व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation
অধ্যায় ৩২ত দক্ষযজ্ঞৰ সংঘৰ্ষৰ পাছৰ ঘটনা বৰ্ণিত। নাৰদে ব্ৰহ্মাক ‘ব্যোমবাণী’ (দিব্য ঘোষণা)ৰ ফল, দক্ষ আদি লোকে কি কৰিলে আৰু পৰাজিত শিৱগণ ক’লৈ গ’ল—সেই কথা সোধে। ব্ৰহ্মাই কয়, আকাশীয় ধ্বনি শুনি দেবতা আৰু যজ্ঞসভাৰ লোকসকল স্তব্ধ হৈ নীৰৱ থাকে আৰু বিভ্ৰান্ত হয়। ভৃগুৰ মন্ত্ৰশক্তিৰ বাবে আঁতৰি যোৱা বীৰ গণসকল পুনৰ একত্ৰিত হয়; অৱশিষ্ট গণসকল আশ্ৰয়ৰ বাবে শিৱৰ শৰণলৈ যায়। তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি সকলো বিৱৰণ জনায়—দক্ষৰ দৰ্প, সতীৰ অপমান, শিৱৰ যজ্ঞভাগ অস্বীকাৰ, কঠোৰ বাক্য আৰু দেবতাসকলৰ অবজ্ঞা। শিৱক যজ্ঞৰ পৰা বঞ্চিত দেখি সতীৰ ক্ৰোধ, পিতৃনিন্দা আৰু স্বদেহদাহ—ই শকতিৰ এক নিৰ্ণায়ক ঘটনা হিচাপে অহংকাৰী কৰ্মকাণ্ডৰ শূন্যতা প্ৰকাশ কৰে। অধ্যায়টোৱে শিৱশৰণাগতি, দেৱনিন্দাৰ গম্ভীৰতা আৰু অধৰ্মযজ্ঞৰ কৰ্ম-জগতব্যাপী পৰিণামৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद
নাৰদে ক’লে—আকাশবাণী শুনি সেই সময়ত অবিবেকী দক্ষে কি কৰিলে? আনসকলে কি কৰিলে? তাৰ পিছত কি ঘটিল, কওক।
Verse 2
पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते
ভৃগুৰ মন্ত্ৰবলে শিৱগণ নিশ্চয় পৰাজিত হ’ল। তেতিয়া তেওঁলোকে কি কৰিলে আৰু ক’লৈ গ’ল? হে মহামতে, সত্য বৃত্তান্ত কওক।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: আকাশৰ পৰা উঠা সেই বাণী শুনি দেৱতাসকল আদি সকলো বিস্মিত হ’ল। মোহিত হৈ তেওঁলোকে তাতেই থিয় হৈ ৰ’ল; একো কথাও ক’ব নোৱাৰিলে।
Verse 4
पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः
ভৃগুৰ মন্ত্ৰবলে দমিত হৈ যিসকল বীৰ পলাইছিল, সেই অৱশিষ্ট শিৱগণ শিৱৰ শৰণলৈ গ’ল।
Verse 5
सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते
তেওঁলোকে আদৰেৰে প্ৰণাম কৰি অমিত তেজস্বী ৰুদ্ৰক সকলো কথা নিবেদন কৰিলে আৰু যিদৰে ঘটিছিল তিদৰে সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত ক’লে।
Verse 6
गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्
গণসকলে ক’লে: হে দেৱাদিদেৱ মহাদেৱ, শৰণাগত আমাক ৰক্ষা কৰক। হে নাথ, সতীৰ কাহিনী বিস্তাৰিতভাৱে আৰু মনোযোগেৰে শুনক।
Verse 7
गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा
অহংকাৰী আৰু দুৰাত্মা দক্ষই মহেশ্বৰক বিদ্বেষ কৰি সতীৰ অপমান কৰিলে; আৰু দেৱতাসকলেও তেওঁক অনাদৰ কৰিলে।
Verse 8
तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः
সেই দুষ্ট আৰু অত্যন্ত অহংকাৰী দক্ষই আপোনাক যজ্ঞৰ ভাগ নিদিলে, কিন্তু আন দেৱতাসকলক দিলে। আৰু তেওঁ উচ্চস্বৰে অতি কঠোৰ বাক্য ক’লে।
Verse 9
ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा
হে প্ৰভু, যজ্ঞত আপোনাৰ ভাগ নথকা দেখি সতী অত্যন্ত ক্ৰোধিত হ’ল। নিজৰ পিতৃক বাৰে বাৰে নিন্দা কৰি, তেওঁ তেতিয়া নিজৰ দেহ অগ্নিত বিসৰ্জন দিলে।
Verse 10
गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्
তাত হাজাৰ হাজাৰ গণ লজ্জাত মৃত্যুবৰণ কৰিলে; আৰু আমাৰ মাজৰ কোনো কোনোৱে ক্ৰোধত অস্ত্ৰৰে নিজৰ অংগ কাটি পেলালে।
Verse 11
तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना
সেই যজ্ঞ ধ্বংস কৰিবলৈ তেওঁলোকে মহাবেগে ধাৱিত হ’ল—সম্পূৰ্ণ সন্নদ্ধ আৰু ভয়ংকৰ; কিয়নো ভৃগুৱে নিজৰ প্ৰভাৱবলে বিৰোধী হৈ তেওঁলোকক অপমান কৰিছিল।
Verse 12
ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्
হে বিশ্বম্ভৰ প্ৰভু! আমি আপোনাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ; সেয়ে দয়া কৰি আমাক নিৰ্ভয় কৰক—সেই নিৰ্দয়জনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।
Verse 13
अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति
হে মহাপ্ৰভু! সেই যজ্ঞত তেওঁলোকে বিশেষকৈ অপমান কৰিছিল; দক্ষ আদি সকলোৱে দুষ্ট আৰু অতিগৰ্বিত হৈ সেই কাণ্ড কৰিছিল।
Verse 14
इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु
এইদৰে, হে নাৰদ! সত্যাই নিজৰ লোকসকল আৰু নিজৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত তোমাক কৈ দিলে; এতিয়া যিসকলৰ বুদ্ধি মোহগ্ৰস্ত, তেওঁলোকৰ প্ৰতি তুমি যিদৰে ইচ্ছা কৰা তিদৰে কৰা।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাঁৰ বাক্য আৰু নিজৰ গণসকলৰ কথাও শুনি প্ৰভু ব্ৰহ্মাই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত শীঘ্ৰে জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি নাৰদক আহ্বান কৰিলে।
Verse 16
आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्
হে দিব্যদৰ্শন দেৱৰ্ষি! তুমি দ্ৰুত তাত উপস্থিত হ’লা; আৰু ভক্তিভাৱে শংকৰক প্ৰণাম কৰি, অঞ্জলি বদ্ধ হৈ তাতেই থিয় হৈ ৰ’লা।
Verse 17
त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा
তাৰ পাছত স্বামীয়ে তোমাক প্ৰশংসা কৰি সতীৰ বাৰ্তা সুধিলে; বিশেষকৈ তেওঁ দক্ষযজ্ঞলৈ যোৱা সময়ত যি পৰম ঘটনা ঘটিছিল, সেই বৃত্তান্তো সুধিলে।
Verse 18
पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्
হে তাত! শম্ভুৱে সুধামাত্ৰে তুমি—শিৱাত্মস্বৰূপ—দক্ষাধ্বৰত যি ঘটিছিল, সেই সকলো বৃত্তান্ত তৎক্ষণাৎ ক’লা।
Verse 19
तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः
হে মুনে! তোমাৰ মুখনিঃসৃত সেই বাক্য শুনি ঈশ্বৰে তৎক্ষণাৎ ক্ৰোধ কৰিলে; মহাৰৌদ্ৰ পৰাক্ৰমী ৰুদ্ৰ দ্ৰুত প্ৰচণ্ড ৰোষে উদ্দীপ্ত হ’ল।
Verse 20
उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि
লোকসংহাৰকাৰী ৰুদ্ৰে ক্ৰোধত নিজৰ জটাৰ পৰা এটা জটা উপাৰি লৈ, তেতিয়াই সেই পৰ্বতৰ ওপৰত জোৰে আছাড় মাৰি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 21
तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः
হে মুনি, আঘাত লাগতেই প্ৰভুৰ সেই জটা দুটা ভাগত ভাঙি গ’ল; আৰু মহাপ্ৰলয় সদৃশ ভয়ংকৰ এক মহাগর্জন উঠিল।
Verse 22
तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः
হে দেৱর্ষি, সেই জটাৰ পৰাই মহাবলী বীৰভদ্ৰ উদ্ভৱ হ’ল—অতিভয়ংকৰ ৰূপধাৰী, শিৱগণৰ অগ্ৰণী—পূৰ্বভাগৰ পৰা প্ৰকট।
Verse 23
स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्
সেইজনাই সকলো দিশে পৃথিৱীক আৱৰি, তাৰ ওপৰত দহ আঙুল উঁচু হৈ থিয় হ’ল; প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে দীপ্ত, অত্যুচ্চ, আৰু সহস্ৰ বাহুধাৰী—অদম্য পৰাক্ৰমী।
Verse 24
कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश
সেখানে পৰমেশ্বৰ মহাৰুদ্ৰৰ ক্ৰোধময় নিশ্বাসৰ পৰা জ্বৰসমূহৰ এক শত জন্মিল; আৰু ত্ৰয়োদশ সন্নিপাত-জ্বৰো উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 25
महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता
মহেশ্বৰৰ জটাৰ পৰা সেই জটাৰেই জ্যোতি ধৰি মহাকালী উদ্ভৱ হ’ল। হে প্ৰিয়, তেওঁ অতি ভয়ংকৰী আছিল আৰু শিৱৰ ভূতগণৰ কোটি কোটি দলেৰে আৱৃত আছিল।
Verse 26
सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः
তেওঁলোক সকলেই মূৰ্তিধাৰী, ক্ৰূৰ আৰু স্বৰ্গলোকলৈও ভয়ংকৰ। নিজৰ তেজে প্ৰজ্বলিত হৈ তেওঁলোক যেন চৌদিশে সকলো দহি পেলাইছে—এনে লাগিছিল।
Verse 27
अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः
তাৰ পাছত বীৰ বীৰভদ্ৰে পৰমেশ্বৰ (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰি, কৰজোড়ে—বাক্যত পাৰদৰ্শী হৈ—এই কথা ক’লে।
Verse 28
वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो
বীৰভদ্ৰে ক’লে—হে মহাৰুদ্ৰ, হে মহাৰৌদ্ৰ! যাৰ নয়ন চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু অগ্নি—মই কি কৰোঁ? কোন কাৰ্য সম্পাদন কৰোঁ? হে প্ৰভু, শীঘ্ৰ আজ্ঞা দিয়া।
Verse 29
शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः
হে ঈশান! এনে কি আছে যি কৰিব নোৱাৰি? অর্ধক্ষণতে সাগৰ শুকুৱাব পাৰি; অর্ধক্ষণতে পৰ্বত পিহি গুঁড়ি কৰিব পাৰি।
Verse 30
क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्
হে হৰ! মই এটা ক্ষণতে ব্রহ্মাণ্ডক ভস্ম কৰি পেলাব পাৰোঁ—তাত কি আশ্চৰ্য? এটা ক্ষণতে দেবতাসকলক বা মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলকো ভস্ম কৰিবলৈ মই সক্ষম।
Verse 31
व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्
যদি সকলো জীৱৰ প্ৰতি অলপো অবিশ্বাস অনুচিত হয়, তেন্তে হে শংকৰ, সত্য আচার্য, আপোনাৰ প্ৰতি সেয়া কিমান অধিক অনুচিত! হে ঈশান, কোনো প্ৰাণীক হিংসা কৰা কেনেকৈ ‘কৰ্তব্য’ হ’ব পাৰে?
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত ‘বীৰভদ্ৰৰ আবিৰ্ভাৱ আৰু শিৱোপদেশৰ বৰ্ণনা’ নামৰ বত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 33
यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः
হে প্ৰভু, যি যি কাৰ্যৰ উদ্দেশ্যে আপুনি মোক প্ৰেৰণ কৰিব, আপোনাৰ প্ৰসাদ-বলেৰে মই সেই কাৰ্য নিশ্চয়েই শীঘ্ৰে সম্পন্ন কৰিম।
Verse 34
क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः
শংকৰৰ আজ্ঞা আৰু অনুগ্ৰহে তুচ্ছ লোকেও সংসাৰ-সমুদ্ৰ পাৰ হয়। তেন্তে হৰ-ৰক্ষিত মই এই মহাবিপদৰ বিশাল সমুদ্ৰ কেনেকৈ পাৰ হ’ব নোৱাৰোঁ?
Verse 35
त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः
হে শংকৰ! তোমাৰ প্ৰেৰিত এটা তৃণমাত্ৰেৰেো অযত্নে ক্ষণতে মহৎ কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব পাৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 36
लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्
হে শম্ভু! তোমাৰ লীলামাত্ৰে যদিও কাৰ্য সিদ্ধ হয়, তথাপি মোক তোমাৰ দূত ৰূপে প্ৰেৰণ কৰা হৈছে—ইয়াই মোৰ প্ৰতি তোমাৰ অনুগ্ৰহ।
Verse 37
शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्
হে শম্ভু! এনেধৰণৰ শক্তি মোকো কেৱল তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ ফলত লাভ হৈছে। হে শংকৰ! শক্তি বিনা কাৰো সামৰ্থ্য নাই; সকলো তোমাৰ কৃপাৰে চলি থাকে।
Verse 38
त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः
তোমাৰ আজ্ঞা বিনা কোনোবাই বাস্তৱতে তৃণ আদি একো নচলাব পাৰে। এইটো সত্য—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 39
शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्
হে শম্ভো, হে মহেশ্বৰ! দেৱতা আদি সকলেই তোমাৰ নিয়ম আৰু শাসনৰ অধীন। তেনেদৰে মইও তোমাৰ অধীন, কিয়নো তুমি সকলো দেহধাৰীৰ পৰম নিয়ন্তা।
Verse 40
प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्
হে মহাদেৱ, মই আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ; পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰোঁ। হে হৰ, মোৰ পৰম অভীষ্ট সিদ্ধিৰ বাবে আজি মোক শীঘ্ৰ মোৰ নিয়ত অন্তলৈ প্ৰেৰণ কৰক।
Verse 41
स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो
হে শম্ভু, মোৰ সঙ্গীসকলৰ অঙ্গত পুনঃপুনঃ কঁপনি উঠে। আজি নিশ্চয়েই বিজয় হ’ব; সেয়ে হে প্ৰভু, মোক ইয়াৰ পৰা প্ৰেৰণ কৰক।
Verse 42
हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम
হে শম্ভু, মোৰ ভিতৰত হর্ষ আৰু উৎসাহৰ এক বিশেষ ভাব জাগিছে, আৰু মোৰ মন আপোনাৰ পদপদ্মত সম্পূৰ্ণ আসক্ত হৈছে।
Verse 43
भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः
প্ৰতিদিন শুভ সন্তানৰ অবিৰত পৰম্পৰা উদ্ভৱ হ’ব।
Verse 44
तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये
যাৰ শম্ভুত দৃঢ় ভক্তি আছে, হে শোভন আশ্ৰয়! তাৰেই নিত্য বিজয়, তাৰেই প্ৰতিদিন মঙ্গল।
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে কোৱা বাক্য শুনি মঙ্গলাপতি (শিৱ) সন্তুষ্ট হ’ল আৰু পুনৰ আশীৰ্বাদ দি ক’লে—“হে বীৰভদ্ৰ, জয়ী হওঁৱা!”
Verse 46
महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्
মহেশ্বৰে ক’লে: হে তাত বীৰভদ্ৰ, সু-চেতন মনৰে মোৰ বাক্য শুনা। যি কৰণীয়, তাক প্ৰচেষ্টাৰে কৰা; সোনকালে কৰা—সেইটোৱেই মোক সন্তুষ্ট কৰিব।
Verse 47
यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना
ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ সেই দুষ্ট দক্ষ যজ্ঞ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছে। সি বিশেষকৈ মোৰ বিরোধী; এতিয়া সি মহাগৰ্বে ফুলি উঠা আৰু অজ্ঞানত অন্ধ।
Verse 48
तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम
সেই যজ্ঞক তাৰ সমগ্ৰ যাগ-পৰিবাৰসহ ভস্মসাৎ কৰি, হে গণশ্ৰেষ্ঠ, তৎক্ষণাৎ পুনৰ মোৰ ধামলৈ আহা।
Verse 49
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
দেৱ হওক, গন্ধৰ্ব হওক, যক্ষ হওক বা আন যিকোনো—তেওঁলোককো আজিয়েই, হঠাৎ আৰু বিলম্ব নকৰাকৈ, ভস্মসাৎ কৰা।
Verse 50
तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः
তাত বিষ্ণু হওক বা ব্ৰহ্মা হওক, শচীপতি ইন্দ্ৰ হওক বা যমো হওক—আজিেই, সম্পূৰ্ণ প্ৰচেষ্টাৰে, তেওঁলোক সকলোকে পতিত কৰ।
Verse 51
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
সিহঁত দেৱ হওক, গন্ধৰ্ব হওক, যক্ষ হওক বা আন যিকোনো—সিহঁতকো আজিেই, হঠাৎ আৰু বিলম্ব নকৰাকৈ, তৎক্ষণাৎ ভস্ম কৰি দে।
Verse 52
दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्
যিসকলে তাত দধীচিয়ে কৰা ব্ৰত-শপথ ভংগ কৰি মোৰ প্ৰতি বৈৰভাবত অটল থাকে—তেওঁলোকক তোমাৰ প্ৰচেষ্টাৰে নিশ্চয় দগ্ধ (দণ্ডিত) কৰিব লাগিব।
Verse 53
प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्
প্ৰমথ আহিলে, বা ভ্ৰমবশত বিষ্ণু আদিো ওচৰলৈ আহিলে—বিভিন্ন আকৰ্ষণ-মন্ত্ৰেৰে তৎক্ষণাৎ (ৰক্ষা) অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিব লাগে।
Verse 54
ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया
যিসকলে তাত মোৰ শপথ-ব্ৰত লংঘি গৰ্বেৰে থিয় হৈ আছে—তেওঁলোক মোৰ দ্ৰোহী; সেয়ে তেওঁলোকক অগ্নিমালাৰে দগ্ধ কৰ।
Verse 55
सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्
দক্ষৰ যজ্ঞস্থলত থকা সকলোকে—স্ত্ৰীসহ আৰু সমগ্ৰ পৰিকৰসহ—দগ্ধ কৰি ভস্মীভূত কৰা, আৰু তাৰপিছত তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ ঘূৰি আহা।
Verse 56
तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्
তুমি তাত গ’লে বিশ্বদেৱ আদি দেৱসকলে শ্ৰদ্ধাৰে তোমাক স্তৱ কৰিব। তথাপি তোমাৰ জ্বালাৰে সিহঁতক শীঘ্ৰে দগ্ধ কৰা—হয়, তৎক্ষণাৎ দগ্ধ কৰা।
Verse 57
देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्
দ্ৰোহ কৰা দেৱসকলকো—জ্বালামালাৰে আৱৃত সিহঁতক—প্ৰজ্বলিত অগ্নিৰে তৎক্ষণাৎ দগ্ধ কৰা, হে বেদপাঠ আৰু তাৰ ক্ৰমৰ পালক।
Verse 58
दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब
হে বীৰ, তাত সংহাৰাগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰি দক্ষ আদি সকলোকে—তেওঁলোকৰ পত্নী আৰু আত্মীয়সহ—দগ্ধ কৰা; তাৰ পিছত ক্ৰীড়াভাৱে জল পান কৰা।
Verse 59
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এনেদৰে কোৱা হ’লে, ক্ৰোধত ৰঙা চকু থকা সেই মহাবীৰ, বেদ-মৰ্যাদাৰ পালক, সৰ্বেশ্বৰ আৰু কাল (মৃত্যু)-বৈৰী, নিবৃত্ত হৈ থমকি ৰ’ল।
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Dakṣa’s sacrifice: the devas’ bewilderment after a heavenly proclamation, the defeated gaṇas retreating and taking refuge in Śiva, and the gaṇas recounting Satī’s self-immolation due to Dakṣa’s insult and Śiva’s denied share.
It frames the Dakṣa-yajña not merely as a quarrel but as a doctrinal demonstration that sacrifice without reverence to Rudra is spiritually defective; Satī’s act functions as a śakti-driven correction of cosmic order and a condemnation of ego-based ritualism.
Bhṛgu’s mantra-bala (ritual/mantric power) is contrasted with Śiva’s role as ultimate refuge; the ‘vyoma-vāṇī’ underscores supra-human divine governance, while Satī’s śakti is shown as transformative power capable of overturning sacrificial authority.