कामप्रादुर्भावः — The Manifestation/Arising of Kāma

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नेमिषारण्यवासिनः । पप्रच्छ च मुनिश्रेष्ठः कथां पापप्रणाशिनीम्

সূত ক’লে—তেওঁৰ বাক্য শুনি নৈমিষাৰণ্যবাসী ঋষিসকলৰ মাজৰ শ্ৰেষ্ঠ মুনিয়ে পুনৰ পাপনাশিনী পুণ্য কাহিনী সুধিলে।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कामप्रादुर्भावो नाम द्वितीयोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় বিভাগ সতীখণ্ডত ‘কামপ্ৰাদুৰ্ভাৱ’ নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 3

अतः कथय तत्सर्वं शिवस्य चरितं शुभम् । सतीकीर्त्यन्वितं दिव्यं श्रोतुमिच्छामि विश्वकृत्

সেয়ে, ভগৱান শিৱৰ সেই সকলো শুভ চৰিত কোৱা—যি সতীৰ কীৰ্তিৰে অলংকৃত আৰু দিব্য। মই, বিশ্বকর্তা, সেয়া শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 4

सती हि कथमुत्पन्ना दक्षदारेषु शोभना । कथं हरो मनश्चक्रे दाराहरणकर्मणि

দক্ষৰ পত্নীৰ গৃহত শোভাময়ী সতী কেনেকৈ জন্মিল? আৰু হৰ (শিৱ) কেনেকৈ তেওঁক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰাৰ কৰ্মত মন স্থিৰ কৰিলে?

Verse 5

कथं वा दक्षकोपेन त्यक्तदेहा सती पुरा । हिमवत्तनया जाता भूयो वाकाशमागता

দক্ষৰ ক্ৰোধত পূৰ্বে দেহ ত্যাগ কৰা সতী কেনেকৈ? আৰু হিমৱন্তৰ কন্যা হৈ পুনৰ তেওঁ কেনেকৈ দিব্য অৱস্থা—শিৱ-সাযুজ্য—লাভ কৰিলে?

Verse 6

पार्वत्याश्च तपोऽत्युग्रं विवाहश्च कथं त्वभूत् । कथमर्द्धशरीरस्था बभूव स्मरनाशिनः

পাৰ্বতীয়ে কেনেকৈ অতিশয় উগ্ৰ তপস্যা কৰিলে, আৰু তেওঁৰ বিবাহ কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ল? লগতে স্মৰনাশী (শিৱ)ৰ অর্ধশৰীৰৰূপে তেওঁ কেনেকৈ প্রতিষ্ঠিত হ’ল?

Verse 7

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते । नान्योस्ति संशयच्छेत्ता त्वत्समो न भविष्यति

হে মহামতে! এই সকলো কথা আমাক বিস্তাৰে কওক। আমাৰ সংশয় ছেদন কৰিবলৈ আপোনাৰ সমান আন কোনো নাই, আৰু ভৱিষ্যতেও নহ’ব।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं च मुने सर्वं सतीशिवयशश्शुभम् । पावनं परमं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं परम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনে! সতি-শিৱৰ এই শুভ যশ সম্পূৰ্ণকৈ শুনা। ই পৰম পাৱন, পৰম দিব্য, আৰু গুহ্যৰো অতিগুহ্য।

Verse 9

एतच्छंभुः पुरोवाच भक्तवर्याय विष्णवे । पृष्टस्तेन महाभक्त्या परोपकृतये मुने

হে মুনে! এই কথাই শম্ভুৱে আগতেই ভক্তশ্ৰেষ্ঠ বিষ্ণুক কৈছিল; তেওঁ পৰোপকাৰৰ বাবে মহাভক্তিৰে সুধিছিল।

Verse 10

ततस्सोपि मया पृष्टो विष्णुश्शैववरस्सुधीः । प्रीत्या मह्यं समाचख्यौ विस्तरान्मुनिसत्तम

তেতিয়া মইও তেওঁক সুধিলোঁ—শৈৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু মহাবুদ্ধিমান বিষ্ণুক। স্নেহবশত তেওঁ মোক সকলো কথা বিস্তাৰে কৈ বুজালে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 11

अहं तत्कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । शिवाशिवयशोयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम्

এতিয়া মই সেই প্ৰাচীন পবিত্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিম—যি শিৱ আৰু শিৱা (সতী)ৰ যশে পৰিপূৰ্ণ আৰু সকলো ধৰ্মসন্মত কামনাৰ ফল দানকাৰী।

Verse 12

पुरा यदा शिवो देवो निर्गुणो निर्विकल्पकः । अरूपश्शक्तिरहितश्चिन्मात्रस्सदसत्परः

আদিতে যেতিয়া দেবাধিদেৱ শিৱ নিৰ্গুণ আৰু নিৰ্বিকল্প আছিল—নিৰাকার, প্ৰকাশিত শক্তিহীন, কেৱল চৈতন্যস্বৰূপ—তেতিয়া তেওঁ সৎ আৰু অসৎ উভয়ৰো অতীত আছিল।

Verse 13

अभवत्सगुणस्सोपि द्विरूपश्शक्तिमान्प्रभुः । सोमो दिव्याकृतिर्विप्र निर्वि कारी परात्परः

সেই প্ৰভু সোমো সগুণৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল। হে বিপ্ৰ, শক্তিমান অধীশ্বৰে দ্বিৰূপ ধাৰণ কৰিলে—দিব্য আকৃতিসহ—তথাপি তেওঁ নিৰ্বিকার, পৰাত্পৰ।

Verse 14

तस्य वामांगजो विष्णुर्ब्रह्माहं दक्षिणांगजः । रुद्रो हृदयतो जातोऽभवच्च मुनिसत्तम

তেওঁৰ বাওঁ অংগৰ পৰা বিষ্ণু জন্মিল; সোঁ অংগৰ পৰা মই ব্ৰহ্মা জন্মিলোঁ। আৰু হৃদয়ৰ পৰা ৰুদ্ৰ উদ্ভৱ হ’ল—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 15

सृष्टिकर्ताभवं ब्रह्मा विष्णुः पालनकारकः । लयकर्ता स्वयं रुद्रस्त्रिधाभूतस्सदाशिवः

মই ব্ৰহ্মা সৃষ্টিকৰ্তা হ’লোঁ; বিষ্ণু পালনকাৰক। লয়কাৰক স্বয়ং ৰুদ্ৰ। এইদৰে এক সদাশিৱ ত্ৰিধা ৰূপে প্ৰকাশিত হয়।

Verse 16

मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यांगिरसौ क्रतुम् । वसिष्ठं नारदं दक्षं भृगुं चेति महाप्रभून्

তেওঁ সেই মহাপ্ৰভুসকলৰ নাম উল্লেখ কৰিলে—মৰীচি, অত্রি, পুলহ, পুলস্ত্য, অঙ্গিৰস, ক্রতু, বসিষ্ঠ, নাৰদ, দক্ষ আৰু ভৃগু—ঋষিসকলৰ মাজত মহাতেজস্বী।

Verse 17

सृष्ट्वा प्रजापतीन् दक्षप्रमुखान्सुरसत्तमान् । अमन्यं सुप्रसन्नोहं निजं सर्वमहोन्नतम्

দক্ষপ্ৰমুখ দেৱশ্ৰেষ্ঠ প্ৰজাপতিসকলক সৃষ্টি কৰি মই অতিশয় প্ৰসন্ন হ’লোঁ আৰু নিজৰ অৱস্থাক সৰ্বতোভাবে মহোন্নত আৰু পৰম সিদ্ধ বুলি ভাবিলোঁ।

Verse 19

ब्रह्माहं मानसान्पुत्रानसर्जं च यदा मुने । तदा मन्मनसो जाता चारुरूपा वरांगना

ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে মুনে, যেতিয়া মই মানসপুত্ৰসকলক সৃষ্টি কৰিলোঁ, তেতিয়াই মোৰ মনৰ পৰাই এক চাৰুৰূপা শ্ৰেষ্ঠা নাৰী জন্মিল।

Verse 20

नाम्ना संध्या दिवक्षांता सायं संध्या जपंतिका । अतीव सुन्दरी सुभ्रूर्मुनिचेतोविमोहिनी

তাইৰ নাম আছিল সন্ধ্যা; ‘দিবক্ষান্তা’ বুলিও কোৱা হৈছিল। সায়ংকালে তাই সন্ধ্যা-জপ কৰিছিল। তাই অতিশয় সুন্দৰী, সুভ্ৰূ আৰু মুনিসকলৰ চিত্তও মোহিত কৰিব পৰা আছিল।

Verse 22

दृष्ट्वाहं तां समुत्थाय चिन्तयन्हृदि हृद्गतम् । दक्षादयश्च स्रष्टारो मरीच्याद्याश्च मत्सुताः

তাক দেখি মই উঠি, হৃদয়ৰ অন্তৰালত লুকাই থকা ভাব মনতে চিন্তা কৰিলোঁ— “দক্ষ আদি প্ৰজাপতিসকল স্ৰষ্টা, আৰু মৰীচি আদি মোৰ মানসপুত্ৰসকলও (এই বিষয়ত উপস্থিত/সংশ্লিষ্ট) আছে।”

Verse 23

एवं चिंतयतो मे हि ब्रह्मणो मुनिसत्तम । मानसः पुरुषो मंजुराविर्भूतो महाद्भुतः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই ব্ৰহ্মা এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, মনৰ পৰা জন্ম লোৱা এক পৰম আশ্চৰ্য পুৰুষ মনোহৰ দীপ্তিময় ৰূপে মোৰ সন্মুখত আবিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 24

कांचनीकृतजाताभः पीनोरस्कस्सुनासिकः । सुवृत्तोरुकटीजंघो नीलवेलितकेसरः

তেওঁৰ দেহকান্তি পৰিশুদ্ধ সোণৰ দৰে দীপ্ত; বক্ষ আছিল বিস্তৃত আৰু পুষ্ট, নাসিকা সুগঠিত। ঊৰু-কটি-জঙ্ঘা সুষম, আৰু কেশ নীলাভ তৰংগৰ দৰে কুঞ্চিত আছিল।

Verse 25

लग्नभ्रूयुगलो लोलः पूर्णचन्द्रनिभाननः । कपाटायतसद्वक्षो रोमराजीवराजितः

তেওঁৰ দুয়োটা ভ্ৰূ একেলগে মিলি একেটা সুন্দৰ ধনুৰেখাৰ দৰে আছিল; দৃষ্টি কোমল আৰু চঞ্চল। মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ ন্যায় দীপ্ত। কপাটৰ দৰে বিস্তৃত বক্ষ ৰোমৰাজীৰে শোভিত—এনেকুৱা শিৱৰ সগুণ মঙ্গলময় ৰূপে ভক্তি আৰু মুক্তি দান কৰে।

Verse 26

अभ्रमातंगकाकारः पीनो नीलसुवासकः । आरक्तपाणिनयनमुखपादकरोद्भवः

তেওঁ মেঘ আৰু গজৰ দৰে বৰ্ণ-গম্ভীৰ্যযুক্ত, দেহে পীন আৰু বলৱান; নীল বস্ত্ৰধাৰী। তেওঁৰ হাত, চকু, মুখ, পদযুগল আৰু আশীৰ্বাদ-ৰক্ষা দিয়া কৰতলৰ পৰা আৰক্ত জ্যোতি বিকশিত হৈছিল।

Verse 27

क्षीणमध्यश्चारुदन्तः प्रमत्तगजगंधनः । प्रफुल्लपद्मपत्राक्षः केसरघ्राणतर्पणः

তেওঁৰ কঁকাল সুকোমল আৰু ক্ষীণ; দন্ত সুন্দৰ। তেওঁ মত্ত গজৰ গন্ধৰ দৰে মোহক। তেওঁৰ চকু প্ৰফুল্ল পদ্মপত্ৰৰ ন্যায়, আৰু কেশৰৰ সুবাসে তেওঁ তৃপ্ত হয়।

Verse 28

कंबुग्रीवो मीनकेतुः प्रांशुर्मकरवाहनः । पंचपुष्पायुधो वेगी पुष्पकोदंडमंडितः

তাৰ গ্ৰীৱা শঙ্খৰ ন্যায়; ধ্বজাত মীনচিহ্ন; সি দীঘলদেহী আৰু তাৰ বাহন মকৰ। পাঁচ পুষ্পবাণ তাৰ আয়ুধ, সি বেগৱান, আৰু পুষ্পময় ধনুৰে অলংকৃত—এনেদৰে কামদেৱ বৰ্ণিত।

Verse 29

कांतः कटाक्षपातेन भ्रामयन्नयनद्वयम् । सुगंधिमारुतो तात शृंगाररससेवितः

হে তাত, সেই কান্ত (বসন্ত) কটাক্ষপাতৰ দৰে প্ৰভাৱে নয়নদ্বয়ক বিভ্ৰান্ত কৰে; আৰু সুগন্ধি বায়ু শৃঙ্গাৰৰসে সিক্ত হৈ চিত্তত বিষয়াসক্তি জাগায়।

Verse 30

तं वीक्ष्य पुरुषं सर्वे दक्षाद्या मत्सुताश्च ते । औत्सुक्यं परमं जग्मुर्विस्मयाविष्टमानसाः

সেই মহাপুৰুষক দেখি দক্ষ আদি সকলো আৰু মোৰ কন্যাসকলেও বিস্ময়ত আচ্ছন্ন হ’ল। তেওঁলোকৰ মন আশ্চৰ্যত নিমগ্ন হৈ পৰম উৎকণ্ঠাৰে ভৰি উঠিল।

Verse 31

अभवद्विकृतं तेषां मत्सुतानां मनो द्रुतम् । धैर्यं नैवालभत्तात कामाकुलितचेतसाम्

তেতিয়া মোৰ সেই পুত্ৰসকলৰ মন সোনকালে বিকৃত আৰু অস্থিৰ হৈ পৰিল। কামনাৰে আকুল চিত্তৰ তেওঁলোকে, হে প্ৰিয়, ধৈৰ্য আৰু স্থিৰতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 32

मां सोपि वेधसं वीक्ष्य स्रष्टारं जगतां पतिम् । प्रणम्य पुरुषः प्राह विनयानतकंधरः

তাৰ পাছত সেই পুৰুষে বেধস ব্রহ্মা—জগতৰ স্ৰষ্টা আৰু অধিপতি—ক দেখি প্ৰণাম কৰিলে আৰু বিনয়ে গ্ৰীৱা নত কৰি ক’লে।

Verse 33

पुरुष उवाच । किं करिष्याम्यहं कर्म ब्रह्मंस्तत्र नियोजय । मान्योद्य पुरुषो यस्मादुचितः शोभितो विधे

পুৰুষে ক’লে: হে ব্রহ্মন, মই কোন কৰ্ম কৰিম? তাত মোক নিয়োজিত কৰক। কিয়নো আজি মই মান্য—যোগ্য আৰু শোভিত—হে বিধাতা।

Verse 34

अभिमानं च योग्यं च स्थानं पत्नी च या मम । तन्मे वद त्रिलोकेश त्वं स्रष्टा जगतां पतिः

মোৰ বাবে যোগ্য মান-মৰ্যাদা, উপযুক্ত স্থান আৰু যি মোৰ পত্নী হ’ব—সেয়া মোক কওক। হে ত্ৰিলোকেশ! আপুনি জগতৰ স্ৰষ্টা আৰু অধিপতি; সেয়ে ঘোষণা কৰক॥

Verse 35

ब्रह्मोवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा पुरुषस्य महात्मनः । क्षणं न किंचित्प्रावोचत्स स्रष्टा चातिविस्मितः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: সেই মহাত্মা পৰম পুৰুষৰ বাক্য শুনি স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মা ক্ষণমাত্ৰ একো নক’লে; তেওঁ অতিশয় বিস্মিত হ’ল।

Verse 36

अतो मनस्सुसंयम्य सम्यगुत्सृज्य विस्मयम् । अवोचत्पुरुषं ब्रह्मा तत्कामं च समावहन्

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই মন সুসংযত কৰি, বিস্ময় সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিলে আৰু সেই পৰম পুৰুষক সম্বোধন কৰিলে—অন্তৰে অভীষ্ট উদ্দেশ্যৰ সংকল্প দৃঢ় কৰি।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । अनेन त्वं स्वरूपेण पुष्पबाणैश्च पंचभिः । मोहयन् पुरुषान् स्त्रीश्च कुरु सृष्टिं सनातनीम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এই তোমাৰেই স্বৰূপে আৰু তোমাৰ পাঁচ পুষ্পবাণেৰে নৰ-নাৰীকে মোহিত কৰা; তদ্বাৰা সনাতন সৃষ্টিপ্ৰবাহ প্ৰৱৰ্তিত কৰা।

Verse 38

अस्मिञ्जीवाश्च देवाद्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे । एते सर्वे भविष्यन्ति न क्षमास्त्यवलंबने

এই ত্ৰিলোকত—চৰ আৰু অচৰসহ—দেৱতাসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো দেহধাৰী জীৱ আছে। সিহঁতে সকলেই কালৰ অধীন হৈ উৎপন্ন আৰু লয়প্ৰাপ্ত হ’ব; কোনো আশ্ৰয়ৰ জোৰে ইয়াত স্থিৰ থাকিব পৰা কাৰো সামৰ্থ্য নাই।

Verse 39

अहं वा वासुदेवो वा स्थाणुर्वा पुरुषोत्तमः । भविष्यामस्तव वशे किमन्ये प्राणधारकाः

মই হওঁ বা বাসুদেৱ (বিষ্ণু) হওঁ, স্থাণু (শিৱ) হওঁ বা পুৰুষোত্তমেই হওঁ—আমি সকলোৱে তোমাৰ অধীন থাকিম; তেন্তে আন প্ৰাণধাৰক দেহধাৰীৰ কথা কি?

Verse 40

प्रच्छन्नरूपो जंतूनां प्रविशन्हृदयं सदा । सुखहेतुः स्वयं भूत्वा सृष्टिं कुरु सनातनीम्

গুপ্ত ৰূপ ধৰি সদায় জীৱসকলৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰা। নিজেই তেওঁলোকৰ সুখৰ কাৰণ হৈ সনাতন সৃষ্টিক ৰচনা কৰা।

Verse 41

त्वत्पुष्पबाणस्य सदा सुखलक्ष्यं मनोद्भुतम् । सर्वेषां प्राणिनां नित्यं सदा मदकरो भवान्

তোমাৰ পুষ্পবাণ সদায় মনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সুখদ লক্ষ্যকেই বিদ্ধ কৰে। সকলো প্ৰাণীৰ বাবে তুমি নিত্যই নিৰন্তৰ মদ—মোহক আসক্তি—উৎপন্ন কৰোঁতা।

Verse 42

इति ते कर्म कथितं सृष्टिप्रावर्तकं पुनः । नामान्येते वदिष्यंति सुता मे तव तत्त्वतः

এইদৰে মই পুনৰ তোমাক সেই কৰ্ম ক’লোঁ, যি সৃষ্টিক প্ৰৱৰ্তিত কৰে। এতিয়া তত্ত্ব অনুসাৰে মোৰ কন্যাসকলে তোমাক এই নামসমূহ ঘোষণা কৰিব।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वाहं सुरश्रेष्ठ स्वसुतानां मुखानि च । आलोक्य स्वासने पाद्मे प्रोपविष्टोऽभवं क्षणम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে কৈ মই মোৰ পুত্ৰসকলৰ মুখলৈ চাই, তাৰপিছত মোৰ পদ্মাসনত ক্ষণমাত্ৰ বহিলোঁ।