काली-परिचयः / Himagiri Presents Kālī (Pārvatī) to Śiva
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই কাহিনিৰ প্ৰসঙ্গ আৰম্ভ কৰে। হিমগিৰিৰাজে শুভ ফুল-ফল আদি সংগ্ৰহ কৰি ত্ৰিলোকনাথ শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰে আৰু নিজৰ কন্যাক ইয়াত ‘কালী’ বুলি পৰিচয় দি, শিৱপূজা আৰু সেৱাৰ প্ৰবল আকাংক্ষা নিবেদন কৰে। তেওঁ শংকৰৰ সন্মতি আৰু কৃপা প্ৰাৰ্থনা কৰে—সখীসকলৰ সৈতে যেন তাই নিত্য সেৱা কৰিব পাৰে। তাৰ পাছত শিৱে যৌৱনৰ দহলীত থকা সেই কন্যাক দৰ্শন কৰে; অলংকাৰময় ৰূপবৰ্ণনাত তাইৰ পদ্মসম বৰ্ণ, চন্দ্ৰসম মুখ, বিস্তৃত নয়ন, সুকোমল অঙ্গ আৰু অপূৰ্ব লাৱণ্য বৰ্ণিত হয়, যি ধ্যাননিষ্ঠ মনকো দৰ্শনে বিচলিত কৰিব পাৰে। এইদৰে অধ্যায়টোৱে ভক্তি-সেৱাক দেৱীৰ সৌন্দৰ্য (ৰস) আৰু শক্তি (তত্ত্ব)ৰ প্ৰকাশৰ সৈতে সংযোগ কৰি পাৰ্বতী-কাহিনিৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ ভূমি প্ৰস্তুত কৰে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शैलपतिर्हृष्टः सत्पुष्पफलसंचयम् । समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া শৈলপতি (হিমালয়) আনন্দিত হৈ উত্তম পুষ্প-ফলৰ সঞ্চয় লৈ, নিজৰ কন্যাসহ ধৰা (পৃথিৱী)ৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।
Verse 2
स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् । अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्
তেওঁ ত্ৰিজগন্নাথৰ ওচৰলৈ গৈ, ধ্যানত লীন প্ৰভুক প্ৰণাম কৰি, হৃদয়লৈ অদ্ভুত প্ৰিয় কন্যা—কালী—বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 3
फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः । अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्
তেওঁ ফল-ফুল আদি সকলো তেখেতৰ সন্মুখত নিবেদন কৰিলে; তাৰপিছত কন্যাক আগত ৰাখি শৈলৰাজে শম্ভুক এই কথা ক’লে।
Verse 4
हिमगिरिरुवाच । भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् । समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया
হিমগিৰিয়ে ক’লে— হে ভগৱান চন্দ্ৰশেখৰ! মোৰ কন্যা আপোনাক সেৱা কৰিবলৈ অতি উৎসুক; আপোনাৰ আৰাধনাৰ আকাঙ্ক্ষাতেই তাক ইয়ালৈ অনা হৈছে।
Verse 5
सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् । अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः
“তাইৰ দুজনী সখীৰ সৈতে তাই নিত্য শংকৰকেই সেৱা কৰি থাকক। হে নাথ, যদি মোৰ প্ৰতি আপোনাৰ অনুগ্ৰহ থাকে, তেন্তে তাইক এই অনুমতি দিয়ক।”
Verse 6
ब्रह्मोवाच । अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् । फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেতিয়া শংকৰে তাইক দেখিলে; তাই যৌৱনৰ প্ৰথম প্ৰস্ফুটনত আছিল, ফুলি উঠা নীলপদ্মৰ পাঁপৰি সদৃশ দীপ্ত আৰু পূৰ্ণচন্দ্ৰ সদৃশ মুখমণ্ডলযুক্ত।
Verse 7
समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् । कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्
তাই সকলো দিৱ্য লীলাৰ উপযোগী সুসম গঠনৰ অধিকাৰিণী, শুভ আৰু দীপ্তিময় বেশে বিভূষিতা আছিল; তাইৰ গ্ৰীৱা শঙ্খসদৃশ, চকু বিশাল আৰু উজ্জ্বল, আৰু সুন্দৰ কৰ্ণযুগলে তাইৰ শোভা অধিক বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 8
मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् । राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ
তেওঁৰ মনোহৰ দুয়োটা বাহু কোমল পদ্মনালৰ দৰে হাঁটু পৰ্যন্ত দীঘল আছিল। তেওঁৰ স্তন পদ্মকুঁড়িৰ ন্যায়—ঘন, পূৰ্ণ, দৃঢ় আৰু সুগোল—দিব্য মাতৃৰ শুভ সগুণ দেহ-সৌভাগ্য প্ৰকাশ কৰিছিল।
Verse 9
बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् । स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्
তেওঁ ক্ষীণ কটিযুক্তা, মধ্যভাগত ত্ৰিবলীৰ শোভাৰে ৰঞ্জিত। দৃঢ় ভূমিত ফুটি উঠা পদ্মৰ ন্যায় তেওঁৰ যুগল চৰণ দীপ্তিমান—এইদৰে দেৱী পাৰ্বতীৰ শুভ সগুণ ৰূপ বৰ্ণিত হ’ল।
Verse 10
ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् । दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्
সেই নাৰীসমূহৰ শিৰোমণি—এতিয়া শক্তিমতী যে ধ্যানৰ পিঞ্জৰাত দৃঢ়ভাৱে আবদ্ধ মুনিৰ মনোও কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে বিচলিত কৰিব পাৰে।
Verse 11
दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् । विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्
হে তাত, তাক সেই অদ্ভুত ৰূপে—ধ্যানীৰ মন হৰণকাৰিণী—দেখি, তেওঁ তন্ত্র-মন্ত্রৰ সাক്ഷাৎ বিগ্ৰহ, সিহঁতৰ শক্তিবর্ধিনী, আৰু ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণকাৰিণী দেৱী যেন বোধ হ’ল।
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवहिमाचलसम्वादवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত “শিৱ-হিমাচল সংবাদবৰ্ণন” নামৰ দ্বাদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 14
ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः । उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः
তাৰ পাছত হিমাচলে পুনৰ শিৰ নত কৰি বন্দনা কৰিলে; দীনচিত্ত হৈ তেওঁ সংশয়ত পৰিল। তেতিয়া জগতৰ একমাত্ৰ বন্ধু, বাক্যবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ গিৰীশ্বৰে তেওঁক কথা ক’লে।
Verse 15
हिमाचल उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो
হিমাচল ক’লে— হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, কৰুণাকৰ শংকৰ! হে বিভো, নয়ন মেলি মোক চাওক; মই আপোনাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ।
Verse 16
शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो । त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्
হে শিৱ, শৰ্ব, মহেশান— জগতক আনন্দ দান কৰা প্ৰভু! হে মহাদেৱ, মই আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ; আপুনি সকলো আপদা নিবাৰণকাৰী।
Verse 17
न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा
হে দেৱেশ, বেদ আৰু সকলো শাস্ত্ৰেও আপোনাক সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে; আপোনাৰ মহিমাৰ পথ সদায় বাক্ আৰু মনৰ অতীত।
Verse 18
अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता
তুমি ‘অতদ্’ (এই নহয়) বুলিয়া সকলো সীমাবদ্ধ বৰ্ণনাৰ পৰা পৰে, সৰ্বোপাধি-বিবর্জিত। সেয়ে সমগ্ৰ শ্রুতি তোমাক সদায় বিস্ময়ময়, আশ্চৰ্যৰূপে ঘোষণা কৰে। যেতিয়া শ্রুতিয়েই এনেদৰে কয়, তেন্তে আনৰ মতে তোমাৰ বৰ্ণনা কেনেকৈ সম্ভৱ?
Verse 19
जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्
বহু ভক্তে ভক্তিৰ দ্বাৰা তোমাৰ কৃপা লাভ কৰি সেই কৃপাকেই জানে। যিসকল ভক্ত তোমাৰ শৰণাগত, তেওঁলোকৰ বাবে ক’তাও ভ্ৰম আদি নাথাকে।
Verse 20
विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना । तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि
মোৰ প্ৰতি স্নেহ কৰি, আপোনাৰ দাস এই মোৰ বিনীত নিবেদন এতিয়া শুনক। হে প্ৰিয়, আপোনাৰ দিৱ্য আজ্ঞাৰে মই মোৰ দীন অৱস্থা নিশ্চয় বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 21
सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
হে মহাদেৱ, হে শংকৰ, আপোনাৰ প্ৰসাদে মই ধন্য। হে নাথ, মোক আপোনাৰ দাস বুলি মানি মোৰ ওপৰত কৃপা কৰক—আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 22
प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो । अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि
হে প্ৰভু, আপোনাৰ দৰ্শনৰ বাবে মই প্ৰতিদিন আহিম। হে স্বামী, এই মোৰ কন্যাৰ মাধ্যমে দয়া কৰি মোক আপোনাৰ নিৰ্দেশ দান কৰক।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः । त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাঁৰ বাক্য শুনি মহেশ্বৰে নেত্ৰ উন্মীলন কৰিলে। ধ্যান ত্যাগ কৰি ক্ষণমাত্ৰ চিন্তা কৰি দেৱদেৱে এই বাক্য ক’লে।
Verse 24
महेश्वर उवाच । आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्
মহেশ্বৰে ক’লে—হে অচল (হিমালয়)! মোৰ দৰ্শনৰ বাবে তুমিয়ে নিত্য আহিব লাগিব। কুমাৰী (পাৰ্বতী)ক তোমাৰ গৃহত স্থাপন কৰা; নহ’লে মোৰ দৰ্শন নাপাবা।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् । अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: মহেশৰ তেনে বাক্য শুনি, শিৱৰ পিতা অচল (হিমালয়) মূৰ নত কৰি গিৰীশ (শিৱ)ক এইদৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 26
हिमाचल उवाच । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्
হিমাচল ক’লে—মই এই কন্যাৰ সৈতে তাত কিয় নাযাম? সেই কথা কওক। এই সেৱাত মই অযোগ্য নেকি? ইয়াৰ কাৰণ মই বুজি নাপাওঁ।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः । लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত বৃষভধ্বজ শম্ভুৱে হাঁহি হাঁহি গিৰিৰাজক ক’লে, আৰু কুযোগীৰ ভ্ৰান্তি প্ৰকাশ কৰিবলৈ বিশেষকৈ লোকাচাৰ দেখুৱালে।
Verse 28
शंभुरुवाच । इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः
শম্ভুৱে ক’লে—এই কুমাৰী সুস্ৰোণী, তন্বী, চন্দ্ৰাননা, শুভা; কিন্তু একে মোৰ ওচৰলৈ আনিব নালাগে। মই পুনঃপুনঃ নিষেধ কৰোঁ।
Verse 29
मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः । युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्
বেদপাৰঙ্গত বিদ্বানসকলে কয়—নাৰী মায়াৰূপ বুলি স্মৃত; আৰু যুবতী বিশেষকৈ তপস্যাৰত তপস্বীৰ বাবে বিঘ্নকাৰিণী বুলি কোৱা হয়।
Verse 30
अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा । प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर
মই তপস্বী আৰু যোগী, সদায় মায়াৰ পৰা নিৰ্লিপ্ত। নাৰীৰ সৈতে মোৰ কি প্ৰয়োজন? হে ভূধৰ, কোৱা।
Verse 31
एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित । वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः
হে শ্ৰেষ্ঠ তপস্বীৰ আশ্ৰিত, এনেদৰে পুনৰ ক’ব নালাগে। তুমি বেদধৰ্মপথত প্ৰৱীণ; সেয়ে তুমি বুদ্ধিমান, জ্ঞানীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 32
भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै । विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः
হে অচল, সেই সঙ্গৰ পৰা বিষয়ৰ উদয় সোনকালে হয়। তেতিয়া বৈৰাগ্য নষ্ট হয়, আৰু তাৰ ফলত সাত্ত্বিক তপস্যাও ক্ষয় হয়।
Verse 33
अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः । महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी
সেয়ে হে শৈল, তপস্বীয়ে নাৰীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সঙ্গ নকৰা উচিত। ই মহাবিষয়ভোগৰ মূল আৰু জ্ঞান-বৈৰাগ্য নাশ কৰে।
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः । विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে আৰু বহু কথা কৈ সেই মহাযোগী প্ৰভু মহেশ্বৰ, সেই গিৰীশ—যোগীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—তেতিয়া বিৰতি লৈ মৌন হ’ল।
Verse 35
एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च । कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्
হে দেৱর্ষি! শম্ভুৰ সেই বাক্য—নিৰাময়, নিস্পৃহ আৰু কঠোৰ—শুনি কালীৰ পিতা চকিত হ’ল; তদ্ৰূপ অলপ ব্যাকুল হৈ মৌন ৰ’ল।
Verse 36
तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य । अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्
তপস্বীয়ে কোৱা বাক্য শুনি আৰু গিৰীশ (শিৱ) বিষয়ে চকিত হৈ চিন্তা কৰি, ভবানীয়ে শিৱক প্ৰণাম কৰি সেই মুহূর্ততে স্পষ্ট উদ্দেশ্যে কথা ক’লে।
Frequently Asked Questions
Himagiri approaches Śiva with offerings and formally petitions that his daughter Kālī be allowed to worship and serve Śiva; Śiva then views her and the text elaborates her divine form.
It encodes śakti as a metaphysical force: the Goddess’s form is not merely aesthetic but spiritually efficacious, capable of unsettling even meditative minds, underscoring darśana as transformative.
Śiva is invoked as Trijagannātha, Śaṅkara, and Candraśekhara; the daughter is explicitly named Kālī while functioning within the Pārvatī narrative framework.