সকলো সাগৰ উথলি মন্থিত হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 18

एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् । दृष्ट्वा च विस्मितास्सर्वे बभूवुरमरादयः

লোকক্ষয়কাৰী সেই মহান সেনাবাহিনী দেখি দেৱতাসকল আদি সকলোৱে বিস্মিত হৈ পৰিল।

Verse 19

सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः । दंडवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत

সেনাৰ আয়োজন দেখি দক্ষ ব্যাকুল হৈ উঠিল; তাৰ মুখ ৰক্তে কলুষিত আৰু অস্থিৰ হৈছিল। পত্নীসহ দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি সি ভগৱান বিষ্ণুক বিনীতভাৱে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 20

दक्ष उवाच । भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो

দক্ষ ক’লে—হে বিষ্ণু! আপোনাৰ বলেৰে মই এই মহান যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলোঁ। হে মহাপ্ৰভু, এই সৎকৰ্ম সিদ্ধিৰ বাবে আপুনিই প্ৰমাণ আৰু আশ্ৰয়।

Verse 21

विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो

হে বিষ্ণু! আপুনি সকলো কৰ্মৰ সাক্ষী আৰু যজ্ঞসমূহৰ প্ৰতিপালক। বেদগৰ্ভ ধৰ্মৰ ধাৰক আপুনি; হে মহাপ্ৰভু, ব্ৰহ্মাৰো আপুনি আশ্ৰয়।

Verse 22

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो । त्वदन्यः यस्समर्थोस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः

সেয়ে হে প্ৰভু, মোৰ এই যজ্ঞৰ ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰক। আপোনাৰ বাহিৰে কোন সমৰ্থ? কিয়নো আপুনিই সৰ্বৰ অধিপতি।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा । अवोचद्बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে— দক্ষৰ বাক্য শুনি বিষ্ণু তেতিয়া আৰু অধিক দীন হ’ল, আৰু শিৱতত্ত্বৰ পৰা পৰাঙ্মুখ দক্ষক বোধ কৰাবলৈ কথা ক’লে।

Verse 24

विष्णुरुवाच । मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै । ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम्

বিষ্ণুৱে ক’লে— হে দক্ষ! তোমাৰ যজ্ঞৰ ৰক্ষা মই নিশ্চয় কৰিবই লাগিব; কিয়নো মোৰ প্ৰসিদ্ধ সত্য প্ৰতিজ্ঞা এই— ধৰ্মৰ পৰিপালন।

Verse 25

तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः । शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाऽधुना

তোমাৰ কোৱা কথাই নিশ্চয় সত্য—তেন্তে তাৰ উলংঘন কিয়? হে দক্ষ, শুনা; মই কওঁ—এতিয়াই এই নিষ্ঠুৰ বুদ্ধি ত্যাগ কৰা।

Verse 26

नैमिषे निमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् । तत्किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना

নৈমিষৰ পবিত্ৰ নিমিষ-ক্ষেত্ৰত যি আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল, হে দক্ষ, সেয়া কিয় সোঁৱৰণ কৰা নহয়? কুমতিয়ে কি সেয়া বিস্মৃত কৰাইছে?

Verse 27

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न यस्याभिमतं दक्ष यस्त्वां रक्षति दुर्मतिः

ৰুদ্ৰৰ ক্ৰোধ জাগিলে, ইয়াত তোমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ কোন সমৰ্থ? হে দক্ষ, যি তেওঁৰ অভিমতৰ বিপৰীতে চলিছা, তোমাক কোন দুঃবুদ্ধি ৰক্ষকে বচাব?

Verse 28

किं कर्म किमकर्मेति तत्र पश्यसि दुर्मते । समर्थं केवलं कर्म न भविष्यति सर्वदा

হে দুৰ্মতি! ‘কৰ্ম কি, অকৰ্ম কি’—এইদৰে তুমি তাত ভুল দৃষ্টিৰে চোৱা। কেৱল কৰ্মমাত্ৰেই সদায় (পৰম মঙ্গল দিবলৈ) সক্ষম নহয়।

Verse 29

स्वकर्मविद्धि तद्येन समर्थत्वेन जायते । न त्वन्यः कर्मणो दाता शं भवेदीश्वरं विना

নিজৰ স্বকৰ্ম জান—তাৰ দ্বাৰাই সক্ষমতা আৰু যোগ্যতা জন্মে। কিন্তু কৰ্মফল দাতা শম্ভু ঈশ্বৰ ব্যতীত আন কোনো নহয়।

Verse 30

ईश्वरस्य च यो भक्त्या शांतस्तद्गतमानसः । कर्मणो हि फलं तस्य प्रयच्छति तदा शिवः

যি ঈশ্বৰভক্তিৰে শান্ত হয় আৰু যাৰ মন তাতেই স্থিত—তাৰ কৰ্মৰ সত্য ফল তেতিয়া শিৱেই প্ৰদান কৰে।

Verse 31

केवलं ज्ञानमाश्रित्य निरीश्वरपरा नराः । निरयं ते च गच्छंति कल्पकोटिशतानि च

কেৱল (শুষ্ক) জ্ঞানক আশ্ৰয় কৰি, ‘ঈশ্বৰ নাই’ মতত আসক্ত সেই লোকসকল নিশ্চয় নৰকলৈ যায় আৰু কোটি কোটি কল্পকাল তাতে থাকে।

Verse 32

पुनः कर्ममयैः पाशैर्वद्धा जन्मनि जन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्मरूपिणः

কৰ্মময় পাশত বন্দী হৈ তেওঁলোকে জন্মে জন্মে পুনৰ পুনৰ আবদ্ধ হয়। যিসকল কেৱল কৰ্মৰূপ (কৰ্তৃত্ব-অহংকাৰত) থাকে, তেওঁলোক নৰকলোকত দহি যায়।

Verse 33

अयं रुद्रगणाधीशो वीरभद्रोऽरि मर्दनः । रुद्रकोपाग्निसंभूतः समायातोध्वरांगणे

এইজন ৰুদ্ৰগণৰ অধীশ্বৰ, শত্রুমৰ্দন বীৰভদ্ৰ। ৰুদ্ৰৰ ক্ৰোধাগ্নিৰ পৰা উৎপন্ন হৈ এতিয়া সি যজ্ঞাঙ্গণত উপস্থিত হৈছে।

Verse 34

अयमस्मद्विनाशार्थमागतोस्ति न संशयः । अशक्यमस्य नास्त्येव किमप्यस्तु तु वस्तुतः

কোনো সন্দেহ নাই—সেই আমাৰ বিনাশ ঘটাবলৈহে আহিছে। তাৰ বাবে অসম্ভৱ একো নাই; বাস্তৱতে সি সাধন কৰিব নোৱাৰা একো নাই।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने विष्णुवाक्यवर्णनं नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত, সতী-উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘বিষ্ণুবাক্যবৰ্ণন’ নামৰ পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 36

श्रीमहादेवशपथं समुल्लंघ्य भ्रमान्मया । यतः स्थितं ततः प्राप्यं मया दुःखं त्वया सह

ভ্ৰমবশত মই শ্ৰীমহাদেৱৰ নামত কৰা পবিত্ৰ শপথ উলংঘন কৰিলোঁ। তুমি যি অৱস্থাত স্থিত আছিলা, সেই অৱস্থালৈ পাই মইও তোমাৰ সৈতে দুখত পতিত হ’লোঁ।

Verse 37

शक्तिर्मम तु नास्त्येव दक्षाद्यैतन्निवारणे । शपथोल्लंघनादेव शिवद्रोही यतोस्म्यहम्

দক্ষ আদি সকলৰ এই কাৰ্য নিবাৰণ কৰিবলৈ মোৰ একেবাৰে শক্তি নাই; শপথ উলংঘনৰ ফলত মই শিৱদ্ৰোহী হৈ পৰিছোঁ।

Verse 38

कालत्रयेपि न यतो महेशद्रोहिणां सुखम् । ततोऽवश्यं मया प्राप्तं दुःखमद्य त्वया सह

ত্ৰিকালতো মহেশদ্ৰোহীৰ সুখ নাই; সেয়ে আজি তোমাৰ সৈতে মোৰ অনিবার্যভাৱে দুখ প্ৰাপ্ত হৈছে।

Verse 39

सुदर्शनाभिधं चक्रमेतस्मिन्न लगिष्यति । शैवचक्रमिदं यस्मादशैवलयकारणम्

‘সুদৰ্শন’ নামৰ চক্ৰও ইয়াত ফলপ্ৰসূ নহ’ব; কিয়নো ই শৈৱচক্ৰ—স্বভাৱতে অশৈৱ (শিৱবিৰোধী)ৰ লয়কাৰণ।

Verse 40

विनापि वीरभद्रेण नामैतच्चक्रमैश्वरम् । हत्वा गमिष्यत्यधुना सत्वरं हरसन्निधौ

“বীৰভদ্ৰ নাথাকিলেও এই ঐশ্বৰ্যময় দিব্য চক্ৰ এতিয়া অপৰাধীক বধ কৰি শীঘ্ৰে হৰৰ সান্নিধ্যলৈ যাব।”

Verse 41

शैवं शपथमुल्लंघ्य स्थितं मां चक्रमीदृशम् । असंहत्यैव सहसा कृपयैव स्थिरं परम्

শৈৱ শপথ উলংঘন কৰি মই এই চক্ৰৰ দৰে অস্থিৰ অৱস্থাত পৰিলোঁ; তথাপি নাভাঙি, সহসা কেৱল কৃপাৰ বলতেই মই পৰম অৱস্থাত পুনৰ স্থিৰ হ’লোঁ।

Verse 42

अतः परमिदं चक्रमपि न स्थास्यति ध्रुवम् । गमिष्यत्यधुना शीघ्रं ज्वालामालासमाकुलम्

সেয়ে এই চক্ৰও এতিয়া ধ্ৰুৱ আৰু স্থিৰ নাথাকিব। এতিয়া ই জ্বালামালাৰে আৱৃত হৈ ব্যাকুল হৈ শীঘ্ৰ আগবাঢ়িব।

Verse 43

वीरभद्रः पूजितोपि शीघ्रमस्माभिरादरात् । महाक्रोधसमाक्रांतो नास्मान्संरक्षयिष्यति

আমি আদৰেৰে শীঘ্ৰে বীৰভদ্ৰৰ পূজাও কৰিলেও, মহাক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’লে তেওঁ আমাক ৰক্ষা নকৰিব।

Verse 44

अकांडप्रलयोऽस्माकमागतोद्य हि हा हहा । हा हा बत तवेदानीं नाशोस्माकमुपस्थितः

হায় হায়! আজি আমাৰ ওপৰত অকাণ্ড প্ৰলয় আহি পৰিল। হায়—এতিয়া তোমাৰ বিনাশ আৰু আমাৰো নাশ একেবাৰে ওচৰত উপস্থিত।

Verse 45

शरण्योऽस्माकमधुना नास्त्येव हि जगत्त्रये । शंकरद्रोहिणो लोके कश्शरण्यो भविष्यति

এতিয়া আমাৰ বাবে ত্ৰিলোকত সঁচাকৈয়ে কোনো আশ্ৰয় নাই। এই জগতত যিসকলে শংকৰ-দ্ৰোহী, তেওঁলোকৰ ৰক্ষক আৰু আশ্ৰয় কোন হ’ব?

Verse 46

तनुनाशेपि संप्राप्यास्तैश्चापि यमयातनाः । तानैव शक्यते सोढुं बहुदुःखप्रदायिनीः

দেহ নাশ হ’লেও তেওঁলোকে যমৰ যাতনা ভোগ কৰে। বহু দুখদায়ক সেই পীড়াবোৰ সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকেই (পাপীয়ে) কেৱল সহিব পাৰে।

Verse 47

शिवद्रोहिणमालोक्य दष्टदंतो यमः स्वयम् । तप्ततैलकटाहेषु पातयत्येव नान्यथा

শিৱদ্ৰোহীক দেখি যম নিজে দাঁত কিড়মিড় কৰি ক্ৰোধে তাক ফুটন্ত তেলৰ কড়াইত নিক্ষেপ কৰে; অন্যথা নহয়।

Verse 48

गन्तुमेवाहमुद्युक्तं सर्वथा शपथोत्तरम् । तथापि न गतश्शीघ्रं दुष्टसंसर्गपापतः

মই সকলোধৰণে শপথ কৰি যোৱাৰ বাবে উদ্যত আছিলোঁ; তথাপি দুষ্টসঙ্গৰ পৰা জন্মা পাপৰ কাৰণে মই সোনকালে যাব নোৱাৰিলোঁ।

Verse 49

यदद्य क्रियतेस्माभिः पलायनमितस्तदा । शार्वो ना कर्षकश्शस्त्रैरस्मानाकर्षयिष्यति

যদি আজি আমি ইয়াৰ পৰা পলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰোঁ, তেন্তে শাৰ্ব (ভগৱান শিৱ) নিশ্চয়েই খেতিয়কে নিজৰ সঁজুলিৰে টানি অনাৰ দৰে আমাক পুনৰ টানি আনিব।

Verse 50

स्वर्गे वा भुवि पाताले यत्र कुत्रापि वा यतः । श्रीवीरभद्रशस्त्राणां गमनं न हि दुर्ल भम्

স্বৰ্গত হওক, পৃথিৱীত হওক বা পাতালত—য’তেই কোনোবাই থাকক—শ্ৰী বীৰভদ্ৰৰ অস্ত্ৰসমূহৰ পৌঁছি আঘাত কৰা সঁচাকৈয়ে কঠিন নহয়।

Verse 51

यावतश्च गणास्संति श्रीरुद्रस्य त्रिशूलिनः । तावतामपि सर्वेषां शक्तिरेतादृशी धुवम्

ত্ৰিশূলধাৰী শ্ৰীৰুদ্ৰৰ যিমান গণ আছে, সেই সকলোৰে ভিতৰতে এই একেই শক্তি নিশ্চয়ভাৱে স্থিত।

Verse 52

श्रीकालभैरवः काश्यां नखाग्रेणैव लीलया । पुरा शिरश्च चिच्छेद पंचमं ब्रह्मणो ध्रुवम्

কাশীত শ্ৰীকালভৈৰৱে কেৱল নখাগ্ৰেৰে, দিৱ্য লীলাৰূপে, প্ৰাচীন কালে ব্ৰহ্মাৰ দৃঢ় পঞ্চম মস্তক ছিন্ন কৰিছিল।

Verse 53

एतदुक्त्वा स्थितो विष्णुरतित्रस्तमुखाम्बुजः । वीरभद्रोपि संप्राप तदैवाऽध्वरमंडपम्

এই কথা কৈ বিষ্ণু অতিভয়ে বিহ্বল পদ্মমুখে তাতেই স্থিৰ হৈ ৰ’ল। সেই মুহূৰ্ততে বীৰভদ্ৰও যজ্ঞমণ্ডপত উপস্থিত হ’ল।

Verse 54

एवं ब्रुवति गोविन्द आगतं सैन्यसागरम् । वीरभद्रेण सहितं ददृशुश्च सुरादया

গোবিন্দে এইদৰে কওঁতেই দেৱতাসকল আদি সকলোৱে বীৰভদ্ৰসহ সমুদ্ৰসম বিশাল সৈন্যদল আহি থকা দেখিলে।