मङ्गलपत्रिकाग्रहणम् — Reception of the Auspicious Marriage Invitation
অধ্যায় ৩৯ নাৰদ–ব্ৰহ্মা সংলাপ। নাৰদে সোধে—মঙ্গলপত্ৰিকা (বিবাহ-নিমন্ত্ৰণ/স্বীকৃতি-পত্ৰ) পোৱাৰ পিছত শশিমৌলি শংকৰে কি কৰিলে? ব্ৰহ্মাই কয়—শিৱে আনন্দে পত্ৰিকা গ্ৰহণ কৰে, হর্ষে হাঁহে আৰু দূতসকলক সন্মান কৰে; ইয়াত দিৱ্যত্বৰ সৈতে লোকাচাৰৰ উপযুক্ত আদৰ্শ প্ৰকাশ পায়। তেওঁ পত্ৰিকাখন বিধিপূৰ্বক পঢ়োৱাই নিয়মমতে স্বীকাৰ কৰে আৰু বিবাহ-স্বীকৃতি জনসমক্ষে ঘোষণা কৰে। দূতসকলক কয়—তোমালোকৰ কাৰ্য সফল; মোৰ বিবাহত উপস্থিত থাকিবা, কিয়নো মই বিবাহ স্বীকাৰ কৰিলোঁ। দূতসকলে প্ৰণাম আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰি আনন্দে উভতি যায় আৰু সফল দৌত্যৰ সংবাদ প্ৰচাৰ কৰে। আৰম্ভণিতে এই কাহিনী-শ্ৰৱণ মঙ্গলদায়ক আৰু পাপনাশক বুলি কোৱা হৈছে; শিৱলীলা পৰাত্পৰতা আৰু সামাজিক নিয়মৰ সমন্বয় ঘটায়। পৰৱৰ্তী শ্লোকসমূহ বিবাহ-প্ৰস্তুতিৰ দিশে আগবাঢ়ি মঙ্গলের আধ্যাত্মিক শক্তি আৰু শিৱৰ কৃপাময় অধিপত্য প্ৰকাশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथाश्रावि त्वत्तोऽस्माभिः कृपानिधे
নাৰদে ক’লে—হে বিধাতা ব্ৰহ্মা! হে তাত, মহাপ্ৰাজ্ঞ, শ্ৰীবিষ্ণুৰ শিষ্য, আপোনাক নমস্কাৰ। হে কৰুণানিধি, আপোনাৰ পৰা আমি এই অদ্ভুত পবিত্ৰ কাহিনী শুনিলোঁ।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । वैवाहिकं सुमाङ्गल्यं सर्वाघौघविनाशनम्
এতিয়া মই শশিমৌলী ভগৱান শিৱৰ চৰিত শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—তাঁৰ বিবাহৰ পৰম শুভ, সুমঙ্গলময় কাহিনী, যি সকলো পাপসমূহৰ সমষ্টি বিনাশ কৰে।
Verse 3
किं चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम् । तां श्रावय कथान्दिव्यां शङ्करस्सपरात्मनः
মঙ্গলপত্ৰিকা পাই মহাদেৱে কি কৰিলে? পৰমাত্মা শংকৰৰ সেই দিব্য কাহিনী আমাক শুনাওক।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । शृणु वत्स महाप्राज्ञ शाङ्करम्परमं यशः । यच्चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে বৎস, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! শংকৰৰ পৰম যশ শুনা; মঙ্গলপত্ৰিকা পাই মহাদেৱে যি কৰিলে।
Verse 5
अथ शम्भुर्गृहीत्वा तां मुदा मंगलपत्रिकाम् । विजहास प्रहृष्टात्मा मानन्तेषां व्यधाद्विभुः
তেতিয়া শম্ভুৱে আনন্দে সেই মঙ্গলপত্ৰিকা গ্ৰহণ কৰি হৰ্ষিতচিত্তে হাঁহিলে; সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৱে যিসকলে তাঁক নমস্কাৰ কৰিছিল তেওঁলোকক মান-সন্মান দিলে।
Verse 6
वाचयित्वा च तां सम्यग्स्वीचकार विधानतः । तज्जनन्यापयामास बहुसम्मान्य चादृतः
তেওঁৰ দ্বাৰা সেয়া সঠিকভাৱে পঢ়োৱাই বিধিমতে গ্ৰহণ কৰিলে; তাৰ পাছত বহু সন্মান আৰু আদৰে সৈতে তেওঁৰ মাতৃলৈ বাৰ্তা পঠিয়ালে।
Verse 7
उवाच सुनिवर्गांस्तान्कार्य्यं सम्यक् कृतं शुभम् । आगन्तव्यं विवाहे मे विवाहस्स्वीकृतो मया
তেওঁ সেই সৎজনসকলক ক’লে—“শুভ কাৰ্য সঠিকভাৱে সম্পন্ন হৈছে। তোমালোক মোৰ বিবাহত অৱশ্য আহিবা; এই বিবাহ মই গ্ৰহণ কৰিলোঁ।”
Verse 8
इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः प्रहृष्टास्ते प्रणम्य तम् । परिक्रम्य ययुर्धाम शंसन्तः स्वं विधिम्परम्
শম্ভুৰ বচন শুনি তেওঁলোক পৰম আনন্দত উল্লসিত হ’ল। তাঁক প্ৰণাম কৰি আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰি, তেওঁলোক নিজৰ ধামলৈ গ’ল আৰু তেওঁৰ শেখোৱা পৰম বিধি (ধৰ্ম)ৰ প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 9
अथ देवेश्वरश्शम्भुस्सामरस्त्वां मुने द्रुतम् । लौकिकाचारमाश्रित्य महालीलाकरः प्रभुः
তাৰ পাছত দেৱেশ্বৰ শম্ভু—যি সকলোৰে সৈতে সমৰস—হে মুনি, সোনকালে তোমাক সম্বোধন কৰিলে। মহালীলাকাৰ সেই প্ৰভুৱে নিজৰ লীলাৰ নিমিত্তে লৌকিক আচাৰ আশ্ৰয় কৰিলে।
Verse 10
त्वमागतः परप्रीत्या प्रशंसंस्त्वं विधिम्परम् । प्रणमंश्च नतस्कन्धो विनीतात्मा कृताञ्जलिः
তুমি পৰম প্ৰীতি-ভক্তিৰে আহিছা, সেই পৰম বিধি (ধৰ্ম)ৰ প্ৰশংসা কৰি। প্ৰণাম কৰি, কাঁধ নত কৰি, বিনীতচিত্তে, কৰযোৰে শ্ৰদ্ধাৰে থিয় হৈ আছা।
Verse 11
अस्तौस्सुजयशब्दान्हि समुच्चार्य मुहुर्मुहुः । निदेशं प्रार्थयंस्तस्य प्रशंसंस्त्वं विधिम्मुने
তুমি বাৰে বাৰে উচ্চস্বৰে ‘জয় জয়’ মঙ্গলধ্বনি উচ্চাৰণ কৰি সেই প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলা; হে মুনি, বিধি-বিধানৰ উপদেশ বিনয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিলা।
Verse 12
ततश्शंभुः प्रहृष्टात्मा दर्शयंल्लौकिकीं गतिम् । उवाच मुनिवर्य त्वां प्रीणयञ्छुभया गिरा
তাৰ পাছত শম্ভু অন্তৰে প্ৰফুল্ল হৈ, লীলাৰ্থে লোকিক ভাৱ দেখুৱাই, মঙ্গল বচনেৰে তোমাক সন্তুষ্ট কৰি, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, ক’লে।
Verse 13
शिव उवाच । प्रीत्या शृणु मुनिश्रेष्ठ ह्यस्मत्तोऽद्य वदामि ते । ब्रुवे तत्त्वां प्रियो मे यद्भक्तराजशिरोमणिः
শিৱে ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! প্ৰীতিসহ শুনা; আজি মই নিজেই তোমাক কওঁ। মই তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰোঁ, কিয়নো তুমি মোৰ প্ৰিয়—ভক্তৰাজসকলৰ মাজত শিৰোমণি।
Verse 14
कृतं महत्तपो देव्या पार्वत्या तव शासनात् । तस्यै वरो मया दत्तः पतित्वे तोषितेन वै
তোমাৰ আদেশত দেৱী পাৰ্বতীয়ে মহৎ তপস্যা কৰিলে। তাত সন্তুষ্ট হৈ মই তেওঁক এই বৰ দিলোঁ—মই তেওঁৰ পতিৰূপে হ’ম।
Verse 15
करिष्येऽहं विवाहं च तस्या वश्यो हि भक्तितः । सप्तर्षिभिस्साधितश्च तल्लग्नं शोधितं च तैः
মই নিশ্চয়েই তাইৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰিম; ভক্তিৰ দ্বাৰা মই সঁচাকৈ তাইৰ বশীভূত। সপ্তঋষিসকলে শুভ লগ্ন স্থিৰ কৰি তাক পৰীক্ষা কৰি নিশ্চিতো কৰিলে।
Verse 16
अद्यतस्सप्तमे चाह्नि तद्भविष्यति नारद । महोत्सवं करिष्यामि लौकिकीं गतिमाश्रितः
হে নাৰদ, আজিৰ পৰা সপ্তম দিনত সেই ঘটনা ঘটিব। লোকাচাৰ আশ্ৰয় কৰি মই এক মহোৎসৱ আয়োজন কৰিম।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य परात्मनः । प्रसन्नधीः प्रभुं नत्वा तात त्वं वाक्यमब्रवीः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—পৰমাত্মা শংকৰৰ এই বচন শুনি, হে প্ৰিয়, তুমি প্ৰসন্নচিত্তে প্ৰভুক নমস্কাৰ কৰি তাৰপিছত এই কথা ক’লা।
Verse 18
नारद उवाच । भवतस्तु व्रतमिदम्भक्तवश्यो भवान्मतः । सम्यक् कृतं च भवता पार्वतीमानसेप्सितम्
নাৰদে ক’লে—আপোনাৰ এই ব্ৰত যথাযথ; কিয়নো আপুনি ভক্তবশ্য বুলি মান্য। আপুনি ইহা সম্যকভাৱে সম্পন্ন কৰি পাৰ্বতীৰ মনৰ অভীষ্ট পূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 19
कार्यं मत्सदृशं किञ्चित्कथनीयन्त्वया विभो । मत्वा स्वसेवकं मां हि कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
হে বিভো, মোৰ উপযুক্ত কোনো কাৰ্য দয়া কৰি কওক। মোক আপোনাৰ সেৱক বুলি মানি কৃপা কৰক; আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्तु त्वया शम्भुश्शंकरो भक्तवत्सलः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सादरं त्वां मुनीश्वर
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তুমি এনেদৰে কোৱাত ভক্তবৎসল শম্ভু-শংকৰে প্ৰসন্নচিত্তে, হে মুনীশ্বৰ, তোমাক সাদৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 21
शिव उवाच । विष्णुप्रभृतिदेवांश्च मुनीन्सिद्धानपि ध्रुवम् । त्वन्निमन्त्रय मद्वाण्या मुनेऽन्यानपि सर्वतः
শিৱে ক’লে—নিশ্চয় বিষ্ণু আদি দেৱসকলক, মুনিসকলক আৰু সিদ্ধসকলকো নিমন্ত্ৰণ কৰা। আৰু হে মুনি, মোৰ বাণীৰ দ্বাৰা সকলো দিশৰ পৰা আন সকলোকেো আহ্বান কৰা।
Verse 22
सर्व आयान्तु सोत्साहास्सर्वशोभासमन्विताः । सस्त्रीसुतगणाः प्रीत्या मम शासनगौरवात्
সকলো উত্সাহে পৰিপূৰ্ণ হৈ, সকলো শোভাৰে বিভূষিত হৈ আহক; স্ত্ৰী, পুত্ৰ আৰু পৰিচাৰকগণসহ, মোৰ আদেশৰ গৌৰৱৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰে, আনন্দেৰে আহক।
Verse 23
नागमिष्यन्ति ये त्वत्र मद्विवाहोत्सवे मुने । ते स्वकीया न मन्तव्या मया देवादयः खलु
হে মুনি, যিসকলে মোৰ বিবাহোৎসৱলৈ ইয়ালৈ নাহিব, তেওঁলোক দেৱতা আদি হ’লেও মই তেওঁলোকক নিজৰ বুলি নাভাবিম।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इतीशाज्ञां ततो धृत्वा भवाञ्छङ्करवल्लभः । सर्वान्निमन्त्रयामास तं तं गत्वा द्रुतं मुने
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে ঈশ্বৰৰ আজ্ঞা গ্ৰহণ কৰি, শংকৰৰ প্ৰিয় ভৱান, হে মুনি, দ্ৰুতগতিতে একে একে সকলোৰে ওচৰলৈ গৈ সকলোকে নিমন্ত্ৰণ কৰিলে।
Verse 25
शम्भूपकण्ठमागत्य द्रुतं मुनिवरो भवान् । तद्दूत्यात्तत्र सन्तस्थौ तदाज्ञाम्प्राप्य नारद
হে নাৰদ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ তুমি দ্ৰুতগতিতে শম্ভুৰ প্ৰিয় অনুচৰ পকণ্ঠৰ ওচৰলৈ গ’লা; তেওঁৰ দূত হিচাপে তাতে স্থিৰ থাকিলা আৰু তেওঁৰ আজ্ঞা লাভ কৰিলা।
Verse 26
शिवोऽपि तस्थौ सोत्कण्ठस्तदागमनलालसः । स्वगणैस्सोत्सवैस्सवेंर्नृत्यद्भिस्सर्वतोदिशम्
শিৱো তাতেই উৎকণ্ঠাৰে ভৰি, তাইৰ আগমনৰ আকাঙ্ক্ষাত থিয় হৈ ৰ’ল। আৰু চাৰিওফালে, সকলো দিশত, তেওঁৰ নিজ গণসকলে উৎসৱ-আনন্দে নৃত্য কৰি উল্লাস কৰিলে।
Verse 27
एतस्मिन्नेव काले तु रचयित्वा स्ववेषकम् । आजगामाच्युतश्शीघ्रं कैलासं सपरिच्छदः
ঠিক সেই সময়তে অচ্যুত (বিষ্ণু) এ নিজৰ ছদ্মবেশ সাজি, পৰিচাৰক আৰু প্ৰয়োজনীয় পৰিকৰসহ, শীঘ্ৰে কৈলাসলৈ আহিল।
Verse 28
शिवम्प्रणम्य सद्भक्त्या सदारस्सदलो मुदा । तदाज्ञाम्प्राप्य सन्तस्थौ सुस्थाने प्रीतमानसः
সদ্ভক্তিৰে শিৱক প্ৰণাম কৰি, পত্নী আৰু সহচৰসহ তেওঁ আনন্দিত হ’ল। শিৱৰ আজ্ঞা পাই, প্ৰীতিমনে উপযুক্ত স্থানত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।
Verse 29
तथाहं स्वगणैराशु कैलासमगमं मुदा । प्रभुम्प्रणम्यातिष्ठं वै सानन्दस्स्वगणान्वितः
“তাৰ পাছত মই মোৰ গণসমূহৰ সৈতে সোনকালে আনন্দেৰে কৈলাসলৈ গ’লোঁ। প্ৰভুক প্ৰণাম কৰি, গণসহ মই সানন্দে তাতেই স্থিৰ হৈ ৰ’লোঁ।”
Verse 30
इन्द्रादयो लोकपाला आययुस्सपरिच्छदाः । तथैवालंकृतास्सर्वे सोत्सवास्सकलत्रकाः
ইন্দ্ৰ আদি লোকপালসকল নিজৰ নিজৰ পৰিচ্ছদ-পরিকৰসহ আহিল। তেনেদৰে সকলোৱে অলংকৃত হৈ, উৎসৱভাবত, পত্নীসহ উপস্থিত হ’ল।
Verse 31
तथैव मुनयो नागास्सिद्धा उपसुरा स्तथा । आययुश्चापरेऽपीह सोत्सवास्सुनिमन्त्रिताः
সেইদৰে মুনি, নাগ, সিদ্ধ আৰু উপসুৰসকলো তাত আহিল; আৰু বহু আন লোকো যথাবিধি নিমন্ত্ৰিত হৈ উৎসৱ-আনন্দেৰে ইয়ালৈ সমবেত হ’ল।
Verse 32
महेश्वरस्तदा तत्रागतानां च पृथक् पृथक् । सर्वेषाममराद्यानां सत्कारं व्यदधान्मुदा
তেতিয়া মহেশ্বৰে তাত আহি পোৱা সকলোকে—দেৱসকলক আগত ৰাখি—প্ৰত্যেকক পৃথক পৃথকভাৱে আনন্দেৰে যথোচিত সৎকাৰ কৰিলে।
Verse 33
अथोत्सवो महानासीत्कैलासे परमोद्भुतः । नृत्यादिकन्तदा चक्रुर्यथायोग्यं सुरस्त्रियः
তাৰ পাছত কৈলাসত পৰম আশ্চৰ্য এক মহান উৎসৱ উদ্ভৱ হ’ল; সেই সময়ত দেৱাঙ্গনাসকলে যথাযোগ্য নৃত্যাদি কলা কৰিলে।
Verse 34
एतस्मिन्समये देवा विष्ण्वाद्या ये समागताः । यात्रां कारयितुं शम्भोस्तत्रोषुस्तेऽखिला मुने
সেই সময় বিষ্ণু আদি যিসকল দেৱ সমাগত হৈছিল, হে মুনি, তেওঁলোক সকলেই শম্ভুৰ যাত্ৰা সুচাৰুৰূপে কৰাবলৈ তাতেই অৱস্থান কৰিলে।
Verse 35
शिवाज्ञप्तास्तदा सर्वे मदीयमिति यन्त्रिताः । शिवकार्यमिदं सर्वं चक्रिरे शिवसेवनम्
তেতিয়া সকলেই শিৱাজ্ঞাত, ‘আমি তেওঁৰেই’ এই ভাবত নিয়ন্ত্ৰিত হৈ, এই সকলো কাম শিৱকাৰ্য বুলি কৰি শিৱসেৱাত ৰত হ’ল।
Verse 36
मातरस्सप्त तास्तत्र शिवभूषाविधिम्परम् । चक्रिरे च मुदा युक्ता यथायोग्यन्तथा पुनः
তাত সেই সাত দিৱ্য মাতৃকাই আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ শিৱৰ পৰম ভূষা-বিধি যথাযথভাৱে সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত পুনৰ সকলোকে যোগ্যতা অনুসাৰে সুসজ্জিত কৰি থ’লে।
Verse 37
तस्य स्वाभाविको वेषो भूषाविविरभूत्तदा । तस्येच्छया मुनिश्रेष्ठ परमेशस्य सुप्रभो
তেতিয়া তেওঁৰ স্বাভাৱিক বেশেই যেন ভূষণৰ দৰে দীপ্ত হৈ উঠিল। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, পৰমেশ্বৰৰ ইচ্ছাত তেওঁৰ শুভ্ৰ দিৱ্য তেজ প্ৰকাশ পালে।
Verse 38
चन्द्रश्च मुकुटस्थाने सान्निध्यमकरोत्तदा । लोचनं सुन्दरं ह्यासीत्तृतीयन्तिलकं शुभम्
তেতিয়া চন্দ্ৰ মুকুটস্থানত সান্নিধ্য কৰি অৱস্থান কৰিলে। নয়ন অতি সুন্দৰ দেখা গ’ল, আৰু শুভ তৃতীয় নয়ন পবিত্ৰ তিলকৰ দৰে প্ৰকাশ পালে।
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे देवनिमन्त्रण देवागमन शिवयात्रावर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় গ্ৰন্থ ‘ৰুদ্ৰসংহিতা’ৰ তৃতীয় ‘পাৰ্বতীখণ্ড’ত ‘দেৱনিমন্ত্ৰণ, দেৱাগমন আৰু শিৱযাত্ৰাবৰ্ণন’ নামক ঊনচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 40
अन्यांगसंस्थितास्सर्पास्तदंगाभरणानि च । बभूवुरतिरम्याणि नानारत्नमयानि च
তাঁৰ অন্য অঙ্গসমূহত অৱস্থিত সৰ্পসমূহ সেই অঙ্গসমূহৰ অলংকাৰ হৈ পৰিল; সিহঁত অতি মনোহৰ দেখাল, যেন নানাবিধ ৰত্নে গঢ়া।
Verse 41
विभूतिरंगरागोऽभूच्चन्दनादिसमुद्भवः । तद्दुकूलमभूद्दिव्यं गजचर्मादि सुन्दरम्
বিভূতিয়েই তেওঁৰ অঙ্গৰাগ হ’ল আৰু চন্দনাদি পৰা সুগন্ধি লেপ প্ৰকাশ পালে। তেওঁৰ বসন দিব্য হ’ল—গজচৰ্ম আদি দিয়ে গঢ়া, অতি সুন্দৰ।
Verse 42
ईदृशं सुन्दरं रूपं जातं वर्णातिदुष्करम् । ईश्वरोऽपि स्वयं साक्षादैश्वर्यं लब्धवान्स्वतः
এনেকুৱা অপূৰ্ব সুন্দৰ ৰূপ প্ৰকাশ পালে, যাৰ বৰ্ণনা বাক্যৰে অতি দুৰূহ। স্বয়ং সাক্ষাৎ ঈশ্বৰেও নিজৰ অন্তর্নিহিত শক্তিৰে দিব্য ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলে।
Verse 43
ततश्च सर्वे सुरपक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे शिवसन्निधिं तदा महोत्सवाः प्रोचुरहो मुदान्विताः
তাৰ পাছত দেৱগণ আৰু দানৱপক্ষ, নাগ, পক্ষীবৃন্দ, অপ্সৰা আৰু মহর্ষিসকল—সকলো শিৱৰ সান্নিধ্যত একত্ৰিত হ’ল। আনন্দে ভৰি ক’লে, “আহা! কি মহোৎসৱ!”
Verse 44
सर्वै ऊचुः । गच्छ गच्छ महादेव विवाहार्थं महेश्वर । गिरिजाया महादेव्याः सहास्माभिः कृपां कुरु
সকলোয়ে ক’লে—“যাও, যাও, হে মহাদেৱ, হে মহেশ্বৰ! বিবাহাৰ্থে আগবাঢ়া। আমাৰ সৈতে মহাদেৱী গিৰিজাৰ ওচৰলৈ গৈ কৃপা কৰা।”
Verse 45
ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या विज्ञानप्रीतमानसः
তেতিয়া বিষ্ণুৱে প্ৰসঙ্গানুকূল বাক্য ক’লে। ভক্তিভাৱে শংকৰক প্ৰণাম কৰি, তত্ত্ববিজ্ঞানত প্ৰসন্নচিত্তে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 46
विष्णुरुवाच । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । कार्यकर्त्ता स्वभक्तानां विज्ञप्तिं शृणु मे प्रभो
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে দেবদেব মহাদেৱ, শৰণাগতবৎসল! স্বভক্তৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰা প্ৰভো, মোৰ নিবেদন শুনা।
Verse 47
गृह्योक्तविधिना शम्भो स्वविवाहस्य शंकर । गिरीशसुतया देव्या कर्म कर्तुमिहार्हसि
হে শম্ভু, হে শংকৰ, গৃহ্য-উক্ত বিধি অনুসাৰে ইয়াত নিজৰ বিবাহৰ ক্ৰিয়াকৰ্ম গিৰীশ (হিমালয়)ৰ কন্যা দেৱীৰ সৈতে সম্পন্ন কৰা তোমাৰেই উচিত।
Verse 48
त्वया च क्रियमाणे तु विवाहस्य विधौ हर । स एव हि तथा लोके सर्वस्सुख्यातिमाप्नुयात
হে হৰ, তোমাৰ দ্বাৰা যেতিয়া বিবাহ-বিধি সম্পন্ন হয়, তেতিয়া সেই কৰ্মই জগতত সৰ্বত্ৰ সুখ্যাতি লাভ কৰি সাৰ্বজনীন শুভকীৰ্তি পায়।
Verse 49
मण्डपस्थापनन्नान्दीमुखन्तत्कुलधर्मतः । कारय प्रीतितो नाथ लोके स्वं ख्यापयन् यशः
হে নাথ, প্ৰীতিসহ মণ্ডপ স্থাপন কৰোৱা আৰু সেই কুলধৰ্ম অনুসাৰে শুভ নন্দীমুখ-সংস্কাৰো সম্পন্ন কৰোৱা; এইদৰে জগতত নিজৰ যশ প্ৰকাশ কৰা।
Verse 50
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तस्तदा शम्भुर्विष्णुना परमेश्वरः । लौकिकाचारनिरतो विधिना तच्चकार सः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—বিষ্ণুৱে এইদৰে সম্বোধন কৰাত পৰমেশ্বৰ শম্ভু লোকাচাৰ ৰক্ষাত তৎপৰ হৈ বিধি অনুসাৰে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 51
अहं ह्यधिकृतस्तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । अकुर्वं मुनिभिः प्रीत्या तत्र तत्कर्म चादरात्
তেওঁৰ দ্বাৰা নিযুক্ত হৈ মই অভ্যুদয়ৰ উপযুক্ত সকলো কৰিলোঁ; আৰু তাত মুনিসকল সন্তুষ্ট থাকোঁতে ভক্তি আৰু আদৰে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলোঁ।
Verse 52
कश्यपोऽत्रिर्वशिष्ठश्च गौतमो भागुरिर्गुरुः । कण्वो बृहस्पतिश्शक्तिर्जमदग्निः पराशरः
তাত কশ্যপ, অত্রি, বশিষ্ঠ, গৌতম, গুৰু ভাগুৰি, কণ্ব, বৃহস্পতি, শক্তি, জমদগ্নি আৰু পৰাশৰ—সকলেই উপস্থিত আছিল।
Verse 53
मार्कण्डेयश्शिलापाकोऽरुणपालोऽकृतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गश्शिलादोऽथ महामुने
হে মহামুনি, তাত মার্কণ্ডেয়, শিলাপাক, অৰুণপাল, অকৃতশ্ৰম; লগতে অগস্ত্য, চ্যৱন, গৰ্গ আৰু শিলাদো উপস্থিত আছিল।
Verse 54
दधीचिरुपमन्युश्च भरद्वाजोऽकृतव्रणः । पिप्पलादोऽथ कुशिकः कौत्सो व्यासः सशिष्यकः
দধীচি, উপমন্যু, ভৰদ্বাজ, অকৃতব্ৰণ; তাৰ পিছত পিপ্পলাদ, কুশিক, কৌৎস আৰু শিষ্যসহ ব্যাস—এই সকলো পূজ্য ঋষি তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 55
एते चान्ये च बहव आगताश्शिवसन्निधिम् । मया सुनोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्
এওঁলোকে আৰু আন বহুজন শিৱসন্নিধিত আহিল। মোৰ দ্বাৰা সঠিকভাৱে উপদেশ পায় তেওঁলোকে তাত বিধিমতে নিৰ্দিষ্ট ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 56
वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । रक्षां चक्रुर्महेशस्य कृत्वा कौतुकमंगलम्
বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী সেই সকলো ঋষিয়ে বেদোক্ত বিধি অনুসাৰে, প্ৰথমে কৌতুক-মঙ্গল সম্পন্ন কৰি, মহেশৰ ৰক্ষা-ক্ৰিয়া কৰিলে।
Verse 57
ऋग्यजुस्सामसूक्तैस्तु तथा नानाविधैः परैः । मंगलानि च भूरीणि चक्रुः प्रीत्यर्षयोऽखिलाः
তেতিয়া সকলো ঋষিয়ে আনন্দে ভৰি ঋগ্, যজুঃ আৰু সামৰ সূক্তসমূহ আৰু অন্যান্য নানাবিধ পবিত্ৰ মন্ত্র পাঠ কৰি বহু মঙ্গলকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 58
ग्रहाणां पूजनं प्रीत्या चक्रुस्ते शम्भुना मया । मण्डलस्थसुराणां च सर्वेषां विघ्नशान्तये
সকলো বিঘ্ন শান্ত কৰিবলৈ তেওঁলোকে আনন্দে গ্ৰহসমূহৰ পূজা কৰিলে, আৰু নিজ নিজ মণ্ডলত অৱস্থিত সকলো দেৱতাৰো পূজা কৰিলে—শম্ভু (শিৱ)ৰ বিধান অনুসাৰে।
Verse 59
ततश्शिवस्तु सन्तुष्टः कृत्वा सर्वं यथोचितम् । लौकिकं वैदिकं कर्म ननाम च मुदा द्विजान्
তাৰ পাছত ভগৱান শিৱে লৌকিক আচাৰ আৰু বৈদিক কৰ্ম—সকলো যথাবিধি সম্পন্ন কৰি পৰম সন্তুষ্ট হৈ আনন্দে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 60
अथ सर्वेश्वरो विप्रान्देवान्कृत्वा पुरस्सरान् । निस्ससार मुदा तस्मात्कैलासात्पर्वतोत्तमात्
তেতিয়া সৰ্বেশ্বৰে ঋষি-মুনিসকল আৰু দেৱতাসকলক আগত ৰাখি, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ কৈলাসৰ পৰা আনন্দেৰে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 61
बहिः कैलासकुधराच्छम्भुस्तस्थौ मुदान्वितः । देवैस्सह द्विजैश्चैव नानास्वीकारकः प्रभुः
কৈলাস পৰ্বতৰ বাহিৰত শম্ভু আনন্দেৰে স্থিৰ হৈ থিয় হ’ল। নানাবিধ পূজা আৰু অৰ্ঘ্য গ্ৰহণকাৰী প্ৰভুৰ সৈতে দেৱসকল আৰু দ্বিজ ঋষিসকলও আছিল।
Verse 62
तदोत्सवो महानासीत्तत्र देवादिभिः कृतः । सन्तुष्ट्यर्थं महेशस्य गानवाद्यसुनृत्यकः
তাত সেই উৎসৱ মহামহিমাময় আছিল; দেৱ আদি সকলেই মহেশক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ গীত, বাদ্য আৰু সুনৃত্যসহ তাক সম্পন্ন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Śiva’s reception, reading, and formal acceptance of the maṅgalapatrikā (auspicious marriage invitation/document) connected with the impending Śiva–Pārvatī wedding, including his instructions to the envoys to attend the ceremony.
The maṅgala document symbolizes the transition from intention to dharmically sanctioned union; Śiva’s vidhānataḥ acceptance teaches that cosmic events manifest through orderly rites, and that maṅgalya operates as a spiritual purifier when aligned with dharma and devotion.
Śiva appears as Devēśvara (sovereign deity) and as Mahālīlākara (performer of divine play), simultaneously transcendent and exemplary in laukika conduct—honoring messengers, following procedure, and publicly affirming the union.