दक्षयज्ञे सत्या अपमानबोधः — Satī Encounters Disrespect at Dakṣa’s Sacrifice
এই অধ্যায়ত সতী পিতৃ দক্ষৰ মহাযজ্ঞলৈ আহে; তাত দেৱ, অসুৰ আৰু ঋষিসকল সমবেত। যজ্ঞমণ্ডপৰ ঐশ্বৰ্য দেখি তেওঁ দ্বাৰত অৱতৰণ কৰি শীঘ্ৰে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। মাতৃ অসিক্নী আৰু ভগ্নীসকলে যথোচিত সন্মান দিয়ে, কিন্তু দক্ষে ইচ্ছাকৃতভাৱে আদৰ নকৰে; আনসকলে শিৱমায়াত বিমূঢ় বা ভয়ত আবদ্ধ হৈ নীৰৱ থাকে। সতীয়ে পিতামাতাক প্ৰণাম কৰিলেও গভীৰ অপমান অনুভৱ কৰে—দেৱতাসকলক ভাগ বণ্টন কৰা হৈছে, কিন্তু শিৱৰ বাবে কোনো ভাগ নিৰ্ধাৰিত নহয়। ক্ৰোধে তেওঁ দক্ষক তীক্ষ্ণ প্ৰশ্ন কৰে: চৰাচৰ জগত পবিত্ৰ কৰা শম্ভুক কিয় নিমন্ত্ৰণ কৰা নহ’ল? তেওঁ শৈৱ যজ্ঞতত্ত্ব প্ৰকাশ কৰে—শিৱেই যজ্ঞৰ জ্ঞাতা, তাৰ অংগ, দক্ষিণা আৰু সত্য কৰ্তা; সেয়ে শিৱবিহীন যজ্ঞ স্বভাৱতে দোষযুক্ত। অধ্যায়ে দেখুৱায় যে শিৱস্বীকৃতি নাথাকিলে যজ্ঞৰ আড়ম্বৰো আধ্যাত্মিক বৈধতা হেৰুৱায়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । दाक्षायणी गता तत्र तत्र यज्ञो महाप्रभः । सुरासुरमुनीन्द्रादिकुतूहलसमन्वितः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: দাক্ষায়ণী (সতী) তালৈ গ’ল; আৰু তাত সেই মহান যজ্ঞ চলি আছিল, য’ত দেৱতা, অসুৰ আৰু ঋষিসকলৰ কৌতুহল আছিল।
Verse 2
स्वपितुर्भवनं तत्र नानाश्चर्यसमन्वितम् । ददर्श सुप्रभं चारु सुरर्षिगण संयुतम्
তাত তেওঁ পিতৃৰ ভৱনটো দেখিলে—যিটো নানা আশ্চৰ্যৰে ভৰা আছিল—দীপ্তি আৰু সৌন্দৰ্যৰে উজ্জ্বল আৰু দেৱৰ্ষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল।
Verse 3
द्वारि स्थिता तदा देवी ह्यवरुह्य निजासनात् । नन्दिनोऽभ्यंतरं शीघ्रमेकैवागच्छदध्वरम्
তেতিয়া দুৱাৰত থিয় হৈ থকা দেৱী নিজ আসনৰ পৰা নামি, একেলগে সোনকালে নন্দীৰ অন্তঃপ্ৰাঙ্গণ—যজ্ঞৰ পবিত্ৰ পৰিসৰ—ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 4
आगतां च सतीं दृष्ट्वाऽसिक्नी माता यशस्विनी । अकरोदादरं तस्या भगिन्यश्च यथोचितम्
সতী আহি পোৱা দেখি যশস্বিনী মাতা অসিক্নীয়ে তাইক যথোচিত আদৰ-সন্মান আৰু স্নেহ দেখুৱালে; আৰু ভগ্নীসকলেও উপযুক্তভাৱে তাইক গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 5
नाकरोदादरं दक्षो दृष्ट्वा तामपि किंचन । नान्योपि तद्भयात्तत्र शिवमायाविमोहितः
দক্ষই তাইক দেখি একো আদৰ নকৰিলে। তেওঁৰ ভয়ত তাত আন কোনোবাইও তাইক সন্মান কৰিবলৈ সাহস নকৰিলে, কিয়নো সেই সময়ত তেওঁলোক শিৱ-মায়াত বিমোহিত আছিল।
Verse 6
अथ सा मातरं देवी पितरं च सती मुने । अनमद्विस्मितात्यंतं सर्वलोक पराभवात्
তাৰ পাছত, হে মুনে, দেবী সতীয়ে মাতৃ আৰু পিতৃক প্ৰণাম কৰিলে; কিন্তু সৰ্বলোকৰ অপমানৰ বাবে তেওঁ অত্যন্ত বিস্মিত হৈ থাকিল আৰু অন্তৰত শান্তি নাপালে।
Verse 7
भागानपश्यद्देवानां हर्यादीनां तदध्वरे । न शंभुभागमकरोत् क्रोधं दुर्विषहं सती
সতীয়ে সেই যজ্ঞত হৰি আদি দেৱসকলে নিজৰ ভাগ পোৱা দেখিলে; কিন্তু শম্ভুৰ ভাগ একো নাছিল। এই অপমান দেখি সতীৰ দুঃসহ ক্ৰোধ জাগিল।
Verse 8
सत्युवाच । तदा दक्षं दहन्तीव रुषा पूर्णा सती भृशम् । क्रूरदृष्ट्या विलोक्यैव सर्वानप्यपमानिता
সতীয়ে ক’লে—তেতিয়া প্ৰচণ্ড ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ সতীয়ে দাক্ষক যেন দগ্ধ কৰিব—এনে ক্ৰূৰ দৃষ্টিৰে চালে; অপমানিতা হৈ তেওঁ সকলোকো তেনেদৰে তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে নিৰীক্ষণ কৰিলে।
Verse 9
सत्युवाच । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः । येन पूतमिदं विश्वं समग्रं सचराचरम्
সতীয়ে ক’লে—পৰম শোভাময় শম্ভুক তুমি কিয় নিমন্ত্ৰণ নকৰিলা? যাঁৰ দ্বাৰাই চল-অচলসহ এই সমগ্ৰ বিশ্ব পৱিত্ৰ আৰু শুদ্ধ হয়।
Verse 10
यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः । यज्ञकर्ता च यश्शंभुस्तं विना च कथं मखः
শম্ভুৱেই যজ্ঞ—যজ্ঞবিদসকলৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। তেৱেঁই যজ্ঞৰ অংগ আৰু যজ্ঞদক্ষিণা। তেৱেঁই যজ্ঞকৰ্তা; তেঁওক বাদ দি মখ (যজ্ঞ) কেনেকৈ হ’ব?
Verse 11
यस्य स्मरणमात्रेण सर्वं पूतं भवत्यहो । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति
আহা! যাঁৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই সকলো পবিত্ৰ হয়; কিন্তু তেওঁৰ বিনা কৰা সকলো কৰ্ম অপবিত্ৰ হৈ পৰে।
Verse 12
द्रव्यमंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । शंभुना हि विना तेन कथं यज्ञः प्रवर्तितः
সকলো দ্ৰব্য, মন্ত্ৰাদি আৰু হব্য-কব্য—সকলো তেওঁৰ দ্বাৰাই ব্যাপ্ত; সেয়ে শম্ভু (শিৱ) বিনা যজ্ঞ কেনেকৈ প্ৰৱৰ্তিত হ’ব?
Verse 13
किं शिवं सुरसामान्यं मत्याकार्षीरनादरम् । भ्रष्टबुद्धिर्भवानद्य जातोसि जनकाधम
সাধাৰণ দেৱতাৰ দৰে ভাবি, দেৱাতীত শিৱক তুমি কিয় অনাদৰ কৰিলে? আজি তোমাৰ বুদ্ধি ভ্ৰষ্ট; তুমি পিতৃসমাজৰ কলংক হৈ পৰিলা।
Verse 14
विष्णुब्रह्मादयो देवा यं संसेव्य महेश्वरम् । प्राप्ताः स्वपदवीं सर्वे तं न जानासि रे हरम्
বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে সেই মহেশ্বৰক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰি নিজ নিজ উচ্চ পদ লাভ কৰিলে; তথাপি তুমি হৰ—বন্ধনহৰ—ক চিন নাপাও।
Verse 15
एते कथं समायाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । तव यज्ञे विना शंभुं स्वप्रभुं मुनयस्तथा
বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল তোমাৰ যজ্ঞলৈ কেনেকৈ আহিল? আৰু মুনিসকলেও নিজৰ প্ৰভু শম্ভুক বাদ দি তোমাৰ যজ্ঞলৈ কেনেকৈ আহিল?
Verse 16
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानी विष्ण्वादीन्सकलान् प्रति । पृथक्पृथगवोचत्सा भर्त्सयंती भवात्मिका
ব্ৰহ্মা ক’লে: এইদৰে কৈ ভৱাত্মিকা পৰমেশানী সতীয়ে বিষ্ণু আদি সকলোকে একে একে তিৰস্কাৰ কৰি সম্বোধন কৰিলে।
Verse 17
सत्युवाच । हे विष्णो त्वं महादेवं किं न जानासि तत्त्वतः । सगुणं निर्गुणं चापि श्रुतयो यं वदंति ह
সতী ক’লে: হে বিষ্ণু! তুমি মহাদেৱক তত্ত্বতঃ কিয় নাজানা? শ্রুতিসকলে তেওঁক সগুণ আৰু নিৰ্গুণ—দুয়োৰূপে কয়।
Verse 18
यद्यपि त्वां करं दत्त्वा बहुवारं महेश्वरः । अशिक्षयत्पुरा शाल्वप्रमुखाकृतिभिर्हरे
হে হৰে! যদিও মহেশ্বৰে পূৰ্বকালত শাল্ব আদি ৰূপ ধৰি, তোমাৰ হাত ধৰি বহুবার তোমাক শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ দিছিল।
Verse 19
तदपि ज्ञानमायातं न ते चेतसि दुर्मते । भागार्थी दक्षयज्ञेस्मिन् शिवं स्वस्वामिनं विना
হে দুৰ্মতি! সেই জ্ঞানো তোৰ চিত্তত প্ৰৱেশ কৰা নাই। এই দক্ষযজ্ঞত নিজৰ স্বামী শিৱক বাদ দি তই ভাগ বিচাৰিছ।
Verse 20
पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोऽसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोसि तदद्भुतम्
আগতে তই পঞ্চমুখ ৰূপ ধৰি সদাশিৱৰ আগত গৰ্ব কৰিছিলি। সেয়ে তেওঁ তোক চতুৰ্মুখ কৰিলে; কিন্তু সেই আশ্চৰ্য কৰ্ম তই পাহৰি গ’লি।
Verse 21
इन्द्र त्वं किं न जानासि महादेवस्य विक्रमम् । भस्मी कृतः पविस्ते हि हरेण क्रूरकर्मणा
হে ইন্দ্ৰ, তুমি মহাদেৱৰ বিক্ৰম নাজানা নেকি? ক্ৰূৰ আৰু অপ্রতিহত কৰ্ম কৰা হৰে তোমাৰ বজ্ৰক ভস্ম কৰি দিছিল।
Verse 22
हे सुराः किन्न जानीथ महादेवस्य विक्रमम् । अत्रे वसिष्ठ मुनयो युष्माभिः किं कृतं त्विह
হে সুৰগণ, তোমালোকে মহাদেৱৰ বিক্ৰম নাজানা নেকি? হে অত্রি আৰু বশিষ্ঠ মুনিসকল, তোমালোকৰ দ্বাৰা ইয়াত প্ৰকৃততে কি কৰা হ’ল?
Verse 23
भिक्षाटनं च कृतवान् पुरा दारुवने विभुः । शप्तो यद्भिक्षुको रुद्रो भवद्भिर्मुनिभिस्तदा
পূৰ্বে দাৰুবনত সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৱে ভিক্ষাটনৰ লীলা কৰিছিল; তেতিয়া তোমালোক মুনিসকলে ভিক্ষুকবেশধাৰী ৰুদ্ৰক শাপ দিছিলা।
Verse 24
शप्तेनापि च रुद्रेण यत्कृतं विस्मृतं कथम् । तल्लिंगेनाखिलं दग्धं भुवनं सचराचरम्
ৰুদ্ৰৰ শাপতেও যি ঘটিছিল, সেয়া কেনেকৈ বিস্মৃত হ’ব পাৰে? সেই লিঙ্গৰ দ্বাৰাই চল-অচলসহ সমগ্ৰ ভুবন সম্পূৰ্ণ দগ্ধ হৈছিল।
Verse 25
सर्वे मूढाश्च संजाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । मुनयोऽन्ये विना शंभुमागता यदिहाध्वरे
বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতা মোহগ্ৰস্ত হ’ল। আন আন মুনিসকলেও ইয়াৰ যজ্ঞলৈ আহিল, কিন্তু শম্ভু (শিৱ) বিনা।
Verse 26
सर्वे वेदाश्च संभूताः सांगाश्शास्त्राणि वाग्यतः । योसौ वेदांतगश्शम्भुः कैश्चिज्ज्ञातुं न पार्यते
তেওঁৰ পৰাই সকলো বেদ অঙ্গসহ উৎপন্ন হ’ল, আৰু পবিত্ৰ বাণীৰ পৰা জন্মা শাস্ত্ৰসমূহো। তথাপি বেদান্তৰ পৰম লক্ষ্য সেই শম্ভুক কিছুমান সীমিত জ্ঞানীয়ে সম্পূৰ্ণকৈ জানিব নোৱাৰে।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्यनेकविधा वाणीरगदज्जगदम्बिका । कोपान्विता सती तत्र हृदयेन विदूयता
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে নানাবিধ বাক্য ক’ই জগদম্বিকা সতী ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হৈ তাতেই স্থিৰ ৰ’ল; অন্তৰত তেওঁৰ হৃদয় দহি ব্যথিত হ’ল।
Verse 28
विष्ण्वादयोखिला देवा मुनयो ये च तद्वचः । मौनीभूतास्तदाकर्ण्य भयव्याकुलमानसाः
সেই বাক্য শুনি বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা আৰু মুনিসকল ভয়ত ব্যাকুল মন হৈ নীৰৱ হৈ পৰিল।
Verse 29
इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवाक्यवर्णनं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত ‘সতীৱাক্যবৰ্ণন’ নামৰ ঊনত্রিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 30
दक्ष उवाच । तव किं बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम् । गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता
দক্ষই ক’লে—“বহু কথা কৈ কি লাভ? এতিয়া ইয়াত তোমাৰ কোনো কাম নাই। হে ভদ্ৰে, ইচ্ছা হ’লে যোৱা বা থাকাঁ; তুমি ইয়ালৈ আহিলাই কিয়?”
Verse 31
अमंगलस्तु ते भर्ता शिवोसौ गम्यते बुधैः । अकुलीको वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट्
“তোমাৰ স্বামী এই শিৱক অমঙ্গল বুলি পণ্ডিতসকলে ভাবে। তেওঁ কুলাচাৰৰ অতীত, বৈদিক বিধিৰ বাহিৰ, আৰু ভূত-প্ৰেত-পিশাচৰ অধিপতি।”
Verse 32
तस्मान्नाह्वारितो रुद्रो यज्ञार्थं सुकुवेषभृत् । देवर्षिसंसदि मया ज्ञात्वा पुत्रि विपश्चिता
সেয়েহে যজ্ঞাৰ্থে শুভ আৰু উপযুক্ত বেশ ধাৰণ কৰিলেও ৰুদ্ৰক আহ্বান কৰা নহ’ল। হে প্ৰাজ্ঞ কন্যা, দেৱ-ঋষিসভাত মই এই কথা স্পষ্টকৈ জানিলোঁ।
Verse 33
विधिना प्रेरितेन त्वं दत्ता मंदेन पापिना । रुद्रायाविदितार्थाय चोद्धताय दुरात्मने
বিধিৰ প্ৰেৰণাত তুমি সেই মন্দবুদ্ধি পাপীৰ দ্বাৰা ৰুদ্ৰলৈ দিয়া হ’লা—যাঁক (লোকসকলে) উচিত-অনুচিত নাজানা, উদ্ধত আৰু দুষ্টচিত্ত বুলি ভাবিছিল।
Verse 34
तस्मात्कोपं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । यद्यागतासि यज्ञेस्मिन् दायं गृह्णीष्व चात्मना
সেয়েহে ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি শান্ত হওঁ, হে শুচিস্মিতে। তুমি যেতিয়া এই যজ্ঞলৈ আহিছা, তেতিয়া স্থিৰচিত্তে নিজৰ উচিত ভাগ নিজেই গ্ৰহণ কৰা।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । दक्षेणोक्तेति सा पुत्री सती त्रैलोक्यपू जिता । निंदायुक्तं स्वपितरं दृष्ट्वासीद्रुषिता भृशम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—দক্ষই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, ত্ৰিলোকপূজিতা তেওঁৰ কন্যা সতীয়ে নিজৰ পিতাক নিন্দাৰে ভৰা দেখি অত্যন্ত ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 36
अर्चितयत्तदा सेति कथं यास्यामि शंकरम् । शंकरं द्रष्टुकामाहं पृष्टा वक्ष्ये किमुत्तरम्
“তেন্তে তেঁওক পূজা কৰা,” সি কয়—কিন্তু মই শংকৰৰ ওচৰলৈ কেনেকৈ যাম? মোৰ শংকৰ-দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষা; মোক সুধিলে মই কি উত্তৰ দিম?
Verse 37
अथ प्रोवाच पितरं दक्षं तं दुष्टमानसम् । निश्श्वसंती रुषाविष्टा सा सती त्रिजगत्प्रसूः
তেতিয়া ত্ৰিলোকৰ মাতৃ সতীয়ে ক্ৰোধত দীৰ্ঘশ্বাস পেলাই তেওঁৰ দুৰ্মতি পিতৃ দক্ষক ক’লে।
Verse 38
सत्युवाच । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं शृणोति वा । तावुभौ नरकं यातौ यावच्चन्द्रदिवाकरौ
সতীয়ে ক’লে: যিয়ে মহাদেৱক নিন্দা কৰে বা নিন্দা শুনে, তেওঁলোক দুয়ো সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ থকালৈকে নৰকগামী হয়।
Verse 39
तस्मात्त्यक्ष्याम्यहं देवं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । किं जीवितेन मे तात शृण्वंत्यानादरं प्रभोः
গতিকে মই এই দেহ ত্যাগ কৰিম আৰু অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিম। হে পিতৃ, মোৰ প্ৰভুৰ অনাদৰ শুনি মোৰ জীয়াই থকাৰ কি লাভ?
Verse 40
यदि शक्तस्स्वयं शंभोर्निंदकस्य विशेषतः । छिंद्यात् प्रसह्य रसनां तदा शुद्ध्येन्न संशयः
যদি কোনোবা সমৰ্থ হয়, তেন্তে বিশেষকৈ শম্ভুৰ নিন্দাকাৰীৰ জিভা বলপূৰ্বক কাটি পেলাব লাগে; তেতিয়া তেওঁ শুদ্ধ হয়, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 41
यद्यशक्तो जनस्तत्र निरयात्सुपिधाय वै । कर्णौ धीमान् ततश्शुद्ध्येद्वदंतीदं बुधान्वरान्
যদি কোনো ব্যক্তি তাত অসমৰ্থ হয়, তেন্তে বুদ্ধিমান লোকে নিজৰ কাণ বন্ধ কৰি তাৰ পৰা আঁতৰি যাব লাগে। তেতিয়া তেওঁ শুদ্ধ হয়—এয়া শ্ৰেষ্ঠ পণ্ডিতসকলে কয়।
Verse 42
ब्रह्मोवाच । इत्थमुक्त्वा धर्मनीतिं पश्चात्तापमवाप सा । अस्मरच्छांकरं वाक्यं दूयमानेन चेतसा
ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে ধৰ্মনীতি কৈ তেওঁ অনুতপ্ত হ’ল। দুখী মনেৰে তেওঁ শংকৰৰ (ভগৱান শিৱ) বাক্য সোঁৱৰণ কৰিলে।
Verse 43
ततस्संकुद्ध्य सा दक्षं निश्शंकं प्राह तानपि । सर्वान्विष्ण्वादिकान्देवान्मुनीनपि सती ध्रुवम्
তাৰ পিছত সতীয়ে ক্ৰোধিত হৈ নিৰ্ভয়ে দক্ষক আৰু তাত উপস্থিত বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা আৰু মুনিসকলকো সম্বোধন কৰিলে।
Verse 44
सत्युवाच । तात त्वं निंदकश्शंभोः पश्चात्तापं गमिष्यसि । इह भुक्त्वा महादुःखमंते यास्यसि यातनाम्
সতীয়ে ক’লে: "হে পিতৃ, যিহেতু আপুনি শম্ভুৰ নিন্দাকাৰী, আপুনি নিশ্চয়কৈ অনুতপ্ত হ’ব। এই লোকত মহান দুখ ভোগ কৰি শেষত আপুনি যাতনা পাব।"
Verse 45
यस्य लोकेऽप्रियो नास्ति प्रियश्चैव परात्मनः । तस्मिन्नवैरे शर्वेस्मिन् त्वां विना कः प्रतीपकः
যাৰ বাবে এই জগতত কোনো অপ্রিয় নাই, আৰু যি পৰমাত্মাৰো প্ৰিয়—সৰ্বৰ প্ৰতি অবৈৰী শৰ্বৰ বিপক্ষে, তোমাক বাদ দি কোনে প্ৰতিপক্ষ হ’ব পাৰে?
Verse 46
महद्विनिंदा नाश्चर्यं सर्वदाऽसत्सु सेर्ष्यकम् । महदंघ्रिरजो ध्वस्ततमस्सु सैव शोभना
মহাজনৰ নিন্দা আচৰিত নহয়; অসৎ আৰু অপবিত্ৰ লোকৰ মাজত ই সদায় ঈৰ্ষাৰ সৈতে থাকে। কিন্তু যিসকলৰ অন্ধকাৰ মহেশ্বৰৰ পদৰজে নষ্ট হৈছে, তেওঁলোকৰ বাবে সেই কথাই ভূষণ হৈ পৰে।
Verse 47
शिवेति द्व्यक्षरं यस्य नृणां नाम गिरेरितम् । सकृत्प्रसंगात्सकलमघमाशु विहंति तत्
যিসকলৰ মুখে ‘শি-ৱ’ এই দ্বাক্ষৰ নাম একবাৰ মাত্ৰ, প্ৰসঙ্গবশতো উচ্চাৰিত হয়, সেই উচ্চাৰণে শীঘ্ৰেই সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 48
पवित्रकीर्तितमलं भवान् द्वेष्टि शिवेतरः । अलंघ्यशासनं शंभुमहो सर्वेश्वरं खलः
হে শিৱদ্বেষী! যাঁৰ কীৰ্তি পবিত্ৰ আৰু নিৰ্মল, সেই শম্ভুকো তুমি ঘৃণা কৰিছা; যাঁৰ শাসন অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি। হায়, সৰ্বেশ্বৰ মহেশ্বৰৰ প্ৰতি বিদ্বেষ পোষণ কৰা তুমি কিমান দুষ্ট!
Verse 49
यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिसुनिषेवितम् । सर्वार्थदं ब्रह्मरसैः सर्वार्थिभिरथादरात्
তাঁৰ পদপদ্ম মহাজনৰ ভ্ৰমৰ-সদৃশ মনবোৰে গভীৰভাৱে সেৱা কৰে। ই সকলো পুরুষাৰ্থ দান কৰে; সেয়ে ব্ৰহ্মৰস আস্বাদন কৰা সকলো সাধকে ভক্তিভাৱে ইয়াক আদৰ কৰে।
Verse 50
यद्वर्षत्यर्थिनश्शीघ्रं लोकस्य शिवआदरात् । भवान् द्रुह्यति मूर्खत्वात्तस्मै चाशेषबंधवे
যিহেতু তেওঁ শিৱৰ প্ৰতি থকা শ্ৰদ্ধাৰ বাবে জগতৰ যাচকসকলৰ ওপৰত শীঘ্ৰেই বৰদান বৰ্ষণ কৰে, সেয়েহে আপুনি—মূৰ্খতাবশতঃ—তেওঁৰ প্ৰতি শত্ৰুতা কৰিছে, যদিও তেওঁ সকলোৰে বিশ্বজনীন বন্ধু আৰু হিতকারী।
Verse 51
किंवा शिवाख्यमशिवं त्वदन्ये न विदुर्बुधाः । ब्रह्मादयस्तं मुनयस्सनकाद्यास्तथापरे
অথবা, আপোনাৰ বাহিৰে আন বিদ্বানসকলেও সেই শিৱ নামৰ সত্তাটোক প্ৰকৃততে নাজানে—যিজন সকলো অমঙ্গলৰ অতীত। ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকল, মুনিসকল আৰু সনক আদিয়েও তেওঁক সম্পূৰ্ণৰূপে নাজানে।
Verse 52
अवकीर्य जटाभूतैश्श्मशाने स कपालधृक् । तन्माल्यभस्म वा ज्ञात्वा प्रीत्यावसदुदारधीः
শ্মশানত নিজৰ জটাধাৰী ভূতবোৰৰ মাজত সেই উপহাৰবোৰ ছটিয়াই দি, কপালধাৰী সেই উদাৰবুদ্ধি ভগৱানে সেইবোৰক নিজৰ মালা আৰু পবিত্ৰ ভস্ম বুলি গণ্য কৰি প্ৰীতিৰে তাত বাস কৰিলে।
Verse 53
ये मूर्द्धभिर्दधति तच्चरणोत्सृष्टमाराद् । निर्माल्यं मुनयो देवास्स शिवः परमेश्वरः
তেওঁৰ চৰণৰ পৰা বিসৰ্জিত সেই পবিত্ৰ অৱশেষ—তেওঁৰ নিৰ্মাল্য—যিটো মুনি আৰু দেৱতাসকলে শ্ৰদ্ধাৰে নিজৰ মূৰত ধাৰণ কৰে: তেৱেঁই একমাত্ৰ শিৱ, পৰমেশ্বৰ।
Verse 54
प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्मचोदि तम् । वेदे विविच्य वृत्तं च तद्विचार्यं मनीषिभिः
বেদবিহিত কৰ্ম দুবিধ—প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি। বেদত যিদৰে সিহঁতৰ যথোচিত ক্ষেত্ৰ নিৰ্ণীত, সেয়া বিবেচনা কৰি জ্ঞানীসকলে মনন কৰি সঠিক পথ গ্ৰহণ কৰিব লাগে, যাতে কৰ্ম শুদ্ধিৰ উপায় হৈ পশুপতি শ্ৰীশিৱৰ কৃপাৰে শেষত মোক্ষ লাভ হয়।
Verse 55
विरोधियौगपद्यैककर्तृके च तथा द्वयम् । परब्रह्मणि शंभो तु कर्मर्च्छंति न किंचन
পৰব্ৰহ্ম শম্ভুত কৰ্মে আশ্ৰয় ল’বলৈ একো অৱকাশ নাই—বিৰোধী ধৰ্মৰ কথা হওক, যুগপৎ ক্ৰিয়া হওক, এক কৰ্তা হওক বা দ্বৈতৰ কল্পনা; এইবোৰৰ একোটাও তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহয়।
Verse 56
मा वः पदव्यस्स्म पितर्या अस्मदास्थितास्सदा । यज्ञशालासु वो धूम्रवर्त्मभुक्तोज्झिताः परम्
মোৰ পিতাৰ আশ্ৰয় থকা সেই পথত তোমালোকে স্থিৰ নাথাকিবা। যজ্ঞশালাত তোমালোকে ধূম্ৰ-মাৰ্গৰ ভোজী—কেৱল বাহ্য আচাৰত আসক্ত—হৈ পৰম শিৱৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বিচ্যুত হৈছা।
Verse 57
नोऽव्यक्तलिंगस्सततमवधूतसुसेवितः । अभिमानमतो न त्वं कुरु तात कुबुद्धिधृक्
সেইজন কেৱল অব্যক্ত লিঙ্গ-চিহ্নধাৰী নহয়; তেওঁ সদায় অবধূতসকলৰ দ্বাৰা সুশ্ৰূষিত। সেয়ে, তাত, অহংকাৰ নকৰিবা; ই কুবুদ্ধিৰ প্ৰবৃত্তি।
Verse 58
किंबहूक्तेन वचसा दुष्टस्त्वं सर्वथा कुधीः । त्वदुद्भवेन देहेन न मे किंचित्प्रयोजनम्
বেছি কথা কৈ কি লাভ? তুমি সম্পূৰ্ণ দুষ্ট আৰু কুবুদ্ধি। তোমাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই দেহেৰে মোৰ একো প্ৰয়োজন নাই।
Verse 59
तज्जन्म धिग्यो महतां सर्वथावद्यकृत्खलः । परित्याज्यो विशेषेण तत्संबंधो विपश्चिता
ধিক্ তেনে জন্ম; যি খল সদায় নিন্দনীয় কৰ্ম কৰে, সি মহান লোককো লজ্জিত কৰে। সেয়ে, বিচক্ষণসকলে বিশেষকৈ তাৰ সৈতে সকলো সম্পৰ্ক ত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 60
गोत्रं त्वदीयं भगवान् यदाह वृषभध्वजः । दाक्षायणीति सहसाहं भवामि सुदुर्मनाः
যেতিয়া বৃষভধ্বজ ভগৱান শিৱ তোমাৰ গোত্ৰৰ কথা ক’বলৈ লৈ হঠাৎ মোক “দাক্ষায়ণী” বুলি কয়, তেতিয়াই মোৰ মন তৎক্ষণাৎ গভীৰ বিষাদত ডুব যায়।
Verse 61
तस्मात्त्वदंगजं देहं कुणपं गर्हितं सदा । व्युत्सृज्य नूनमधुना भविष्यामि सुखावहा
সেয়ে তোমাৰ অঙ্গৰ পৰা জন্ম লোৱা এই দেহ সদায় কুণপ সদৃশ নিন্দিত। এতিয়া মই নিশ্চয়েই ইয়াক ত্যাগ কৰিম; ইয়াক পৰিত্যাগ কৰি মই শান্তি আৰু কল্যাণৰ দাত্রী হ’ম।
Verse 62
हे सुरा मुनयस्सर्वे यूयं शृणुत मद्वचः । सर्वथानुचितं कर्म युष्माकं दुष्टचेतसाम्
হে দেৱসকল আৰু সকলো মুনিসকল, মোৰ কথা শুনা। দুষ্টচিত্ত তোমালোকৰ এই কৰ্ম সকলো দিশে অনুচিত।
Verse 63
सर्वे यूयं विमूढा हि शिवनिंदाः कलिप्रियाः । प्राप्स्यंति दण्डं नियतमखिलं च हराद्ध्रुवम्
তোমালোক সকলোৱে নিশ্চয়েই বিমূঢ়—শিৱনিন্দক আৰু কলিৰ পথপ্ৰিয়। হৰ (শিৱ)ৰ পৰা তোমালোক ধ্ৰুৱভাৱে নিৰ্ধাৰিত সম্পূৰ্ণ দণ্ড লাভ কৰিবা।
Verse 64
ब्रह्मोवाच । दक्षमुक्त्वाध्वरे तांश्च व्यरमत्सा सती तदा । अनूद्य चेतसा शम्भुमस्मरत्प्राणवल्लभम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: যজ্ঞত থকা দক্ষ আৰু তাত সমবেত সকলকে কৈ সতি তেতিয়া নীৰৱ হ’ল। অন্তৰ্মুখ চিত্তে তেওঁ হৃদয়ত প্ৰাণপ্ৰিয় শম্ভু—শিৱক—স্মৰণ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Satī’s arrival at Dakṣa’s yajña, her reception by family and assembly, and her confrontation over Dakṣa’s failure to honor Śiva and allot him a sacrificial share.
It articulates a Śaiva ritual theology: Śiva is the purifier and true agent of yajña; therefore, a sacrifice performed in pride and exclusion—without honoring Śiva—is structurally invalid, regardless of external magnificence.
Śiva is highlighted as Śambhu—the cosmic sanctifier—and as yajña’s internal principle (yajñavidāṃ śreṣṭha, yajñāṅga, yajñadakṣiṇā, yajñakartā), while Satī embodies righteous indignation against adharma within ritual space.