सती-शिवचरित्रप्रसङ्गः / The Account of Satī and Śiva’s Divine Conduct (Prelude to Detailed Narrative)
এই অধ্যায়ত নাৰদ শিৱ‑সতীৰ মঙ্গলময় কীৰ্তি শুনি, তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী দিব্য আচৰণ আৰু ‘উচ্চ’ মহিমাৰ বিস্তৃত বিৱৰণ বিচাৰে। ব্ৰহ্মাই ক’বলৈ ধৰে যে এই কাহিনী ‘লৌকিকী গতি’—লোকাচাৰ অনুসৃত এক ৰূপ—ত প্ৰকাশ পায়; ই সাধাৰণ কাৰণ‑কাৰ্য নহয়, ভগৱানৰ লীলা। কিছুমানে সতীৰ শংকৰৰ পৰা বিৰহৰ কথা ক’লেও, তৎক্ষণাৎ বাক্‑অৰ্থৰ দৰে তেওঁলোকৰ স্বভাৱসিদ্ধ অবিভাজ্যতা প্ৰতিপাদন কৰি প্ৰকৃত বিচ্ছেদ তত্ত্বগতভাৱে অসংগত বুলি দেখুৱায়। উপদেশাৰ্থে লোকমাৰ্গ অনুসৰি সকলো ঘটনা দেৱসঙ্কল্পে ঘটে। তাৰ পাছত দক্ষযজ্ঞৰ প্ৰসঙ্গ—দক্ষকন্যা সতী যজ্ঞত শম্ভুৰ অপমান দেখি তাতেই দেহত্যাগ কৰে; পিছত হিমালয়ত পাৰ্বতী ৰূপে প্ৰকাশ পাই মহাতপস্যাৰে শিৱক লাভ কৰি বিবাহত একীভূত হয়। শেষত সূতৰ বৰ্ণনাত নাৰদে পুনৰ বিধাতাক লোকাচাৰানুগুণ আৰু গূঢ়াৰ্থসহ শিৱ‑সতীচৰিত বিস্তাৰে ক’বলৈ অনুৰোধ কৰে, যাৰ দ্বাৰা পৰৱৰ্তী কাহিনিৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे प्रजानाथ महाप्राज्ञ कृपाकर । श्रावितं शंकरयशस्सतीशंकरयोः शुभम्
নাৰদে ক’লে—হে ব্ৰহ্মন, হে বিধাতা, হে প্ৰজানাথ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ কৃপাকৰ! মোক শংকৰৰ পবিত্ৰ যশ আৰু সতী-শংকৰৰ শুভ কাহিনী শুনাওক।
Verse 2
इदानीं ब्रूहि सत्प्रीत्या परं तद्यश उत्तमम् । किमकार्ष्टां हि तत्स्थौ वै चरितं दंपती शिवौ
এতিয়া সত্য প্ৰীতিসহ সেই পৰম উত্তম আৰু শুভ যশ বৰ্ণনা কৰক। তাত সেই দিৱ্য দম্পতি—শিৱ (আৰু সতী)—কি কৰিলে? তেওঁলোকৰ পবিত্ৰ চৰিত কওক।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । सतीशिवचरित्रं च शृणु मे प्रेमतो मुने । लौकिकीं गतिमाश्रित्य चिक्रीडाते सदान्वहम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি, প্ৰেমেৰে মোৰ পৰা সতী-শিৱৰ পৱিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা। লৌকিক আচাৰ আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে দুয়ো প্ৰতিদিনে নিৰন্তৰ ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 4
ततस्सती महादेवी वियोगमलभन्मुने । स्वपतश्शंकरस्येति वदंत्येके सुबुद्धयः
তাৰ পাছত, হে মুনি, মহাদেৱী সতীয়ে বিৰহ লাভ কৰিলে—নিজ স্বপতি শংকৰৰ পৰা; এনেদৰে কিছুমান সুবুদ্ধিমান লোকে কয়।
Verse 5
वागर्थाविव संपृक्तौ शक्तोशौ सर्वदा चितौ । कथं घटेत च तयोर्वियोगस्तत्त्वतो मुने
বাক্য আৰু তাৰ অৰ্থ যেন অবিচ্ছিন্ন, তেনেকৈ শক্তি আৰু ঈশ সদায় সংযুক্ত—উভয়েই শুদ্ধ চৈতন্যস্বৰূপ। হে মুনি, তত্ত্বতঃ তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত বিচ্ছেদ কেনেকৈ সম্ভৱ?
Verse 6
लीलारुचित्वादथ वा संघटेताऽखिलं च तत् । कुरुते यद्यदीशश्च सती च भवरीतिगौ
অথবা নিজৰ লীলাৰ ৰুচিৰে প্ৰভুৱে এই সমগ্ৰ ব্যৱস্থাক গঢ়ি তুলিব পাৰে। পৰমেশ্বৰে যি যি কৰে আৰু সতীয়েও—উভয়েই ভৱ-সংসাৰৰ নিৰ্ধাৰিত ৰীতি অনুসৰিয়েই গতি কৰে।
Verse 7
सा त्यक्ता दक्षजा दृष्ट्वा पतिना जनकाध्वरे । शंभोरनादरात्तत्र देहं तत्याज संगता
পিতাৰ যজ্ঞত, দক্ষকন্যা সতী—অপমানিত হৈ—স্বামী শম্ভুৰ প্ৰতি অনাদৰ দেখি, দৃঢ় সংকল্পে দেহ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 8
पुनर्हिमालये सैवाविर्भूता नामतस्सती । पार्वतीति शिवं प्राप तप्त्वा भूरि विवाहतः
পুনৰায় তেওঁ হিমালয়ত আবিৰ্ভূত হ’ল—নামে সেই সতীয়ে—আৰু পাৰ্বতী বুলি খ্যাতি লাভ কৰিলে। বহুত তপস্যা কৰি বিবাহৰ দ্বাৰা শ্ৰীশিৱক স্বামী ৰূপে প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 9
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणस्स तु नारदः । पप्रच्छ च विधातारं शिवाशिवमहद्यशः
সূত ক’লে—ব্ৰহ্মাৰ এই বাক্য শুনি, শুভ-অশুভৰ সৈতে মহাযশস্বী নাৰদে পুনৰ বিধাতা স্ৰষ্টাক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 10
नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे मे वद विस्तरात् । शिवाशिवचरित्रं तद्भवाचारपरानुगम्
নাৰদ ক’লে—হে মহাভাগ, বিষ্ণুৰ শিষ্য! হে বিধি (ব্ৰহ্মা), মোক বিস্তাৰে কোৱা—শিৱ আৰু সতীৰ সেই পবিত্ৰ চৰিত্ৰ, আৰু তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অনুসৰণীয় আচাৰ-নিয়মসহ।
Verse 11
किमर्थं शंकरो जायां तत्याज प्राणतः प्रियाम् । तस्मादाचक्ष्व मे तात विचित्रमिति मन्महे
কোন কাৰণত শংকৰে প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় পত্নীক ত্যাগ কৰিলে? সেয়ে, হে তাত, মোক কোৱা; আমি ইয়াক বিচিত্ৰ বুলি মানো।
Verse 12
कुतोऽह्यध्वरजः पुत्रां नादरोभूच्छिवस्य ते । कथं तत्याज सा देहं गत्वा तत्र पितृक्रतौ
যজ্ঞাধিপতি দক্ষে আপোনাৰ কন্যাৰ স্বামী শিৱক কিয় আদৰ নকৰিলে? আৰু তেওঁ পিতৃযজ্ঞলৈ গৈ কেনেকৈ দেহ ত্যাগ কৰিলে?
Verse 13
ततः किमभवत्तत्र किमकार्षीन्महेश्वरः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रद्धायुक् तच्छुतावहम्
তাৰ পিছত তাত কি ঘটিল, আৰু মহেশ্বৰে কি কৰিলে? সেই সকলো মোক বিস্তাৰে কোৱা; মই শ্ৰদ্ধাৰে পূৰ্ণ আৰু শুনিবলৈ আগ্ৰহী।
Verse 14
ब्रह्मोवाच । शृणु तात परप्रीत्या मुनिभिस्सह नारद । सुतवर्य महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে পুত্ৰ নাৰদ, মুনিসকলৰ সৈতে পৰম প্ৰীতিয়ে শুনা। হে সূতশ্ৰেষ্ঠ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, শশিমৌলী (শিৱ)ৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা।
Verse 15
नमस्कृत्य महेशानं हर्यादिसुरसेवितम् । परब्रह्म प्रवक्ष्यामि तच्चरित्रं महाद्भुतम्
হৰি (বিষ্ণু) আদি দেৱসকলে সেৱা কৰা মহেশানক নমস্কাৰ কৰি, মই এতিয়া পৰব্ৰহ্মৰ সেই মহাদ্ভুত চৰিত্ৰ ঘোষণা কৰিম।
Verse 16
सर्वेयं शिवलीला हि बहुलीलाकरः प्रभुः । स्वतंत्रो निर्विकारी च सती सापि हि तद्विधा
এই সকলো নিশ্চয় শিৱৰ দিৱ্য লীলা। প্ৰভু বহুবিধ লীলাৰ কৰ্তা, সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আৰু নিৰ্বিকাৰ; সতীও সেই একে স্বৰূপৰ।
Verse 17
अन्यथा कस्समर्थो हि तत्कर्मकरणे मुने । परमात्मा परब्रह्म स एव परमेश्वरः
নচেৎ, হে মুনি, সেই কৰ্ম সম্পাদন কৰিবলৈ কোনে সক্ষম? তেওঁৱেই শিৱ—পৰমাত্মা, পৰব্ৰহ্ম—নিশ্চয় পৰমেশ্বৰ।
Verse 18
यं सदा भजते श्रीशोऽहं चापि सकलाः सुराः । मुनयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सनकादयः
যাক সদা শ্ৰীশ (বিষ্ণু) ভজে, আৰু মইও সকলো দেৱতাৰ সৈতে যাক বন্দনা কৰোঁ; যাক মহাত্মা মুনিসকল আৰু সনকাদি সিদ্ধসকল নিৰন্তৰ আৰাধনা কৰে।
Verse 19
शेषस्सदा यशो यस्य मुदा गायति नित्यशः । पारं न लभते तात स प्रभुश्शंकरः शिवः
হে তাত, যাৰ যশ শেষনাগেও সদায় আনন্দে নিত্য গায়, সিও তেওঁৰ সীমা নাপায়। সেই প্ৰভুৱেই শংকৰ—পৰমেশ্বৰ শিৱ।
Verse 20
तस्यैव लीलया सर्वोयमिति तत्त्वविभ्रमः । तत्र दोषो न कस्यापि सर्वव्यापी स प्रेरकः
তেওঁৰেই দিব্য লীলাৰ ফলত ‘এই সকলো স্বতন্ত্ৰ সত্য’ বুলি তত্ত্ববিভ্ৰম জাগে। তাত কাৰো দোষ নাই; কিয়নো সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৱেই সকলোৰে অন্তঃপ্ৰেৰক।
Verse 21
एकस्मिन्समये रुद्रस्सत्या त्रिभुवने भवः । वृषमारुह्य पर्याटद्रसां लीलाविशारदः
এটা সময়ত ভব—ৰুদ্ৰ—সতীৰ সৈতে বৃষভত আৰূঢ় হৈ ত্ৰিভুবনত বিচৰণ কৰিলে; দিব্য লীলাৰ ৰসত মগ্ন আৰু তাৰ আশ্চৰ্য প্ৰকাশত নিপুণ।
Verse 22
आगत्य दण्डकारण्यं पर्यटन् सागरांबराम् । दर्शयन् तत्र गां शोभां सत्यै सत्यपणः प्रभुः
দণ্ডকাৰণ্যলৈ আহি, সাগৰক যেন বসন কৰি ধৰা জুৰি বিচৰণ কৰি, সত্যপ্ৰতিজ্ঞ প্ৰভুৱে তাত দেশৰ শোভা-সৌন্দৰ্য সতীক দেখুৱালে।
Verse 23
तत्र रामं ददर्शासौ लक्ष्मणेनान्वितं हरः । अन्विष्यंतं प्रियां सीतां रावणेन हृता छलात्
তাত হৰ (ভগৱান শিৱ) লক্ষ্মণসহ ৰামক দেখিলে—যি ছল কৰি ৰাৱণে হৰণ কৰা প্ৰিয় সীতাক বিচাৰি আছিল।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे रामपरीक्षावर्णनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত “ৰামপৰীক্ষা-বৰ্ণন” নামৰ চব্বিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 25
समिच्छंतं च तत्प्राप्तिं पृच्छंतं तद्गतिं हृदा । कुजादिभ्यो नष्टधियमत्रपं शोकविह्वलम्
তেওঁ তাইক লাভ কৰিবলৈ ব্যাকুল আছিল আৰু হৃদয়ে তাইৰ গতি আৰু ঠাই-ঠিকনা বিষয়ে সুধি থাকিছিল। কিন্তু কুজ আদি লোকৰ সন্মুখত তেওঁৰ স্থিৰবুদ্ধি নষ্ট হ’ল—লাজ পাহৰি, শোকে বিহ্বল হ’ল।
Verse 26
सूर्यवंशोद्भवं वीरं भूपं दशरथात्मजम् । भरताग्रजमानंदरहितं विगतप्रभम्
তেওঁ সূৰ্যবংশত জন্ম লোৱা বীৰ ৰজা—দশৰথৰ পুত্ৰ, ভৰতৰ অগ্ৰজ—ক দেখিলে; তেওঁ আনন্দহীন, প্ৰভা ম্লান হৈ পৰিছিল।
Verse 27
पूर्णकामो वराधीनं प्राणमत्स्म मुदा हरः । रामं भ्रमन्तं विपिने सलक्ष्मणमुदारधीः
সদায় পূৰ্ণকাম হৈয়ো, নিজৰ বৰানুসাৰে আনন্দে হৰে প্ৰণাম কৰিলে। উদাৰবুদ্ধি প্ৰভুৱে বনত লক্ষ্মণসহ ভ্ৰমণ কৰা ৰামক দেখিলে।
Verse 28
जयेत्युक्त्वाऽन्यतो गच्छन्नदात्तस्मै स्वदर्शनम् । रामाय विपिने तस्मिच्छंकरो भक्तवत्सलः
“জয়” বুলি কৈ অন্য দিশে গমন কৰোঁতে, ভক্তবৎসল শংকৰে সেই বনত ৰামৰ নিমিত্তে তাক নিজৰ দিব্য দৰ্শন দান কৰিলে।
Verse 29
इतीदृशीं सतीं दृष्ट्वा शिवलीलां विमोहनीम् । सुविस्मिता शिवं प्राह शिवमायाविमोहिता
সতীক এনে অৱস্থাত দেখি আৰু শিৱৰ মোহিনী লীলা দেখি, তেওঁ অতি বিস্মিত হৈ শিৱমায়াত বিমোহিত হৈ শিৱক ক’লে।
Verse 30
सत्युवाच । देव देव परब्रह्म सर्वेश परमेश्वर । सेवंते त्वां सदा सर्वे हरिब्रह्मादयस्सुराः
সতী ক’লে—হে দেৱদেৱ, হে পৰব্ৰহ্ম! হে সৰ্বেশ্বৰ, হে পৰমেশ্বৰ! হৰি (বিষ্ণু) আৰু ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতাই সদায় তোমাক সেৱা-উপাসনা কৰে।
Verse 31
त्वं प्रणम्यो हि सर्वेषां सेव्यो ध्येयश्च सर्वदा । वेदांतवेद्यो यत्नेन निर्विकारी परप्रभुः
তুমিয়েই সকলোৰে প্ৰণামযোগ্য, সদায় সেৱনীয় আৰু নিৰন্তৰ ধ্যানযোগ্য। বেদান্তৰ দ্বাৰা যত্নসহকাৰে তুমি জ্ঞেয়—তুমি নিৰ্বিকার, পৰাত্পৰ প্ৰভু।
Verse 32
काविमौ पुरुषौ नाथ विरहव्याकुलाकृती । विचरंतौ वने क्लिष्टौ दीनौ वीरौ धनुर्धरौ
হে নাথ! এই দুজন পুৰুষ বিৰহ-বেদনাত ব্যাকুল ৰূপধাৰী। বনত ঘূৰি ফুৰোঁতে সিহঁত ক্লান্ত আৰু পীড়িত; বীৰ ধনুৰ্ধৰ হ’লেও দীন আৰু বিষণ্ণ দেখা যায়।
Verse 33
तयोर्ज्येष्ठं कंजश्यामं दृष्ट्वा वै केन हेतुना । सुदितस्सुप्रसन्नात्माऽभवो भक्त इवाऽधुना
তেওঁলোকৰ জ্যেষ্ঠজনক—কমল-শ্যাম বৰ্ণৰ—দেখি কোন কাৰণে সুধিত তৎক্ষণাৎ অন্তৰে অতি প্ৰসন্ন আৰু আনন্দোজ্জ্বল হ’ল, যেন সেই মুহূর্ততে শিৱভক্ত?
Verse 34
इति मे संशयं स्वामिञ्शंकर छेत्तुमर्हसि । सेव्यस्य सेवकेनैव घटते प्रणतिः प्रभो
এইদৰে, হে স্বামী শংকৰ, মোৰ সংশয় দূৰ কৰক। হে প্ৰভো, যি পূজ্য আৰু সেৱ্য, তেওঁৰ প্ৰতি সেৱকৰ প্ৰণতি কৰাই উচিত।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । आदिशक्तिस्सती देवी शिवा सा परमेश्वरी । शिवमायावशीभूत्वा पप्रच्छेत्थं शिवं प्रभुम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: আদিশক্তি সতী দেৱী—সেই শিৱা, পৰমেশ্বৰি—শিৱমায়াৰ বশীভূত হৈ এইদৰে প্ৰভু শিৱক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 36
तदाकर्ण्य वचस्सत्याश्शंकरः परमेश्वरः । तदा विहस्य स प्राह सतीं लीलाविशारदः
সতীৰ বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ শংকৰ মৃদু হাঁহিলে। লীলাত নিপুণ তেওঁ তেতিয়া সতীক ক’লে।
Verse 37
परमेश्वर उवाच । शृणु देवि सति प्रीत्या यथार्थं वच्मि नच्छलम् । वरदानप्रभावात्तु प्रणामं चैवमादरात्
পৰমেশ্বৰে ক’লে—হে দেবী সতী, প্ৰীতিসহ শুনা; মই যথাৰ্থ কওঁ, কোনো ছল নহয়। বৰদানৰ প্ৰভাৱত এই প্ৰণাম এইদৰে আদৰেৰে নিবেদন হয়।
Verse 38
रामलक्ष्मणनामानौ भ्रातरौ वीरसम्मतौ । सूर्यवंशोद्भवौ देवि प्राज्ञौ दशरथात्मजौ
হে দেবী, ৰাম আৰু লক্ষ্মণ নামৰ সেই দুজন ভ্ৰাতা বীৰ বুলি সম্মত। তেওঁলোক সূৰ্যবংশত জন্মা, প্ৰাজ্ঞ, আৰু দশৰথৰ পুত্ৰ আছিল।
Verse 39
गौरवर्णौ लघुर्बंधुश्शेषेशो लक्ष्मणाभिधः । ज्येष्ठो रामाभिधो विष्णुः पूर्णांशो निरुपद्रवः
গৌৰবৰ্ণ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা স্বয়ং শেষ; তেওঁ লক্ষ্মণ নামে প্ৰসিদ্ধ। জ্যেষ্ঠ ৰাম নামে বিষ্ণুৰ পূৰ্ণাংশ—নিৰুপদ্ৰৱ আৰু দুঃখহীন।
Verse 40
अवतीर्णं क्षितौ साधुरक्षणाय भवाय नः । इत्युक्त्वा विररामाऽसौ शंभुस्मृतिकरः प्रभुः
“সাধুজনৰ ৰক্ষাৰ্থে আৰু আমাৰ মঙ্গলৰ বাবে তেওঁ পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হৈছে।” এইদৰে কৈ শম্ভুস্মৃতি জাগ্ৰতকাৰী সেই প্ৰভু নীৰৱ হ’ল।
Verse 41
श्रुत्वापीत्थं वचश्शम्भोर्न विशश्वास तन्मनः । शिवमाया बलवती सैव त्रैलोक्यमोहिनी
শম্ভুৰ এনে বাক্য শুনিও তাইৰ মন বিশ্বাস নকৰিলে। কিয়নো শিৱমায়া অতি বলৱতী—সেই-ই ত্ৰিলোকমোহিনী।
Verse 42
अविश्वस्तं मनो ज्ञात्वा तस्याश्शंभुस्सनातनः । अवोचद्वचनं चेति प्रभुलीलाविशारदः
তাইৰ মন এতিয়াও সম্পূৰ্ণ বিশ্বাসী নহয় বুলি জানি সনাতন শম্ভু—প্ৰভুৰ লীলাত নিপুণ—তাইক শুভ বাক্য ক’লে।
Verse 43
शिव उवाच । शृणु मद्वचनं देवि न विश्वसिति चेन्मनः । तव रामपरिक्षां हि कुरु तत्र स्वया धिया
শিৱে ক’লে—হে দেবী, মোৰ বাক্য শুনা। যদি মন বিশ্বাস নকৰে, তেন্তে নিজৰ বুদ্ধিৰে তাত ৰামৰ পৰীক্ষা কৰা।
Verse 44
विनश्यति यथा मोहस्तत्कुरु त्वं सति प्रिये । गत्वा तत्र स्थितस्तावद्वटे भव परीक्षिका
হে প্ৰিয় সতী, যাৰ দ্বাৰা মোহ নাশ হয় তেনে কৰ। তাত গৈ কিছু সময় বটগছৰ ওচৰত থাকি পৰীক্ষিকা হোৱা।
Verse 45
ब्रह्मोवाच । शिवाज्ञया सती तत्र गत्वाचिंतयदीश्वरी । कुर्यां परीक्षां च कथं रामस्य वनचारिणः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—শিৱৰ আজ্ঞাৰে সতী তাত গ’ল। তেতিয়া সেই ঈশ্বৰীয়ে ভাবিলে—বনত বিচৰণ কৰা ৰামৰ পৰীক্ষা মই কেনেকৈ কৰিম?
Verse 46
सीतारूपमहं धृत्वा गच्छेयं रामसन्निधौ । यदि रामो हरिस्सर्वं विज्ञास्यति न चान्यथा
মই সীতাৰ ৰূপ ধৰি ৰামৰ সান্নিধ্যলৈ যাম। যদি ৰাম—যি হৰি—সৰ্বজ্ঞ হয়, তেন্তে তেওঁ সম্পূৰ্ণ সত্য যথাৰ্থকৈ চিনিব; অন্যথা নহয়।
Verse 47
इत्थं विचार्य सीता सा भूत्वा रामसमीपतः । आगमत्तत्परीक्षार्थं सती मोहपरायणा
এইদৰে বিবেচনা কৰি সতীয়ে সীতাৰ ৰূপ ধৰি ৰামৰ ওচৰলৈ গ’ল; মোহবশত তেওঁক পৰীক্ষা কৰিবলৈ তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 48
सीतारूपां सतीं दृष्ट्वा जपन्नाम शिवेति च । विहस्य तत्प्रविज्ञाय नत्वावोचद्रघूद्वहः
সীতাৰূপী সতীক দেখি আৰু তেওঁ মৃদুস্বৰে ‘শিৱ’ নাম জপা শুনি, ৰঘুবংশশ্ৰেষ্ঠ ৰামে হাঁহিলে; সত্য বুজি তেওঁক প্ৰণাম কৰি তাৰপিছত ক’লে।
Verse 49
राम उवाच । प्रेमतस्त्वं सति ब्रूहि क्व शंभुस्ते नमोगतः । एका हि विपिने कस्मादागता पतिना विना
ৰামে ক’লে—হে সতী, স্নেহেৰে সত্য কোৱা: তোমাৰ শম্ভু ক’লৈ গ’ল? স্বামী নথকা অৱস্থাত তুমি একেলগে এই বনলৈ কিয় আহিলা?
Verse 50
त्यक्त्वा स्वरूपं कस्मात्ते धृतं रूपमिदं सति । ब्रूहि तत्कारणं देवि कृपां कृत्वा ममोपरि
হে সতী, তুমি কিয় নিজৰ স্বস্বরূপ ত্যাগ কৰি এই ৰূপ ধাৰণ কৰিলা? হে দেৱী, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰি তাৰ কাৰণ কোৱা।
Verse 51
ब्रह्मोवाच । इति रामवचः श्रुत्वा चकितासीत्सती तदा । स्मृत्वा शिवोक्तं मत्वा चावितथं लज्जिता भृशम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ৰামৰ এই বাক্য শুনি সেই মুহূর্ততে সতী চকিত হ’ল। শিৱে কোৱা কথা স্মৰণ কৰি আৰু তাক অব্যর্থ সত্য বুলি জানি তেওঁ গভীৰ লজ্জিত হ’ল।
Verse 52
रामं विज्ञाय विष्णुं तं स्वरूपं संविधाय च । स्मृत्वा शिवपदं चित्ते सत्युवाच प्रसन्नधीः
ৰাম যে বিষ্ণু, সেয়া জানি আৰু তেওঁৰ স্বৰূপ বুজি, সি মনত শিৱৰ পৰম পদ স্মৰণ কৰিলে; আৰু প্ৰসন্ন বুদ্ধিৰে সত্য কথা ক’লে।
Verse 53
शिवो मया गणैश्चैव पर्यटन् वसुधां प्रभुः । इहागच्छच्च विपिने स्वतंत्रः परमेश्वरः
প্ৰভু শিৱ—পৰম শক্তিমান—মোৰ সৈতে আৰু নিজৰ গণসকলৰ সৈতে পৃথিৱী পৰ্যটন কৰি আছিল; সেই স্বতন্ত্ৰ পৰমেশ্বৰ এই বনলৈ ইয়াত আহিল।
Verse 54
अपश्यदत्र स त्वां हि सीतान्वेषणतत्परम् । सलक्ष्मणं विरहिणं सीतया श्लिष्टमानसम्
তাতে সি তোমাক দেখিলে—সীতা অন্বেষণত সম্পূৰ্ণ তৎপৰ—লক্ষ্মণসহ, বিরহত ব্যাকুল, আৰু যাৰ মন কেৱল সীতাতেই আবদ্ধ।
Verse 55
नत्वा त्वां स गतो मूले वटस्य स्थित एव हि । प्रशंसन् महिमानं ते वैष्णवं परमं मुदा
তোমাক নমস্কাৰ কৰি সি বটগছৰ মূললৈ গ’ল আৰু তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল; আনন্দে তোমাৰ পৰম বৈষ্ণৱ-সদৃশ মহিমা প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 56
चतुर्भुजं हरिं त्वां नो दृष्ट्वेव मुदितोऽभवत् । यथेदं रूपममलं पश्यन्नानंदमाप्तवान्
তোমাক চতুৰ্ভুজ হৰি-ৰূপে দেখি সি তৎক্ষণাৎ আনন্দিত হ’ল; এই নিৰ্মল, মঙ্গলময় ৰূপ দৰ্শন কৰি সি পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 57
तच्छ्रुत्वा वचनं शंभौर्भ्रममानीय चेतसि । तदाज्ञया परीक्षां ते कृतवत्य स्मि राघव
শম্ভুৰ বাক্য শুনি মই ইচ্ছাকৃতভাৱে মনত সন্দেহ আনিলোঁ; আৰু তেওঁৰ আজ্ঞাৰে, হে ৰাঘৱ, মই তোমাৰ পৰীক্ষা কৰিলোঁ।
Verse 58
ज्ञातं मे राम विष्णुस्त्वं दृष्टा ते प्रभुताऽखिला । निःसशंया तदापि तच्छृणु त्वं च महामते
হে ৰাম, মই জানিলোঁ যে তুমি নিশ্চয় বিষ্ণু; তোমাৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰভুত্ব মই দেখিলোঁ। মোৰ কোনো সন্দেহ নাই; তথাপি, হে মহামতে, মোৰ কথা শুনা।
Verse 59
कथं प्रणम्यस्त्वं तस्य सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कुरु निस्संशयां त्वं मां शमलं प्राप्नुहि द्रुतम्
তুমি কেনেকৈ তেওঁৰ আগত প্ৰণামযোগ্য? মোৰ আগত সত্য কোৱা। মোৰ সন্দেহ সম্পূৰ্ণ দূৰ কৰা; নহ’লে তুমি সোনকালে কলংক/পাপ পাবা।
Verse 60
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या रामश्चोत्फुल्ललोचनः । अस्मरत्स्वं प्रभुं शंभुं प्रेमाभूद्धृदि चाधिकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাইৰ কথা শুনি ৰামৰ চকু আনন্দত ফুলি উঠিল। তেওঁ নিজৰ প্ৰভু শম্ভু (শিৱ)ক স্মৰণ কৰিলে, আৰু হৃদয়ত অধিক প্ৰেম জাগিল।
Verse 61
सत्या विनाज्ञया शंभुसमीपं नागमन्मुने । संवर्ण्य महिमानं च प्रावोचद्राघवस्सतीम्
হে মুনি, সত্যাৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ ৰাঘৱ শম্ভুৰ ওচৰলৈ নগ’ল। শিৱৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰি তেওঁ তেতিয়া সতীক ক’লে।
Frequently Asked Questions
It references the Dakṣa-yajña crisis: Satī goes to her father’s sacrifice, confronts the dishonor toward Śiva/Śambhu, and abandons her body there; it also notes her later manifestation as Pārvatī in Himālaya and her marriage to Śiva after tapas.
The chapter treats separation as narrative appearance within līlā and laukikī gati; philosophically Śiva and Śakti remain inseparable (like word and meaning), so the story instructs devotees without implying ontological disunion.
Satī’s continuity across forms is emphasized: Satī as Dakṣa’s daughter, then re-manifesting as Pārvatī in Himālaya; Śiva is invoked through names Śaṅkara and Śambhu, underscoring his transcendent yet relational role.