विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च (Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn)
এই অধ্যায়ত নাৰদৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত ব্ৰহ্মাই কয়—কামদেৱে পৰিবাৰসহ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’লৰ পিছত তেওঁৰ অন্তৰত অহংকাৰ শমি যায় আৰু শংকৰৰ স্বৰূপ লৈ বিস্ময় জাগে। শংকৰ নিৰ্বিকাৰ, জিতাত্মা আৰু যোগতৎপৰ হোৱা বাবে সাধাৰণ দাম্পত্য আসক্তিৰ ঊৰ্ধ্বত—এই কথা ব্ৰহ্মাই মননত ধৰে। তাৰ পাছত তেওঁ শিৱাত্মা হৰি/বিষ্ণুৰ শৰণ লৈ ভক্তিভাৱে স্তোত্ৰ-প্ৰাৰ্থনা কৰে। হৰিয়ে তৎক্ষণাৎ চতুৰ্ভুজ, পদ্মনয়ন, পীতাম্বৰধাৰী, গদাধৰ, ভক্তপ্ৰিয় ৰূপে দৰ্শন দি অনুগ্ৰহ কৰে। আগলৈ ভক্তি-স্তোত্ৰে কৃপা লাভ আৰু শিৱৰ পৰত্ব লীলা, শক্তি আৰু ধৰ্মাৰ্থ উদ্দেশ্যৰে কেনেকৈ সমন্বিত হয়—সেয়া উপদেশৰূপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । कथितं सुचरित्रं ते शंकरस्य परात्मनः
নাৰদে ক’লে—হে ব্ৰহ্মন, হে বিধাতা, হে মহাভাগ! শিৱত আসক্ত বুদ্ধি থকা তুমি ধন্য। পৰমাত্মা শংকৰৰ শুভ আৰু উত্তম চৰিত্ৰ তুমি বৰ্ণনা কৰিছা।
Verse 2
निजाश्रमे गते कामे सगणे सरतौ ततः । किमासीत्किमकार्षीस्त्वं तश्चरित्रं वदाधुना
কামদেৱ সগণসহ নিজ আশ্ৰমলৈ গৈ, তাৰ পাছত যেতিয়া বিচৰণত লাগিল, তেতিয়া পাছত কি হ’ল? তুমি কি কৰিলা? এতিয়া তাৰ আচৰণৰ কাহিনী বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या चरित्रं शशिमौलिनः । यस्य श्रवणमात्रेण निर्विकारो भवेन्नरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে নাৰদ, প্ৰীতিভক্তিৰে শশিমৌলি (শিৱ)ৰ পাৱন চৰিত্ৰ শুনা। যাৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰে মানুহ নিৰ্বিকাৰ হৈ অচল হয়।
Verse 4
निजाश्रमं गते कामे परिवारसमन्विते । यद्बभूव तदा जातं तच्चरित्रं निबोध मे
কাম পৰিবাৰসহ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’লত, তেতিয়া যি যি ঘটিল—সেই চৰিত্ৰ মোক ভালদৰে জনোৱা।
Verse 5
नष्टोभून्नारद मदो विस्मयोऽभूच्च मे हृदि । निरानंदस्य च मुनेऽपूर्णो निजमनोरथे
হে নাৰদ, মোৰ অহংকাৰ নষ্ট হ’ল আৰু হৃদয়ত বিস্ময় জাগিল। হে মুনি, মোৰ মনোৰথ অপূৰ্ণ থাকিল বাবে মই আনন্দহীন হ’লোঁ।
Verse 6
अशोचं बहुधा चित्ते गृह्णीयात्स कथं स्त्रियम् । निर्विकारी जितात्मा स शंकरो योगतत्परः
যিজনে চিত্তত বাৰে বাৰে শোক ধাৰে, সি কেনেকৈ স্ত্ৰী গ্ৰহণ কৰিব? শংকৰ নিৰ্বিকাৰ, জিতাত্মা, যোগত সদা তৎপৰ।
Verse 7
इत्थं विचार्य बहुधा तदाहं विमदो मुने । हरिं तं सोऽस्मरं भक्त्या शिवात्मानं स्वदेहदम्
এইদৰে বহু প্ৰকাৰে বিবেচনা কৰি, হে মুনি, মই মোহমুক্ত হ’লোঁ। তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে সেই হৰিক স্মৰণ কৰিলোঁ—যি তত্ত্বতঃ শিৱস্বৰূপ আৰু ভক্তক নিজৰেই আত্মস্বৰূপ দান কৰে।
Verse 8
अस्तवं च शुभस्तोत्रैर्दीनवाक्यसमन्वितैः । तच्छ्रुत्वा भगवानाशु बभूवाविर्हि मे पुरा
তাই দীন-বিনয়যুক্ত শুভ স্তোত্ৰে তেওঁক স্তৱ কৰিলে। সেয়া শুনি ভগৱান শীঘ্ৰে প্ৰকাশিত হ’ল—যেনে পূৰ্বে মোৰ ক্ষেত্ৰত হৈছিল।
Verse 9
चतुर्भुजोरविंदाक्षः शंरववार्ज गदाधरः । लसत्पीत पटश्श्यामतनुर्भक्तप्रियो हरिः
হৰি চতুৰ্ভুজ, পদ্মনয়ন, শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী। দীপ্ত পীতাম্বৰ আৰু শ্যাম দেহে শোভিত, তেওঁ ভক্তসকলৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 10
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसहितायां द्वितीये सतीखण्डे ब्रह्मविष्णुसंवादो नाम दशमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় বিভাগ সতীখণ্ডত ‘ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু সংবাদ’ নামৰ দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 11
हरिराकर्ण्य तत्स्तोत्रं सुप्रसन्न उवाच माम् । दुःखहा निजभक्तानां ब्रह्माणं शरणं गतम्
সেই স্তোত্ৰ শুনি হৰি (বিষ্ণু) অতি প্ৰসন্ন হৈ মোক ক’লে— “মই মোৰ ভক্তসকলৰ দুখ হৰণ কৰোঁ। হে ব্ৰহ্মা, শৰণাগত— তোমাৰ প্ৰয়োজন কোৱা।”
Verse 12
हरिरुवाच । विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं लोककारक । किमर्थं स्मरणं मेऽद्य कृतं च क्रियते नुतिः
হৰি ক’লে— “হে বিধাতা ব্ৰহ্মন, মহাপ্ৰাজ্ঞ! তুমি ধন্য, লোকসমূহৰ কৰ্তা আৰু উপকাৰক। আজি মোক কিয় স্মৰণ কৰিলা, আৰু কোন উদ্দেশ্যে এই স্তুতি কৰা হৈছে?”
Verse 13
किं जातं ते महद्दुःखं मदग्रे तद्वदाधुना । शमयिष्यामि तत्सर्वं नात्र कार्य्या विचारणा
তোমাৰ কি মহাদুখ ঘটিছে? এতিয়া মোৰ আগত সেয়া কোৱা। মই সেয়া সকলো শমাই দিম— ইয়াত সন্দেহ বা অধিক বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 14
ब्रह्मोवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा किंचिदुच्छवसिताननः । अवोच वचनं विष्णुं प्रणम्य सुकृतांजलिः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—বিষ্ণুৰ বাক্য এইদৰে শুনি তেওঁৰ মুখ কিছুটা প্ৰসন্ন আৰু নিশ্চিন্ত হ’ল। তেওঁ বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি সুন্দৰকৈ অঞ্জলি বেঁধি ক’লে।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । देवदेव रमानाथ मद्वार्तां शृणु मानद । श्रुत्वा च करुणां कृत्वा हर दुःखं कमावह
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দেবদেব, হে ৰমানাথ, হে মানদাতা! মোৰ বাৰ্তা শুনা। শুনি কৰুণা কৰা, হে হৰ; দুখ নিবারণ কৰি অভীষ্ট সিদ্ধ কৰা।
Verse 16
रुद्रसंमोहनार्थं हि कामं प्रेषितवानहम् । परिवारयुतं विष्णो समारमधुबांधवम्
ৰুদ্ৰক মোহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যেই মই কামদেৱক পঠাইছিলোঁ। হে বিষ্ণু, মধুৰ বান্ধৱ! সি পৰিয়াল আৰু সহচৰীৰ সৈতে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 17
चक्रुस्ते विविधोपायान् निष्फला अभवंश्च ते । अभवत्तस्य संमोहो योगिनस्समदर्शिनः
তেওঁলোকে নানা উপায় কৰিলে, কিন্তু সকলো নিষ্ফল হ’ল। তেতিয়া সমদৰ্শী সেই যোগীৰ ভিতৰতো মোহ উদয় হ’ল।
Verse 18
इत्याकर्ण्य वचो मे स हरिर्मां प्राह विस्मितः । विज्ञाताखिलदज्ञानी शिवतत्त्वविशारदः
মোৰ বাক্য এইদৰে শুনি সেই হৰি (বিষ্ণু) বিস্মিত হৈ মোক ক’লে—যি জ্ঞেয় সকলো জানে, অজ্ঞানমুক্ত আৰু শিৱতত্ত্বত গভীৰভাবে পাৰদৰ্শী।
Verse 19
विष्णुरुवाच । कस्माद्धेतोरिति मतिस्तव जाता पितामह । सर्वं विचार्य सुधिया ब्रह्मन् सत्यं हि तद्वद
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে পিতামহ! কোন কাৰণত তোমাৰ মনত এই সংকল্প জন্মিল? হে ব্রহ্মন, শুদ্ধ বুদ্ধিৰে সকলো বিবেচনা কৰি তাৰ পাছত সত্য মোক কোৱা।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । शृणु तात चरित्रं तत् तव माया विमोहिनी । तदधीनं जगत्सर्वं सुखदुःखादितत्परम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—“হে বৎস, শুনা; তোমাৰ মায়া মোহিনী, বিভ্ৰমকাৰিণী। তাৰ অধীনেই সমগ্ৰ জগত, সুখ-দুখ আদি অনুভৱত সদা নিবিষ্ট।”
Verse 21
ययैव प्रेषितश्चाहं पापं कर्तुं समुद्यतः । आसं तच्छृणु देवेश वदामि तव शासनात्
তেওঁৰেই প্ৰেৰণাে মই পাপ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছিলোঁ। হে দেৱেশ, সেয়া শুনা; মই তোমাৰ আজ্ঞা অনুসৰিয়েই কৈছোঁ।
Verse 22
सृष्टिप्रारंभसमये दश पुत्रा हि जज्ञिरे । दक्षाद्यास्तनया चैका वाग्भवाप्यतिसुन्दरी
সৃষ্টিৰ আৰম্ভণি সময়ত নিশ্চয় দহ পুত্ৰ জন্মিল; আৰু কন্যাসকলৰ মাজতো এজনী—বাগ্ভবা—অতিসুন্দৰী আছিল, লগতে দক্ষ আদিো (উৎপন্ন হৈছিল)।
Verse 23
धर्मो वक्षःस्थलात्कामो मनसोन्योपि देहतः । जातास्तत्र सुतां दृष्ट्वा मम मोहो भवद्धरे
ধৰ্ম (মোৰ) বক্ষস্থলৰ পৰা জন্মিল, কাম (মোৰ) মনৰ পৰা; আৰু আন এজন (সত্তা) মোৰ দেহৰ পৰা উৎপন্ন হ’ল। কিন্তু তাত সেই কন্যাক দেখি, হে ধৰাধৰ, মোৰ ভিতৰত মোহ জাগিল।
Verse 24
कुदृष्ट्या तां समद्राक्ष तव मायाविमोहितः । तत्क्षणाद्धर आगत्य मामनिन्दत्सुतानपि
তোমাৰ মায়াত বিমোহিত হৈ সি তাইক কুদৃষ্টিৰে চালে। সেই ক্ষণতেই হৰ (শিৱ) আহি মোক আৰু মোৰ পুত্ৰসকলকো তিৰস্কাৰ কৰিলে।
Verse 25
धिक्कारं कृतवान् सर्वान्निजं मत्वा परप्रभुम् । ज्ञानिनं योगिनं नाथाभोगिनं विजितेन्द्रियम्
সকলোকে নিজৰ বুলি ভাবি সি সকলোকে ধিক্কাৰ দিলে; আৰু পৰম প্ৰভুকো তুচ্ছ কৰিলে—যি তত্ত্বজ্ঞ, মহাযোগী, নাথ, ভোগাতীত আৰু জিতেন্দ্ৰিয়।
Verse 26
पुत्रो भूत्वा मम हरेऽनिन्दन्मां च समक्षतः । इति दुःखं महन्मे हि तदुक्तं तव सन्निधौ
“হে হৰি, মোৰ পুত্ৰ হৈও তুমি মোৰ সন্মুখতে মোক নিন্দা কৰিলা। এইটো মোৰ মহাদুখ—তোমাৰ সন্নিধানতে মই এই কথা কৈছোঁ।”
Verse 27
गृह्णीयाद्यदि पत्नीं स स्यां सुखी नष्टदुःखधी । एतदर्थं समायातुश्शरणं तव केशव
“যদি সি পত্নী গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মোৰ দুখ-চিন্তা নাশ হৈ মই সুখী হ’ম। এই উদ্দেশ্যেই আমি আহিছোঁ—হে কেশৱ, তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ।”
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणो मधुसूदनः । विहस्य मां द्रुतं प्राह हर्षयन्भवकारकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—মোৰ বাক্য এইদৰে শুনি মধুসূদন (বিষ্ণু) হাঁহিলে আৰু তৎক্ষণাৎ মোক ক’লে; মোক হৰ্ষিত কৰি মঙ্গল-কল্যাণ ঘটালে।
Verse 29
विष्णुरुवाच । विधे शृणु हि मद्वाक्यं सर्वं भ्रमनिवारणम् । सर्वं वेदागमादीनां संमतं परमार्थतः
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে বিধে (ব্ৰহ্মা), মোৰ বাক্য শুনা; ই সকলো ভ্ৰম নিবারণ কৰে। পৰমাৰ্থতঃ ই বেদ, আগম আদি সকলো শাস্ত্ৰত সম্পূৰ্ণ সম্মত।
Verse 30
महामूढमतिश्चाद्य संजातोसि कथं विधे । वेदवक्तापि निखिललोककर्त्ता हि दुर्मतिः
হে বিধি (ব্ৰহ্মা)! আজি তুমি কেনেকৈ ইমান মহামূঢ়তাত পৰিলাহ? তুমি তো বেদৰ বক্তা আৰু সকলো লোকৰ কৰ্তা হৈও এতিয়া কুমতিত পতিত হ’লা।
Verse 31
जडतां त्यज मन्दात्मन् कुरु त्वं नेदृशीं मतिम् । किं ब्रुवंत्यखिला वेदाः स्तुत्या तत्स्मर सद्धिया
হে মন্দবুদ্ধি! এই জড়তা ত্যাগ কৰ; এনেকুৱা মতি নকৰিবা। সকলো বেদে যি কয় তাক শুদ্ধ বুদ্ধিৰে স্মৰণ কৰ—সেই পৰম শিৱ, সৰ্বেশ্বৰক স্তুতি আৰু স্মৰণ কৰ।
Verse 32
रुद्रं जानासि दुर्बुद्धे स्वसुतं परमेश्वरम् । वेदवक्तापि विज्ञानं विस्मृतं तेखिलं विधे
হে দুঃবুদ্ধি! তুমি ৰুদ্ৰ—পৰমেশ্বৰক—নিজ পুত্ৰ বুলি ভাবিছা। হে বিধি (ব্ৰহ্মা)! বেদৰ বক্তা হৈও তোমাৰ সকলো বিবেকজ্ঞান নিশ্চয় বিস্মৃত হৈছে।
Verse 33
शंकरं सुरसामान्यं मत्वा द्रोहं करोषि हि । सुबुद्धिर्विगता तेद्याविर्भूता कुमतिस्तथा
শংকৰক দেৱসকলৰ মাজত সাধাৰণ এজন দেৱ বুলি ভাবি তুমি নিশ্চয়েই অপৰাধ কৰিছা। আজি তোমাৰ সৎবুদ্ধি লোপ পাইছে আৰু তোমাৰ ভিতৰত বিপৰীত কুমতি উদয় হৈছে।
Verse 34
तत्त्वसिद्धांतमाख्यातं शृणु सद्बुद्धिमावह । यथार्थं निगमाख्यातं निर्णीय भवकारकम्
সদ্বুদ্ধি জগোৱা তত্ত্ব-সিদ্ধান্ত শুনা। এইয়েই বেদে ঘোষিত যথাৰ্থ তাত্পৰ্য; ইয়াক সঠিকভাৱে নিৰ্ণয় কৰিলে ভৱৰ কাৰণ আৰু তাক অতিক্ৰম কৰাৰ পথ বুজা যায়।
Verse 35
शिवस्सर्वस्वकर्ता हि भर्ता हर्ता परात्परः । परब्रह्म परेशश्च निर्गुणो नित्य एव च
নিশ্চয় শিৱেই সৰ্বৰ কৰ্তা, ভৰ্তা (পালক) আৰু হৰ্তা (সংহাৰক)—পৰাত্পৰ। তেওঁ পৰব্ৰহ্ম, পৰেশ, নিৰ্গুণ আৰু চিৰনিত্য।
Verse 36
अनिर्देश्यो निर्विकारी परमात्माऽद्वयोऽच्युतः । अनंतोंतकरः स्वामी व्यापकः परमेश्वरः
তেওঁ অনিৰ্দেশ্য, নিৰ্বিকাৰী, পৰমাত্মা—অদ্বয় আৰু অচ্যুত। তেওঁ অনন্ত, অন্তকাৰী, স্বামী, সৰ্বব্যাপক আৰু পৰমেশ্বৰ।
Verse 37
सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्त्ता त्रिगुणभाग्विभुः । ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यो रजस्सत्त्व तमःपरः
ত্রিগুণৰ অধিপতি সৰ্বব্যাপী প্ৰভু সৃষ্টিস্থিতি-প্ৰলয়ৰ কৰ্তা। ৰজঃপ্ৰধানত ব্ৰহ্মা, সত্ত্বপ্ৰধানত বিষ্ণু, তমঃপ্ৰধানত মহেশ—এই নামে তেওঁ কথিত।
Verse 38
मायाभिन्नो निरीहश्च मायो मायाविशारदः । सगुणोपि स्वतंत्रश्च निजानंदो विकल्पकः
তেওঁ মায়াৰে বিভক্ত নহয়, তথাপি নিৰীহ-নিষ্ক্ৰিয় হৈ থাকে; তেওঁয়েই মায়াৰ অধিপতি আৰু মায়াৰ কাৰ্যত পৰম পাৰদৰ্শী। সগুণ হৈও সদা স্বাধীন; নিজ আনন্দত স্থিত হৈ ভেদ-বিকল্পৰ লীলা প্ৰকাশ কৰে।
Verse 39
आत्मा रामो हि निर्द्वन्द्वो भक्ताधीनस्सुविग्रहः । योगी योगरतो नित्यं योगमार्गप्रदर्शकः
তেওঁয়েই অন্তৰাত্মা; তেওঁয়েই ৰাম—দ্বন্দ্বাতীত। ভক্তৰ অধীন হৈ তেওঁ শুভ আৰু সুলভ ৰূপ ধাৰণ কৰে। তেওঁ নিত্য যোগী, সদা যোগত ৰত, আৰু শিৱমোক্ষদায়ী যোগমাৰ্গ প্ৰদৰ্শন কৰে।
Verse 40
गर्वापहारी लोकेशस्सर्वदा दीनवत्सलः । एतादृशो हि यः स्वामी स्वपुत्रं मन्यसे हि तम्
লোকেশ্বৰ গৰ্ব অপহৰণ কৰে আৰু সদায় দীন-দুখীয়াৰ প্ৰতি স্নেহশীল। এনে স্বামীকেই তুমি নিজৰ পুত্ৰ বুলি মানিছা।
Verse 41
ईदृशं त्यज कुज्ञानं शरणं व्रज तस्य वै । भज सर्वात्मना शम्भुं सन्तुष्टश्शं विधास्यति
এনেকুৱা কুজ্ঞান ত্যাগ কৰা আৰু সঁচাকৈ তেওঁৰ শৰণ লোৱা। সৰ্বাত্মভাৱে শম্ভুৰ ভজন কৰা; তেওঁ সন্তুষ্ট হ’লে তোমাক শিৱমঙ্গল দান কৰিব।
Verse 42
गृह्णीयाच्छंकरः पत्नीं विचारो हृदि चेत्तव । शिवामुद्दिश्य सुतपः कुरु ब्रह्मन् शिवं स्मरन्
যদি তোমাৰ হৃদয়ত সঁচাকৈ এই ভাব জাগে—শংকৰ যেন পত্নী গ্ৰহণ কৰে—তেন্তে হে ব্রহ্মন, শিৱাক লক্ষ্য কৰি, শিৱস্মৰণে নিমগ্ন হৈ, ঘোৰ তপস্যা কৰা; তাতেই দেবকাৰ্য সিদ্ধ হ’ব।
Verse 43
कुरु ध्यानं शिवायात्स्वं काममुद्दिश्य तं हृदि । सा चेत्प्रसन्ना देवेशी सर्वं कार्यं विधास्यति
শিৱাৰ ধ্যান কৰা আৰু তোমাৰ অভীষ্ট কামনা হৃদয়ত স্থিৰ কৰা। দেৱেশী দেৱী যদি প্রসন্ন হয়, তেন্তে তেওঁ নিশ্চয়েই সকলো কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।
Verse 44
कृत्वावतारं सगुणा यदि स्यान्मानुषी शिवा । कस्यचित्तनया लोके सा तत्पत्नी भवेद्ध्रुवम्
যদি সগুণা শিৱা অৱতাৰ ধৰি মানৱী হয়, তেন্তে এই লোকত তেওঁ কাৰোবাৰ কন্যা হৈ জন্ম ল’ব আৰু নিঃসন্দেহে সেইজনৰেই পত্নী হ’ব।
Verse 45
दक्षमाज्ञापय ब्रह्मन् तपः कुर्य्यात्प्रयत्नतः । तामुत्पादयितुं पत्नीं शिवार्थं भक्तितत्स्वतः
হে ব্ৰহ্মন, আপুনি দক্ষক আজ্ঞা দিয়ক—সেয়া যেন প্ৰচেষ্টাৰে তপস্যা কৰে, যাতে শিৱাৰ্থে নিয়ত, স্বভাৱতঃ ভক্ত সেই পত্নী (কন্যা)ক উৎপন্ন কৰিব পাৰে।
Verse 46
भक्ताधीनौ च तौ तात सुविज्ञेयौ शिवाशिवौ । स्वेच्छया सगुणौ जातौ परब्रह्मस्वरूपिणौ
হে প্ৰিয়! ভালদৰে জানি থোৱা—শিৱ আৰু শিৱা (শক্তি) দুয়ো ভক্তাধীন। পৰব্ৰহ্মস্বৰূপ হৈও ভক্তে সহজে নিকটৱৰ্তী হৈ আৰাধনা কৰিব পৰাকৈ তেওঁলোকে স্বেচ্ছাৰে সগুণ ৰূপ ধাৰণ কৰে।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तत्क्षणं मेशश्शिवं सस्मार स्वप्रभुम् । कृपया तस्य संप्राप्य ज्ञानमूचे च मां ततः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ সেই মুহূর্ততে মেষে নিজৰ প্ৰভু শিৱক স্মৰণ কৰিলে। শিৱৰ কৃপাৰে সি সত্য জ্ঞান লাভ কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত সেই জ্ঞান মোক ক’লে।
Verse 48
विष्णुरुवाच । विधे स्मर पुरोक्तं यद्वचनं शंकरेण च । प्रार्थितेन यदावाभ्यामुत्पन्नाभ्यां तदिच्छया
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে বিধে! শংকৰে আগতে কোৱা বাক্য স্মৰণ কৰা। আমি দুয়ো উৎপন্ন হোৱাৰ পাছত, প্ৰাৰ্থিত হ’লে, তেওঁ স্বেচ্ছাৰে আমাৰ উদ্দেশে যি কৈছিল।
Verse 49
विस्मृतं तव तत्सर्वं धन्या या शांभवी परा । तया संमोहितं सर्वं दुर्विज्ञेया शिवं विना
তোমাৰ পৰা সেয়া সকলো বিস্মৃত হৈছে। ধন্য সেই পৰম শাম্ভৱী শক্তি। তেওঁৰ দ্বাৰাই সকলো মোহিত হয়; শিৱ বিনা তেওঁক বুজা অতি দুৰূহ।
Verse 50
यदा हि सगुणो जातस्स्वेच्छया निर्गुणश्शिवः । मामुत्पाद्य ततस्त्वां च स्वशक्त्या सुविहारकृत्
যেতিয়া নিৰ্গুণ শিৱে নিজৰ স্বইচ্ছাৰে সগুণৰূপে প্ৰকাশ পালে, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমে মোক সৃষ্টি কৰিলে, তাৰ পিছত তোমাকো—নিজ শক্তিৰে এই সকলো লীলাৰূপে সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 51
उपादिदेश त्वां शम्भुस्सृष्टिकार्यं तदा प्रभुः । तत्पालनं च मां ब्रह्मन् सोमस्सूतिकरोऽव्ययः
হে ব্ৰাহ্মণ, তেতিয়া প্ৰভু শম্ভুৱে তোমাক সৃষ্টিকাৰ্যৰ উপদেশ দিলে আৰু মোক তাৰ পালনলৈ নিযুক্ত কৰিলে। অব্যয় সোম প্ৰাণৰসৰ জনক আৰু পোষক হ’ল।
Verse 52
तदा वां वेश्म संप्राप्तौ सांजली नतमस्तकौ । भव त्वमपि सर्वेशोऽवतारी गुणरूपधृक्
তেতিয়া তোমালোক দুয়ো গৃহত উপস্থিত হৈ, অঞ্জলি বদ্ধ কৰি মস্তক নত কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: “হে সৰ্বেশ্বৰ, আপুনিও অৱতাৰ ৰূপে অৱতৰি, গুণযুক্ত ৰূপ ধাৰণ কৰক।”
Verse 53
इत्युक्तः प्राह स स्वामी विहस्य करुणान्वितः । दिवमुद्वीक्ष्य सुप्रीत्या नानालीलाविशारदः
এইদৰে কোৱা হ’লে সেই স্বামী-প্ৰভু কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ হাঁহি ক’লে। পৰম প্ৰীতিত তেওঁ আকাশলৈ দৃষ্টি তুলিলে; কিয়নো তেওঁ নানাবিধ দিব্য লীলাত নিপুণ আছিল।
Verse 54
मद्रूपं परमं विष्णो ईदृशं ह्यंगतो विधेः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः
হে বিষ্ণু, বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ অঙ্গৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মোৰ এই পৰম ৰূপ লোকত প্ৰকাশ পাব আৰু ‘ৰুদ্ৰ’ নামৰে খ্যাত হ’ব।
Verse 55
पूर्णरूपस्स मे पूज्यस्सदा वां सर्वकामकृत् । लयकर्त्ता गुणाध्यक्षो निर्विशेषः सुयोगकृत्
তেওঁ পূৰ্ণৰূপে সদায় মোৰ পূজ্য আৰু তোমালোকৰ সকলো কামনা পূৰণকাৰী। তেওঁ লয়কৰ্তা, গুণাধ্যক্ষ, নিৰ্বিশেষ আৰু সুযোগদাতা।
Verse 56
त्रिदेवा अपि मे रूपं हरः पूर्णो विशेषतः । उमाया अपि रूपाणि भविष्यंति त्रिधा सुताः
ত্ৰিদেৱো মোৰেই ৰূপ; কিন্তু বিশেষকৈ হৰ (শিৱ) পূৰ্ণ প্ৰকাশ। আৰু উমাৰ পৰাও ত্ৰিধা ৰূপ পুত্ৰৰূপে উদ্ভৱ হ’ব।
Verse 57
लक्ष्मीर्नाम हरेः पत्नी ब्रह्मपत्नी सरस्वती । पूर्णरूपा सती नाम रुद्रपत्नी भविष्यति
লক্ষ্মী হৰি (বিষ্ণু)ৰ পত্নী, আৰু সৰস্বতী ব্ৰহ্মাৰ পত্নী। কিন্তু যি পূৰ্ণ আৰু পৰিপূৰ্ণ ৰূপিণী—‘সতী’ নামে—সেই ৰুদ্ৰ (শিৱ)ৰ পত্নী হ’ব।
Verse 58
विष्णुरुवाच । इत्युक्त्वांतर्हितो जातः कृपां कृत्वा महेश्वरः । अभूतां सुखिनावावां स्वस्वकार्यपरायणौ
বিষ্ণুৱে ক’লে—এইদৰে কৈ কৰুণাময় মহেশ্বৰ অন্তৰ্ধান কৰিলে। তাৰ পাছত আমি দুয়ো সন্তুষ্ট হৈ নিজ নিজ কৰ্তব্যত পৰায়ণ হ’লোঁ।
Verse 59
समयं प्राप्य सस्त्रीकावावां ब्रह्मन्न शंकरः । अवतीर्णस्स्वयं रुद्रनामा कैलाससंश्रयः
হে ব্ৰহ্মন, সময় আহিলে শংকৰ স্বয়ং ‘ৰুদ্ৰ’ নামে অৱতীৰ্ণ হৈ, নিজৰ দিব্য পত্নীৰ সৈতে কৈলাসত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 60
अवतीर्णा शिवा स्यात्सा सतीनाम प्रजेश्वर । तदुत्पादनहेतोर्हि यत्नोतः कार्य एव वै
হে প্ৰজেশ্বৰ! সেই শিৱাদেৱীয়ে সতী ৰূপে অৱতীৰ্ণা হৈছে। সেয়ে তেওঁৰ প্ৰাকট্যৰ হেতু নিশ্চয়েই প্ৰচেষ্টা কৰা কৰ্তব্য।
Verse 61
इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः कृत्वा स करुणां परम् । प्राप्नुवं प्रमुदं चाथ ह्यधिकं गतमत्सरः
এইদৰে কৈ ভগৱান বিষ্ণুৱে পৰম কৰুণা প্ৰকাশ কৰি অন্তৰ্ধান কৰিলে। তাৰ পাছত আনজন মহা প্ৰমোদ লাভ কৰিলে আৰু তাৰ মত্সৰ সম্পূৰ্ণ শান্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Brahmā, reflecting on Śiva’s transcendence after Kāma’s departure, offers hymns and receives Viṣṇu’s swift manifestation (darśana) in a four-armed form.
It frames Śiva as beyond ordinary affect and attachment, prompting a doctrinal question about divine participation in relational life; the narrative answers through grace, līlā, and śakti-based explanations that preserve transcendence while allowing purposive action.
Viṣṇu is depicted as caturbhuja (four-armed), aravindākṣa (lotus-eyed), gadādhara (bearing a mace), pītāmbara-clad (yellow garment), and bhaktapriya (devotee-beloved).