विष्णोः स्तुतिः—शिवसतीरक्षावचनम् (Viṣṇu’s Hymn and the Petition for Śiva–Satī’s Protection)
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই দাক্ষৰ ভব্য দান-বিধান বৰ্ণনা কৰে—হৰ (শিৱ) প্ৰতি সন্তুষ্ট হৈ তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক কন্যাদানসদৃশ উপহাৰ আৰু দক্ষিণা দান কৰে। তাৰ পাছত গৰুড়ধ্বজ বিষ্ণু লক্ষ্মীৰ সৈতে আনন্দে আহি কৃতাঞ্জলি হৈ শিৱৰ স্তৱ কৰে; শিৱক দেবদেব আৰু কৰুণাসাগৰ বুলি সম্বোধন কৰি কয়—শিৱ সকলো ভূতৰ পিতা, সতী জগন্মাতা। দিৱ্য দম্পতীক ধৰ্মৰক্ষা আৰু দুষ্টনিগ্ৰহৰ বাবে লীলাৱতাৰ ৰূপে বৰ্ণনা কৰি তেওঁ দেব-মানৱৰ নিত্য ৰক্ষা আৰু সংসাৰযাত্ৰীৰ মঙ্গল কামনা কৰে; লগতে সতীৰ প্ৰতি দৃষ্টি বা শ্ৰৱণৰ দ্বাৰা উদ্ভৱ হোৱা অনুচিত কামনা নিষিদ্ধ কৰাৰ ৰক্ষাবচনো প্ৰাৰ্থনা কৰে। শিৱ ‘এৱমস্তু’ বুলি অনুমোদন দিয়ে; বিষ্ণু স্বধামলৈ উভতি গৈ উৎসৱ আয়োজন কৰে আৰু ঘটনাটো গোপনে ৰাখে। শেষত গৃহ্যবিধি আৰু অগ্নিকাৰ্য আদি গৃহকৰ্মৰ বিধান উল্লেখ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ । हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: স্তৱ আৰু দানবিধি সম্পন্ন কৰি দক্ষে নানাবিধ যৌতুক দান কৰিলে। অত্যন্ত প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ হৰ (শিৱ)লৈও বহু উপহাৰ অৰ্পণ কৰিলে আৰু দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) বিভিন্ন ধন বিতৰণ কৰিলে।
Verse 2
अथ शंभु मुदागत्य समुत्थाय कृतांजलिः । सार्द्धं कमलया चेदमुवाच गरुडध्वजः
তেতিয়া শম্ভু আনন্দসহ তাত আহিল। গৰুড়ধ্বজ বিষ্ণু উঠি কৰজোৰে প্ৰণাম কৰি, কমলা (লক্ষ্মী)ৰ সৈতে মিলি তেওঁলৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 3
विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वं पिता जगतां तात सती माताखिलस्य च
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে দেবদেৱ, হে মহাদেৱ, হে কৰুণাসাগৰ প্ৰভু! আপুনি জগতসমূহৰ পিতা, হে তাত; আৰু সতী নিশ্চয়েই সকলোৰে মাতা।
Verse 4
युवां लीलावतारौ द्वे सतां क्षेमाय सर्वदा । खलानां निग्रहार्थाय श्रुतिरेषा सनातनी
তোমালোক দুয়ো লীলাৱতাৰ-যুগল—সদা সজ্জনৰ ক্ষেম-ৰক্ষাৰ বাবে আৰু দুষ্টৰ নিগ্ৰহৰ বাবে; এইয়াই শ্ৰুতিৰ সনাতন শিক্ষা।
Verse 5
स्निग्धनीलांजनश्यामशोभया शोभसे हर । दाक्षायण्या यथा चाहं प्रतिलोमेन पद्मया
হে হৰ! স্নিগ্ধ নীলাঞ্জন-শ্যাম শোভাৰে তুমি দীপ্তিমান। যেনেকৈ মই দাক্ষায়ণী উজ্জ্বল, তেনেকৈ তুমিও; আৰু প্ৰতিলোমে পদ্মা (লক্ষ্মী)ও তেনেকৈ দীপ্ত।
Verse 6
देवानां वा नृणां रक्षां कुरु सत्याऽनया सताम् । संसारसारिणां शम्भो मंगलं सर्वदा तथा
হে শম্ভো! সতীৰ এই সত্যবচন/সঙ্কল্পে দেৱ আৰু মানুহক ৰক্ষা কৰা; আৰু সংসাৰপথৰ যাত্ৰীসকলক সদায় মঙ্গল-কল্যাণ দান কৰা।
Verse 7
य एनां साभिलाषो वै दृष्ट्वा श्रुत्वाथवा भवेत् । तं हन्यास्सर्वभूतेश विज्ञप्तिरिति मे प्रभो
হে সৰ্বভূতেশ্বৰ প্ৰভু! যি কোনোবাই তাইক দেখি বা কেৱল শুনিয়েই কামনাৰে পূৰ্ণ হয়, আপুনি তাক বধ কৰক—এইয়াই মোৰ নিবেদন।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्विहस्य परमेश्वरः । एवमस्त्विति सर्वज्ञः प्रोवाच मधुसूदनम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—বিষ্ণুৰ বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ শিৱে মৃদু হাঁহি দিলে। সৰ্বজ্ঞই মধুসূদনক ক’লে—“এৱমস্তু, তেনেই হওক।”
Verse 9
स्वस्थानं हरिरागत्य स्थित आसीन्मुनीश्वर । उत्सवं कारयामास जुगोप चरितं च तत्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! হৰি (বিষ্ণু) নিজৰ ধামলৈ উভতি আহি তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল; তেওঁ উৎসৱ কৰালে আৰু সেই সমগ্ৰ ঘটনা গোপনে ৰাখিলে।
Verse 10
अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टमकार्षं च सुविस्तरम्
দেৱীৰ ওচৰলৈ গৈ মই গৃহ্য-পরম্পৰাত কোৱা বিধি অনুসাৰে, যিদৰে নিৰ্দেশ আছিল তেনেদৰে অগ্নিকাৰ্য সম্পূৰ্ণ আৰু বিস্তাৰে সম্পন্ন কৰিলোঁ।
Verse 11
ततश्शिवा शिवश्चैव यथाविधि प्रहृष्टवत् । अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रे मदाचार्यद्विजाज्ञया
তাৰপিছত শিৱা (সতী) আৰু শিৱ আনন্দিত হৈ বিধি অনুসাৰে, মোৰ আচার্য ব্ৰাহ্মণৰ আজ্ঞাত অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণ কৰিলে।
Verse 12
तदा महोत्सवस्तत्राद्भुतोभूद्द्विजसत्तम । सर्वेषां सुखदं वाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरम्
তেতিয়া, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাত এক আশ্চৰ্য মহোৎসৱ উদ্ভৱ হ’ল। সকলোকে আনন্দ দিয়া মঙ্গলবাদ্য ধ্বনিত হ’ল, আৰু আগত গীত-নৃত্য চলিল।
Verse 13
तदानीमद्भुतं तत्र चरितं समभूदति । सुविस्मयकरं तात तच्छृणु त्वं वदामि ते
সেই সময়তে তাত অতিশয় আশ্চৰ্য এক চৰিত্ৰ ঘটিল, যি মহা বিস্ময়জনক। হে প্ৰিয়, শুনা; মই তোমাক ক’ম।
Verse 14
दुर्ज्ञेया शांभवी माया तया संमोहितं जगत् । सचराचरमत्यंतं सदेवासुरमानुषम्
শিৱৰ শাম্ভৱী মায়া অতি দুৰ্জ্ঞেয়। সেই মায়াতেই সমগ্ৰ জগত—চৰাচৰ সকলো, দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ—সম্পূৰ্ণ মোহিত হয়।
Verse 15
योऽहं शंभुं मोहयितुं पुरैच्छं कपटेन ह । मां च तं शंकरस्तात मोहयामास लीलया
মই যি আগতে কপটৰে শম্ভুক মোহিত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছিলোঁ, সেই শংকৰে, হে প্ৰিয়, নিজৰ লীলাৰে মোকেই অনায়াসে মোহিত কৰিলে।
Verse 16
इच्छेत्परापकारं यस्स तस्यैव भवेद्ध्रुवम् । इति मत्वाऽपकारं नो कुर्यादन्यस्य पूरुषः
যি আনৰ অপকাৰ কামনা কৰে, সেই অপকাৰ নিশ্চয়েই তাৰ ওপৰতে ঘূৰি আহে। এই কথা জানি মানুহে কাকো অনিষ্ট নকৰিব।
Verse 17
प्रदक्षिणां प्रकुर्वंत्या वह्नेस्सत्याः पदद्वयम् । आविर्बभूव वसनात्तदद्राक्षमहं मुने
হে মুনে, সতী পৱিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি থাকোঁতে, তাইৰ বস্ত্ৰৰ মাজেদি তাইৰ দুটা পদচিহ্ন হঠাতে প্ৰকাশ পালে—সেয়া মই নিজে দেখিলোঁ।
Verse 18
मदनाविष्टचेताश्च भूत्वांगानि व्यलोकयम् । अहं सत्या द्विजश्रेष्ठ शिवमायाविमोहितः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মই—সতী—মদনৰ আৱেশে চিত্ত আচ্ছন্ন হৈ নিজৰ অঙ্গসমূহলৈ চাবলৈ ধৰিলোঁ; এইদৰে মই শ্ৰীশিৱৰ মায়াত বিমোহিত হ’লোঁ।
Verse 19
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত ‘সতীৰ বিবাহত শিৱৰ দিব্য লীলাৰ বৰ্ণনা’ নামৰ ঊনবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 20
अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् । स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोभवं मुने
হে মুনি! এইদৰে দক্ষৰ কন্যা সেই পতিব্ৰতাক দেখি মোৰ মন স্মৰদেৱে আৱিষ্ট কৰিলে, আৰু মই তাইৰ মুখদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষা কৰিলোঁ।
Verse 21
न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम्
লজ্জাৰ বাবে সেয়ে শম্ভুৰ মুখ প্ৰত্যক্ষভাৱে নেদেখিলে; আৰু সেয়েও লজ্জাত আৱিষ্ট হৈ নিজৰ মুখ প্ৰকাশ নকৰিলে।
Verse 22
ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् । धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम्
তাৰ পিছত তেওঁৰ দৰ্শনৰ বাবে সদুপায় চিন্তা কৰি, কামাতুৰ হৈ মই ধূম্ৰঘোৰ নামৰ উপায় অৱলম্বন কৰিলোঁ।
Verse 23
आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा
অগ্নিত প্ৰচুৰ সিক্ত কাঠ নিক্ষেপ কৰি আৰু অলপ ঘৃতাহুতি প্ৰদান কৰাত সিক্ত দ্ৰব্যজাত ধোঁৱা উৎপন্ন হ’ল।
Verse 24
प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः । तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम्
তেতিয়া তাত চাৰিওফালে ইমান অধিক ধোঁৱা প্ৰকট হ’ল যাৰ দ্বাৰা যজ্ঞবেদীৰ ভূমি অন্ধকাৰাচ্ছন্ন হৈ পৰিল।
Verse 25
ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः । हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः
তেতিয়া ধোঁৱাত আকুল নেত্ৰবিশিষ্ট পৰমেশ্বৰ মহেশে, যি বহু লীলাকাৰী প্ৰভু, নিজ হস্তদ্বয়ৰ দ্বাৰা চকু আবৃত কৰিলে।
Verse 26
ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने । अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना
হে মুনি! তেতিয়া বস্ত্ৰ আঁতৰাই মই সতীৰ মুখমণ্ডল দৰ্শন কৰিলোঁ; কামাতুৰ হ’লেও মোৰ অন্তৰাত্মা অত্যন্ত হৃষ্ট হ’ল।
Verse 27
मुहुर्मुहुरहं तात पश्यामि स्म सतीमुखम् । अथेन्द्रियविकारं च प्राप्तवानस्मि सोऽवशः
হে তাত, মই বাৰে বাৰে সতীৰ মুখ দৰ্শন কৰি আছিলোঁ; তাৰ পাছত অসহায় হৈ ইন্দ্ৰিয়বিকাৰ মোৰ ওপৰত আহিল, মোৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ অস্থিৰ হৈ উঠিল।
Verse 28
मम रेतः प्रचस्कंद ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । चतुर्बिन्दुमित भूमौ तुषारचयसंनिभम्
“মোৰ ৰেতঃ স্খলিত হ’ল; আৰু তাক দেখা মাত্ৰেই সি দ্ৰুতগতিতে জমি গ’ল। ভূমিত সি চাৰি বিন্দুৰ পৰিমাণ হৈ তুষাৰৰ ঢিপৰ দৰে দেখা দিলে।”
Verse 29
ततोहं शंकितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने । आच्छादयेस्म तद्रेतो यथा कश्चिद्बुबोध न
তাৰ পিছত মই, মৌনী আৰু সংযমী হৈও, শঙ্কিত হ’লোঁ আৰু সেই ক্ষণতে, হে মুনি, বিস্মিতো হ’লোঁ। কোনোেও নাজানিবলৈ মই সেই ৰেতঃ আচ্ছাদিত কৰি থ’লোঁ।
Verse 30
अथ तद्भगवाञ्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोवस्कंदनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह
তেতিয়া ভগৱান শম্ভুৱে দিব্য দৃষ্টিৰে সেয়া জানি, সেই বীৰ্য-বিসৰ্গৰ কাৰণে ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 31
रुद्र उवाच । किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । विवाहे मम कांताया वक्त्रं दृष्टं न रागतः
ৰুদ্ৰে ক’লে—হে পাপী! তুমি কিয় এই নিন্দিত কৰ্ম কৰিলে? মোৰ প্ৰিয়াৰ বিবাহকালত তুমি তাইৰ মুখ শ্ৰদ্ধাৰে নহয়, কামভাবেই চাইছিলা।
Verse 32
त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्म ज्ञातं न किंचन । त्रैलोक्येपि न मेऽज्ञातं गूढं तस्मात्कथं विधे
তুমি জানো যে শঙ্কৰে এই কৰ্ম জানে—তেওঁৰ পৰা একো অজ্ঞাত নহয়। ত্ৰিলোকতো মোৰ পৰা কোনো গোপন কথা অজ্ঞাত নহয়; সেয়ে হে বিধি (ব্ৰহ্মা)! তোমাৰ পৰা ই কেনেকৈ অজ্ঞাত থাকিব?
Verse 33
यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांति कम्
তিনিও লোকত যি কিছু আছে—চলমান বা অচল—তাৰ মাজত মই, এই মোহগ্ৰস্ত, তিলৰ ভিতৰত লুকাই থকা তেলৰ দৰে অৱস্থিত।
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रिय विष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् । इयेष हंतुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে কৈ প্ৰিয় বিষ্ণুৱে মোক বিষ্ণুবচন সোঁৱৰাই দিলে। তেতিয়া শংকৰে ত্ৰিশূল তুলি ব্ৰহ্মাক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 35
शभुंनोद्यमिते शूले मां च हंतुं द्विजोत्तम । मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं च चक्रिरे
হে দ্বিজোত্তম! শম্ভুৱে মোক বধ কৰিবলৈ ত্ৰিশূল তোলাৰ লগে লগে, মৰীচি প্ৰমুখ ঋষিসকলে ভয়তে হাহাকাৰ কৰিলে।
Verse 36
ततो देवगणास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुश्शंकरं तत्र प्रज्वलंतं भयातुराः
তেতিয়া সকলো দেৱগণ আৰু সকলো মুনি ভয়ত আতুৰ হৈ, তাত ভয়ংকৰ তেজেৰে প্ৰজ্বলিত শংকৰক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 37
देवा ऊचुः । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश कृपां कुरु महेश्वर
দেৱসকলে ক’লে— হে দেৱদেৱ মহাদেৱ, শৰণাগতৱৎসল! হে ৰক্ষেশ, ব্ৰহ্মাক ৰক্ষা কৰা; হে মহেশ্বৰ, কৃপা কৰা।
Verse 38
जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता । हरिब्रह्मादयस्सर्वे तव दासास्सुरप्रभो
হে মহেশ, তুমি জগতৰ পিতা, আৰু সতী জগতৰ মাতা বুলি মানা হয়। হে সুৰপ্ৰভো, হৰি, ব্ৰহ্মা আদি সকলো তোমাৰ দাস।
Verse 39
अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो । तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर
হে প্ৰভো, তোমাৰ লীলা আশ্চৰ্য ৰূপেৰে ভৰা, আৰু তোমাৰ মায়াও আশ্চৰ্য। হে ঈশ্বৰ, সেই মায়াই সকলোকে মোহিত কৰে—তোমাৰ ভক্তি থকা লোকক বাদ দি।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते । तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে অতি দীন হোৱা সেই দেৱতা আৰু মুনিসকলে, ক্ৰোধাৱিষ্ট দেৱদেৱেশ মহেশ্বৰক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 41
दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शंकितः । वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः
শংকিত দক্ষ তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ি ভূতেশ (ভগৱান শিৱ)ৰ সন্মুখত গৈ থিয় হ’ল। হাত তুলি ক’লে—“এনে নকৰিবা, এনে নকৰিবা”—আৰু তেওঁক বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।
Verse 42
अथाग्रे संगतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः । प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः
তেতিয়া সন্মুখত থকা দক্ষক দেখি মহেশ্বৰে—হৰিৰ পূৰ্বৰ প্ৰাৰ্থনা স্মৰণ কৰি—দক্ষৰ বাবে অপ্রিয় হোৱা বাক্য উত্তৰ দিলে।
Verse 43
महेश्वर उवाच । विष्णुना मेतिभक्तेन यदिदानीमुदीरितम् । मयाप्यंगीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते
মহেশ্বৰে ক’লে—হে প্ৰজাপতি! মোৰ অতি-ভক্ত বিষ্ণুৱে এতিয়াই যি কৈছে, সেয়া মইও গ্ৰহণ কৰিলোঁ; আৰু ইয়াতেই তাক সম্পন্ন কৰিম।
Verse 44
सतीं यस्याभिलाषस्सन् वीक्षेत वध तं प्रभो । इति विष्णुवचस्सत्यं विधिं हत्वा करोम्यहम्
‘হে প্ৰভো! সতিৰ প্ৰতি কামনা লৈ যি কোনোবাই তাইক চায়, তাক বধ কৰা।’—বিষ্ণুৰ এই বাক্য সত্য বুলি মানি মই বিধি (ব্ৰহ্মা)ক বধ কৰি তাক সম্পন্ন কৰিম।
Verse 45
साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत् । अभवत्त्यक्तरेतास्तु ततो हन्मि कृतागसम्
কামনাৰে ভৰা হৈ ব্ৰহ্মাই সতিক কেনেকৈ চাব পাৰিলে? ৰেতস-ত্যাগৰ অৱস্থাত পতিত হৈ সি অপৰাধী হ’ল; সেয়ে মই সেই পাপীক দণ্ড দিম।
Verse 46
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति देवेश महेशे क्रोधसंकुले । चकंपिरे जनाः सर्वे सदेवमुनिमानुषाः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—দেৱেশ মহেশ ক্ৰোধসঙ্কুল হৈ এইদৰে ক’তেই দেৱ, মুনি আৰু মানুহসহ সকলো প্ৰাণী কঁপি উঠিল।
Verse 47
हाहाकारो महानासीदौदासीन्यं च सर्वशः । अभूवम्बिकलोऽतीव तदाहं तद्विमोहकः
তাৰ পিছত মহা হাহাকার উঠিল আৰু চৌদিশে গভীৰ নিৰাশা বিয়পি পৰিল। সেই সময়ত মইও অতিশয় বিচলিত আৰু বিমূঢ় হৈ পৰিলোঁ।
Verse 48
अथ विष्णुर्महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणः । तमेवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव प्रणतस्सुधीः
তাৰ পাছত মহেশৰ অতি প্ৰিয় আৰু কাৰ্যত বিচক্ষণ বিষ্ণুৱে, সুবুদ্ধিৰে প্ৰণাম কৰি, এইদৰে কোৱা ৰুদ্ৰক সন্তুষ্টচিত্তে স্তৱ কৰিলে।
Verse 49
स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैश्शंकरं भक्तवत्सलम् । इदमूचे वारयंस्तं क्षिप्रं भूत्वा पुरस्सरः
ভক্তৱৎসল শংকৰক বিভিন্ন স্তোত্ৰে স্তৱ কৰি, তেওঁক নিবাৰণ কৰিবলৈ সি শীঘ্ৰে আগবাঢ়ি এই বাক্য ক’লে।
Verse 50
विष्णुरुवाच । विधिन्न जहि भूतेश स्रष्टारं जगतां प्रभुम् । अयं शरणगस्तेद्य शरणागतवत्सलः
বিষ্ণুৱে ক’লে— হে ভূতেশ! বিধি, জগতৰ প্ৰভু স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাক ন মাৰিবা। আজি তেওঁ তোমাৰ শৰণলৈ আহিছে; আৰু তুমি শৰণাগতৱৎসল।
Verse 51
अहं तेऽतिप्रियो भक्तो भक्तराज इतीरितः । विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि
মই তোমাৰ অতি প্ৰিয় ভক্ত, ‘ভক্তৰাজ’ বুলি খ্যাত। মোৰ নিবেদন হৃদয়ত ধৰি মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।
Verse 52
अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम् । तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि
হে নাথ, যুক্তিগৰ্ভিত মোৰ আন এটা কথা শুনা। হে মহেশান, সেয়া ভালদৰে বিবেচনা কৰি মোৰ ওপৰত দয়া কৰা।
Verse 53
प्रजास्स्रष्टुमयं शंभो प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः । अस्मिन्हते प्रजास्रष्टा नास्त्यन्यः प्राकृतोऽधुना
হে শম্ভো! প্ৰজাসৃষ্টি কৰিবলৈ এই চতুৰ্মুখ (ব্ৰহ্মা) প্ৰাদুৰ্ভূত হৈছে। তেওঁ হতা হ’লে, বৰ্তমান জগতত স্বাভাৱিক প্ৰজাস্ৰষ্টা আন কোনো নাথাকে।
Verse 54
सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि करिष्यामः पुनः पुनः । त्रयो देवा वयं नाथ शिवरूप त्वदाज्ञया
হে নাথ, শিৱৰূপ! তোমাৰ আজ্ঞাৰে আমি তিন দেৱে সৃষ্টিৰ, স্থিতিৰ আৰু লয়ৰ কৰ্ম পুনঃপুনঃ সম্পাদন কৰিম।
Verse 55
एतस्मिन्निहते शम्भो कस्त्वत्कर्म करिष्यति । तस्मान्न वध्यो भवता सृष्टिकृल्लयकृद्विभो
হে শম্ভো! এইজন হতা হ’লে তোমাৰ কৰ্ম কোনে কৰিব? সেয়ে, হে বিভো, সৃষ্টিৰ আৰু লয়ৰ কৰ্তা এইজনক তুমি বধ নকৰিবা।
Verse 56
अनेनैव सती कन्या दक्षस्य च शिवा विभो । सदुपायेन वै भार्या भवदर्थे प्रकल्पिता
হে বিভো, এই উপায়েই দক্ষৰ শিৱা কন্যা সতীক যথোচিত পৰিকল্পনাৰে তোমাৰ দিৱ্য উদ্দেশ্যৰ বাবে তোমাৰ পত্নী হ’বলৈ সম্যকভাৱে নিয়োজিত কৰা হৈছে।
Verse 57
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्तु विज्ञप्तिं विष्णुना कृताम् । प्रत्युवाचाखिलांस्तांश्च श्रावयंश्च दृढव्रतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—বিষ্ণুৱে কৰা নিবেদন এইদৰে শুনি, দৃঢ়ব্ৰত মহেশে উত্তৰ দিলে আৰু সমবেত সকলোকে সেই উত্তৰ শুনালে।
Verse 58
महेश उवाच । देव देव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ । न निवारय मां तात वधादस्य खलस्त्वयम्
মহেশ্বৰে ক’লে—হে দেবদেব, হে ৰমেশান, হে বিষ্ণু, মোৰ প্ৰাণসম প্ৰিয়; হে তাত, এই দুষ্টৰ বধৰ পৰা মোক নাৰোকা—মোক বাধা দিছে তুমিয়েই।
Verse 59
पूरयिष्यामि विज्ञप्तिं पूर्वान्तेंगीकृतां मया । महापापकरं दुष्टं हन्म्येनं चतुराननम्
মই পূৰ্বে গ্ৰহণ কৰা প্ৰতিজ্ঞা পূৰ্ণ কৰিম। এই চতুৰানন দুষ্ট আৰু মহাপাপৰ কাৰণ; সেয়ে মই ইয়াক বধ কৰিম।
Verse 60
अहमेव प्रजास्स्रक्ष्ये सर्वाः स्थिरचरा अपि । अन्यं स्रक्ष्ये सृष्टिकरमथवाहं स्वतेजसा
মই একাই সকলো প্ৰজা—স্থাৱৰ আৰু জংগম—সৃষ্টি কৰিম; নহ’লে মোৰ স্বতেজে সৃষ্টিকাৰ্য সম্পাদনকাৰী আন এজন স্ৰষ্টাক সৃষ্টি কৰিম।
Verse 61
हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् । स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम्
এই বিধাতা ব্ৰহ্মাক বধ কৰি মই কৰা সংকল্প পূৰ্ণ কৰিম। মই কেৱল এজন স্ৰষ্টাকেই স্থাপন কৰিম; হে প্ৰভু, মোক নিবাৰণ নকৰিবা, মোক থামাবা নে।
Verse 62
ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीश स्याह चाच्युतः । स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: সেই কথা শুনি অব্যয় গিৰীশ (শিৱ) পুনৰ ক’লে। মৃদু হাঁহিত তেওঁৰ হৃদয় দ্ৰৱিত হ’ল আৰু তেওঁ ক’লে—“এনে নহয়; এনেদৰে নক’বা।”
Verse 63
अच्युत उवाच । प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन्पुरुषेस्ति वै । विचारयस्व वध्येश भवत्यात्मनि न प्रभो
অচ্যুতে ক’লে—প্ৰতিজ্ঞা পূৰণ সঁচাকৈ পৰম পুৰুষৰেই যোগ্য। হে যজ্ঞেশ্বৰ, বিবেচনা কৰা; হে প্ৰভু, দোষ তোমাত নহয়, তোমাৰ অন্তঃভাবতেই।
Verse 64
त्रयो देवा वयं शंभो त्वदात्मानः परा नहि । एकरूपा न भिन्नाश्च तत्त्वतस्सुविचारय
হে শম্ভু, আমি তিন দেব তোমাৰেই আত্মস্বৰূপ; তোমাৰ পৰা পৃথক নহয়। তত্ত্বত আমি একৰূপ, ভিন্ন নহয়—সুবিচাৰ কৰা।
Verse 65
ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोस्स्वातिप्रियस्य सः । शंभुरूचे पुनस्तं वै ख्यापयन्नात्मनो गतिम्
তাৰপিছত স্বাতীৰ দৰে প্ৰিয় বিষ্ণুৰ সেই বাক্য শুনি শম্ভুৱে পুনৰ তেওঁক ক’লে আৰু নিজৰ গতি তথা দিব্য অভিপ্ৰায় স্পষ্ট কৰিলে।
Verse 66
शम्भुरुवाच । हे विष्णो सर्वभक्तेश कथमात्मा विधिर्मम । लक्ष्यते भिन्न एवायं प्रत्यक्षेणाग्रतः स्थितः
শম্ভুৱে ক’লে—হে বিষ্ণু, সৰ্বভক্তৰ অধিপতি! মোৰেই আত্মস্বৰূপ আৰু বিধি কিয় ভিন্ন যেন দেখা যায়? এইটো ত প্ৰত্যক্ষভাৱে মোৰ সন্মুখতে প্ৰকাশিত হৈ থিয় আছে।
Verse 67
ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तो महेशेन सर्वेषां पुरतस्तदा । इदमूचे महादेवं तोषयन् गरुडध्वजः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া সকলোৰে সন্মুখত মহেশ্বৰৰ আজ্ঞা পাই, গৰুড়ধ্বজ বিষ্ণুৱে মহাদেৱক তুষ্ট কৰিবলৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 68
विष्णुरुवाच । न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात्सदाशिव । न वाहं भवतो भिन्नो न मत्त्वं परमेश्वर
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে সদাশিৱ! ব্ৰহ্মা আপোনাৰ পৰা ভিন্ন নহয়, আৰু আপুনিও তেওঁৰ পৰা ভিন্ন নহয়। হে পৰমেশ্বৰ! মইও আপোনাৰ পৰা ভিন্ন নহয়, আৰু আপুনিও মোৰ পৰা ভিন্ন নহয়।
Verse 69
सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव । मन्मुखादखिलान्सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि
হে সৰ্বজ্ঞ সদাশিৱ, হে পৰমেশ! আপুনি সকলো জানে; তথাপি সকলোৱে শুনিবৰ বাবে মোৰ মুখেদি সকলো কথা কোৱাবলৈ ইচ্ছা কৰে।
Verse 70
त्वदाज्ञया वदामीश शृण्वंतु निखिलास्सुराः । मुनयश्चापरे शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः
আপোনাৰ আজ্ঞাৰে, হে ঈশ! মই কওঁ। সকলো দেৱতা শুনক, মুনিসকল আৰু আনসকলেও—শৈৱ তত্ত্ব ধৰি, মনক সমাহিত আৰু সংযত কৰি।
Verse 71
प्रधानस्याऽप्रधानस्य भागाभागस्य रूपिणः । ज्योतिर्मयस्य भागास्ते वयं देवाः प्रभोस्त्रयः
যি প্ৰভু প্ৰধান আৰু অপ্রধান—দুয়ো ৰূপে প্ৰকাশিত, অংশ আৰু অনংশৰো স্বৰূপ, আৰু স্বয়ং-জ্যোতিৰ্ময়—আমি তিন দেৱতা সেই প্ৰভুৰেই অংশ।
Verse 72
कस्त्वं कोहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः । अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यंतकारणम्
হে পৰমাত্মন্! তুমি কোন, মই কোন আৰু ব্ৰহ্মা কোন? এই ত্ৰয়ী তোমাৰেই পৃথক পৃথক অংশ, যি সৃষ্টি, স্থিতি আৰু প্ৰলয়ৰ কাৰণ।
Verse 73
चिंतयस्वात्मनात्मानं स्वलीलाधृतविग्रहः । एकस्त्वं ब्रह्म सगुणो ह्यंशभूता वयं त्रयः
হে স্বলীলা দ্বাৰা ৰূপধাৰী! নিজৰ অন্তৰ্জ্ঞানৰে নিজৰ আত্মাক চিন্তা-ধ্যান কৰা। তুমিয়েই একমাত্ৰ সগুণ ব্ৰহ্ম; আমি তিনিও তোমাৰ অংশমাত্ৰ।
Verse 74
शिरोग्रीवादिभेदेन यथैकस्यैव वर्ष्मणः । अंगानि ते तथेशस्य तस्य भगत्रयं हर
যেনেকৈ একেটা দেহৰ শিৰ, গ্ৰীৱা আদি ভেদে অংগ কোৱা হয়, তেনেকৈ হে হৰ, সেই ঈশ্বৰৰো অংগসমূহ বুজা যায়। এইদৰে তেওঁৰ ভগত্রয় জ্ঞেয়।
Verse 75
यज्ज्योतिरभ्रं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपम् । नित्यं च दीर्घादिविशेषणाद्यैर्हीनं शिवस्त्वं तत एव सर्वम्
তুমিয়েই সেই নিৰ্মল, নিৰ্মেঘ জ্যোতি—তোমাৰেই পৰম ধাম—প্ৰাচীন, কূটস্থ, অব্যক্ত আৰু অনন্তৰূপ। তুমি নিত্য; ‘দীৰ্ঘ’ আদি সীমাবদ্ধ বিশেষণশূন্য। হে শিৱ, তোমাৰ পৰাই সকলো উদ্ভৱ হৈ স্থিত।
Verse 76
ब्रह्मोवाच एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महादेवो मुनीश्वर । बभूव सुप्रसन्नश्च न जघान स मां ततः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনীশ্বৰ! সেই বাক্য শুনি মহাদেৱ পৰম প্ৰসন্ন হ’ল; তাৰ পিছত তেওঁ মোক আঘাত নকৰিলে।
Frequently Asked Questions
It stages a ceremonial moment after Dakṣa’s gifting/donations where Viṣṇu (with Lakṣmī) formally praises Śiva–Satī and petitions Śiva for protective and auspicious boons; Śiva assents.
It frames the divine couple’s manifest life as purposeful cosmic play: sustaining dharma (welfare of the righteous) while checking adharma (restraint of the wicked), integrating theology with narrative action.
Śiva is emphasized as devadeva, parameśvara, and karuṇāsāgara; Satī is affirmed as universal mother (akhila-mātā); Viṣṇu appears as Garuḍadhvaja/Madhusūdana, accompanied by Lakṣmī (Kamalā/Padmā).