सतीसंक्षेपचरित्रवर्णनम् — Summary Description of Satī’s Narrative

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीसंक्षेपचरित्रवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় সতীখণ্ডত “সতীৰ সংক্ষিপ্ত চৰিত্ৰবৰ্ণনা” নামৰ প্ৰথম অধ্যায়।

Verse 2

त्वन्मुखांभोजसंवृत्तां श्रुत्वा शिवकथां पराम् । अतृप्तो हि पुनस्तां वै श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो

হে প্ৰভু! আপোনাৰ পদ্মমুখৰ পৰা নিঃসৃত পৰম শিৱকথা শুনিও মই তৃপ্ত নহ’লোঁ; সেই কথাই পুনৰ শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 3

पूर्णांशश्शंकरस्यैव यो रुद्रो वर्णितः पुरा । विधे त्वया महेशानः कैलासनिलयो वशी

হে বিধি (ব্ৰহ্মা)! আপুনি পূৰ্বে যি ৰুদ্ৰৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, তেওঁ শংকৰৰ পূৰ্ণাংশ—কৈলাসনিবাসী, সংযমী মহেশান।

Verse 4

स योगी सर्वविष्ण्वादिसुरसे व्यस्सतां गतिः । निर्द्वंद्वः क्रीडति सदा निर्विकारी महाप्रभुः

সেই পৰম প্ৰভুৱেই সত্য যোগী, বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতাই যাক সেৱা কৰে। সংসাৰ-কর্মত বিচ্ছিন্নচিত্ত লোকৰ তেওঁ আশ্ৰয় আৰু পৰম গতি; দ্বন্দ্বাতীত, নিৰ্বিকাৰ মহাপ্ৰভু নিজ স্বাধীনতাত সদা ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 5

सोऽभूत्पुनर्गृहस्थश्च विवाह्य परमां स्त्रियम् । हरिप्रार्थनया प्रीत्या मंगलां स्वतपस्विनीम्

তাৰপিছত তেওঁ পুনৰ গৃহস্থাশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু হৰিৰ প্ৰাৰ্থনাত আনন্দিত হৈ, স্বয়ং তপস্বিনী পৰম উত্তমা নাৰী মঙ্গলাক বিবাহ কৰিলে।

Verse 6

प्रथमं दक्षपुत्री सा पश्चात्सा पर्वतात्मजा । कथमेकशरीरेण द्वयोरप्यात्मजा मता

প্ৰথমে তেওঁ দক্ষৰ কন্যা বুলি মানা হৈছিল, পাছত তেওঁৱেই পৰ্বতৰাজ (হিমালয়)ৰ কন্যা। একে দেহে কেনেকৈ দুয়োৰে কন্যা বুলি গণ্য হয়?

Verse 7

कथं सती पार्वती सा पुनश्शिवमुपागता । एतत्सर्वं तथान्यच्च ब्रह्मन् गदितुमर्हसि

হে ব্রহ্মন, সতি কেনেকৈ পুনৰ পাৰ্বতী হৈ পুনৰায় শিৱক প্ৰাপ্ত কৰিলে, সেয়া ক’বলৈ আপুনি যোগ্য। এই সকলো আৰু আন প্ৰাসঙ্গিক কথাও দয়া কৰি বৰ্ণনা কৰক।

Verse 8

सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा सुरर्षेः शंकरात्मनः । प्रसन्नमानसो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

সূত ক’লে—শংকৰনিষ্ঠ সেই দেৱঋষিৰ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মা প্ৰসন্নচিত্ত হৈ উত্তৰ স্বৰূপে ক’লে।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । शृणु तात मुनिश्रेष्ठ कथयामि कथां शुभाम् । यां श्रुत्वा सफलं जन्म भविष्यति न संशयः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে তাত, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, শুনা। মই তোমাক এটা শুভ পবিত্ৰ কাহিনী ক’ম; সেয়া শুনিলে মানৱজন্ম নিশ্চয়েই সাৰ্থক হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 10

पुराहं स्वसुतां दृष्ट्वा संध्याह्वां तनयैस्सह । अभवं विकृतस्तात कामबाणप्रपीडितः

এবাৰ মই মোৰেই কন্যা ‘সন্ধ্যা’ক তাইৰ পুত্ৰসকলৰ সৈতে দেখি পেলালোঁ; হে তাত, তেতিয়া মই অন্তৰত বিচলিত হ’লোঁ—কামবাণে বিদ্ধ আৰু পীড়িত।

Verse 11

धर्मः स्मृतस्तदा रुद्रो महायोगी परः प्रभुः । धिक्कृत्य मां सुतैस्तात स्वस्थानं गतवानयम्

তেতিয়া ৰুদ্ৰ—পৰম প্ৰভু, মহাযোগী, ধৰ্মত স্থিত—মোক আৰু মোৰ পুত্ৰসকলক তিৰস্কাৰ কৰি নিজৰ স্বস্থান (স্বধাম)লৈ গ’ল।

Verse 12

यन्मायामोहितश्चाहं वेदवक्ता च मूढधीः । तेनाकार्षं सहाकार्य परमेशेन शंभुना

মায়াৰে মোহিত হৈ মই—বেদৰ বক্তা হৈও—বুদ্ধিত বিভ্ৰান্ত হ’লোঁ। সেয়ে মোৰ সহচৰসকলৰ সৈতে পৰমেশ্বৰ শম্ভুৰ বিৰুদ্ধে তেনে আচৰণ কৰিলোঁ।

Verse 13

तदीर्षयाहमाकार्षं बहूपायान्सुतैः सह । कर्तुं तन्मोहनं मूढः शिवमाया विमोहितः

তেওঁৰ প্ৰতি ঈৰ্ষাৰে প্ৰেৰিত হৈ মই—শিৱমায়াৰে বিমোহিত—মূঢ়ভাৱে পুত্ৰসকলৰ সৈতে তেওঁক মোহিত কৰিবলৈ বহু উপায় কৰিলোঁ।

Verse 14

अभवंस्तेऽथ वै सर्वे तस्मिञ् शंभो परप्रभो । उपाया निष्फलास्तेषां मम चापि मुनीश्वर

হে শম্ভু, পৰপ্ৰভু! তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে তাতেই থাকিল; আৰু তেওঁলোকৰ সকলো উপায় নিষ্ফল হ’ল—মোৰো তেনেকৈ—হে মুনীশ্বৰ।

Verse 15

तदाऽस्मरं रमेशानं व्यथोपायस्तुतैस्सह । अबोधयत्स आगत्य शिवभक्तिरतस्सुधीः

তেতিয়া সদায় শিৱভক্তিত ৰত সেই সুধী আহি, ব্যথা-নিবাৰক স্তুতিসহ ৰমেশানক স্মৰণ কৰাই (তেওঁক) বোধ কৰালে।

Verse 16

प्रबोधितो रमेशेन शिवतत्त्वप्रदर्शिना । तदीर्षामत्यजं सोहं तं हठं न विमोहितः

শিৱতত্ত্ব প্ৰকাশ কৰা ৰমেশে মোক জাগ্ৰত কৰিলে; তেতিয়া মই সেই ঈৰ্ষা ত্যাগ কৰিলোঁ, আৰু মোহমুক্ত হৈ সেই হঠো পৰিত্যাগ কৰিলোঁ।

Verse 17

शक्तिं संसेव्य तत्प्रीत्योत्पादयामास तां तदा । दक्षादशिक्न्यां वीरिण्यां स्वपुत्राद्धरमोहने

নিজ শক্তিৰ সৈতে প্ৰেমভাৱে একীভূত হৈ তেওঁ তেতিয়া তেওঁক প্ৰকাশ কৰিলে। দক্ষ আৰু বীৰিণীৰ কন্যা ‘সতী’ ৰূপে তেওঁ জন্ম ল’লে, যিয়ে পাছত প্ৰিয় হৰ (শিৱ)কো মোহিত কৰিব।

Verse 18

सोमा भूत्वा दक्षसुता तपः कृत्वा तु दुस्सहम् । रुद्रपत्न्यभवद्भक्त्या स्वभक्तहितकारिणी

দক্ষৰ কন্যা সোমা হৈ তেওঁ দুঃসহ তপস্যা কৰিলে। ভক্তিৰ বলত তেওঁ ৰুদ্ৰপত্নী হ’ল আৰু সদায় ভক্তসকলৰ হিত সাধন কৰা হৈ ৰ’ল।

Verse 19

सोमो रुद्रो गृही भूत्वाऽकार्षील्लीलां परां प्रभुः । मोहयित्वाथ मां तत्र स्वविवाहेऽविकारधीः

সোমস্বৰূপ ভগৱান ৰুদ্ৰ গৃহস্থৰূপ ধৰি পৰম দিৱ্য লীলা কৰিলে। তাৰ পিছত নিজৰ বিবাহ-প্ৰসঙ্গত, অবিকাৰ বুদ্ধিসম্পন্ন প্ৰভুৱে তাতে মোক মোহিত কৰিলে।

Verse 20

विवाह्य तां स आगत्य स्वगिरौ सूतिकृत्तया । रेमे बहुविमोहो हि स्वतंत्रस्स्वात्तविग्रहः

তাক বিবাহ কৰি সতিক লগত লৈ তেওঁ নিজৰ পৰ্বত-আবাসলৈ উভতি আহিল। তাতে স্বতন্ত্ৰ, স্বইচ্ছাৰে ৰূপ ধাৰণ কৰা প্ৰভুৱে ক্ৰীড়াভাৱে বিহাৰ কৰি তাইত মহা আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 21

तया विहरतस्तस्य व्यातीयाय महान् मुने । कालस्सुखकरश्शभोर्निर्विकारस्य सद्रतेः

হে মহান মুনি, তাইৰ সৈতে বিহাৰ কৰোঁতে সেই শুভ প্ৰভুৰ কাল সুখকৰভাৱে অতিবাহিত হ’ল; তেওঁ নিৰ্বিকাৰ আৰু সদ্‌ব্ৰতী।

Verse 22

ततो रुद्रस्य दक्षेण स्पर्द्धा जाता निजेच्छया । महामूढस्य तन्मायामोहितस्य सुगर्विणः

তাৰ পাছত দক্ষে নিজৰ ইচ্ছাৰে ৰুদ্ৰৰ প্ৰতি স্পৰ্ধাৰ ভাব জগালে। সেই মহামূঢ় ব্যক্তি সেই মায়াত মোহিত হৈ অতিশয় গৰ্বিত হ’ল।

Verse 23

तत्प्रभावाद्धरं दक्षो महागर्वी विमूढधीः । महाशांतं निर्विकारं निनि द बहुमोहितः

সেই প্ৰভাৱত মহাগৰ্বী আৰু বিমূঢ়বুদ্ধি দক্ষে অতিশয় মোহিত হৈ, মহাশান্ত আৰু নিৰ্বিকাৰ হৰক নিন্দা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 24

ततो दक्षः स्वयं यज्ञं कृतवान्गर्वितोऽहरम् । सर्वानाहूय देवादीन् विष्णुं मां चाखिलाधिपः

তাৰ পাছত অহংকাৰত মত্ত দক্ষে নিজ ইচ্ছাৰে যজ্ঞ কৰিলে। সি সকলো দেৱতা আদি সকলোক আহ্বান কৰি, তথাকথিত ‘অখিলাধিপ’ বিষ্ণুকো নিমন্ত্ৰণ দিলে; কিন্তু দম্ভত মোক—শিৱক—নিমন্ত্ৰণ নকৰিলে।

Verse 25

नाजुहाव तथाभूतो रुद्रं रोषसमाकुलः । तथा तत्र सतीं नाम्ना स्वपुत्रीं विधिमोहितः

ৰুদ্ৰৰ প্ৰতি ক্ৰোধত ব্যাকুল হৈ সি সেই অৱস্থাত হোম-আহুতি নকৰিলে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাৰ বিধিত মোহিত হৈ সি তাতেই নিজৰ কন্যাক জন্ম দিলে; তাইৰ নাম সতি।

Verse 26

यदा नाकारिता पित्रा मायामोहित चेतसा । लीलां चकार सुज्ञाना महासाध्वी शिवा तदा

যেতিয়া মায়াৰে মোহিতচিত্ত পিতাই তেওঁক আহ্বান নকৰিলে, তেতিয়া মহাসাধ্বী আৰু সুজ্ঞানী শিৱা (সতী)য়ে দিব্য লীলা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 27

अथागता सती तत्र शिवाज्ञामधिगम्य सा । अनाहूतापि दक्षेण गर्विणा स्वपितुर्गृहम्

তাৰ পাছত সতীয়ে শিৱৰ অনুমতি লাভ কৰি তাত—নিজ পিতৃগৃহলৈ—গ’ল, যদিও গৰ্বিত দক্ষই তেওঁক আহ্বান কৰা নাছিল।

Verse 28

विलोक्य रुद्रभागं नो प्राप्यावज्ञां च ताततः । विनिंद्य तत्र तान्सर्वान्देहत्यागमथाकरोत्

ৰুদ্ৰৰ ন্যায্য ভাগ নোপোৱা আৰু তাৰ ওপৰত অবজ্ঞা দেখুওৱা দেখি, সতীয়ে তাত উপস্থিত সকলোকে তিৰস্কাৰ কৰি, তাৰ পাছত দেহত্যাগৰ সংকল্প কৰিলে।

Verse 29

तच्छुत्वा देव देवेशः क्रोधं कृत्वा तु दुस्सहम् । जटामुत्कृत्य महतीं वीरभद्रमजीजनत्

এই কথা শুনি দেৱদেৱেশ্বৰ শম্ভু অসহ্য ক্ৰোধত আৱিষ্ট হ’ল। তেওঁ জটাৰ এক মহালট ছিঙি লৈ বীৰভদ্ৰক প্ৰকট কৰিলে।

Verse 30

सगणं तं समुत्पाद्य किं कुर्य्या मिति वादिनम् । सर्वापमानपूर्वं हि यज्ञध्वंसं दिदेश ह

সেই গণসমূহ সৃষ্টি কৰি, সি ‘মই কি কৰিম?’ বুলি কোৱাটো শুনি শম্ভুৱে প্ৰথমে দক্ষযজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ অপমান স্থিৰ কৰি, তাৰ পাছত যজ্ঞধ্বংসৰ আদেশ দিলে।

Verse 31

तदाज्ञां प्राप्य स गणाधीशो बहुबलान्वितः । गतोऽरं तत्र सहसा महाबलपराक्रमः

সেই আজ্ঞা পাই গণাধীশ—অপাৰ বল আৰু মহাপৰাক্ৰমে যুক্ত—সহসাই তৎক্ষণাৎ তাত শীঘ্ৰে গ’ল।

Verse 32

महोपद्रवमाचेरुर्गणास्तत्र तदाज्ञया । सर्वान्स दंडयामास न कश्चिदवशेषितः

তেওঁৰ আজ্ঞাৰে তাত গণসকলে মহা উপদ্ৰৱ কৰিলে। তেওঁ সকলোকে দণ্ড দিলে; কোনোও ৰেহাই নাপালে।

Verse 33

विष्णुं संजित्य यत्नेन सामरं गणसत्तमः । चक्रे दक्षशिरश्छेदं तच्छिरोग्नौ जुहाव च

তাৰ পিছত গণশ্ৰেষ্ঠই, সেনাসহ বিষ্ণুক যত্নে জয় কৰি, দক্ষৰ মূৰ ছেদন কৰিলে আৰু সেই মূৰ যজ্ঞাগ্নিত আহুতি ৰূপে নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 34

यज्ञध्वंसं चकाराशु महोपद्रवमाचरन् । ततो जगाम स्वगिरिं प्रणनाम प्रभुं शिवम्

তেওঁ অতি শীঘ্ৰে যজ্ঞ ধ্বংস কৰি মহা উপদ্ৰৱ ঘটালে। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্বত-ধামলৈ গৈ পৰম প্ৰভু ভগৱান শিৱক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 35

यज्ञध्वंसोऽभवच्चेत्थं देवलोके हि पश्यति । रुद्रस्यानुचरैस्तत्र वीरभद्रादिभिः कृतः

এইদৰে যজ্ঞধ্বংস হ’ল—দেৱলোকতোও সেয়া দেখা গ’ল। তাত ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ বীৰভদ্ৰ আদি সকলে এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 36

मुने नीतिरियं ज्ञेया श्रुतिस्मृतिषु संमता । रुद्रे रुष्टे कथं लोके सुखं भवति सुप्रभो

হে মুনি, এই নীতি শ্ৰুতি-স্মৃতিত সংমত আৰু জ্ঞেয়—ৰুদ্ৰ (ভগৱান শিৱ) ৰুষ্ট হলে জগতত সুখ কেনেকৈ হ’ব, হে মহাপ্ৰভো?

Verse 37

ततो रुद्रः प्रसन्नोभूत्स्तुतिमाकर्ण्य तां पराम् । विज्ञप्तिं सफलां चक्रे सर्वेषां दीनवत्सलः

তাৰপিছত ৰুদ্ৰে সেই পৰম স্তুতি শুনি সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হ’ল। দীনৰ প্ৰতি দয়ালু প্ৰভুৱে সকলোৰে নিবেদন সফল কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনা ফলপ্ৰসূ কৰিলে।

Verse 38

पूर्ववच्च कृतं तेन कृपालुत्वं महात्मना । शंकरेण महेशेन नानालीलावि हारिणा

পূৰ্বৰ দৰে, নানা দিৱ্য লীলাত বিহাৰ কৰা মহাত্মা মহেশ শংকৰে পুনৰায় নিজৰ কৃপা প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 39

जीवितस्तेन दक्षो हि तत्र सर्वे हि सत्कृताः । पुनस्स कारितो यज्ञः शंकरेण कृपालुना

তেওঁৰ দ্বাৰাই দক্ষ পুনৰ জীৱিত হ’ল আৰু তাত সকলোকে যথোচিত সন্মান দিয়া হ’ল। তাৰ পিছত কৃপালু শংকৰে যজ্ঞ পুনৰ সম্পন্ন কৰালে।

Verse 40

रुद्रश्च पूजितस्तत्र सर्वैर्देवैर्विशेषतः । यज्ञे विश्वादिभिर्भक्त्या सुप्रसन्नात्मभिर्वने

সেই বন-যজ্ঞত ৰুদ্ৰক বিশেষকৈ সকলো দেৱতাই পূজা কৰিলে; বিশ্বদেৱ আদি দেৱগণ ভক্তিত পৰম প্ৰসন্নচিত্ত হ’ল।

Verse 41

सतीदेहसमुत्पन्ना ज्वाला लोकसुखावहा । पतिता पर्वते तत्र पूजिता सुखदायिनी

সতীৰ দেহৰ পৰা এক পবিত্ৰ জ্বালা উদ্ভৱ হ’ল, যি লোকসমূহলৈ কল্যাণ আৰু সুখ আনে। সেই জ্বালা সেই পৰ্বতত পতিত হৈ তাতেই পূজিতা হ’ল আৰু ভক্তসকলক সুখ দান কৰিলে।

Verse 42

ज्वालामुखीति विख्याता सर्वकामफलप्रदा । बभूव परमा देवी दर्शनात्पापहारिणी

তেওঁ ‘জ্বালামুখী’ নামে বিখ্যাত হ’ল—সকল ধাৰ্মিক কামনাৰ ফল দান কৰা পৰমা দেবী। তেওঁৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ হয় আৰু বন্ধন ছিন্ন হয়।

Verse 43

इदानीं पूज्यते लोके सर्वकामफलाप्तये । संविधाभिरनेकाभिर्महोत्सवपरस्परम्

আজিও এই জগতত সকলো কাম্য ফল লাভৰ বাবে তেওঁৰ পূজা কৰা হয়। নানা বিধি-বিধানে, একেৰ পিছত এক মহোৎসৱৰ মাজেৰে, পুনঃ পুনঃ আৰাধনা হয়।

Verse 44

ततश्च सा सती देवी हिमालयसुता ऽभवत् । तस्याश्च पार्वतीनाम प्रसिद्धमभवत्तदा

তাৰ পিছত সেই সতি দেবী হিমালয়ৰ কন্যা ৰূপে জন্ম ল’লে। তেতিয়াই তেওঁৰ ‘পাৰ্বতী’ নাম জগতত প্ৰসিদ্ধ হ’ল।

Verse 45

सा पुनश्च समाराध्य तपसा कठिनेन वै । तमेव परमेशानं भर्त्तारं समुपाश्रिता

পুনৰায় তেওঁ কঠোৰ তপস্যাৰে পৰমেশ্বৰক আৰাধনা কৰি প্ৰসন্ন কৰিলে। সেই পৰমেশানকেই স্বামী ৰূপে গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰেই শৰণ ল’লে।

Verse 46

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टोहं मुनीश्वर । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

হে মুনীশ্বৰ, আপুনি যি সুধিছিল সেয়া সকলো মই সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এই কথা শুনিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।