दक्षयज्ञे मुनिदेवसमागमः / The Gathering of Sages and Gods at Dakṣa’s Sacrifice
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই দক্ষে আৰম্ভ কৰা ভব্য মহাযজ্ঞৰ বৰ্ণনা কৰে। অগস্ত্য, কশ্যপ, বামদেৱ, ভৃগু, দধীচি, ব্যাস, ভাৰতদ্বাজ, গৌতম আদি বহু দেবর্ষি-মুনি আনুষ্ঠানিক নিমন্ত্ৰণত সমবেত হয়, যজ্ঞৰ বৈদিক প্ৰতিষ্ঠা প্ৰকাশ পায়। দেৱতা আৰু লোকপালসকল শিৱমায়াৰে আৱৃতচিত্ত হৈ আহে—বাহ্য জাঁকজমকৰ আঁৰত অন্তৰ্নিহিত অশান্তিৰ ইংগিত দেখা যায়। ব্ৰহ্মাক সত্যলোকৰ পৰা আনি সন্মান কৰা হয় আৰু বিষ্ণুক বৈকুণ্ঠৰ পৰা পৰিচৰসহ আহ্বান কৰি অনা হয়। দক্ষে অতিথিসকলক পূজা কৰি ত্বষ্টৃ-নিৰ্মিত দিব্য নিবাস প্ৰদান কৰে; শিৱক অস্বীকাৰ কৰাৰ ফলত হ’বলগীয়া ভাঙনৰ পটভূমি ইয়াত গঢ়ি উঠে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एकदा तु मुने तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन सुरर्षयः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি, এবাৰ তাৰ দ্বাৰা এক মহাযজ্ঞ আৰম্ভ কৰা হৈছিল। তেতিয়া দীক্ষিত যজমানে তাত সকলো দেৱৰ্ষিক আহ্বান কৰিছিল।
Verse 2
महर्षयोऽखिलास्तत्र निर्जराश्च समागताः । यद्यज्ञकरणार्थं हि शिवमायाविमोहितः
তাত সকলো মহর্ষি আৰু অমৰ দেৱগণ সমবেত হ’ল। শিৱমায়াত বিমোহিত হৈ সি যজ্ঞকর্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 3
अगस्त्यः कश्यपोत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः । दधीचिर्भगवान् व्यासो भारद्वाजोऽथ गौतमः
অগস্ত্য, কশ্যপ, উত্রি, বামদেৱ আৰু ভৃগু; পূজ্য দধীচি, ভগৱান ব্যাস, ভাৰতদ্বাজ আৰু গৌতম—এই মহর্ষিসকল তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 4
पैलः पराशरो गर्गो भार्गवः ककुपस्सितः । सुमंतुत्रिककंकाश्च वैशंपायन एव च
পৈল, পৰাশৰ, গৰ্গ, ভার্গৱ, ককুপস্সিত; সুমন্তু, ত্ৰিককঙ্ক আৰু বৈশম্পায়ন—এয়াও তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 5
एते चान्ये च बहवो मुनयो हर्षिता ययु । मम पुत्रस्य दक्षस्य सदारास्ससुता मखम्
এওঁ আৰু আন বহু মুনি হৰ্ষিত মনে মোৰ পুত্ৰ দক্ষৰ যজ্ঞলৈ গ’ল—তাত তেওঁৰ পত্নীসকল আছিল আৰু কন্যাসকলও লগত আছিল।
Verse 6
तथा सर्वे सुरगणा लोकपाला महोदयाः । तथोपनिर्जरास्सर्वे स्वापकारबलान्विताः
তদ্ৰূপে সকলো দেৱগণ, মহোদয় লোকপালসকল আৰু অন্যান্য দিৱ্য অমৰসকলো তাত আহিল—প্ৰত্যেকে নিজ নিজ কৰ্তব্যৰ উপযোগী বলত সমন্বিত।
Verse 7
सत्यलोकात्समानीतो नुतोहं विश्वकारकः । ससुतस्स परीवारो मूर्तवेदापिसंयुतः
সত্যলোকৰ পৰা আনোৱা মই—প্ৰকাশিত বিশ্বৰ স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মা—বিধিপূৰ্বক পূজিত হ’লোঁ; পুত্ৰসহ, পৰিয়াল‑পাৰ্ষদসহ, আৰু মূৰ্তিমান বেদসমূহৰ সৈতে।
Verse 8
वैकुंठाच्च तथा विष्णुस्संप्रार्थ्य विविधादरात् । सपार्षदपरीवारस्समानीतो मखं प्रति
তাৰ পিছত বৈকুণ্ঠত নানা আদৰেৰে প্ৰাৰ্থনা কৰি বিষ্ণুকো আহ্বান কৰা হ’ল; তেওঁ পাৰ্ষদ‑পৰিয়ালসহ যজ্ঞমণ্ডপলৈ অনা হ’ল। (শৈৱ দৃষ্টিত মহাদেৱতাসকলেও যজ্ঞমৰ্যাদাৰ ভিতৰত অংশ লয়; কিন্তু যজ্ঞৰ পৰম ফল শেষত সৰ্বেশ্বৰ শিৱৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল।)
Verse 9
एवमन्ये समायाता दक्षयज्ञं विमोहिताः । सत्कृतास्तेन दक्षेन सर्वे ते हि दुरात्मना
এইদৰে আন বহুতো লোকো দক্ষৰ যজ্ঞলৈ আহিল, মোহগ্ৰস্ত চিত্তে। সেই দুষ্টবুদ্ধি দক্ষে তেওঁলোক সকলোকে সন্মান কৰিলে।
Verse 10
भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि तेभ्यो दत्तानि तेन वै
ত্বষ্টাই নিৰ্মাণ কৰা সেই দিব্য ভৱনসমূহ—অতি মূল্যবান, দীপ্তিময় আৰু বিশাল—তেওঁ নিশ্চয়েই তেওঁলোকক দান কৰিলে।
Verse 11
तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथायोग्यं च संस्थिताः । सन्मानिता अराजंस्ते सकला विष्णुना मया
সেই সকলো পবিত্ৰ ধামত তেওঁলোক যোগ্যতা অনুসাৰে স্থাপিত হ’ল। মোৰ—বিষ্ণুৰ—সৰ্বতোভাবে সন্মান পাই তেওঁলোক সকলোৱে দীপ্তিমান হ’ল।
Verse 12
वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तदा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः
সেই সময় কনখল তীৰ্থত মহাযজ্ঞ চলি আছিল। তেতিয়া দক্ষে ভৃগু আদি তপোধন ঋষিসকলক ঋত্বিজ (যজ্ঞ-পুৰোহিত) হিচাপে নিযুক্ত কৰিছিল।
Verse 13
अधिष्ठाता स्वयं विष्णुस्सह सर्वमरुद्गणैः । अहं तत्राऽभवं ब्रह्मा त्रयीविधिनिदर्शकः
সেখানে অধিষ্ঠাতা আছিল স্বয়ং বিষ্ণু, সকলো মৰুদ্গণৰ সৈতে। আৰু মই তাত ব্ৰহ্মা ৰূপে উপস্থিত আছিলোঁ—বেদত্রয়ৰ বিধান দেখুৱোৱা জন।
Verse 14
तथैव सर्वदिक्पाला द्वारपालाश्च रक्षकाः । सायुधास्सपरीवाराः कुतूहलकरास्सदा
তদ্ৰূপ সকলো দিকপাল, দ্বাৰপাল আৰু ৰক্ষকসকল—অস্ত্ৰধাৰী আৰু পৰিজনসহ—সদায় উপস্থিত আছিল আৰু নিৰন্তৰ বিস্ময়- কৌতূহল জগাই তুলিছিল।
Verse 15
उपतस्थे स्वयं यज्ञस्सुरूपस्तस्य चाध्वरे । सर्वे महामुनिश्रेष्ठाः स्वयं वेदधराऽभवन्
সেই যজ্ঞাধ্বৰত স্বয়ং যজ্ঞদেৱ সুন্দৰ ৰূপে উপস্থিত হ’ল। আৰু সকলো মহামুনিশ্ৰেষ্ঠ স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে বেদধাৰক তথা বেদ-প্ৰতিষ্ঠাপক হৈ উঠিল।
Verse 16
तनूनपादपि निजं चक्रे रूपं सहस्रशः । हविषा ग्रहणायाशु तस्मिन् यज्ञे महोत्सवे
সেই মহাযজ্ঞ-মহোৎসৱত হৱিষ গ্ৰহণ কৰিবলৈ তনূনপাতেও অতি শীঘ্ৰে নিজৰ ৰূপ সহস্ৰভাবে ধাৰণ কৰিলে।
Verse 17
अष्टाशीतिसहस्राणि जुह्वति सह ऋत्विजः । उद्गातारश्चतुषष्टि सहस्राणि सुरर्षयः
ঋত্বিজসকলৰ সৈতে অষ্টাশি হাজাৰ জনে পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিলে; আৰু চৌষট্টি হাজাৰ দিব্য ঋষি-উদ্গাতাই একেলগে সামগান কৰিলে।
Verse 18
अध्वर्यवोथ होतारस्तावन्तो नारदादयः । सप्तर्षयस्समा गाथाः कुर्वंति स्म पृथक्पृथक्
তাৰ পিছত অধ্বৰ্যু আৰু হোতৃ যাজকসকল—নাৰদ আদি সহ—সপ্তঋষিৰ সৈতে, সেই পবিত্ৰ সভাত প্ৰত্যেকে পৃথক পৃথকভাবে মধুৰ স্তুতি-গাথা ৰচনা কৰি পাঠ কৰিলে।
Verse 19
गंधर्वविद्याधरसिद्धसंघानादित्यसंघान् सगणान् सयज्ञान् । संख्यावरान्नागचरान् समस्तान् वव्रे स दक्षो हि महाध्वरे स्वे
নিজ মহাধ্বৰ যজ্ঞৰ বাবে দক্ষে গন্ধৰ্ব, বিদ্যাধৰ আৰু সিদ্ধসকলৰ সংঘ; আদিত্যসকলৰ দল; নানাবিধ গণ আৰু যজ্ঞকর্মী; লগতে নাগজাতিৰ শ্ৰেষ্ঠসকলসহ সকলোকে—কাকো নাছাড়ি—আমন্ত্ৰণ কৰিলে।
Verse 20
द्विजर्षिराजर्षिसुरर्षिसंघा नृपास्समित्राः सचिवास्स सैन्याः । वसुप्रमुख्या गणदेवताश्च सर्वे वृतास्तेन मखोपवेत्त्राः
দ্বিজঋষি, ৰাজঋষি আৰু দেবঋষিসকলৰ সংঘ; বন্ধু, সচিব আৰু সৈন্যসহ নৃপসকল; আৰু বসুপ্ৰমুখ গণদেৱতাসকল—সকলকে তেওঁ যজ্ঞৰ মান্য অতিথি ৰূপে আমন্ত্ৰণ কৰিলে।
Verse 21
दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो रेजे कृतस्वस्त्ययनो भृशम्
তেতিয়া দক্ষ দীক্ষাযুক্ত হ’ল; কৌতুক-মঙ্গল আৰু ৰক্ষাকর্ম শুভভাবে সম্পন্ন হ’ল। পত্নীৰ সৈতে তেওঁ অত্যন্ত দীপ্তিমান হৈ উঠিল, কল্যাণ-আশীৰ্বাদে সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত হৈ।
Verse 22
तस्मिन् यज्ञे वृतश्शंभुर्न दक्षेण दुरात्मना । कपालीति विनिश्चित्य तस्य यज्ञार्हता न हि
সেই যজ্ঞত দুৰাত্মা দক্ষে শম্ভুক নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে। ‘তেওঁ কপালী’ বুলি স্থিৰ কৰি সি ঘোষণা কৰিলে—শিৱ যজ্ঞভাগৰ যোগ্য নহয়।
Verse 23
कपालिभार्येति सती दयिता स्वसुतापि च । नाहूता यज्ञविषये दक्षेणागुणदर्शिना
কপালী (শিৱ)ৰ প্ৰিয় পত্নী আৰু নিজৰেই কন্যা হ’লেও, যজ্ঞৰ প্ৰসঙ্গত গুণ নেদেখা দোষদৰ্শী দক্ষে সতীক নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে।
Verse 24
एवं प्रवर्तमाने हि दक्षयज्ञे महोत्सवे । स्वकार्यलग्नास्तत्रासन् सर्वे तेऽध्वरसंमताः
এইদৰে দক্ষৰ যজ্ঞ-মহোৎসৱ চলি থাকোঁতে, অধ্বৰলৈ সংমত সকলো লোক তাত নিজৰ নিজৰ কৰ্মত লীন হৈ উপস্থিত আছিল।
Verse 25
एतस्मिन्नंतरेऽदृष्ट्वा तत्र वै शंकरं प्रभुम् । प्रोद्विग्नमानसश्शैवो दधीचो वाक्यमब्रवीत्
সেই সময়তে তাত প্ৰভু শংকৰক নেদেখি, উদ্বিগ্ন মনৰ শৈৱ ঋষি দধীচিয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 26
दधीच उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं देवर्षिप्रमुखा मुदा । कस्मान्नैवागतश्शंभुरस्मिन् यज्ञे महोत्सवे
দধীচিয়ে ক’লে—হে দেবর্ষিপ্ৰমুখসকল, তোমালোক সকলোৱে আনন্দেৰে মোৰ বাক্য শুনা। এই যজ্ঞ-মহোৎসৱলৈ শম্ভু (ভগৱান শিৱ) কিয় একেবাৰে নাহিল?
Verse 27
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञप्रारंभो नाम सप्तविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত “যজ্ঞ-প্ৰাৰম্ভ” নামৰ সপ্তবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 28
येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि भवंति शंसन्ति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान् पुराणो वृषध्वजो नीलगलः परेशः
যাৰ দ্বাৰাই মাত্ৰ সকলো মঙ্গল ঘটে, যাক মহাবিদ্বান ঋষিসকলে সদায় প্ৰশংসা কৰে—সেই আদিপুৰুষ, বৃষধ্বজ, নীলকণ্ঠ পৰমেশ্বৰ ইয়াত একেবাৰে দৃষ্ট নহয়।
Verse 29
अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिगतानि दक्षः । त्रिपंचकेनाप्यथ मंगलानि भवंति सद्यः परतः पुराणि
যাৰ দ্বাৰাই দক্ষে লাভ কৰা অমঙ্গলকো মঙ্গল বুলি মানিলে—তেনেদৰে ‘ত্ৰি-পঞ্চক’ মাত্ৰেই তৎক্ষণাৎ মঙ্গল হয়; তাৰ পিছত প্ৰাচীন পুণ্যফল ক্ৰমে প্ৰকাশ পায়।
Verse 30
तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेशितुः । त्वरितं ब्रह्मणा वापि विष्णुना प्रभुविष्णुना
সেয়ে পৰমেশ্বৰৰ ত্বৰিত আহ্বান তুমিয়েই কৰিব লাগিব। সোনকালে কৰা—ব্ৰহ্মাৰ দ্বাৰা বা প্ৰভু বিষ্ণুৰ দ্বাৰা।
Verse 31
इन्द्रेण लोकपालैश्च द्विजैस्सिद्धैस्सहाधुना । सर्वथाऽऽनयनीयोसौ शंकरो यज्ञपूर्त्तये
ইন্দ্ৰে লোকপালসকল, দ্বিজ ঋষিসকল, সিদ্ধসকল আৰু সাধুজনে সৈতে ক’লে—যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ শংকৰক সকলো উপায়ে (ইয়ালৈ) আনিবই লাগিব।
Verse 32
सर्वैर्भवद्भिर्गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः । दाक्षायण्या समं शम्भुमानयध्वं त्वरान्विताः
তোমালোক সকলোৱে য’ত দেৱ মহেশ্বৰ আছে তাত গমন কৰা। দাক্ষায়ণীৰ সৈতে শম্ভুক তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ আনিবা।
Verse 33
तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छम्भुना परमात्मना । अत्रागतेन देवेशास्सांबेन परमात्मना
সেই পৰমাত্মা শম্ভুৰ দ্বাৰা সকলো পবিত্ৰ হয়। কিয়নো দেৱেশ পৰমাত্মা অম্বাৰ সৈতে ইয়াত আগমন কৰিছে।
Verse 34
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ह्यानेतव्यो वृषध्वजः
যাঁৰ স্মৰণ আৰু নামোচ্চাৰণ মাত্ৰেই সমগ্ৰ পুণ্য পৰিপূৰ্ণ হয়, সেয়ে সৰ্বপ্ৰযত্নে বৃষধ্বজ ভগৱান শিৱক অৱশ্য আহ্বান কৰি আনিব লাগে।
Verse 35
समागते शंकरेऽत्र पावनो हि भवेन्मखः । भविष्यत्यन्यथाऽपूर्णः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ইয়াত শংকৰ উপস্থিত হ’লে এই যজ্ঞ নিশ্চয় পাৱন হয়; নতুবা ই অপূৰ্ণই থাকিব—এই সত্য, মই স্পষ্টকৈ কওঁ।
Verse 36
ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो रोषसमन्वितः । उवाच त्वरितं मूढः प्रहसन्निव दुष्टधीः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ সেই বাক্য শুনি দক্ষ ক্ৰোধে ভৰি উঠিল। মূঢ় আৰু দুষ্টবুদ্ধি হৈ সি তৎক্ষণাৎ ক’লে, যেন উপহাসে হাঁহিছে।
Verse 37
मूलं विष्णुर्देवतानां यत्र धर्मस्सनातनः । समानीतो मया सम्यक् किमूनं यज्ञकर्मणि
‘দেৱতাসকলৰ মূল বিষ্ণু, আৰু তেওঁৰ সৈতে সনাতন ধৰ্ম স্থিত। মই তেওঁক যথাবিধি ইয়ালৈ আনিছোঁ—তেন্তে যজ্ঞকৰ্মত কি উণতি আছে?’
Verse 38
यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणि विविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः
‘যাঁৰ ভিতৰত বেদ, যজ্ঞ আৰু নানাবিধ কৰ্ম—সকলো দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, সেই বিষ্ণুৱেই ইয়ালৈ আহিছে।’ (শৈৱ দৃষ্টিত এই বৈদিক বিধিসমূহ অন্তৰ্যামী পৰমেশ্বৰ শিৱৰ সৈতে সংযুক্ত হ’লে তেতিয়াহে স্থিৰতা আৰু পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।)
Verse 39
सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैस्सोपनिषद्भिश्च विविधैरागमैस्सह
সত্যলোকৰ পৰা লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা অৱতৰি আহিল; বেদ, উপনিষদ আৰু নানাবিধ আগম-শাস্ত্ৰসহ।
Verse 40
तथा सुरगणैस्साकमागतस्सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः
তদ্ৰূপ দেৱগণৰ সৈতে স্বয়ং দেৱৰাজো আহিল; আৰু তেমনি পাপমুক্ত ঋষিসকলেও ইয়াত সমবেত হৈছে।
Verse 41
येये यज्ञोचिताश्शांताः पात्रभूतास्समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञास्सर्वे यूयं दृढव्रताः
ইয়াত সমবেত হোৱা আপোনালোক সকলেই—যজ্ঞোপযুক্ত, আচৰণত শান্ত, যোগ্য পাত্ৰ, আৰু বেদ-বেদাৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞ—আপোনালোক সকলেই দঢ়়ব্ৰতী।
Verse 42
अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्र ब्रह्मणा नोदितेन हि
“তেনে আমাৰ ৰুদ্ৰৰ সৈতে কি প্ৰয়োজন? হে বিপ্ৰ, ব্ৰহ্মাৰ প্ৰেৰণা অনুসৰিয়েই মই মোৰ কন্যাক দান কৰি দিছোঁ।”
Verse 43
हरोऽकुलीनोसौ विप्र पितृमातृविवर्जितः । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः
হে বিপ্ৰ! সেই হৰক ‘অকুলীন’ বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁ পিতৃ‑মাতৃবিহীন। তেওঁ একাই ভূত‑প্ৰেত‑পিশাচসকলৰ দুৰ্জয় অধিপতি; জয় কৰা কঠিন।
Verse 44
आत्मसंभावितो मूढ स्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्न योग्योसौ नानीतो हि मयाऽधुना
সেইজন আত্মগৰ্বে মত্ত, মূঢ়, অহংকাৰত স্তব্ধ, হঠী মৌনত স্থিত আৰু ঈৰ্ষাপৰায়ণ। এই পবিত্ৰ কৰ্মত সি যোগ্য নহয়; সেয়ে মই এতিয়া তাক ইয়ালৈ আনিনি।
Verse 45
तस्मात्त्वमीदृशं वाक्यं पुनर्वाच्यं न हि क्वचित् । सर्वेर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्
সেয়ে এনে ধৰণৰ কথা তোমালোকে কেতিয়াও পুনৰ নক’বা। বৰং তোমালোকে সকলোৱে মিলি মোৰ এই মহান যজ্ঞ সম্পন্ন কৰা, যাতে ই সত্যই সফল আৰু মঙ্গলময় হয়।
Verse 46
ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचो वाक्यमब्रवीत् । सर्वेषां शृण्वतां देवमुनीनां सारसं युतम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁৰ বাক্য শুনি দধীচিয়ে উত্তৰ দিলে; সকলো দেৱমুনি মনোযোগে শুনি আছিল, আৰু সেই বাক্য আছিল সাৰসমৃদ্ধ।
Verse 47
दधीच उवाच । अयज्ञोयं महाजातो विना तेन शिवेन हि । विनाशोपि विशेषेण ह्यत्र ते हि भविष्यति
দধীচিয়ে ক’লে—সেই ভগৱান শিৱক বাদ দি কৰা হোৱাত ই মহা ‘অযজ্ঞ’ হৈ পৰিছে। সেয়ে ইয়াত তোমালোকৰ ওপৰত বিশেষভাৱে বিনাশ নিশ্চয় ঘটিব।
Verse 48
एवमुक्त्वा दधीचोसावेक एव विनिर्गतः । यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ
এইদৰে কৈ মুনি দধীচি অকলেই ওলাই গ’ল। দক্ষৰ যজ্ঞবাটৰ পৰা তেওঁ তৎক্ষণাৎ নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি গ’ল।
Verse 49
ततोन्ये शांकरा ये च मुख्याश्शिवमतानुगाः । निर्ययुस्स्वाश्रमान् सद्यश्शापं दत्त्वा तथैव च
তাৰ পিছত আন আন মুখ্য শাঙ্কৰ ভক্ত—শিৱমতৰ অগ্ৰগণ্য অনুগামী—নিজ নিজ আশ্ৰমৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ওলাই আহিল আৰু তেনেদৰেই শাপো উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 50
मुनौ विनिर्गते तस्मिन् मखादन्येषु दुष्टधीः । शिवद्रोही मुनीन् दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्
সেই মুনি ওলাই যোৱাৰ পিছত আৰু যজ্ঞভূমিৰ পৰা আনসকলেও গুচি যোৱাৰ পিছত, দুষ্টবুদ্ধি আৰু শিৱদ্ৰোহী দক্ষে হাঁহি হাঁহি মুনিসকলক এই কথা ক’লে।
Verse 51
दक्ष उवाच । गतः शिवप्रियो विप्रो दधीचो नाम नामतः । अन्ये तथाविधा ये च गतास्ते मम चाध्वरात्
দক্ষই ক’লে—শিৱপ্ৰিয়, নামত প্ৰসিদ্ধ ব্ৰাহ্মণ দধীচি গ’ল; আৰু তেনেধৰণৰ আন লোকসকলেও মোৰ এই যজ্ঞৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 52
एतच्छुभतरं जातं संमतं मे हि सर्वथा । सत्यं ब्रवीमि देवेश सुराश्च मुनयस्तथा
ইয়া অতি শুভতৰ হ’ল; মই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে সংমত কৰোঁ। হে দেৱেশ, মই সত্য কওঁ—দেৱতা আৰু মুনিসকলেও তেনেকৈয়ে কয়।
Verse 53
विनष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः । वेदबाह्या दुराचारास्त्याज्यास्ते मखकर्मणि
যিসকলৰ চিত্ত বিনষ্ট, যিসকল মন্দবুদ্ধি, মিথ্যা-বাক্যত আসক্ত আৰু খল—যিসকল বেদমাৰ্গৰ বাহিৰত থাকি দুঃআচাৰ কৰে—তেনে লোক যজ্ঞকর্মত ত্যাজ্য।
Verse 54
वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः । यज्ञं मे सफलं विप्रास्सुराः कुर्वंतु माऽचिरम्
তোমালোক সকলেই বেদবিধানত ৰত, আৰু তোমালোকৰ অগ্ৰগামী বিষ্ণু। হে বিপ্ৰসকল, দেৱতাসকলে অচিৰেই মোৰ যজ্ঞ সফল কৰক।
Verse 55
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शिवमायाविमोहिताः । यन्मखे देवयजनं चक्रुस्सर्वे सुरर्षयः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ বাক্য শুনি, শিৱমায়াত বিমোহিত হোৱা সকলো দেৱ আৰু দেৱৰ্ষিয়ে সেই যজ্ঞত দেৱযজন সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 56
इति तन्मखशापो हि वर्णितो मे मुनीश्वर । यज्ञविध्वंसयोगोपि प्रोच्यते शृणु सादरम्
হে মুনীশ্বৰ, যজ্ঞ-সম্পৰ্কীয় সেই শাপ মই এইদৰে বৰ্ণনা কৰিলোঁ; এতিয়া যজ্ঞবিধ্বংসৰ ক্ৰমো ক’ম—আদৰে শুনা।
Frequently Asked Questions
The formal commencement of Dakṣa’s grand yajña and the arrival/honoring of major ṛṣis, devas, Brahmā, and Viṣṇu—establishing the sacrificial assembly before the later conflict.
It signals that even authoritative ritual actors can be spiritually veiled; the yajña’s outward perfection may conceal a metaphysical error—especially when Śiva is not properly acknowledged.
Cosmic offices and presences are emphasized: Brahmā (creator, from Satyaloka), Viṣṇu (preserver, from Vaikuṇṭha with attendants), lokapālas (world-guardians), and Tvaṣṭṛ as divine artisan providing residences.