युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
এই অধ্যায়ত দেৱসকলে শিৱৰ ফলপ্ৰসূ দিৱ্য নীতি আৰু কুমাৰৰ তেজোপ্ৰদান দেখি পুনৰ সাহস আৰু আত্মবিশ্বাস লাভ কৰে। কুমাৰক অগ্ৰভাগত স্থাপন কৰি অভিযানৰ ৰণনীতি আৰু পৱিত্ৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে মানি সেনা সজ্জিত কৰে। দেৱসকলৰ প্ৰস্তুতি শুনি তাৰক বৃহৎ বাহিনী লৈ তৎক্ষণাৎ প্ৰতিমোর্চা কৰি যুদ্ধলৈ আগবাঢ়ে। তাৰকৰ পৰাক্ৰম দেখি দেৱসকলে গর্জন কৰি মনোবল প্ৰকাশ কৰে। তেতিয়া শংকৰ-প্ৰেৰিত ব্যোমবাণী ঘোষণা কৰে—‘কুমাৰ আগত থাকিলে বিজয় নিশ্চিত’; এইদৰে যুদ্ধ শিৱাধীন দিৱ্য শাসনৰ অধীন কৰ্ম বুলি প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । हर्य्यादयस्सुरास्ते च दृष्ट्वा तच्चरितं विभोः । सुप्रसन्ना बभूवुर्हि विश्वासासक्तमानसाः
ব্ৰহ্মা ক’লে—সৰ্বব্যাপী বিভুৰ সেই দিব্য চৰিত দেখি হৰি আদি সকলো দেৱতা অতি প্ৰসন্ন হ’ল। তেওঁলোকৰ মন শ্ৰদ্ধা আৰু বিশ্বাসত দৃঢ়ভাৱে আসক্ত হ’ল।
Verse 2
वल्गंतः कुर्वतो नादं भाविताश्शिवतेजसा । कुमारन्ते पुरस्कृत्य तारकं हंतुमाययुः
লাফাই লাফাই উচ্চ নাদ কৰি, শিৱ-তেজেৰে ভাবিত হৈ তেওঁলোকে কুমাৰক আগত ৰাখি তাৰকক বধ কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 3
देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
দেৱতাসকলৰ উদ্যোগ শুনি মহাবলী তাৰকো বৃহৎ সেনাসহ তৎক্ষণাৎ দেৱসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 4
देवा दृष्ट्वा समायांतं तारकस्य महाबलम् । बलेन बहुकुर्वन्तः सिंहनादं विसिस्मियुः
তাৰক মহাবলসহ আগবাঢ়ি আহি থকা দেখি দেৱতাসকলে নিজৰ শক্তি একত্ৰ কৰি সিংহনাদ তুলিলে; তথাপি তাৰ পৰাক্ৰমত অন্তৰে বিস্মিত হ’ল॥
Verse 5
तदा नभोऽऽङ्गना वाणीं जगादोपरि सत्वरम् । शङ्करप्रेरिता सद्यो हर्यादीनखिलान् सुरान्
তেতিয়া আকাশস্থিত দিব্য বাণীয়ে ওপৰৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ক’লে—শংকৰৰ প্ৰেৰণা লৈ—আৰু সঙ্গেসঙ্গে হৰি আদি সকলো দেৱতাক সম্বোধন কৰিলে॥
Verse 6
व्योमवाण्युवाच । कुमारं च पुरस्कृत्य सुरा यूयं समुद्यताः । दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनोऽथ भविष्यथ
ব্যমবাণীয়ে ক’লে—হে দেৱগণ, কুমাৰক অগ্ৰত ৰাখি তোমালোকে দৃঢ় সংকল্পে আগবাঢ়া। যুদ্ধত দৈত্যসকলক জয় কৰি তোমালোকে বিজয়ী হ’বা॥
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे युद्धप्रारंभवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত “যুদ্ধ-প্ৰাৰম্ভ-বৰ্ণনা” নামৰ সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 8
कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते जातसाध्वसाः । योद्धुकामास्सुरा जग्मुर्महीसागरसंगमम्
কুমাৰক আগত ৰাখি তেওঁলোক সকলো অসুৰ ভয়াক্ৰান্ত হ’ল; আৰু যুদ্ধেচ্ছাৰে ভূমি-সাগৰৰ সংগমস্থানলৈ গ’ল।
Verse 9
आजगाम द्रुतं तत्र यत्र देवास्स तारकः । सैन्येन महता सार्द्धं सुरै र्बहुभिरावृत्
তাৰপাছত তাৰক দ্ৰুতগতিতে তাত উপস্থিত হ’ল য’ত দেবসকল আছিল। সি মহা সেনাৰ সৈতে আৰু বহু সুৰেৰে আৱৃত আছিল।
Verse 10
रणदुंदुभयो नेदुः प्रलयांबुद्निस्स्वनाः । कर्कशानि च वाद्यानि पराणि च तदागमे
তেতিয়া ৰণ-দুন্দুভি প্ৰলয়-মেঘৰ গর্জনৰ দৰে নিনাদিত হ’ল; আৰু তেওঁৰ আগমনত আন ককৰ্ষ বাদ্যও উচ্চস্বৰে বাজি উঠিল।
Verse 11
गर्जमानास्तदा दैत्यास्तारकेणसुरेण ह । कंपयन्तो भुवं पादक्रमैर्वल्गुनकारकाः
তেতিয়া অসুৰ তাৰকৰ নেতৃত্বত দৈত্যসকলে ভয়ংকৰ গর্জন কৰি, পাদাঘাতে পৃথিৱী কঁপাই সকলো দিশে হুলস্থুল তুলিলে।
Verse 12
तच्छ्रुत्वा रवमत्युग्रं सर्वे देवा विनिर्भयाः । ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्
সেই অতিউগ্ৰ ৰৱ শুনি সকলো দেৱতা নিৰ্ভয় হ’ল; আৰু মুহূৰ্ততে একেলগে উঠি তাৰকৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ হ’ল।
Verse 13
गजमारोप्य देवेन्द्रः कुमारं त्यग्रतोऽभवत् । सुरसैन्येन महता लोकपालैस्समावृतः
হাতীত আৰোহণ কৰি দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ কুমাৰৰ দিশে আগবাঢ়িল; বৃহৎ দেৱসেনা আৰু লোকপালসকলে তেওঁক ঘেৰিছিল।
Verse 14
तदा दुंदुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः । वीणावेणुमृदंगानि तथा गंधर्वनिस्स्वनाः
তেতিয়া দুন্দুভি ধ্বনিত হ’ল; বহু ভেৰী আৰু তূৰ্য বাৰে বাৰে বাজিল। বীণা, বেণু, মৃদংগৰ সৈতে গন্ধৰ্বসকলৰ মধুৰ নাদো প্ৰতিধ্বনিত হ’ল।
Verse 15
गजं दत्त्वा महेन्द्राय कुमारो यानमारुहत् । अनेकाश्चर्यसंभूतं नानारत्नसमन्वितम्
মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক এটা হাতী দান কৰি কুমাৰে সেই দিব্য ৰথত আৰোহণ কৰিলে; সি বহু আশ্চৰ্যৰে গঠিত আৰু নানাৰত্নে অলংকৃত আছিল।
Verse 16
विमानमारुह्य तदा महायशास्स शांकरिस्सर्वगुणैरुपेतः । श्रिया समेतः परया बभौ महान् संवीज्यमानश्चमरैर्महाग्रभैः
তেতিয়া মহাযশস্বী শংকৰ-পুত্ৰ, সকলো সদ্গুণে বিভূষিত, পৰম শ্ৰীৰ সৈতে দিব্য বিমানত আৰোহণ কৰি মহাতেজে দীপ্ত হ’ল; আৰু বৃহৎ মঙ্গলময় চামৰেৰে পখা দিয়া হৈছিল।
Verse 17
प्राचेतसं छत्रमतीवसुप्रभं रत्नैरुपेतं विविधैर्विराजितम् । धृतं तदा तच्च कुमारमूर्ध्नि वै ह्यनन्तचान्द्रैः किरणैर्महाप्रभैः
তেতিয়া প্ৰাচেতসৰ অতি দীপ্তিমান ৰাজছত্ৰ, নানাবিধ ৰত্নে অলংকৃত আৰু শোভিত, দিব্য কুমাৰৰ মূৰ্ধ্নিৰ ওপৰত ধৰা হ’ল; ই অনন্ত চন্দ্ৰকিৰণৰ দৰে মহাপ্ৰভাৰে জ্বলজ্বল কৰিছিল।
Verse 18
मिलितास्ते तदा सर्वे देवाश्शक्रपुरोगमा । स्वैःस्वैर्बलैः परिवृता युद्धकामा महाबलाः
তেতিয়া শক্র (ইন্দ্ৰ) আগবাঢ়ি সকলো দেৱ একেলগে মিলিল। নিজ নিজ বাহিনীৰে পৰিবৃত সেই মহাবলীয়ে যুদ্ধকামনাৰে সাজু হ’ল।
Verse 19
एवं देवाश्च दैत्याश्च योद्धुकामाः स्थिता भुवि । सैन्येन महता तेन व्यूहं कृत्वा पृथक् पृथक्
এইদৰে দেৱ আৰু দানৱ দুয়ো যুদ্ধকামনাৰে ভূমিত থিয় হ’ল। সেই মহাসেনা লৈ দুয়ো পক্ষই পৃথক পৃথকভাৱে ব্যূহ ৰচনা কৰিলে।
Verse 20
ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् । हंतुकामे तदान्योन्यं स्तूयमाने च बन्दिभिः
তেতিয়া দেৱ আৰু দৈত্যসকলৰ সেই দুয়োটা সেনা পৰস্পৰ মুখামুখি হৈ দীপ্তিময় হৈ উঠিল। একে-আনক বধ কৰিবলৈ উদ্যত, বন্দী-চাৰণসকলৰ স্তৱত সিহঁতে শোভা পাইছিল।
Verse 21
उभे सेनं तदा तेषामगर्जेतां वनोपमे । भयंकरेऽत्यवीराणामितरेषां सुखावहे
তেতিয়া সেই দুয়োটা সেনা বনসম গর্জনে গমগমাই উঠিল। সেই গর্জন অতি অ-বীৰসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ, কিন্তু বীৰসকলৰ বাবে আনন্দ আৰু সাহসদায়ক আছিল।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे तत्र बलोन्मत्ताः परस्परम् । दैत्या देवा महावीरा युयुधुः क्रोधविह्वलाः
এই সময়তে তাতেই, নিজৰ বলৰ মদত মত্ত মহাবীৰ দৈত্য আৰু দেৱসকল ক্ৰোধে বিচলিত হৈ পৰস্পৰ যুদ্ধত লিপ্ত হ’ল।
Verse 23
आसीत्सुतुमुलं युद्धं देवदैत्यसमाकुलम् । रुण्डमुंडांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत
দেৱ-দৈত্যে ভৰপূৰ অতি তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। ক্ষণমাত্ৰতে সমগ্ৰ ৰণক্ষেত্ৰ ছিন্ন ধড় আৰু পতিত মস্তকে সৰ্বত্র চিহ্নিত হৈ পৰিল।
Verse 24
भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः । निकृत्तांगा महाशस्त्रैर्निहता वीरसंमताः
সেই ঠাইত ভূমিত তেওঁলোক শত শত, সহস্ৰ সহস্ৰকৈ পৰি গ’ল। মহাশস্ত্ৰে অঙ্গচ্ছেদ হৈ, বীৰ বুলি স্বীকৃত আৰু প্ৰশংসিতজনো নিহত হ’ল।
Verse 25
केषांचिद्बाहवश्छिन्ना खड्पातैस्सुदारुणैः । केषांचिदूरवश्छिन्ना वीराणां मानिनां मृधे
সেই ঘোৰ যুদ্ধত অভিমানী বীৰসকলৰ কিছুমানৰ বাহু অতি দাৰুণ খড়্গাঘাতে ছিন্ন হ’ল, আৰু কিছুমানৰ ঊৰু (জঙ্ঘা) কাটি পৰিল।
Verse 26
केचिन्मथितसर्वांगा गदाभिर्मुद्गरैस्तथा । केचिन्निर्भिन्नहृदयाः पाशैर्भल्लैश्च पातिताः
কিছুমান গদা আৰু মুদ্গৰৰ আঘাতে সৰ্বাঙ্গ চূর্ণ হ’ল; আৰু কিছুমান পাশ আৰু তীক্ষ্ণ ভল্লে হৃদয় বিদীৰ্ণ হৈ ভূমিত পতিত হ’ল।
Verse 27
केचिद्विदारिताः पृष्ठे कुंतैरृष्टिभिरंकुशैः । छिन्नान्यपि शिरांस्येव पतितानि च भूतले
কিছুমান ঋষ্টি, কুন্ত আৰু অঙ্কুশে পিঠে বিদীৰ্ণ হ’ল; আৰু ছিন্ন মূৰবোৰো ভূমিত পৰি গ’ল।
Verse 28
बहूनि च कबंधानि नृत्यमानानि तत्र वै । वल्गमानानि शतशो उद्यतास्त्रकराणि च
তাত সঁচাকৈ বহু কबंध—মূৰবিহীন ধড়—নৃত্য কৰা দেখা গ’ল। শত শত জঁপিয়াই ফুৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ হাতে ওপৰলৈ তোলা অস্ত্ৰ আছিল।
Verse 29
नद्यः प्रवर्तितास्तत्र शतशोऽसृङ्वहास्तदा । भूतप्रेतादयस्तत्र शतशश्च समागताः
তেতিয়া তাত শত শত নদী প্ৰবাহিত হ’বলৈ ধৰিলে—ৰক্তবাহী সোঁতস্বৰূপে। আৰু ভূত, প্ৰেত আদি দলো শত শতকৈ তাত সমবেত হ’ল।
Verse 30
गोमायवश्शिवा तत्र भक्षयन्तः पलं बहु । तथा गृध्रवटाश्येना वायसा मांसभक्षकाः । बुभुजुः पतितानां च पलानि सुबहूनि वै
তাত শিয়াল আৰু হায়েনাই বহুত মাংস ভক্ষণ কৰিলে। তদ্ৰূপ শকুন, বাদুলী, বাজ আৰু কাক—মাংসভোজী—পতিতসকলৰ দেহৰ পৰা অতি বহু মাংসখণ্ড গিলি পেলালে।
Verse 31
एतस्मिन्नन्तरे तत्र तारकाख्यो महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
এই মাজতে, সেই মুহূর্ততে, ‘তাৰক’ নামৰ মহাবলীজন বৃহৎ সৈন্যদলসহ তৎক্ষণাৎ দেৱতাসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 32
देवा दृष्ट्वा समायान्तं तारकं युद्धदुर्मदम् । योद्धुकामं तदा सद्यो ययुश्शक्रादयस्तदा । बभूवाथ महोन्नादस्सेनयोरुभयोरपि
যুদ্ধমদে উন্মত্ত হৈ আগবাঢ়ি অহা তাৰকক দেখি, শক্র (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱসকলে তৎক্ষণাৎ যুদ্ধেচ্ছাৰে আগুৱাই গ’ল। তাৰ পাছত দুয়োটা সেনাৰ পৰা মহাগর্জন উঠিল।
Verse 33
अथाभूद्द्वंद्वयुद्धं हि सुरासुरविमर्दनम् । यं दृष्ट्वा हर्षिता वीराः क्लीबाश्च भयमागता
তাৰ পাছত দেৱ-অসুৰক মর্দন কৰা ভয়ংকৰ দ্বন্দ্বযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। সেয়া দেখি বীৰসকল হর্ষিত হ’ল, আৰু কপুৰুষসকল ভয়ত পৰিল।
Verse 34
तारको युयुधे युद्धे शक्रेण दितिजो बली । अग्निना सह संह्रादो जंभेनैव यमः स्वयम्
সেই যুদ্ধত বলৱান দৈত্য তাৰক শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে যুঁজিলে। সংহ্ৰাদ অগ্নিৰ সৈতে ল’লে, আৰু স্বয়ং যম জম্ভৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 35
महाप्रभुर्नैरृतेन पाशी सह बलेन च । सुवीरो वायुना सार्धं पवमानेन गुह्यराट्
মহাপ্ৰভু নৈঋতৰ সৈতে আগবাঢ়িল; পাশী বলৰ সৈতে একেলগে গ’ল। সুবীৰ বায়ু আৰু পবমানৰ সৈতে চলিল, আৰু গুহ্যৰাজো যথাক্ৰমে স্থিত হৈ প্ৰভুৰ কাৰ্যৰ বাবে দিৱ্য পৰিচাৰকসকল শাৰী পাতিলে।
Verse 36
ईशानेन समं शंभुर्युयुधे रणवित्तमः । शुंभश्शेषेण युयुधे कुंभश्चन्द्रेण दानवः
ৰণবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ শম্ভু ঈশানৰ সৈতে সমানভাৱে যুদ্ধ কৰিলে। শুম্ভ শেষৰ সৈতে লড়িল, আৰু দানৱ কুম্ভ চন্দ্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 37
कुंबरो मिहिरेणाजौ महाबल पराक्रमः । युयुधे परमास्त्रैश्च नानायुद्धविशारदः
সেই যুদ্ধত মহাবল-পরাক্ৰমী কুম্বৰ মিহিৰৰ সৈতে লড়িল। নানাবিধ যুদ্ধকৌশলত নিপুণ সি পৰম দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 38
एवं द्वन्द्वेन युद्धेन महता च सुरासुराः । संगरे युयुधुस्सर्वे बलेन कृतनिश्च याः
এইদৰে দ্বন্দ্বযুদ্ধ আৰু মহাযুদ্ধৰ মাজেৰে দেৱ-অসুৰ সকলোৱে সেই সংগ্ৰামত যুদ্ধ কৰিলে, নিজৰ শক্তিত সংকল্প দৃঢ় কৰি।
Verse 39
अन्योन्यं स्पर्द्धमानास्तेऽमरा दैत्या महाबलाः । तस्मिन्देवासुरे युद्धे दुर्जया अभवन्मुने
হে মুনি, সেই মহাবলী দেৱ আৰু দৈত্যসকলে পৰস্পৰে স্পৰ্ধা কৰি কৰি, সেই দেৱাসুৰ যুদ্ধত দুৰ্জয় হৈ উঠিল।
Verse 40
तदा च तेषां सुरदानवानां बभूव युद्धं तुमुलं जयैषिणाम् । सुखावहं वीरमनस्विनां वै भयावहं चैव तथेतरेषाम्
তেতিয়া জয়লাভৰ আকাঙ্ক্ষী সেই দেৱ আৰু দানৱৰ মাজত ঘোৰ আৰু তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। বীৰ আৰু স্থিৰমনসকলৰ বাবে সেয়া আনন্দদায়ক, কিন্তু আনসকলৰ বাবে সঁচাকৈ ভয়াবহ।
Verse 41
मही महारौद्रतरा विनष्टकैस्सुरासुरैर्वै पतितैरनेकशः । तस्मिन्नगम्यातिभयानका तदा जाता महासौख्यवहा मनस्विनाम्
পৃথিৱী অতি ৰৌদ্ৰ আৰু ভয়ংকৰ হৈ উঠিল; বিনষ্ট দেৱ-অসুৰৰ পতিত দেহ বহু ঠাইত ছড়াই পৰিছিল। তথাপি সেই অগম্য আৰু অতিভয়ানক দৃশ্যৰ মাজতেই মহাশিৱৰ পৰম উদ্দেশ্য সিদ্ধ হোৱাত স্থিৰচিত্তজনৰ বাবে মহাকল্যাণ আৰু অন্তঃসুখৰ কাৰণ উদিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
The formal commencement of the Devas–Tāraka conflict: the devas mobilize with Kumāra in the vanguard, Tāraka responds by marching with a great army, and the battlefield encounter is framed by divine assurance.
It functions as a Śiva-authorized speech-act that converts strategy into destiny: victory is promised not as fate alone but as the fruit of correct alignment—placing Kumāra (Śiva-tejas embodied) at the forefront.
Śiva-tejas (empowering radiance), collective deva morale expressed through siṃhanāda (lion-roar), and the transcendent directive voice (vyoma-vāṇī) that mediates Śiva’s will into the battlefield.