गिरिजाया तपोऽनुज्ञा (Permission for Girijā’s Austerities)
এই অধ্যায়ত পাৰ্বতীৰ তপস্যাৰ সংকল্প সামাজিক আৰু পাৰিবাৰিক অনুমতিৰে দৃঢ় হয়। দেবমুনি গুচি যোৱাৰ পিছত পাৰ্বতী আনন্দিত হৈ হৰ-প্ৰাপ্তিৰ বাবে তপস্যাত মন স্থিৰ কৰে। সখী জয়া–বিজয়া মধ্যস্থ হৈ প্ৰথমে হিমৱানক নম্ৰতাৰে পাৰ্বতীৰ ইচ্ছা জনায় আৰু কয়—তপস্যাৰ দ্বাৰাই শিৱসাধনা আৰু কুলৰ ভাগ্যসিদ্ধি সম্ভৱ। হিমৱানে সন্মতি দিয়ে, লগতে মেনাৰ অনুমোদনো প্ৰয়োজন বুলি ক’য় আৰু ফলক বংশৰ বাবে নিশ্চিত মঙ্গলময় বুলি ঘোষণা কৰে। তাৰ পিছত সখীদ্বয় মাতৃৰ ওচৰলৈ গৈ অনুমতি সংগ্ৰহৰ চেষ্টা কৰে। এইদৰে বন-তপ ধৰ্মসন্মত, লক্ষ্যনিষ্ঠ সাধনা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আগলৈ প্ৰস্তুতি আৰু বনগমনৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । त्वयि देवमुने याते पार्वती हृष्टमानसा । तपस्साध्यं हरं मेने तपोर्थं मन आदधे
ব্ৰহ্মাই ক’লে— হে দেৱমুনি, তুমি গ’লাৰ পাছত হর্ষিত মনৰ পাৰ্বতীয়ে হৰক তপস্যাৰে লাভযোগ্য বুলি ভাবিলে; সেয়ে তপৰ উদ্দেশ্যে হৃদয়ত দৃঢ় সংকল্প কৰিলে।
Verse 2
ततः सख्यौ समादाय जयां च विजयां तथा । मातरं पितरं चैव सखीभ्यां पर्यपृच्छत
তাৰপিছত তাই জয়া আৰু বিজয়া নামৰ দুজনী সখীক লগত লৈ, সেই সখীসকলৰ জৰিয়তে নিজৰ মাক-দেউতাকো সুধিলে।
Verse 3
प्रथमं पितरं गत्वा हिमवन्तं नगेश्वरम् । पर्यपृच्छत्सुप्रणम्य विनयेन समन्विता
প্ৰথমে তাই পৰ্বতৰাজ হিমৱান নামৰ নিজৰ পিতাৰ ওচৰলৈ গৈ, যথাযথ প্ৰণাম কৰি, বিনয়সহ আদৰেৰে প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 4
सख्यावूचतुः । हिमवञ्च्छ्रूयतां पुत्री वचनं कथ्यतेऽधुना । सा स्वयं चैव देहस्य रूपस्यापि तथा पुनः
সখীসকলে ক’লে—হে হিমবান, শুনক। এতিয়া আমি আপোনাৰ কন্যাৰ বচন কওঁ—তাই নিজে নিজৰ দেহ আৰু ৰূপৰ বিষয়ে পুনঃ পুনঃ কৈছে।
Verse 5
भवतो हि कुलस्यास्य साफल्यं कर्तुमिच्छति । तपसा साधनीयोऽसौ नान्यथा दृश्यतां व्रजेत्
তেওঁ আপোনাৰ এই কুলক সাৰ্থক কৰিব বিচাৰে। তেওঁ কেৱল তপস্যাৰ দ্বাৰাই সাধ্য; অন্য কোনো উপায়ে দৰ্শন নাহে।
Verse 6
तस्माच्च पर्वतश्रेष्ठ देह्याज्ञां भवताधुना । तपः करोतु गिरिजा वनं गत्वेति सादरम्
সেয়ে, হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, এতিয়া আপুনি আজ্ঞা দিয়ক। গিৰিজা বনলৈ গৈ তপস্যা কৰক—এইদৰে তেওঁলোকে শ্ৰদ্ধাৰে ক’লে।
Verse 7
ब्रह्मोवाच । इत्येवं च तदा पृष्टस्सखीभ्यां मुनिसत्तम । पार्वत्या सुविचार्याथ गिरिराजोऽब्रवीदिदम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এইদৰে তেতিয়া পাৰ্বতীৰ বিষয়ে দুজনী সখীয়ে সুধিলে; গিৰিৰাজে ভালদৰে বিবেচনা কৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 8
हिमालय उवाच । मह्यं च रोचतेऽत्यर्थं मेनायै रुच्यतां पुनः । यथेदं भवितव्यं च किमतः परमुत्तमम्
হিমালয়ে ক’লে— এই প্ৰস্তাৱ মোৰ বাবে অতি প্ৰিয়; মেনাৰো পুনৰ ই গ্ৰহণীয় হওক। যিদৰে হ’ব লাগিছিল তেনেদৰেই হওক; ইয়াতকৈ পৰম মঙ্গল আৰু কি?
Verse 9
साफल्यं तु मदीयस्य कुलस्य च न संशयः । मात्रे तु रुच्यते चेद्वै ततः शुभतरं नु किम्
মোৰ কুলৰ সাফল্য আৰু মঙ্গলসিদ্ধি হ’ব— ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু যদি মোৰ মাতৃ মেনা সঁচাকৈয়ে সন্মতি দিয়ে, তেন্তে তাৰ চেয়ে অধিক শুভ আৰু কি?
Verse 10
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं पित्रा प्रोक्तं श्रुत्वा तु ते तदा । जग्मतुर्मातरं सख्यौ तदाज्ञप्ते तया सह
ব্ৰহ্মাই ক’লে—পিতাই কোৱা এনেকুৱা বাক্য তেতিয়া শুনি, সেই দুজনী সখী মাতৃৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু মাতৃৰ আজ্ঞা অনুসাৰে তাইৰ সৈতে (আগলৈ) আগবাঢ়িল।
Verse 11
गत्वा तु मातरं तस्याः पार्वत्यास्ते च नारद । सुप्रणम्य करो बध्वोचतुर्वचनमादरात्
তাৰ পাছত নাৰদ পাৰ্বতীৰ মাতৃৰ ওচৰলৈ গ’ল। তেওঁ গভীৰ আদৰে প্ৰণাম কৰি হাত জোৰি, সন্মানসহ কথাবাৰ্তা ক’লে।
Verse 12
सख्यावूचतुः । मातस्त्वं वचनं पुत्र्याः शृणु देवि नमोऽस्तु ते । सुप्रसन्नतया तद्वै श्रुत्वा कर्तुमिहार्हसि
সখীসকলে ক’লে—হে মাতৃ, হে দেৱী, তোমাক নমস্কাৰ। কন্যাৰ বাক্য শুনা; প্ৰসন্ন আৰু অনুগ্ৰহপূৰ্ণ চিত্তে শুনি ইয়াত যি কৰ্তব্য, সেয়া সম্পাদন কৰা।
Verse 13
तप्तुकामा तु ते पुत्री शिवार्थं परमं तपः । प्राप्तानुज्ञा पितुश्चैव तुभ्यं च परिपृच्छति
তোমাৰ কন্যা শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে পৰম তপস্যা কৰিবলৈ ইচ্ছুক। পিতাৰ অনুমতি পাই এতিয়া সি তোমাৰো অনুমোদন বিচাৰে।
Verse 14
इयं स्वरूपसाफल्यं कर्तुकामा पतिव्रते । त्वदाज्ञया यदि जायेत तप्यते च तथा तपः
হে পতিব্ৰতা, সি নিজৰ স্বৰূপৰ সাফল্য সাধন কৰিব খোজে। তোমাৰ আজ্ঞাৰে যদি অনুমতি হয়, তেন্তে সি তদনুযায়ী নিশ্চয় তপস্যা কৰিব।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ततस्सख्यौ तूष्णीमास्तां मुनीश्वर । नांगीचकार मेना सा तद्वाक्यं खिन्नमानसा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনীশ্বৰ! এনেদৰে কৈ সেই দুজনী সখী নীৰৱ হৈ থাকিল। কিন্তু মন খিন্ন হোৱা মেনাই সেই বাক্য গ্ৰহণ নকৰিলে।
Verse 16
ततस्सा पार्वती प्राह स्वयमेवाथ मातरम् । करौ बद्ध्वा विनीतात्मा स्मृत्वा शिवपदांबुजम्
তাৰ পিছত পাৰ্বতীয়ে নিজেই মাতৃক ক’লে। হাত জোৰ কৰি, বিনীত মনৰে, শ্ৰীশিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি তাই কথা ক’লে।
Verse 17
पार्वत्युवाच । मातस्तप्तुं गमिष्यामि प्रातः प्राप्तुं महेश्वरम् । अनुजानीहि मां गंतुं तपसेऽद्य तपोवनम्
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—মা, মই তপস্যা কৰিবলৈ যাম, যাতে প্ৰাতে মহেশ্বৰক লাভ কৰোঁ। আজি তপোবনলৈ যাবলৈ মোক অনুমতি দিয়া।
Verse 18
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः पुत्र्या मेना दुःख मुपागता । सोपाहूय तदा पुत्रीमुवाच विकला सती
ব্ৰহ্মাই ক’লে—কন্যাৰ এই বাক্য শুনি মেনা দুখত আচ্ছন্ন হ’ল। তাৰ পাছত কন্যাক ওচৰলৈ মাতি, ব্যাকুল সতীয়ে এইদৰে ক’লে।
Verse 19
मेनोवाच । दुःखितासि शिवे पुत्री तपस्तप्तुं पुरा यदि । तपश्चर गृहेऽद्य त्वं न बहिर्गच्छ पार्वति
মেনাই ক’লে—হে শিৱে কন্যা, যদি তুমি দুখিত হৈ আগতেই তপস্যা কৰাৰ সংকল্প কৰিছা, তেন্তে আজি ঘৰতে তপ কৰ; বাহিৰলৈ নাযাবা, পাৰ্বতী।
Verse 20
कुत्र यासि तपः कर्तुं देवास्संति गृहे मम । तीर्थानि च समस्तानि क्षेत्राणि विविधानि च
তই তপস্যা কৰিবলৈ ক’লৈ গৈছ? মোৰ গৃহতেই দেৱসকল উপস্থিত; আৰু তাতেই সকলো তীৰ্থ আৰু নানা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে।
Verse 21
कर्तव्यो न हठः पुत्रि गंतव्यं न बहिः क्वचित् । साधितं किं त्वया पूर्वं पुनः किं साधयिष्यसि
জীয়াৰী, হঠ নকৰিবা; বাহিৰলৈ ক’লৈও নাযাবা। আগতে তই কি সাধন কৰিছ? এতিয়া আকৌ কি সাধিব বুলি ভাবিছ?
Verse 22
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं तृतीये पार्वती पार्वतीतपोव नाम द्वाविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় পুথিৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় ভাগ, পাৰ্বতীখণ্ডত ‘পাৰ্বতীতপোবন’ নামৰ দ্বাবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 23
स्त्रीणां तपोवनगतिर्न श्रुता कामनार्थिनी । तस्मात्त्वं पुत्रि मा कार्षीस्तपोर्थं गमनं प्रति
কামনাৰে চালিত কন্যাই তপোবনলৈ যোৱা বুলি শুনা নাযায়। সেয়ে জীয়াৰী, তপস্যাৰ বাবে তাত যোৱাৰ সংকল্প নকৰিবা।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्येवं बहुधा पुत्री तन्मात्रा विनवारिता । संवेदे न सुखं किंचिद्विनाराध्य महेश्वरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে মাকে বহু উপায়ে কন্যাক নিবৃত্ত কৰিলে আৰু বিনয়েৰে অনুৰোধো কৰিলে। তথাপি মহেশ্বৰক আৰাধনা নকৰিলে তাই একো সুখ অনুভৱ নকৰিলে।
Verse 25
तपोनिषिद्धा तपसे वनं गंतुं च मेनया । हेतुना तेन सोमेति नाम प्राप शिवा तदा
মেনাই শিৱাক তপস্যাৰ বাবে বনলৈ যোৱাত নিষেধ কৰিলে। সেই কাৰণতেই তেতিয়া শিৱাই ‘সোমা’ নাম লাভ কৰিলে।
Verse 26
अथ तां दुखितां ज्ञात्वा मेना शैलप्रिया शिवाम् । निदेशं सा ददौ तस्याः पार्वत्यास्तपसे मुने
তাৰ পাছত শৈলপ্ৰিয়া শিৱা (পাৰ্বতী) দুখিত বুলি জানি, হে মুনি, মেনাই পাৰ্বতীক শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে তপস্যা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে।
Verse 27
मातुराज्ञां च संप्राप्य सुव्रता मुनिसत्तम । ततः स्वांते सुखं लेभे पार्वती स्मृतशंकरा
মাতৃৰ আজ্ঞা লাভ কৰি, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সেই সুব্ৰতা পাৰ্বতী—হৃদয়ত শংকৰক স্মৰণ কৰি—তাৰ পিছত নিজৰ অন্তঃকৰণত গভীৰ সুখ-শান্তি লাভ কৰিলে।
Verse 28
मातरं पितरं साथ प्रणिपत्य मुदा शिवा । सखीभ्यां च शिवं स्मृत्वा तपस्तप्तुं समुद्गता
আনন্দে শিৱা (পাৰ্বতী) মাতৃ-পিতৃক প্ৰণাম কৰিলে; আৰু দুজনী সখীৰ সৈতে, ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰি, তপস্যা কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 29
हित्वा मतान्यनेकानि वस्त्राणि विविधानि च । वल्कलानि धृतान्याशु मौंजीं बद्ध्वा तु शोभनाम्
বহু মত আৰু নানা বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি তাই সোনকালে বল্কল পৰিধান কৰিলে আৰু নিয়ম-শোভাৰ বাবে সুন্দৰ মৌঞ্জী বান্ধিলে।
Verse 30
हित्वा हारं तथा चर्म्म मृगस्य परमं धृतम् । जगाम तपसे तत्र गंगावतरणं प्रति
হাৰ ত্যাগ কৰি উৎকৃষ্ট মৃগচৰ্ম ধৰি, গঙ্গাৰ অৱতৰণ সাধনৰ উদ্দেশ্যে সি তাত তপস্যা কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 31
शंभुना कुर्वता ध्यानं यत्र दग्धो मनोभवः । गंगावतरणो नाम प्रस्थो हिमवतस्स च
হিমৱতৰ সেই প্ৰস্থ ‘গঙ্গাৱতৰণ’ নামে প্ৰসিদ্ধ—য’ত শম্ভু ধ্যানত লীন থাকোঁতে মনোভৱ (কাম) দগ্ধ হৈছিল।
Verse 32
हरशून्योऽथ ददृशे स प्रस्थो हिमभूभृतः । काल्या तत्रेत्य भोस्तात पार्वत्या जगदम्बया
তেতিয়া হিমালয়ৰ সেই প্ৰস্থ হৰ (শিৱ) শূন্য বুলি দেখা গ’ল। তাতে কালিকাই ক’লে—“হে প্ৰিয়, ইয়াত এনেকুৱাই”; আৰু জগদম্বা পাৰ্বতীয়ে সেই অৱস্থা চাই উত্তৰ দিলে।
Verse 33
यत्र स्थित्वा पुरा शंभुस्तप्तवान्दुस्तरं तपः । तत्र क्षणं तु सा स्थित्वा बभूव विरहार्दिता
য’ত পূৰ্বে শম্ভুৱে দুস্তৰ তপস্যা কৰিছিল, সেই ঠাইতে তাই ক্ষণমাত্ৰ থিয় হৈ থাকিল; আৰু তৎক্ষণাৎ বিরহ-বেদনাৰে কাতৰ হ’ল।
Verse 34
हा हरेति शिवा तत्र रुदन्ती सा गिरेस्सुता । विललापातिदुःखार्ता चिन्ताशोकसमन्विता
তাত গিৰিসুতা শিৱা ‘হা হৰি!’ বুলি কান্দিবলৈ ধৰিলে। অতিদুঃখত কাতৰ হৈ, চিন্তা আৰু শোকেৰে ভৰি তেওঁ বিলাপ কৰিলে।
Verse 35
ततश्चिरेण सा मोहं धैर्य्या त्संस्तभ्य पार्वती । नियमायाऽभवत्तत्र दीक्षिता हिमवत्सुता
তাৰপিছত বহু সময়ৰ পাছত পাৰ্বতীয়ে ধৈৰ্যৰে নিজৰ মোহ দমন কৰিলে। তাতে হিমৱানৰ কন্যা নিয়মাচৰণৰ বাবে দীক্ষিতা হৈ শিৱসাধনাৰ ব্ৰতত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 36
तपश्चकार सा तत्र शृंगितीर्थे महोत्तमे । गौरीशिखर नामासीत्तत्तपःकरणाद्धि तत्
তাত পৰম পবিত্ৰ শৃঙ্গী-তীৰ্থত তেওঁ তপস্যা কৰিলে। সেই তপস্যাৰ প্ৰভাৱত সেই শিখৰ “গৌৰী-শিখৰ” নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 37
सुंदराश्च द्रुमास्तत्र पवित्राश्शिवया मुने । आरोपिताः परीक्षार्थं तपसः फलभागिनः
হে মুনি, তাত শিবা (পাৰ্বতী)য়ে পৰীক্ষাৰ্থে সুন্দৰ আৰু পবিত্ৰ গছ ৰোপণ কৰিলে; সিহঁত তেওঁৰ তপস্যাৰ ফলৰ অংশীদাৰ হ’ল।
Verse 38
भूभिशुद्धिं ततः कृत्वा वेदीं निर्माय सुन्दरी । तथा तपस्समारब्धं मुनीनामपि दुष्करम्
তাৰ পাছত সেই সুন্দৰী দেবীয়ে ভূমি শুদ্ধ কৰি বেদী নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু মুনিসকলৰ বাবেও দুষ্কৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 39
विगृह्य मनसा सर्वाणींद्रियाणि सहाशु सा । समुपस्थानिके तत्र चकार परमं तपः
মনৰে সকলো ইন্দ্ৰিয় দৃঢ়ভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি, তাই সোনকালে সেই পবিত্ৰ উপাসনাস্থললৈ গৈ তাত পৰম তপস্যা কৰিলে।
Verse 40
ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलंतं दिवानिशम् । कृत्वा तस्थौ च तन्मध्ये सततं जपती मनुम
গ্ৰীষ্মত তাই চাৰিওফালে দিন-ৰাতি জ্বলি থকা অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিলে; আৰু তাৰ মাজত থিয় হৈ তাই নিৰন্তৰ পৱিত্ৰ মন্ত্ৰ জপ কৰিলে।
Verse 41
सततं चैव वर्षासु स्थंडिले सुस्थिरासना । शिलापृष्ठे च संसिक्ता बभूव जलधारया
বৰ্ষাতো তাই নিৰন্তৰ খোলা মাটিত অচল আসনত বহি থাকিল; শিলাৰ ওপৰতো জলধাৰাই বাৰে বাৰে ভিজালেও তপস্যাৰ পৰা নডগিল।
Verse 42
शीते जलांतरे शश्वत्तस्थौ सा भक्तितत्परा । अनाहारातपत्तत्र नीहारे निशासु च
প্ৰচণ্ড শীতত তেওঁ পানীৰ মাজত সদায় থিয় হৈ থাকিল, ভক্তিত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন। তাতে তেওঁ নিৰাহাৰ তপস্যা কৰিলে আৰু ৰাতিৰ কুঁৱাশাও সহিলে।
Verse 43
एवं तपः प्रकुर्वाणा पंचाक्षरजपे रता । दध्यौ शिवं शिवा तत्र सर्वकामफलप्रदम्
এইদৰে তপস্যা কৰি আৰু পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রজপত ৰত হৈ, শিৱা (পাৰ্বতী) তাত সকলো ধৰ্মসন্মত কামনাৰ ফল দানকাৰী ভগৱান শিৱক ধ্যান কৰিলে।
Verse 44
स्वारोपिताच्छुभान्वृक्षान्सखीभिस्सिंचती मुदा । प्रत्यहं सावकाशे सा तत्रातिथ्यमकल्पयत्
তাই নিজে ৰোপণ কৰা শুভ গছবোৰক সখীসকলৰ সৈতে আনন্দে পানী দিছিল; আৰু প্ৰতিদিন অবকাশ পালে তাত অতিথিসত্কাৰ-আতিথ্যৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
Verse 45
वातश्चैव तथा शीतवृष्टिश्च विविधा तथा । दुस्सहोऽपि तथा घर्म्मस्तया सेहे सुचित्तया
তাত প্ৰচণ্ড বতাহ, নানাবিধ শীতল বৰষুণ; আৰু সহ্য নোহোৱা গৰমো—তাই শুদ্ধ আৰু স্থিৰচিত্তে সহিলে।
Verse 46
दुःखं च विविधं तत्र गणितं न तयागतम् । केवलं मन आधाय शिवे सासीत्स्थिता मुने
তাত নানা ধৰণৰ দুখ আছিল, তথাপি তাই সেয়া গণনা নকৰিলে। হে মুনি! কেৱল শিৱত মন স্থাপন কৰি তাই অচলভাৱে স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 47
प्रथमं फलभोगेन द्वितीयं पर्णभोजनैः । तपः प्रकुर्वती देवी क्रमान्निन्येऽमिताः समाः
প্ৰথমে দেৱীয়ে ফল ভক্ষণ কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিলে, দ্বিতীয় পৰ্যায়ত কেৱল পাত আহাৰ কৰিলে। এইদৰে ক্ৰমে তপস্যা কৰি দেৱী পাৰ্বতীয়ে শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে নিয়মসহ অগণন বছৰ কঠোৰ তপ কৰিলে।
Verse 48
ततः पर्णान्यपि शिवा निरस्य हिमवत्सुता । निराहाराभवद्देवी तपश्चरणसंरता
তাৰপিছত হিমবানের কন্যা শিৱাই পাতকো আহাৰ হিচাপে ত্যাগ কৰিলে। দেৱী সম্পূৰ্ণ নিৰাহাৰ হৈ তপশ্চৰণত অচল ৰ’ল, শিৱপ্ৰাপ্তিত একনিষ্ঠ।
Verse 49
आहारे त्यक्तपर्णाभूद्यस्माद्धिमवतः सुतः । तेन देवैरपर्णेति कथिता नामतः शिवा
হিমৱানৰ কন্যাই তপস্যাত আহাৰ হিচাপে পাতো ত্যাগ কৰিছিল; সেয়ে দেৱতাসকলে শিৱা (পাৰ্বতী)ক ‘অপৰ্ণা’ নামে অভিহিত কৰিলে।
Verse 50
एका पादस्थिता सासीच्छिवं संस्मृत्य पार्वती । पंचाक्षरं जपंती च मनुं तेपे तपो महत्
এটা ভৰিত স্থিৰ হৈ পাৰ্বতী শিৱক স্মৰণত নিমগ্ন হৈ থাকিল। পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্র জপ কৰি তেওঁ মহাতপস্যা কৰিলে।
Verse 51
चीरवल्कलसंवीता जटासंघातधारिणी । शिवचिंतनसंसक्ता जिगाय तपसा मुनीम्
চীৰ-ৱল্কল পিন্ধি, জটাৰ ঘনসমূহ ধাৰণ কৰি, শিৱচিন্তনত সম্পূৰ্ণ আসক্ত হৈ, তপোবলে তেওঁ মুনি-নাৰীকো অতিক্ৰম কৰিলে।
Verse 52
एवं तस्यास्तपस्यन्त्या चिंतयंत्या महेश्वरम् । त्रीणि वर्ष सहस्राणि जग्मुः काल्यास्तपोवने
এইদৰে তপস্যা কৰি আৰু মহেশ্বৰক চিন্তা কৰি থাকোঁতে, কালীদেৱীৰ তপোবনত তিন হাজাৰ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 53
षष्टिवर्षसहस्राणि यत्र तेपे तपो हरः । तत्र क्षणमथोषित्वा चिंतयामास सा शिवा
য’ত হৰে ষাঠি হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰিছিল, সেই ঠাইত শিৱা (পাৰ্বতী) ক্ষণমাত্ৰ থাকি; তাৰ পাছত গভীৰ চিন্তনত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 54
नियमस्थां महादेव किं मां जानासि नाधुना । येनाहं सुचिरं तेन नानुयाता तवोरता
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—হে মহাদেৱ, নিয়ম-নিষ্ঠাত স্থিত মোক এতিয়াও চিনিব নোৱাৰে নেকি? যি সংকল্পে মই দীৰ্ঘকাল তপস্যা কৰিলোঁ, সেই সংকল্পেই তোমাৰ প্ৰতি মোৰ ভক্তিৰ ব্ৰত কেতিয়াও ত্যাগ কৰা নাই।
Verse 55
लोके वेदे च गिरिशो मुनिभिर्गीयते सदा । शंकरस्य हि सर्वज्ञस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः
লোকত আৰু বেদত গিৰীশক মুনিসকলে সদায় গায়; কিয়নো শংকৰেই সৰ্বজ্ঞ—তেওঁ সকলোৰে অন্তৰাত্মা আৰু সৰ্বদৰ্শী।
Verse 56
सर्वभूतिप्रदो देवस्सर्वभावानुभावनः । भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं सर्वक्लेशनिवारणः
সেই দেৱে সকলো সমৃদ্ধি দান কৰে আৰু সকলো ভাবক পৰিপূৰ্ণ ফললৈ আনে; তেওঁ নিত্য ভক্তৰ অভীষ্ট প্ৰদান কৰে আৰু সকলো ক্লেশ নিবারণ কৰে।
Verse 57
सर्वकामान्परित्यज्य यदि चाहं वृषध्वजे । अनुरक्ता तदा सोत्र संप्रसीदतु शंकरः
হে বৃষধ্বজ মহাদেৱ! যদি মই সকলো কামনা ত্যাগ কৰি সঁচা ভক্তিৰে তোমাত অনুৰক্ত হওঁ, তেন্তে ইয়াতেই শংকৰ মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।
Verse 58
यदि नारद तत्रोक्तमंत्रो जप्तश्शराक्षरः । सुभक्त्या विधिना नित्यं संप्रसीदतु शंकरः
হে নাৰদ! তাত উপদেশিত মন্ত্ৰটো অক্ষৰ-অক্ষৰকৈ বিধিপূৰ্বক আৰু সুভক্তিৰে নিত্য জপ কৰিলে শংকৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হয়।
Verse 59
यदि भक्त्या शिवस्याहं निर्विकारा यथोदितम् । सर्वेश्वरस्य चात्यंतं संप्रसीदतु शंकरः
যদি শিৱভক্তিৰে মই যথোক্তভাৱে নিৰ্বিকাৰ হৈছোঁ, তেন্তে সৰ্বেশ্বৰ শংকৰ মোৰ ওপৰত অতিশয় প্ৰসন্ন আৰু কৃপালু হওক।
Verse 60
एवं चिंतयती नित्यं तेपे सा सुचिरं तपः । अधोमुखी निर्विकारा जटावल्कलधारिणी
এনেদৰে নিত্য চিন্তা কৰি তাই বহুদিন তপস্যা কৰিলে—অধোমুখী, নিৰ্বিকাৰ, জটা আৰু বল্কলধাৰিণী হৈ।
Verse 61
तथा तया तपस्तप्तं मुनीनामपि दुष्करम् । स्मृत्वा च पुरुषास्तत्र परमं विस्मयं गताः
তাই এনেকুৱা তপস্যা কৰিলে যি মুনিসকলৰ বাবেও দুষ্কৰ; সেই তপ স্মৰণ কৰি তাত থকা লোকসকল পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 62
तत्तपोदर्शनार्थं हि समाजग्मुश्च तेऽखिलाः । धन्यान्निजान्मन्यमाना जगदुश्चेति सम्मताः
সেই তপস্যা দৰ্শনৰ বাবে তেওঁলোক সকলোৱে তাত সমবেত হ’ল। নিজৰ লোকক ধন্য বুলি মানি, দৃঢ় বিশ্বাসে জগতত সেই কথা ঘোষণা কৰিলে।
Verse 63
महतां धर्म्मवृद्धेषु गमनं श्रेय उच्यते । प्रमाणं तपसो नास्ति मान्यो धर्म्मस्सदा बुधैः
ধৰ্মত উন্নত মহাত্মাসকলৰ ওচৰলৈ যোৱা শ্ৰেয় বুলি কোৱা হয়। তপস্যাৰ কোনো স্থিৰ প্ৰমাণ নাই; সেয়ে জ্ঞানীসকলে সদায় ধৰ্মক মান্য কৰে।
Verse 64
श्रुत्वा दृष्ट्वा तपोऽस्यास्तु किमन्यैः क्रियते तपः । अस्मात्तपोऽधिकं लोके न भूतं न भविष्यति
তেওঁৰ তপস্যা শুনি আৰু দেখি, আনসকলে তপস্যা কৰাৰ প্ৰয়োজনেই বা কি? এই জগতত ইয়াতকৈ অধিক তপ কেতিয়াও হোৱা নাই, ভৱিষ্যতেও নহ’ব।
Verse 65
जल्पंत इति ते सर्वे सुप्रशस्य शिवातपः । जग्मुः स्वं धाम मुदिताः कठिनांगाश्च ये ह्यपि
এইদৰে পৰস্পৰে কথা পাতি তেওঁলোকে সকলোৱে শিৱাৰ্থে কৰা সেই তপস্যাৰ অতি প্ৰশংসা কৰিলে। আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল—কঠোৰ সাধনাত যিসকলৰ দেহো কঠিন হৈছিল, তেওঁলোকো।
Verse 66
अन्यच्छृणु महर्षे त्वं प्रभावं तपसोऽधुना । पार्वत्या जगदम्बायाः पराश्चर्य्यकरं महत्
হে মহর্ষি, এতিয়া তপস্যাৰ প্ৰভাৱ বিষয়ে আৰু শুনা। জগদম্বা পাৰ্বতীৰ ক্ষেত্ৰত সেয়া অতি মহান আৰু পৰম আশ্চৰ্যকৰ আছিল।
Verse 67
तदाश्रमगता ये च स्वभावेन विरोधिनः । तेप्यासंस्तत्प्रभावेण विरोधरहि तास्तदा
আৰু যিসকল সেই আশ্ৰমলৈ আহিছিল—স্বভাৱতে বিৰোধী হলেও—সেই পৱিত্ৰ প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা তেতিয়া তেওঁলোক বিৰোধৰহিত হৈ পৰিল।
Verse 68
सिंहा गावश्च सततं रागादिदोषसंयुताः । तन्महिम्ना च ते तत्र नाबाधंत परस्परम्
সিংহ আৰু গাই—যিসকল সদায় ৰাগ আদি দোষে যুক্ত—সেই মহিমাৰ প্ৰভাৱত তাত পৰস্পৰে একে-আনক ক্ষতি নকৰিলে।
Verse 69
अथान्ये च मुनिश्रेष्ठ मार्ज्जारा मूषकादयः । निसर्गाद्वैरिणो यत्र विक्रियंते स्म न क्वचित्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! তাত বিড়াল, ইঁদুৰ আদি অন্য প্ৰাণীবোৰো স্বভাৱতে বৈৰী হলেও, সেই স্থানত কেতিয়াও বৈৰ বা ক্ষতিকাৰক আচৰণ প্ৰকাশ নকৰিলে।
Verse 70
वृक्षाश्च सफलास्तत्र तृणानि विविधानि च । पुष्पाणि च विचित्राणि तत्रासन्मुनिसत्तम
হে মুনিসত্তম! তাত ফলভৰা গছ আছিল, নানা প্ৰকাৰ তৃণ-লতা আছিল, আৰু বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ অদ্ভুত ফুলো তাত আছিল।
Verse 71
तद्वनं च तदा सर्वं कैलासेनोपमान्वितम् । जातं च तपस्तस्यास्सिद्धिरूपमभूत्तदा
তেতিয়া সেই সমগ্ৰ বন কৈলাসৰ সমান হৈ উঠিল; আৰু সেই সময়তেই তাইৰ তপস্যাৰ ফল ‘সিদ্ধি’ৰূপে প্ৰকাশ পালে—তপ পূৰ্ণ কৰা কৃপাৰ দ্বাৰা।
Frequently Asked Questions
Pārvatī’s decision to undertake tapas to attain Śiva is formally taken to her parents through her companions; Himavān explicitly approves and directs that Menā’s assent also be obtained.
It encodes tapas as dharma-aligned sādhana: renunciation is framed not as social rupture but as a sanctioned transition, integrating personal resolve with cosmic purpose and familial order.
Pārvatī is highlighted as Girijā—the ascetic aspirant; Jayā and Vijayā function as ritual-social mediators; Himavān appears as dharmic authority validating the tapas pathway toward Hara (Śiva).