कामदाहोत्तरवृत्तान्तः / Aftermath of Kāma’s Burning (Pārvatī’s Fear and Himavān’s Consolation)

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य त्रिलोककृत् । अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शंकरस्य महात्मनः

নাৰদে ক’লে—হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা), হে তাত, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, বিষ্ণুৰ শিষ্য, ত্ৰিলোক-স্ৰষ্টা! মহাত্মা শংকৰৰ এই অদ্ভুত কথা বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 2

भस्मीभूते स्मरे शंभुतृतीयनयनाग्निना । तस्मिन्प्रविष्टे जलधौ वद त्वं किमभूत्ततः

শম্ভুৰ তৃতীয় নয়নৰ অগ্নিত স্মৰ (কাম) ভস্মীভূত হৈ, তাৰ পাছত সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; তেতিয়া তাৰ পিছত কি হ’ল—তুমি কোৱা।

Verse 3

किं चकार ततो देवी पार्वती कुधरात्मजः । गता कुत्र सखीभ्यां सा तद्वदाद्य दयानिधे

তেতিয়া দেৱী পাৰ্বতী, গিৰিৰাজ-কন্যা, কি কৰিলে? সখীসকলৰ সৈতে তেওঁ ক’লৈ গ’ল? হে দয়ানিধি, আজি আমাক সেয়া কওক।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । महोतिकारकस्यैव स्वामिनो मम चादरात्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে তাত, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, শশিমৌলি শ্ৰীশিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা। সেই মহা উপকাৰী—যি মোৰো স্বামী—তাঁৰ প্ৰতি আদৰে মই ভক্তিসহ বৰ্ণনা কৰোঁ।

Verse 5

यदाहच्छंभुनेत्रोद्भवो हि मदनं शुचिः । महाशब्दोऽद्भुतोऽभूद्वै येनाकाशः प्रपूरितः

যেতিয়া শম্ভুৰ নয়নৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শুদ্ধ অগ্নিয়ে মদনক আঘাত কৰিলে, তেতিয়া এক আশ্চৰ্য মহাশব্দ উঠিল, যিয়ে সমগ্ৰ আকাশ ভৰাই দিলে।

Verse 6

तेन शब्देन महता कामं दग्धं समीक्ष्य च । सखीभ्यां सह भीता सा ययौ स्वगृहमाकुला

সেই মহাশব্দত ভয় পাই তেওঁ মদনক দগ্ধ হোৱা দেখি; দুজনী সখীৰ সৈতে ব্যাকুল হৈ নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল।

Verse 7

तेन शब्देन हिमवान्परिवारसमन्वितः । विस्मितोऽभूदतिक्लिष्टस्सुतां स्मृत्वा गतां ततः

সেই শব্দ শুনি হিমবান পৰিজনসহ বিস্মিত হ’ল; আৰু গৈ থকা কন্যাক স্মৰণ কৰি তেওঁ অতিশয় ব্যথিত হ’ল।

Verse 8

जगाम शोकं शैलेशो सुतां दृष्ट्वातिविह्वलाम् । रुदतीं शंभुविरहादाससादाचलेश्वरः

শম্ভুৰ বিৰহত অতিশয় ব্যাকুল হৈ কান্দি থকা নিজৰ কন্যাক দেখি পৰ্বতৰাজ হিমৱান শোকাকুল হ’ল আৰু হৃদয়ব্যথাৰে কৰুণাভাৱে তাইৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 9

आसाद्य पाणिना तस्या मार्जयन्नयनद्वयम् । मा बिभीहि शिवेऽरोदीरित्युक्त्वा तां तदाग्रहीत्

তাইৰ ওচৰলৈ গৈ হাতেৰে তাইৰ দুটা চকু মচি দি ক’লে—“হে শিৱে, ভয় নকৰিবা; কান্দিবা নে।” এইদৰে কৈ তেওঁ তাইক আঁকোৱালি ধৰিলে।

Verse 10

क्रोडे कृत्वा सुतां शीघ्रं हिम वानचलेश्वरः । स्वमालयमथानिन्ये सांत्वयन्नतिविह्वलाम्

তৎক্ষণাৎ পৰ্বতাধিপতি হিমৱানে কন্যাক কোলাত বহুৱাই, অতিশয় ব্যাকুল তাইক সান্ত্বনা দি দি নিজৰ প্ৰাসাদলৈ লৈ গ’ল।

Verse 11

अंतर्हिते स्मरं दग्ध्वा हरे तद्विरहाच्छिवा । विकलाभूद् भृशं सा वै लेभे शर्म न कुत्रचित्

হৰি (শিৱ) অন্তৰ্হিত হৈ কামদেৱক দগ্ধ কৰাৰ পাছত, তেওঁৰ বিৰহত শিৱা অতিশয় বিকল হৈ পৰিল; ক’তো তাই শান্তি নাপালে।

Verse 12

पितुर्गृहं तदा गत्वा मिलित्वा मातरं शिवा । पुनर्जातं तदा मेने स्वात्मानं सा धरात्मजा

তেতিয়া শিৱা (পাৰ্বতী) পিতৃগৃহলৈ গৈ মাতৃক লগ পালে। তেতিয়া ধৰাত্মজাই নিজকে যেন পুনৰ্জাত হোৱা বুলি ভাবিলে।

Verse 13

निनिंद च स्वरूपं सा हा हतास्मीत्यथाब्रवीत् । सखीभिर्बोधिता चापि न बुबोध गिरीन्द्रजा

তেওঁ নিজৰ ৰূপক নিন্দা কৰি ক’লে, “হায়! মই নষ্ট হ’লোঁ!” সখীসকলে বুজালেও গিৰীন্দ্ৰজাৰ বোধ নাহিল।

Verse 14

स्वपती च पिबंती च सा स्नाती गच्छती शिवा । तिष्ठंती च सखीमध्ये न किंचित्सुखमाप ह

সেই শিৱা শুৱে বা পান কৰে, স্নান কৰে বা খোজ কাঢ়ে; সখীসকলৰ মাজত থিয় হৈ থাকিলেও একো সুখ নাপালে—মন কেৱল শিৱত স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 15

धिक्स्वरूपं मदीयं च तथा जन्म च कर्म च । इति ब्रुवंती सततं स्मरंती हरचेष्टितम्

“ধিক্ মোৰ এই ৰূপ, আৰু মোৰ জন্ম আৰু কৰ্মো!”—এনে কথা বাৰে বাৰে কৈ তাই সদায় হৰ (শিৱ)ৰ চেষ্টিত আৰু অভিপ্ৰায় স্মৰণ কৰি থাকিল।

Verse 16

एवं सा पार्वती शंभुविरहोत्क्लिष्टमानसा । सुखं न लेभे किंचिद्राऽब्रवीच्छिवशिवेति च

এইদৰে শম্ভু (শিৱ)ৰ বিৰহে ক্লিষ্টমন পাৰ্বতীয়ে একো সুখ নাপালে; তাই নিৰন্তৰ “শিৱ, শিৱ” বুলি উচ্চাৰণ কৰি থাকিল।

Verse 17

निवसंती पितुर्ग्गेहे पिनाकिगतचेतना । शुशोचाथ शिवा तात मुमोह च मुहुर्मुहुः

পিতৃগৃহত বাস কৰিও শিৱাৰ মন পিনাকধাৰী ভগৱান শিৱত একাগ্ৰ হৈ থাকিছিল। হে তাত, তেওঁ গভীৰ শোকত কাতৰ হৈ বাৰে বাৰে মোহত মূৰ্ছিত হৈছিল।

Verse 18

शैलाधिराजोप्यथ मेनकापि मैनाकमुख्यास्तनयाश्च सर्वे । तां सांत्वयामासुरदीनसत्त्वा हरं विसस्मार तथापि नो सा

তেতিয়া শৈলাধিৰাজ হিমালয় আৰু মেনকা, লগতে মৈনাক আদি সকলো পুত্ৰ দঢ়চিত্তে তেওঁক সান্ত্বনা দিলে; তথাপি তেওঁ হৰ (শিৱ) ক একেবাৰে নেভুলিলে।

Verse 19

अथ देवमुने धीमन्हिमव त्प्रस्तरे तदा । नियोजितो बलभिदागमस्त्वं कामचारतः

তেতিয়া, হে দেৱমুনি, হে ধীমান—সেই সময় হিমৱানৰ পৰ্বতঢালত বলভিদ্‌ (ইন্দ্ৰ)য়ে তোমাক স্বইচ্ছামতে বিচৰণ কৰি তাত যোৱাৰ বাবে নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 20

ततस्त्वं पूजितस्तेन भूधरेण महात्मना । कुशलं पृष्टवांस्तं वै तदाविष्टो वरासने

তাৰ পিছত সেই মহাত্মা পৰ্বতৰাজে তোমাক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে; তুমি শ্ৰেষ্ঠ আসনত উপবিষ্ট হৈ, দিৱ্য তন্ময়তাত স্থিত থাকি, তেওঁৰ কুশল-ক্ষেম সুধিলা।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे नारदोपदेशो नामैकविंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় বিভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত “নাৰদোপদেশ” নামৰ একবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 22

श्रुत्वावोचो मुने त्वं तु तं शैलेशं शिवं भज । तमामंत्र्योदतिष्ठस्त्वं संस्मृत्य मनसा शिवम्

সেই বাক্য শুনি, হে মুনি, তুমি ক’লা—“সেই শৈলেশ্বৰ শিৱক ভজ।” তাৰপিছত তেওঁক বিদায় লৈ তুমি উঠিলা, মনতে শিৱক স্মৰণ কৰি।

Verse 23

तं समुत्सृज्य रहसि कालीं तामगमंस्त्वरा । लोकोपकारको ज्ञानी त्वं मुने शिववल्लभः

তেওঁক গোপনে এৰি তুমি ত্বৰাৰে সেই কালীদেৱীৰ ওচৰলৈ গ’লা। হে মুনি, তুমি লোকহিতকাৰী জ্ঞানী; তুমি নিশ্চয় শিৱৰ প্ৰিয়।

Verse 24

आसाद्य कालीं संबोध्य तद्धिते स्थित आदरात् । अवोचस्त्वं वचस्तथ्यं सर्वेषां ज्ञानिनां वरः

কালীদেৱীৰ ওচৰলৈ গৈ, আদৰেৰে তেওঁক সম্বোধন কৰি, তেওঁৰ হিতত স্থিত হৈ তুমি সত্য আৰু হিতকৰ বাক্য ক’লা—হে জ্ঞানীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 25

नारद उवाच । शृणु कालि वचो मे हि सत्यं वच्मि दयारतः । सर्वथा ते हितकरं निर्विकारं सुकामदम्

নাৰদে ক’লে—হে কালী, মোৰ বাক্য শুনা; দয়াৰে প্ৰেৰিত হৈ মই সত্য কওঁ। ই সৰ্বথা তোমাৰ মঙ্গলকাৰী, নিৰ্দোষ আৰু সৎ কামনা সিদ্ধিদায়ক।

Verse 26

सेवितश्च महादेवस्त्वयेह तपसा विना । गर्ववत्या यदध्वंसीद्दीनानुग्रहकारकः

ইয়াত তুমি তপস্যা নকৰাকৈও মহাদেৱক সেৱা-আৰাধনা কৰিছিলা; কিয়নো তেওঁ দীনজনৰ অনুগ্ৰহকাৰী কৰুণাময় প্ৰভু, আৰু গৰ্বৱতীৰ গৰ্ব ভাঙি দিওঁতা।

Verse 27

विरक्तश्च स ते स्वामी महायोगी महेश्वरः । विसृष्टवान्स्मरं दग्ध्वा त्वां शिवे भक्तवत्सलः

হে শিৱে! তোমাৰ স্বামী মহাযোগী মহেশ্বৰ সঁচাকৈয়ে বিৰক্ত। কামদেৱক দগ্ধ কৰি, ভক্তৱৎসল হোৱা বাবে তেওঁ তোমাক ৰাগ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰিলে।

Verse 28

तस्मात्त्वं सुतपोयुक्ता चिरमाराधयेश्वरम् । तपसा संस्कृतां रुद्रस्स द्वितीयां करिष्यति

সেয়েহে, উত্তম তপস্যাৰে যুক্ত হৈ দীঘলীয়া সময় ঈশ্বৰক আৰাধনা কৰা। তপস্যাৰে সংস্কৃত আৰু শুদ্ধ হ’লে ৰুদ্ৰে তোমাক নিজৰ দ্বিতীয়া (ধৰ্মপত্নী) কৰিব।

Verse 29

त्वं चापि शंकरं शम्भुं न त्यक्ष्यसि कदाचन । नान्यं पतिं हठाद्देवि ग्रहीष्यसि शिवादृते

তুমিও শংকৰ-শম্ভুক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিবা। হে দেৱী! শিৱৰ বাহিৰে, যিমানেই জোৰ কৰা হওক, তুমি আন কোনো পতিকে গ্ৰহণ নকৰিবা।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्ते हि मुने सा भूधरात्मजा । किंचिदुच्छ्वसिता काली प्राह त्वां सांजलिर्मुदा

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি! তোমাৰ বাক্য শুনি ভূধৰ-কন্যা কালী অলপ স্বস্তিৰ নিশ্বাস লৈ, আনন্দে অঞ্জলি বেঁধি তোমাক ক’লে।

Verse 31

शिवोवाच । त्वं तु सर्वज्ञ जगतामुपकारकर प्रभो । रुद्रस्याराधनार्थाय मंत्रं देहि मुने हि मे

শিৱে ক’লে—হে প্ৰভো, আপুনি সৰ্বজ্ঞ আৰু জগতৰ উপকাৰক। সেয়ে হে মুনে, ৰুদ্ৰ-আৰাধনাৰ বাবে মোক মন্ত্র দিয়া।

Verse 32

न सिद्यति क्रिया कापि सर्वेषां सद्गुरुं विना । मया श्रुता पुरा सत्यं श्रुतिरेषा सनातनी

সদ্গুৰু বিনা কাৰো কোনো সাধনা সিদ্ধ নহয়। এই সত্য মই পূৰ্বে শুনিছিলোঁ; ই শ্ৰুতিৰ সনাতন উপদেশ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः पार्वत्या मुनिसत्तमः । पंचाक्षरं शम्भुमन्त्रं विधिपूर्वमुपादिशः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—পাৰ্বতীৰ বাক্য শুনি সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠই বিধিপূৰ্বক তাইক পঞ্চাক্ষৰ শম্ভু-মন্ত্র উপদেশ দিলে।

Verse 34

अवोचश्च वचस्तां त्वं श्रद्धामुत्पादयन्मुने । प्रभावं मन्त्रराजस्य तस्य सर्वाधिकं मुने

হে মুনে, আপোনাৰ কথাই শ্ৰদ্ধা জাগ্ৰত কৰিলে। তাৰ পিছত হে মুনে, আপুনি সেই মন্ত্রৰাজৰ সৰ্বোচ্চ আৰু অতুল প্ৰভাৱ ঘোষণা কৰিলে।

Verse 35

नारद उवाच । शृणु देवि मनोरस्य प्रभावं परमाद्भुतम् । यस्य श्रवणमात्रेण शंकरस्तु प्रसीदति

নাৰদে ক’লে—হে দেৱী, মনোৰাৰ পৰম অদ্ভুত প্ৰভাৱ শুনা; যাৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰতেই শংকৰ প্ৰসন্ন হন।

Verse 36

मंत्रोयं सर्वमंत्राणामधिराजश्च कामदः । भुक्तिमुक्तिप्रदोऽत्यंतं शंकरस्य महाप्रियः

এই মন্ত্ৰ সকলো মন্ত্ৰৰ অধিৰাজ আৰু কাম্য ফলদাতা। ই ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়ো অতিৰিক্তভাৱে প্ৰদান কৰে আৰু শংকৰৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 37

सुभगे येन जप्तेन विधिना सोऽचिराद् द्रुतम् । आराधितस्ते प्रत्यक्षो भविष्यति शिवो ध्रुवम्

হে সুভাগে! যি বিধিৰে জপ কৰা হয়, সেই বিধিৰে শিৱ অচিৰেই সন্তুষ্ট হয়; আৰু অতি শীঘ্ৰে, দ্ৰুতভাৱে, তোমাৰ আগত প্ৰত্যক্ষ হৈ প্ৰকাশ পাব—ই নিশ্চিত।

Verse 38

चिंतयती च तद्रूपं नियमस्था शराक्षरम् । जप मन्त्रं शिवे त्वं हि संतुष्यति शिवो द्रुतम्

নিয়মত স্থিৰ হৈ তেওঁৰ ৰূপ ধ্যান কৰা আৰু ষড়াক্ষৰ শিৱমন্ত্ৰ জপ কৰা। হে দেৱী! এই জপমাত্ৰতেই শিৱ দ্ৰুত সন্তুষ্ট হয়।

Verse 39

एवं कुरु तप साध्वि तपस्साध्यो महेश्वरः । तपस्येव फलं सर्वैः प्राप्यते नान्यथा क्वचित्

এনেদৰে কৰা, হে সাধ্বী—তপস্যা কৰা। মহেশ্বৰ তপস্যাৰে হে লাভ্য। সঁচাকৈ, ফল সকলোয়ে তপস্যাৰ দ্বাৰাই পায়; কেতিয়াও অন্যথা নহয়।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा कालीं नारद त्वं शिवप्रियः । यादृच्छिकोऽगमस्त्वं तु स्वर्गं देवहिते रतः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই সময়ত কালীক এনেদৰে কৈ, হে নাৰদ, তুমি শিৱৰ প্ৰিয়; তুমি যাদৃচ্ছিকভাৱে ইয়ালৈ আহিছিলা আৰু দেৱহিতত ৰত হৈ পাছত স্বৰ্গলৈ গ’লা।

Verse 41

पार्वती च तदा श्रुत्वा वचनं तव नारद । सुप्रसन्ना तदा प्राप पंचाक्षरमनूत्तमम्

হে নাৰদ, তেতিয়া পাৰ্বতীয়ে তোমাৰ বচন শুনি অতিশয় প্ৰসন্ন হ’ল; তাৰপিছত শিৱভক্তিৰ সাৰস্বৰূপ অনুত্তম পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্ৰ লাভ কৰিলে।