मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া শৈলপ্ৰিয়া সতী মেনাই সংজ্ঞা ঘূৰাই পালে। অতিশয় ব্যাকুল হৈ তেওঁ বিলাপ কৰিলে আৰু পাছত তিৰস্কাৰসহ আক্ষেপ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 2

तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः

তাত সে ব্যাকুল হৈ বাৰে বাৰে নিজৰ পুত্ৰসকলক নিন্দা কৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পিছত সৰ্বপ্ৰথমে সেই কন্যাই কঠোৰ আৰু অশোভন বাক্য ক’লে।

Verse 3

मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्

মেনাই ক’লে—হে মুনি! আগতে আপুনি কৈছিল যে শিৱা (পাৰ্বতী) শিৱকেই বৰ হিচাপে বাছিব। তাৰ পিছত হিমৱতে পূজাৰ্থে কৰিবলগীয়া কৰ্তব্য—পূজাৰ ব্যৱস্থা—আৰম্ভ কৰা হ’ল।

Verse 4

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया

তেতিয়া মই সত্য ফল দেখিলোঁ—সেয়া সম্পূৰ্ণ বিপৰীত আৰু সৰ্বথা অনর্থকাৰী হ’ল। হে মুনি! মই অধমা, দুর্বুদ্ধি নাৰী; আপুনি মোক সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতাৰণা কৰিলে।

Verse 5

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्

তেওঁ পুনৰ সেই ঘোৰ তপস্যা কৰিলে, যি মুনিসকলৰ বাবেও দুষ্কৰ। কিন্তু তাৰ পৰা লাভ কৰা ফল দৰ্শকসকলৰ বাবে দুখৰ কাৰণ হৈ পৰিল।

Verse 6

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम

মই কি কৰোঁ? ক’লৈ যাওঁ? মোৰ দুখ কোনে আঁতৰাব? মোৰ কুল-আদি সকলো নষ্ট হৈছে; মোৰ জীৱনো যেন দুখভোগৰ বাবেই বিধিত।

Verse 7

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता

দিব্য ঋষিসকল ক’লৈ গ’ল? উদ্বেগত মই মোৰ দাড়ি ছিঁড়ি পেলাম! আৰু যি পত্নী তপস্বিনী—সেই ধূৰ্তী নিজেই ইয়ালৈ আহি পৰিছে।

Verse 8

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु

কিছুমানৰ অপৰাধৰ ফলত মোৰ সকলো এতিয়া নষ্ট হৈ গ’ল। এইদৰে কৈ সি কন্যাক চাই কটু বাক্য ক’লে।

Verse 9

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्

হে দুষ্ট কন্যা! তুমি মোৰ বাবে কি দুখদ কৰ্ম কৰিলা? সোণ দি তুমি কাঁচহে আনিলা—এই সকলো তোমাৰ কুটিলতাৰ ফল।

Verse 10

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे

চন্দনৰ লেপ ত্যাগ কৰি তুমি আকৌ কাদাত নিজকে লেপিলা। হাঁস ধৰিবলৈ উৰি গৈ, হাতৰ খাঁচাত কেৱল কাকেই ধৰিলা।

Verse 11

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया

ব্ৰহ্মজলসম বিশাল জল দূৰে পেলাই তুমি কূপৰ পানী পান কৰিলা। সূৰ্য ত্যাগ কৰি তুমি বহু যত্নে কেৱল জোনাকি ধৰিলা।

Verse 12

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्

চাউলৰ দানাও ত্যাগ কৰি সি তুষ (ভূসি/চোকৰ) ভক্ষণেই গ্ৰহণ কৰিলে। ঘিউ আৰু তেল মিহলাই সি সেই ৰুক্ষ আহাৰ ভক্তিভাৱে সাৱধানে খালে।

Verse 13

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया

সিংহৰ সেৱা ত্যাগ কৰি তুমি শৃগালৰ সেৱা কৰিলা। ব্ৰহ্মবিদ্যা ত্যাগ কৰি তুমি নীচ আৰু নিৰৰ্থক কাহিনী শুনিলা।

Verse 14

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्

ঘৰৰ যজ্ঞৰ সুমঙ্গল বিভূতি দূৰ কৰি, হে কন্যা, তুমি চিতাভস্ম গ্ৰহণ কৰিলা—ই নিশ্চয় অমঙ্গল।

Verse 15

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्

বিষ্ণু আদি সকলো শ্ৰেষ্ঠ দেৱ—পৰমেশ্বৰক ত্যাগ কৰি, তুমি কুবুদ্ধিৰে শিৱাৰ্থে এনেকুৱা তপস্যা কৰিলা।

Verse 16

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा

ধিক্ তোমাক আৰু তোমাৰ বুদ্ধিক! ধিক্ তোমাৰ ৰূপ আৰু আচৰণক। যিয়ে তোমাক এনে উপদেশ দিলে তাকো ধিক্; আৰু তোমাৰ সখ্যতাকো ধিক্।

Verse 17

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्

ধিক্ আমাক দুজনক, আৰু আমাৰ কন্যাকো—যিসকলে তোমাৰ জন্ম প্ৰৱৰ্তনৰ কাৰণ হ’ল। আৰু ধিক্, হে নাৰদ, তোমাৰ সেই বুদ্ধিক, আৰু সৎবুদ্ধি দানকাৰী সপ্তঋষিসকলকো।

Verse 18

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि

এই বংশক ধিক্, এই ক্ৰিয়াদক্ষতাক ধিক্—তুমি কৰা সকলো কৰ্মক ধিক্। এই প্ৰজ্বলিত অগ্নিয়ে মোৰ দেহ গ্ৰাস কৰক; কিয়নো মৃত্যুবৰণ সত্যই মোৰেই অধিকাৰ।

Verse 19

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम

পৰ্বতৰাজ হিমৱান মোৰ ওচৰলৈ নাহক; আৰু স্বয়ং সপ্তর্ষিয়েও মোক নিজৰ মুখ নেদেখুৱাওক।

Verse 20

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्

তোমালোক সকলোৱে একেলগে উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰি মোৰ কুল ধ্বংস কৰিলে। তথাপি মই বন্ধ্যা কিয় নহ’লোঁ? আৰু গৰ্ভ কিয় নঝৰিল?

Verse 21

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः

তেন্তে মই মৰিলোঁ নে? যদি নহয়, তেন্তে মোৰ জীয়াৰী কিয় নমৰিল? নতুবা আকাশতেই ৰাক্ষস আদি কিয় আমাক ভক্ষণ নকৰিলে?

Verse 22

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्

আজি মই তোমাৰ মূৰটো কাটি পেলাম। এই শৰীৰটোৰে মই কি কৰিম? তোমাক এৰি মই ক’লৈ যাম? হায়! মোৰ জীৱনটোৱেই ধ্বংস হৈ গ’ল।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে কৈ মেনা ব্যাকুল হৈ মাটিত মূৰ্ছিত হৈ পৰিল। শোক আৰু ক্ৰোধত অভিভূত হৈ তেওঁ স্বামীৰ ওচৰলৈ নগ’ল।

Verse 24

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः

হে মুনীশ্বৰ! সেই সময়ত তাত মহান হাহাকাৰ পৰিল। তেতিয়া সকলো দেৱতাই এজন এজনকৈ তাত তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 25

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम

হে দেৱমুনে, পূৰ্বে সেই সময়ত মই নিজেই তাত আহিছিলোঁ। মোক দেখি তুমি বাক্যৰে মোক সম্বোধন কৰিছিলা, হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 26

नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च

নাৰদে ক’লে—তুমি শিৱৰ যথাৰ্থ, পৰম সুন্দৰ স্বৰূপ নাজানিলা। এই ৰূপ শিৱে ইয়াত লীলাৰূপে ধাৰণ কৰিছে; ই তেওঁৰ পৰম সত্য নহয়।

Verse 27

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च

সেয়ে ক্রোধ পৰিত্যাগ কৰি স্থিৰ হওক, হে পতিব্ৰতে। হঠ ত্যাগ কৰি কৰ্তব্য কাৰ্য সম্পাদন কৰা; আৰু কল্যাণময়ী ‘শিৱা’ক শিৱলৈও অৰ্পণ কৰা।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তোমাৰ কথা শুনি মেনাই তোমাক ক’লে: ‘উঠা আৰু ইয়াৰ পৰা দূৰলৈ যোৱা; তুমি দুষ্ট, অধম আৰু নীচ।’

Verse 29

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्

তাই কোৱা মাত্ৰে ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতা ক্ৰমে আহি উপস্থিত হ’ল। দিক্‌পালসকলেও সমবেত হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 30

देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः

দেৱসকলে ক’লে— হে মেনা, পিতৃকন্যে! আনন্দেৰে আমাৰ বাক্য শুনা। এওঁ সাক্ষাৎ পৰম শিৱ, পৰম সুখ দানকাৰী।

Verse 31

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः

আপোনাৰ কন্যাৰ অতিদুঃসহ তপস্যা কৃপাৰে দেখি, সদ্ভক্তবৎসল শম্ভুৱে তেওঁক দৰ্শন দিলে আৰু বৰ প্ৰদান কৰিলে।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे

ব্ৰহ্মাই ক’লে— তেতিয়া দেৱমাতা মেনা বাৰে বাৰে বিলাপ কৰি ক’লে— “উগ্ৰৰূপধাৰী গিৰীশক মই মোৰ কন্যা নেদিম।”

Verse 33

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः

হে দেৱগণ! ইমান প্ৰপঞ্চ আৰু কোলাহল কৰি আপোনালোক সকলোৱে কিহৰ উদ্দেশ্যে ইয়ালৈ আহিছে? এই দেৱীৰ পৰম ৰূপ আৰু পৰম নাম-মহিমা ব্যৰ্থ কৰিবলৈ নে উদ্যত?

Verse 34

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर

তেওঁ তাত এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, বশিষ্ঠ আদি মুনীশ্বৰ সাত ঋষি ওচৰলৈ আহি নিজৰ বচন ক’লে।

Verse 35

सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्

সপ্তৰ্ষিয়ে ক’লে—হে পিতৃকন্যা, হে গিৰিপ্ৰিয়ে! আমি সকলোৱে কাৰ্য সাধন কৰিবলৈ আহিছোঁ; কিন্তু তুমি যি কৈছা সেয়া ইয়াৰ উদ্দেশ্যৰ বিপৰীত যেন লাগে। আমি কেনেকৈ বুজিম?

Verse 36

ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—নিশ্চয় পৰম লাভ এয়াই যে শংকৰৰ দৰ্শন লাভ হয়। সি তোমাৰ দানৰ যোগ্য পাত্ৰ হৈ এতিয়া তোমাৰ মন্দিৰলৈও আহিছে।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁলোকে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত মেনাই মুনিসকলৰ বাক্যক মিছা বুলি উড়াই দিলে। তাৰপাছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন আৰু সত্যবোধত দুৰ্বল হৈ, তাই সেই ঋষিসকলক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 38

मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके

মেনাই ক’লে—মই ইয়াত অস্ত্ৰ-আদি লৈ তোমালোকক আঘাত কৰি নিপাত কৰিম; শংকৰৰ ওচৰলৈ যাবলৈ নিদিম। তোমালোক সকলোৱে দূৰলৈ যাওঁক; মোৰ কাষলৈ নাহিবা।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ সি সোনকালে নীৰৱ হ’ল; অতিশয় ব্যাকুল হৈ বিলাপ কৰিলে। হে মুনি, সেই ঘটনাৰ ফলত তাত মহা হাহাকার উঠিল।

Verse 40

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्

তাৰ পাছত হিমালয় তাত অতি ব্যাকুল হৈ আহিল। স্নেহেৰে তাইক বোধ কৰাবলৈ, তত্ত্ব দেখুৱাই তেওঁ তাইক ক’লে।

Verse 41

हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि

হিমালয়ে ক’লে—প্ৰিয় মেना, আজি মোৰ কথা শুনা। তুমি কিয় ইমান বিকল? আমাৰ ঘৰলৈ কোন কোন আহিছে, আৰু তুমি তেওঁলোকক কিয় নিন্দা কৰিছা?

Verse 42

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि

তুমি শংকৰক জানো, তথাপি সেই ৰূপ দেখি তুমি বিহ্বল হৈ পৰিলা। কিয়নো নানা নাম আৰু নানা ৰূপে প্ৰসিদ্ধ সেই শম্ভুৰেই এই বিকট ৰূপ।

Verse 43

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्

মই জানিলোঁ—সেই শংকৰেই সকলোৰে প্ৰতিপালক। পূজ্যসকলৰ মাজতো তেওঁ পৰম পূজ্য, আৰু জীৱসমূহৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ আৰু নিগ্ৰহ—দুয়ো কৰ্তা।

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত ‘মেনা-প্ৰবোধ-বৰ্ণন’ নামৰ চুয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 45

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्

মই সেই ঘটনাই স্মৰণ কৰোঁ—পূৰ্বে শম্ভু দুৱাৰত আহি বিকট ৰূপ ধৰি নানা লীলা কৰিছিল; সেই কথাই মই এতিয়া মনত জাগ্ৰত কৰোঁ।

Verse 46

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये

সেই পৰম মাহাত্ম্য দেখি, হে দেবী, তেতিয়া তোমাৰ সৈতে মইও কন্যাদান গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ। প্ৰিয়ে, এতিয়া সেই সিদ্ধান্তক প্ৰমাণিত কৰি দৃঢ় সংকল্প কৰা।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি, এইদৰে কৈ পৰ্বতনাথ হিমালয় নীৰৱ হ’ল। সেই বাক্য শুনি শিৱামাতা মেনাই তেতিয়া হিমালয়ক ক’লে।

Verse 48

मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्

মেনাই ক’লে—হে নাথ, মোৰ কথা শুনা; তেনেকৈ কৰাটো তোমাৰ উচিত। মোৰ এই কন্যাক গ্ৰহণ কৰি, পাৰ্বতীক বৰমালাৰ দৰে তোমাৰ কণ্ঠত ধৰি স্বীকাৰ কৰা।

Verse 49

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्

নিঃসংশয়ে তাক তললৈ পেলাই দিয়া; মই তাক হৰ (শিৱ) ক নেদিম। নহ’লে, হে নাথ, সাগৰলৈ গৈ তাক সাগৰ-কন্যা বুলি তাতেই দান কৰি দিয়া।

Verse 50

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्

দয়া ত্যাগ কৰি মোক দুখত নিমজ্জিত কৰা, আৰু তাৰপিছত হে অদ্ৰীশ, তুমি সুখী হোৱা। যদি তুমি তোমাৰ কন্যাক বিকট-স্বভাৱৰ ৰুদ্ৰক দিয়া, তেন্তে হে স্বামী, মই নিশ্চয় এই দেহ ত্যাগ কৰিম।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता

ব্ৰহ্মাই ক’লে—মেনাই তাত হঠ কৰি তেনে কথা কোৱাৰ পাছত, পাৰ্বতী নিজে আগবাঢ়ি আহি কোমল আৰু মনোহৰ বাক্য ক’লে।

Verse 52

पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै

পাৰ্বতী ক’লে—মা, তোমাৰ বুদ্ধি সঁচাকৈয়ে বিপৰীত হৈ পৰিছে; ই অশুভ ফল আনে। তুমি ধৰ্মৰ আশ্ৰয় লৈছা, তেন্তে ধৰ্ম কেনেকৈ ত্যাগ কৰিবা?

Verse 53

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः

এই ৰুদ্ৰই সঁচাকৈ পৰাত্পৰ, সকলোৰে উৎস ঈশ্বৰ স্বয়ং। তেওঁ শম্ভু—মঙ্গলময় সুন্দৰ ৰূপধাৰী, সুখদাতা—আৰু সকলো শ্ৰুতিত বৰ্ণিত।

Verse 54

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः

হে মাতৃ, এই প্ৰভুৱেই মহেশ—শংকৰ—সকল দেৱতাৰ অধিপতি, স্বৰাট। তেওঁ বহু ৰূপ আৰু বহু নামে পৰিচিত; হৰি, ব্ৰহ্মা আদি দেৱেও তেওঁৰ সেৱা-উপাসনা কৰে।

Verse 55

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः

সেই প্ৰভুৱেই সকলোৰে অধিষ্ঠান; তেওঁ কर्तা আৰু হর্তা (সংহাৰক)ও। তেওঁ নিৰ্বিকাৰী, ত্ৰিদেৱেশ, অবিনাশী আৰু সনাতন।

Verse 56

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्

যাৰ নিমিত্তে সকলো দেৱতা আহি সেৱক হৈ পৰিল—আজি উৎসৱসহ তোমাৰ দুৱাৰতেই থিয় আছে। ইয়াতকৈ ডাঙৰ সুখ আৰু কি?

Verse 57

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्

উঠা, প্ৰচেষ্টাৰে জীৱন সাৰ্থক কৰা। মোক সেই ভগৱান শিৱলৈ অৰ্পণ কৰা, আৰু তোমাৰ আশ্ৰমধৰ্ম সাৰ্থক কৰা।

Verse 58

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते

হে মাতা! মোক পৰমেশ্বৰ শংকৰলৈ অৰ্পণ কৰক। হে জননী, এই মোৰ নিবেদন গ্ৰহণ কৰক; মই বিনীতভাৱে আপোনাক প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।

Verse 59

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः

যদি আপুনি মোক তেওঁক নেদিয়ে, তেন্তে মই আন কোনো বৰ নলওঁ। পৰবঞ্চক শিয়ালে সিংহৰ ভাগ কেনেকৈ পাব?

Verse 60

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु

হে মাতা! মন, বাক্য আৰু কৰ্মে আপুনি এই হৰ (শিৱ)কেই বৰণ কৰিছে। মইও আপোনাক বাছি লৈছোঁ, আপুনিও মোক—এতিয়া আপোনাৰ ইচ্ছামতে কৰক।

Verse 61

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: শিৱৰ এই কথা শুনি পৰ্বতৰাজৰ প্ৰিয়া মেনাই অতিশয় বিলাপ কৰিলে। তাৰ পিছত, অত্যন্ত ক্ৰুদ্ধ হৈ তেওঁ সেই দেহটো ধৰিলে।

Verse 62

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता

মুঠি আৰু কিলাকুটিৰে প্ৰহাৰ কৰি আৰু ক্ৰোধত দাঁত কৰচি তেওঁ সেই কন্যাক প্ৰহাৰ কৰিলে—তেওঁ তীব্ৰ ক্ৰোধত ব্যাকুল হৈ পৰিছিল।

Verse 63

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः

হে প্ৰিয়, তাত থকা ঋষিসকল—তোমাক আদিতে লৈ, হে মুনি, আনসকলেও—তাঁৰ হাতৰ পৰা তাইক লৈ নিজৰ আশ্ৰয়ত ৰাখি, তাৰ পাছত তাতৰ পৰা বহু দূৰলৈ আঁতৰি গ’ল।

Verse 64

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः

তেওঁলোকক সেই অনুচিতভাৱে কৰোঁতে দেখি, তাই বাৰে বাৰে তিৰস্কাৰ কৰিলে; আৰু সকলোকে শুনাই, তাই পুনৰ সেই সকলো কঠোৰ বাক্য ক’লে।

Verse 65

मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्

মেনাই ক’লে: দুষ্টচিত্তা আৰু অশুভ গ্ৰহবাধাত গ্ৰস্ত এই শিৱাক মই কি কৰিম? মই তাইক তীব্ৰ বিষ দিম, নতুবা নিশ্চয় কুঁৱাত পেলাই দিম।

Verse 66

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु

মই অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে কালীক বহু খণ্ডত ছিন্ন কৰিম; নতুবা নিশ্চয়েই নিজৰ কন্যা পাৰ্বতীক সাগৰত ডুবাই দিম।

Verse 67

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे

নচেৎ মই এই দেহটো শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰিম—ই ধ্ৰুৱ। বিকটৰূপিণী দুৰ্গা কন্যাক মই শম্ভুক নেদিম।

Verse 68

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि

“এই দুষ্টা নাৰীয়ে কেনেকুৱা ভয়ংকৰ বৰ লাভ কৰিলে? সি মোক উপহাসৰ পাত্ৰ কৰিলে—গিৰীশ (শিৱ)কেও, আৰু আমাৰ সমগ্ৰ বংশৰ মানো ক্ষুণ্ণ কৰিলে।”

Verse 69

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन

তাৰ না মাতা আছে, না পিতা, না ভ্ৰাতা, না গোত্ৰজ কোনো বন্ধুও। তাৰ নাই সুৰুপ, নাই চাতুৰ্য, আৰু কোনো গোপন গুণবিশেষো নাই।

Verse 70

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा

তাৰ নাই বস্ত্ৰ, নাই অলংকাৰ; কোনো সহায়ো নাই। তাৰ কোনো শুভ বাহন নাই; নাই যৌৱন, নাই ধনো।

Verse 71

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला

তাত ন পৱিত্ৰতা আছে, ন বিদ্যা। এই দুখ-দাতা কিদৰে দেহ ধাৰণ কৰিছে? কোন গুণ দেখি মই মোৰ জীয়েকক তাক দিম, যাতে সি সত্যই সুমঙ্গলীয়া হয়?

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে বাৰে বাৰে কৰুণ বিলাপ কৰি, সেই সময়ত দুখ-শোকে আচ্ছন্ন মেনকা, হে মুনি, উচ্চস্বৰে কান্দি উঠিল।

Verse 73

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्

তেতিয়া তেওঁ ক’লে—“দ্ৰুত গৈ সেই মেনকাকো কোৱা; কুজ্ঞান হৰণ কৰা পৰম, উত্তম শিৱতত্ত্ব তাইক উপদেশ দিয়া।”

Verse 74

ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति

ব্ৰহ্মাই ক’লে—“হে মেনে, প্ৰীতিসহ মোৰ শুভ বচন শুনা। যিয়ে প্ৰেম-শ্ৰদ্ধাৰে এই বচন শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ কুবুদ্ধি বিনষ্ট হয়।”

Verse 75

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे

শংকৰেই জগতৰ কৰ্তা, ভৰ্তা আৰু হৰ্তা। তুমি তেওঁৰ স্বৰূপ নাজানা; তেন্তে দুখ কেনেকৈ ইচ্ছা কৰিছা?

Verse 76

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः

সেই প্ৰভু বহু ৰূপ আৰু বহু নামধাৰী, নানাবিধ দিৱ্য লীলা কৰে। তেওঁ সৰ্বস্বামী, সদা স্বতন্ত্ৰ, মায়াৰ অধীশ্বৰ আৰু বিকল্প-ভেদশূন্য।

Verse 77

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्

এইদৰে জানি সি স্থিৰ কৰিলে—“তুমি শিৱা; নিশ্চয় শিৱলৈ নিজকে সমৰ্পণ কৰা। কুটিল জেদ ত্যাগ কৰা, কুজ্ঞান পৰিত্যাগ কৰা; ই সকলো শুভ কাৰ্য নাশ কৰে।”

Verse 78

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—মই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত মেনা বাৰে বাৰে বিলাপ কৰিলে। তাৰপিছত, হে মুনি, সি অলপ অলপকৈ লাজ ত্যাগ কৰি মোক এই বাক্য ক’লে।

Verse 79

मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा

মেনাই ক’লে—হে ব্ৰহ্মন, আপুনি কিয় তেওঁৰ এই মহান উত্তম ৰূপ (আৰু বৰ) নিষ্ফল কৰি দিছে? ইক কিয় বধ কৰা হ’ব—স্বয়ং শিৱা কিয় বধ নকৰে?

Verse 80

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्

আপুনি ‘ইয়াক শিৱলৈ দিয়া হওক’ বুলিও ক’ব নালাগে। মোৰ প্ৰাণপ্ৰিয় নিজৰ কন্যাক—ইয়াক মই শিৱলৈ নেদিম।

Verse 81

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মহামুনি! এইদৰে কোৱা হ’তেই সনক আদি সিদ্ধসকল মহা আনন্দে ওচৰলৈ আহি এই বাক্য ক’লে।

Verse 82

सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः

সিদ্ধসকলে ক’লে—ইনিই সাক্ষাৎ পৰম শিৱ, পৰম সুখদাতা। কৃপাবশত প্ৰভুৱে আপোনাৰ কন্যাক দিব্য দৰ্শন দান কৰিছে।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे

ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া মেনা পুনঃপুনঃ বিলাপ কৰি তেওঁলোকক ক’লে: ‘উগ্ৰৰূপধাৰী গিৰীশলৈ মই মোৰ কন্যা সম্যকভাৱে দিব নোৱাৰোঁ।’

Verse 84

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः

‘কি কাৰণে আপোনালোক সকলোৱে—সিদ্ধ হৈও আৰু লোকব্যৱহাৰত নিপুণ হৈও—ইয়াৰ পৰম ৰূপ আৰু পৰম নাম ব্যৰ্থ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছে?’

Verse 85

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः

তাই তাত এনেদৰে ক’তেই, হে মুনি, মই চকিত হ’লোঁ; আৰু দেৱ, সিদ্ধ, ঋষি আৰু মানুহ—সকলোৱে বিস্ময়ত পৰিল।

Verse 86

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्

সেই সময়ত তাইৰ মহান আৰু দৃঢ় সংকল্প শুনি, শিৱপ্ৰিয় বিষ্ণু তৎক্ষণাৎ আহি এই বাক্য ক’লে।

Verse 87

विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्

বিষ্ণুৱে ক’লে—“সেই পিতৃগণৰ প্ৰিয় কন্যা, মানসজাত আৰু গুণসম্পন্না; সেয়া সাক্ষাৎ হিমৱানৰ পত্নী আৰু ব্ৰহ্মাৰ উত্তম কুলৰ।”

Verse 88

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि

এই জগতত তোমাৰ দৰে সহায়ক দুৰ্লভ; তুমি সঁচাকৈ ধন্য—মই আৰু কি ক’ম? তুমি ধৰ্মৰেই আধাৰ; তেন্তে ধৰ্ম কেনেকৈ ত্যাগ কৰিবা?

Verse 89

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्

দেৱতা, ঋষি, ব্ৰহ্মা বা মই—ইয়াত (সত্য-ধৰ্মৰ) বিৰোধী কি কোৱা হৈছে? তুমি নিজেই ভালদৰে সুৱিচাৰ কৰা।

Verse 90

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः

তুমি শিৱত্বক সঁচাকৈ নাজানা। তেওঁ নিৰ্গুণ হৈও সকলো গুণৰ অধিষ্ঠান। লোকদৃষ্টিত বিৰূপ যেন লাগিলেও তত্ত্বতঃ তেওঁ পৰম সুৰূপ। তেওঁ সৰ্বসেৱ্য, আৰু সৎজনৰ পৰম গতি।

Verse 91

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः

তেওঁৰ দ্বাৰাই দেৱী—ঈশ্বৰী, মূলপ্ৰকৃতি—সৃষ্টি হ’ল; আৰু তাৰ পাছত তেওঁৰেই পাৰ্শ্বত তেওঁ দ্বাৰাই পুৰুষোত্তম প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 92

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः

সেই দুই আদিতত্ত্বৰ পৰা মই আৰু ব্ৰহ্মা উৎপন্ন হ’লোঁ; তাৰ পাছত গুণময় ৰূপ ধৰি স্বয়ং ৰুদ্ৰ লোকহিতৰ বাবে অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 93

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्

তেওঁৰ পৰাই বেদ আৰু দেৱসকল উদ্ভৱ হ’ল; আৰু জগতত যি কিছুমান দেখা যায়—স্থাৱৰ আৰু জঙ্গম—সেই সকলো শংকৰৰ পৰাই উৎপন্ন।

Verse 94

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि

সেই ৰূপ কোনে বৰ্ণনা কৰিব পাৰে, আৰু পুনৰ তাক সম্পূৰ্ণৰূপে কোনে জানিব পাৰে? মই ব্ৰহ্মাও তেওঁৰ তত্ত্ব কেতিয়াও সম্পূৰ্ণকৈ লাভ কৰিব পৰা নাই।

Verse 95

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा

ব্ৰহ্মাৰ পৰা তৃণলৈকে জগতত যি কিছুমান দেখা যায়, সেয়া সকলো শিৱেই—এই কথা জানি থোৱা; ইয়াত অধিক বিচাৰ নকৰিলেও হয়।

Verse 96

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः

সেই প্ৰভুৱেই নিজৰ লীলাৰে এনেকুৱা সুন্দৰ ৰূপ ধৰি অৱতীৰ্ণ হৈছে; শিৱ-তপস্যাৰ প্ৰভাৱতেই তেওঁ তোমাৰ দুৱাৰত আহি উপস্থিত হৈছে।

Verse 97

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्

সেয়ে, হে হিমৱত্পত্নী, দুখ ত্যাগ কৰি শিৱক ভজ। মহা আনন্দ হ’ব, আৰু তোমাৰ ক্লেশ সম্পূৰ্ণকৈ ক্ষয় হ’ব।

Verse 98

ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি, এইদৰে উপদেশ পোৱাৰ পিছত মেনকা গ্ৰহণশীল হ’ল। তাৰ কোমল মন বিষ্ণুৰ পৰামৰ্শে কিছু পৰিমাণে জাগ্ৰত হ’ল।

Verse 99

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता

তথাপি সি নিজৰ হঠ নাছাড়িলে, কন্যাক হৰ (শিৱ)ক দিবলৈ মান্তি নহ’ল। পাছত শিৱমায়াত বিমোহিত হৈ মেনাই সন্মতি দিলে।

Verse 100

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा

তেতিয়া গিৰিপ্ৰিয়া (হিমালয়ৰ প্ৰিয়া) আৰু গিৰিজাৰ জননী মেনাই, বিষ্ণুৰ মনোমোহা বাক্য শুনি কিছু বুজি, হৰিক ক’লে।

Verse 101

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः

যদি তেওঁ সঁচাকৈ মনোৰম আৰু যোগ্য দেহধাৰী হয়, তেন্তে মই মোৰ কন্যাক বিবাহত দিম। অন্যথা নহয়—কোটি কোটি চেষ্টা কৰিলেও নহয়; এই মোৰ দৃঢ় সত্যবচন।

Verse 102

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই কথা কৈ দৃঢ়ব্ৰতা মেনা নীৰৱ হ’ল। শিৱেচ্ছাৰে প্ৰেৰিত তেওঁ ধন্যা; তেওঁ সকলোকে মোহিত কৰিব পৰা জনী হৈ ৰ’ল।