कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)
এই অধ্যায়টো সংলাপধর্মী। কৃত্তিকাসকলে শিৱপুত্ৰক লৈ যোৱাৰ পাছত কি ঘটিল সেয়া নাৰদে ব্ৰহ্মাক সোধে। ব্ৰহ্মাই কয়—সময় পাৰ হয়, হিমাদ্ৰীৰ কন্যা পাৰ্বতী/দুৰ্গা ঘটনাখনৰ বিষয়ে অজ্ঞাত থাকে; তাৰ পাছত চিন্তিত হৈ শিৱক শিৱবীৰ্যৰ গতি সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন কৰে—সেয়া গৰ্ভত নযাই কিয় পৃথিৱীত পতিত হ’ল, ক’লৈ গ’ল, আৰু অব্যয় দিৱ্যশক্তি কেনেকৈ গোপন বা ব্যৰ্থ যেন দেখা দিব পাৰে। জগদীশ্বৰ মহেশ্বৰে শান্তভাৱে দেৱতা আৰু ঋষিসকলক সভালৈ আহ্বান কৰি পাৰ্বতীৰ সংশয় দূৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰে। শিৰোনাম অনুসাৰে কাহিনী ‘কাৰ্ত্তিকেয়-অন্বেষণ’ আৰু ‘নন্দী-সংবাদ’ৰ দিশে আগবাঢ়ে, য’ত কাৰ্ত্তিকেয়ৰ অৱস্থা আৰু দিৱ্য শক্তিৰ গূঢ়তা-প্ৰকাশৰ তাত্ত্বিক কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ ततः किमभवद्विधे । वदेदानीं कृपातस्तु शिवलीलासमन्वितम्
নাৰদে ক’লে—হে দেৱদেৱ, হে প্ৰজানাথ, হে বিধাতা! তাৰ পাছত কি হ’ল? এতিয়া কৃপা কৰি শিৱলীলা-সহ মোক কওক।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । कृत्तिकाभिर्गृहीते वै तस्मिञ्शंभुसुते मुने । कश्चित्कालो व्यतीयाय बुबुधे न हिमाद्रिजा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনে! শম্ভুৰ পুত্ৰক কৃত্তিকাসকলে আশ্ৰয়ত গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কিছু কাল অতিবাহিত হ’ল; তথাপি হিমাদ্ৰিকন্যা (পাৰ্বতী) ই কথা নাজানিলে।
Verse 3
तस्मिन्नवसरे दुर्गा स्मेराननसरोरुहा । उवाच स्वामिनं शंभुं देवदेवेश्वरं प्रभुम्
সেই অৱসৰত স্মিতহাস্য-কমলমুখী দেৱী দুৰ্গাই নিজৰ স্বামী শম্ভুক—দেৱদেৱেশ্বৰ পৰম প্ৰভুক—উদ্দেশি ক’লে।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कार्त्तिकेयान्वेषणनन्दिसंवादवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত ‘কাৰ্ত্তিকেয় অনুসন্ধান আৰু নন্দী-সংবাদবৰ্ণন’ নামৰ চতুৰ্থ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 5
कृपया योगिषु श्रेष्ठो विहारैस्तत्परोऽभवः । रतिभंगः कृतो देवैस्तत्र मे भवता भव
কৰুণাবশে, হে যোগিশ্ৰেষ্ঠ! আপুনি ক্ৰীড়াময় বিহাৰত তৎপৰ হৈছিল; তাতে দেৱসকলে আপোনাৰ ৰতি-সংযোগ ভংগ কৰিলে। সেই বিষয়ত আপুনি মোৰ পক্ষত থাকক—মোৰ সৈতে থিয় হওক।
Verse 6
भूमौ निपतितं वीर्यं नोदरे मम ते विभो । कुत्र यातं च तद्देव केन दैवेन निह्णुतम्
হে সৰ্বব্যাপী প্ৰভু! ভূমিত পতিত সেই বীৰ্য মোৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ নকৰিলে। হে দেৱ! সেয়া ক’লৈ গ’ল, আৰু কোন দেৱবিধানে সেয়া গোপন হ’ল?
Verse 7
कथं मत्स्वामिनो वीर्यममोघं ते महेश्वर । मोघं यातं च किं किंवा शिशुर्जातश्च कुत्रचित्
হে মহেশ্বৰ! মোৰ স্বামীৰ অমোঘ শক্তি (বীৰ্য) কেনেকৈ নিষ্ফল হ’ব পাৰে? নে সেয়া কোনোভাবে ব্যৰ্থ হ’ল? অথবা ক’তো কোনো শিশু জন্মিল নেকি?
Verse 8
ब्रह्मोवाच । पार्वतीवचनं श्रुत्वा प्रहस्य जगदीश्वरः । उवाच देवानाहूय मुनींश्चापि मुनीश्वर
ব্ৰহ্মাই ক’লে—পাৰ্বতীৰ বাক্য শুনি জগদীশ্বৰ (শিৱ) হাঁহিলে। তাৰ পিছত মুনীশ্বৰ সেই প্ৰভুৱে দেৱতা আৰু মুনিসকলক আহ্বান কৰি ক’লে।
Verse 9
महेश्वर उवाच । देवाः शृणुत मद्वाक्यं पार्वतीवचनं श्रुतम् । अमोघं कुत्र मे वीर्यं यातं केन च निह्नुतम्
মহেশ্বৰ ক’লে—হে দেৱসকল, মোৰ বাক্য শুনা; পাৰ্বতীৰ কথা শুনি মই কওঁ। মোৰ অমোঘ বীৰ্য ক’লৈ গ’ল, আৰু কোনে তাক গোপন কৰিলে?
Verse 10
सभयं नापतत्क्षिप्रं स चेद्दंडं न चार्हति । शक्तौ राजा न शास्ता यः प्रजाबाध्यश्च भक्षकः
যি ভয়ত থাকিও সোনকালে আশ্ৰয় নলয়, সি ৰজাৰ দণ্ডৰ যোগ্য নহয়। কিন্তু যি ৰজা ক্ষমতাবান হৈও দুষ্কৰ্ম দমন নকৰে, সি নিজেই প্ৰজাপীড়ক ভক্ষক হয়।
Verse 11
शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा समालोच्य परस्परम् । ऊचुस्सर्वे क्रमेणैव त्रस्तास्तु पुरतः प्रभोः
শম্ভুৰ বাক্য শুনি তেওঁলোকে পৰস্পৰে আলোচনা কৰিলে; তাৰপিছত ভীত হ’লেও সকলোৱে ক্ৰমে প্ৰভুৰ সন্মুখত ক’লে।
Verse 12
विष्णुरुवाच । ते मिथ्यावादिनस्संतु भारते गुरुदारिकाः । गुरुनिन्दारताश्शश्वत्त्वद्वीर्यं यैश्च निह्नुतम्
বিষ্ণুৱে ক’লে—ভাৰতত যিসকল মিথ্যাবাদী, তেওঁলোক গুৰুদ্ৰোহী হওক; আৰু যিসকলে তোমাৰ শাশ্বত বীৰ্য-যশ অস্বীকাৰ কৰি লুকুৱাইছে, তেওঁলোক সদায় গুৰু-নিন্দাত ৰত থাকক।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । त्वद्वीर्यं निह्नुतं येन पुण्यक्षेत्रे च भारते । स नाऽन्वितो भवेत्तत्र सेवने पूजने तव
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ভাৰতৰ পুণ্যক্ষেত্ৰত যিয়ে তোমাৰ বীৰ্যশক্তি লুকুৱায়, সি তাত তোমাৰ সেৱা আৰু পূজাৰ যোগ্য নহ’ব।
Verse 14
लोकपाला ऊचुः । त्वदवीर्यं निह्नुतं येन पापिना पतितभ्रमात् । भाजनं तस्य सोत्यन्तं तत्तपं कर्म संततिम्
লোকপালসকলে ক’লে—পতিত মোহত যি পাপীয়ে তোমাৰ বীৰ্য গোপন কৰিলে, সি সেই ফলভোগৰ পাত্ৰ হওক; তাৰ তপস্যা আৰু কৰ্মানুষ্ঠানৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰা অতি কঠোৰভাৱে চলি থাকক।
Verse 15
देवा ऊचुः । कृत्वा प्रतिज्ञां यो मूढो नाऽऽपादयति पूर्णताम् । भाजनं तस्य पापस्य त्वद्वीर्यं येन निह्नुतम्
দেৱসকলে ক’লে—যি মূঢ়ে প্ৰতিজ্ঞা কৰি তাক পূৰ্ণতালৈ নেনে, আৰু যাৰ দ্বাৰা তোমাৰ দিব্য বীৰ্য নাকচ কৰি গোপন কৰা হয়, সি সেই পাপৰ পাত্ৰ হওক।
Verse 16
देवपत्न्य ऊचुः । या निदति स्वभर्तारं परं गच्छति पूरुषम् । मातृबन्धुविहीना च त्वद्वीर्यं निह्नुतं यया
দেৱপত্নীসকলে ক’লে—যি নিজৰ স্বামীক নিন্দা কৰি পৰপুৰুষৰ ওচৰলৈ যায়, যি মাতৃ আৰু স্বজনবিহীনা, আৰু যাৰ দ্বাৰা আপোনাৰ বীৰ্য গোপন কৰা হৈছে—তাইৰ কথা কওক আৰু সেই আচৰণ নিন্দা কৰক।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा देवदेवेश्वरो हरः । कर्म्मणां साक्षिणश्चाह धर्मादीन्सभयं वचः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—দেৱসকলৰ বাক্য শুনি দেৱদেৱেশ্বৰ হৰে, সকলো কৰ্মৰ সাক্ষী ধৰ্ম আদি দেবতাসকলক উদ্বিগ্ন বাণীৰে ক’লে।
Verse 18
श्रीशिव उवाच । देवैर्न निह्नुतं केन तद्वीर्यं निह्नुतं ध्रुवम् । तदमोघं भगवतो महेशस्य मम प्रभोः
শ্ৰীশিৱ ক’লে—সেই বীৰ্য দেৱসকলে গোপন কৰা নাই; সত্যই, তাক কোনোেও গোপন কৰিব নোৱাৰে। সেয়া অমোঘ শক্তি, কিয়নো সেয়া মোৰ প্ৰভু ভগৱান মহেশ্বৰৰ।
Verse 19
यूयं च साक्षिणो विश्वे सततं सर्वकर्मणाम् । युष्माकं निह्नुतं किम्वा किं ज्ञातुं वक्तुमर्हथ
আপোনালোকেই বিশ্বৰ সৰ্বদৰ্শী সাক্ষী, সদায় সকলো কৰ্ম দেখি থাকে। তেন্তে আপোনালোকৰ পৰা কি গোপন থাকিব পাৰে? আপোনালোকৰ অজানা কি—আৰু ক’বলৈই বা কি প্ৰয়োজন?
Verse 20
ब्रह्मोवाच । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा सभायां कंपिताश्च ते । परस्परं समालोक्य क्रमेणोचुः पुराः प्रभोः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ঈশ্বৰৰ বাক্য শুনি সভাত তেওঁলোক সকলেই কঁপি উঠিল। পৰস্পৰলৈ চাই, প্ৰভুৰ পুৰসমূহে ক্ৰমে উত্তৰ দিলে।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । रते तु तिष्ठतो वीर्यं पपात वसुधातले । मया ज्ञातममोघं तच्छंकरस्य प्रकोपतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ৰতি-অৱস্থাত স্থিত থাকোঁতেই তাৰ বীৰ্য বসুধাতলত পৰিল। শংকৰৰ ক্ৰোধৰ পৰা মই বুজিলোঁ, সেয়া অমোঘ শক্তিসম্পন্ন।
Verse 22
क्षितिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तद्वह्नो न्यक्षिपं पुरा । अतोऽत्र दुर्वहं ब्रह्मन्नबलां क्षंतुमर्हसि
পৃথিৱীয়ে ক’লে—সেই বীৰ্য ধাৰণ কৰিবলৈ মই অক্ষম আছিলোঁ, সেয়ে পূৰ্বে তাক অগ্নিত নিক্ষেপ কৰিছিলোঁ। সুতৰাং হে ব্ৰহ্মন, ইয়াত তাক বহন কৰা অতি দুৰ্বহ; মই অশক্তা, মোক ক্ষমা কৰক।
Verse 23
वह्निरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोहं तव शंकर पर्वते । कैलासे न्यक्षिपं सद्यः कपोतात्मा सुदुस्सहम्
অগ্নিয়ে ক’লে—হে শংকৰ! পৰ্বতত সেই বীৰ্য সহিবলৈ মই অক্ষম আছিলোঁ। সেয়া অতি দুস্সহ হোৱাত, কপোতৰূপ ধৰি, মই তৎক্ষণাৎ তাক কৈলাসত নিক্ষেপ কৰিলোঁ।
Verse 24
गिरिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोऽहं तव शंकर लोकप । गंगायां प्राक्षिपं सद्यो दुस्सहं परमेश्वर
গিৰিয়ে ক’লে—হে শংকৰ, লোকপাল! তোমাৰ বীৰ্য‑তেজ মই ধাৰণ কৰিবলৈ অক্ষম। সেয়ে, হে পৰমেশ্বৰ, সেই অসহ্য শক্তি মই তৎক্ষণাৎ গঙ্গাত নিক্ষেপ কৰিলোঁ।
Verse 25
गंगोवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तव शंकर लोकप । व्याकुलाऽति प्रभो नाथ न्यक्षिपं शरकानने
গঙ্গাই ক’লে—হে শংকৰ, লোকপাল! তোমাৰ বীৰ্য‑তেজ মই ধাৰণ কৰিবলৈ অক্ষম। অতি ব্যাকুল হৈ, হে প্ৰভু নাথ, মই তাক শৰকাননত (নলখাগড়াৰ অৰণ্যত) নিক্ষেপ কৰিলোঁ।
Verse 26
वायुरुवाच । शरेषु पतितं वीर्यं सद्यो बालो बभूव ह । अतीव सुन्दरश्शम्भो स्वर्नद्याः पावने तटे
বায়ুৱে ক’লে—বীৰ্য শৰত পতিত হোৱামাত্ৰে তৎক্ষণাৎ এটা শিশু জন্মিল। হে শম্ভো, সি স্বৰ্ণা নদীৰ পাৱন তীৰত অতি সুন্দৰ ৰূপে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 27
विष्णुस्त्वं जगतां व्यापी नान्यो जातोसि शांभव । यथा न केषां व्याप्यं च तत्सर्वं व्यापकं नभः
হে শাম্ভৱ! আপুনিই জগতসমূহৰ সৰ্বব্যাপী প্ৰভু, তত্ত্বত বিষ্ণু-স্বৰূপ; আপোনাৰ সমান আন কোনো জন্ম হোৱা নাই। যেনেকৈ আকাশ কোনো আধাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰিও সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত, তেনেকৈ আপুনিও সৰ্বব্যাপী।
Verse 28
चन्द्र उवाच रुदंतं बालकं प्राप्य गृहीत्वा कृत्तिकागणः । जगाम स्वालयं शंभो गच्छन्बदरिकाश्रमम्
চন্দ্ৰ ক’লে—হে শম্ভু! কান্দি থকা শিশুটিক পাই আৰু কোলাত তুলি, কৃত্তিকাসকলৰ দল নিজৰ নিবাসলৈ গ’ল; বদৰিকাশ্ৰমৰ দিশে আগবাঢ়ি।
Verse 29
जलमुवाच । अमुं रुदंतमानीय स्तन्यपानेन ताः प्रभो । वर्द्धयामासुरीशस्य सुतं तव रविप्रभम्
জল ক’লে—হে প্ৰভো! কান্দি থকা সেই শিশুটিক আনি, সেই মাতৃগণে স্তন্যপানে তাক পোষণ কৰিলে; এইদৰে ঈশ (শিৱ)ৰ পুত্ৰ, সূৰ্যপ্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত তোমাৰ পুত্ৰক ডাঙৰ কৰিলে।
Verse 30
संध्योवाच । अधुना कृत्तिकानां च वनं तम्पोष्य पुत्रकम् । तन्नाम चक्रुस्ताः प्रेम्णा कार्त्तिकश्चेति कौतुकात्
সন্ধ্যাই ক’লে—এতিয়া কৃত্তিকাসকলৰ বনত সেই শিশুটিক পোষি-পালন কৰি, স্নেহময়ী মাতৃসকলে কৌতুকবশে প্ৰেমেৰে তাৰ নাম ‘কাৰ্ত্তিক’ ৰাখিলে।
Verse 31
रात्रिरुवाच । न चक्रुर्बालकं ताश्च लोचनानामगोचरम् । प्राणेभ्योपि प्रीतिपात्रं यः पोष्टा तस्य पुत्रकः
ৰাত্ৰিয়ে ক’লে—সেই নাৰীসকলে শিশুটিক দেখা নাপালে, কিয়নো সি তেওঁলোকৰ চকুৰ অগোচৰ আছিল। তথাপি যি প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়, সিয়েই তাক পোষণ‑ৰক্ষা কৰা জনৰ অতি প্ৰিয় পুত্ৰ আছিল।
Verse 32
दिनमुवाच । यानि यानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । प्रशंसितानि स्वादूनि भोजयामासुरेव तम्
দিনে ক’লে—যি যি বস্ত্ৰ, উৎকৃষ্ট অলংকাৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ দান আছিল, সেয়া সকলো তেওঁলোকে তাক অৰ্পণ কৰিলে। আৰু প্ৰশংসিত, সুস্বাদু ভোজ্যৰে তাকেই আহাৰ কৰালে।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संतुष्टः पुरसूदनः । मुदं प्राप्य ददौ प्रीत्या विप्रेभ्यो बहुदक्षिणाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি পুরসূদন সন্তুষ্ট হ’ল। আনন্দে ভৰি, স্নেহসহ ব্ৰাহ্মণসকলক বহু দক্ষিণা দান কৰিলে।
Verse 34
पुत्रस्य वार्त्तां संप्राप्य पार्वती हृष्टमानसा । कोटिरत्नानि विप्रेभ्यो ददौ बहुधनानि च
পুত্ৰৰ সংবাদ পাই পাৰ্বতী অন্তৰে অতি হর্ষিত হ’ল। সেই আনন্দত তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক কোটি ৰত্ন আৰু প্ৰচুৰ ধন দান কৰিলে।
Verse 35
लक्ष्मी सरस्वती मेना सावित्री सर्वयोषितः । विष्णुस्सर्वे च देवाश्च ब्राह्मणेभ्यो ददुर्धनम्
লক্ষ্মী, সৰস্বতী, মেনা, সাবিত্ৰী আৰু সকলো পুণ্যৱতী নাৰী—বিষ্ণু আৰু সকলো দেৱতাৰ সৈতে—ব্ৰাহ্মণসকলক ধন দান কৰিলে।
Verse 36
प्रेरितस्स प्रभुर्देवैर्मुनिभिः पर्वतैरथ । दूतान् प्रस्थापयामास स्वपुत्रो यत्र तान् गणान्
দেৱতা, মুনি আৰু পৰ্বতসকলৰ প্ৰেৰণা পাই সেই প্ৰভু—শিৱৰ স্বপুত্ৰ—য’ত সেই গণসকল আছিল, তাত দূত পঠিয়ালে।
Verse 37
वीरभद्रं विशालाक्षं शंकुकर्णं कराक्रमम् । नन्दीश्वरं महाकालं वज्रदंष्ट्रं महोन्मदम्
তেওঁ বীৰভদ্ৰ, বিশালাক্ষ, শঙ্কুকৰ্ণ, কৰাক্ৰম, নন্দীশ্বৰ, মহাকাল, বজ্ৰদংষ্ট্ৰ আৰু মহোন্মদ—এই ৰৌদ্ৰ গণসকলক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 38
गोकर्णास्यं दधिमुखं ज्वलदग्निशिखोपमम् । लक्षं च क्षेत्रपालानां भूतानां च त्रिलक्षकम्
তেওঁৰ মুখ গোকৰ্ণৰ দৰে আৰু দধিমুখৰ দৰে, জ্বলি উঠা অগ্নিশিখাৰ ন্যায় দীপ্তিমান আছিল। তেওঁৰ সৈতে ক্ষেত্ৰপাল এক লক্ষ আৰু ভূত তিন লক্ষ আছিল।
Verse 39
रुद्रांश्च भैरवांश्चैव शिवतुल्यपराक्रमान् । अन्यांश्च विकृताकारानसंख्यानपि नारद
হে নাৰদ! (তেওঁ) ৰুদ্ৰাংশ আৰু ভৈৰৱাংশো প্ৰকাশ কৰিলে—যিসকলৰ পৰাক্ৰম শিৱসম—আৰু বিচিত্ৰাকৃতি অগণন আনসকলকো।
Verse 40
ते सर्वे शिवदूताश्च नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । कृत्तिकानां च भवनं वेष्टयामासुरुद्धताः
সেই সকলো শিৱদূতে নানা শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ হাতত লৈ উদ্ধত সাহসে কৃত্তিকাসকলৰ ভৱন ঘেৰাও কৰিলে।
Verse 41
दृष्ट्वा तान् कृत्तिकास्सर्वा भयविह्नलमानसाः । कार्त्तिकं कथयामासुर्ज्वलंतं ब्रह्मतेजसा
তেওঁলোকক দেখি সকলো কৃত্তিকা ভয়-বিস্ময়ে মন বিচলিত কৰি, ব্ৰহ্মতেজে জ্বলি থকা কাৰ্ত্তিকৰ কথা ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 42
कृत्तिका ऊचुः । वत्स सैन्यान्यसंख्यानि वेष्टयामासुरालयम् । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं महाभयमुपस्थितम्
কৃত্তিকাসকলে ক’লে—বৎস, অসংখ্য সৈন্যে আমাৰ আলয় ঘেৰিছে। এতিয়া কি কৰিব, ক’লৈ যাব? মহাভয় উপস্থিত হৈছে।
Verse 43
कार्तिकेय उवाच । भयं त्यजत कल्याण्यो भयं किं वा मयि स्थिते । दुर्निवार्योऽस्मि बालश्च मातरः केन वार्यते
কাৰ্ত্তিকেয় ক’লে—কল্যাণময়ী মাতৃগণ, ভয় ত্যাগ কৰা। মই থাকোঁতে ভয় কিহৰ? মই অপ্রতিরোধ্য; আৰু যদিও শিশু, মাতৃগণক কোনে ৰোধ কৰিব পাৰে?
Verse 44
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र सैन्येन्द्रो नन्दिकेश्वरः । पुरतः कार्तिकेयस्योपविष्टस्समुवाच ह
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই অৱসৰত তাত সেনাপতি নন্দিকেশ্বৰ কাৰ্ত্তিকেয়ৰ সন্মুখত বহি কথা ক’লে।
Verse 45
नन्दीश्वर उवाच । भ्रातः प्रवृत्तिं शृणु मे मातरश्च शुभावहाम् । प्रेरितोऽहं महेशेन संहर्त्रा शंकरेण च
নন্দীশ্বৰে ক’লে—ভ্ৰাতা, মোৰ বৃত্তান্ত শুনা; ই মাতৃগণৰ বাবেও মঙ্গলময় বাৰ্তা। সংহর্তা মহেশ শংকৰৰ আদেশে মই প্ৰেৰিত।
Verse 46
कैलासे सर्वदेवाश्च ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सभायां संस्थितास्तात महत्युत्सवमंगले
কৈলাসত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আদি সকলো দেৱতা, প্ৰিয়, মহাসভাত সমবেত হৈ আসীন হৈছিল; সেয়া মহোৎসৱৰ মঙ্গলক্ষণ আছিল।
Verse 47
तदा शिवा सभायां वै शंकरं सर्व शंकरम् । सम्बोध्य कथयामास तवान्वेषणहेतुकम्
তেতিয়া সভাত শিৱাই সৰ্বমঙ্গলকাৰী শংকৰক সম্বোধন কৰি, তোমাক অন্বেষণ কৰাৰ কাৰণ বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 48
पप्रच्छ ताञ्शिवो देवान् क्रमात्त्वत्प्राप्तिहेतवे । प्रत्युत्तरं ददुस्ते तु प्रत्येकं च यथोचितम्
তাৰ পিছত শিৱে দেৱতাসকলক ক্ৰমে ক্ৰমে তোমাক প্ৰাপ্ত কৰাৰ উপায় সুধিলে। তেতিয়া প্ৰত্যেকে নিজৰ অৱস্থা আৰু বোধ অনুসাৰে যথোচিত উত্তৰ দিলে।
Verse 49
त्वामत्र कृत्तिकास्थाने कथयामासुरीश्वरम् । सर्वे धर्मादयो धर्माधर्मस्य कर्मसाक्षिणः
ইয়াত কৃত্তিকাসকলৰ পবিত্ৰ স্থানত তেওঁলোকে তোমাক ঈশ্বৰৰ কথা কৈছিল। ধৰ্ম আদি সকলো তত্ত্ব ধৰ্ম-অধৰ্ম কৰ্মৰ সাক্ষী।
Verse 50
प्रबभूव रहः क्रीडा पार्वतीशिवयोः पुरा । दृष्टस्य च सुरैश्शंभोर्वीर्यं भूमौ पपात ह
পূৰ্বে পাৰ্বতী আৰু শিৱৰ মাজত এক গোপন ক্ৰীড়া উদ্ভৱ হৈছিল। কিন্তু দেৱতাই শম্ভুক দেখা পোৱাৰ লগে লগে তেওঁৰ দিব্য বীৰ্য পৃথিৱীত পতিত হ’ল।
Verse 51
भूमिस्तदक्षिपद्वह्नौ वह्निश्चाद्रौ स भूधरः । गंगायां सोऽक्षिपद्वेगात् तरंगैश्शरकानने
সেই তেজক পৃথিৱীয়ে অগ্নিত নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু সেই অগ্নি পৰ্বতত পতিত হ’ল—সেই পৰ্বতই তাৰ ধাৰক হ’ল। পাছত বেগে তাক গঙ্গাত নিক্ষেপ কৰাত, ঢৌবোৰে তাক শৰ-কাননৰ দিশে বহাই নিলে।
Verse 52
तत्र बालोऽभवस्त्वं हि देवकार्यकृति प्रभुः । तत्र लब्धः कृत्तिकाभिस्त्वं भूमिं गच्छ सांप्रतम्
সেই ঠাইতেই, হে প্ৰভু, দেৱকাৰ্য সম্পাদনৰ বাবে আপুনি শিশু হ’ল। সেই ঠাইতেই কৃত্তিকাসকলে আপোনাক গ্ৰহণ কৰি পালন কৰিলে; এতিয়া তৎক্ষণাৎ পৃথিৱীলৈ গমন কৰক।
Verse 53
तवाभिषेकं शंभुस्तु करिष्यति सुरैस्सह । लप्स्यसे सर्वशस्त्राणि तारकाख्यं हनिष्यसि
দেৱতাসকলৰ সৈতে স্বয়ং শম্ভুৱে তোমাৰ অভিষেক কৰিব। তুমি সকলো অস্ত্ৰ লাভ কৰিবা আৰু ‘তাৰক’ নামৰ জনক বধ কৰিবা।
Verse 54
पुत्रस्त्वं विश्वसंहर्त्तुस्त्वां प्राप्तुञ्चाऽक्षमा इमाः । नाग्निं गोप्तुं यथा शक्तश्शुष्कवृक्षस्स्व कोटरे
তুমি বিশ্বসংহাৰক শিৱৰ পুত্ৰ; এই বাধাসমূহে তোমাক স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে—যেনেকৈ শুকান গছ নিজৰ কোটৰত অগ্নিক ৰোধ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 55
दीप्तवांस्त्वं च विश्वेषु नासां गेहेषु शोभसे । यथा पतन्महाकूपे द्विजराजो न राजत
তুমি দেৱসকলৰ মাজত দীপ্তিমান হলেও তেওঁলোকৰ গৃহত শোভা নাপাওঁ; যেনেকৈ মহাকূপত পৰিলে দ্বিজরাজ গৰুড়ো জ্যোতি নেদেখুৱায়।
Verse 56
करोषि च यथाऽलोकं नाऽऽच्छन्नोऽस्मासु तेजसा । यथा सूर्यः कलाछन्नो न भवेन्मानवस्य च
হে প্ৰভু, তুমি জগতক প্ৰকাশিত কৰা, তথাপি নিজৰ তেজে আমাৰ দৃষ্টিৰ পৰা আচ্ছন্ন নহোৱা। যেনে সূৰ্য কলাৰে অলপ ঢাকিলেও মানুহৰ বাবে লুপ্ত নহয়।
Verse 58
योगीन्द्रो नाऽनुलिप्तश्च भागी चेत्परिपोषणे । नैव लिप्तो यथात्मा च कर्मयोगेषु जीविनाम्
যোগীন্দ্ৰও লিপ্ত নহয়। জগতৰ পালন-পোষণত ভাগ ল’লেও সি অস্পৰ্শিত থাকে—যেনে কৰ্মযোগত দেহধাৰীসকলৰ কৰ্মে আত্মা কেতিয়াও মলিন নহয়।
Verse 59
विश्वारंभस्त्वमीशश्च नासु ते संभवेत् स्थितिः । गुणानां तेजसां राशिर्यथात्मानं च योगिनः
হে ঈশ, বিশ্বাৰম্ভ তুমি নিজেই; তথাপি এই বিশ্বত সীমাবদ্ধ হৈ স্থিত নহোৱা। তুমি সকলো গুণ আৰু তেজৰ সঘন ৰাশি—যেনে সিদ্ধ যোগী আত্মাক নিজৰ অন্তৰত সাক্ষাৎ উপলব্ধি কৰে।
Verse 60
भ्रातर्ये त्वां न जानंति ते नरा हतबुद्धयः । नाद्रियन्ते यथा भेकास्त्वेकवासाश्च पंकजान्
হে ভ্ৰাতা, যিসকলে তোমাক নাজানে সিহঁত হতবুদ্ধি। যেনে বেঙে পদ্মক আদৰ নকৰে, তেনেদৰে সংকীর্ণচিত্ত একমুখী লোকেও পূজ্যক সন্মান নকৰে।
Verse 61
कार्त्तिकेय उवाच । भ्रातस्सर्वं विजानासि ज्ञानं त्रैकालिकं च यत् । ज्ञानी त्वं का प्रशंसा ते यतो मृत्युञ्जयाश्रितः
কাৰ্ত্তিকেয় ক’লে—ভ্ৰাতা, তুমি সকলো জানো; তিনিও কাল ব্যাপি থকা জ্ঞানো তোমাৰ। তুমি সঁচাকৈ জ্ঞানী; মৃত্যুঞ্জয় শিৱৰ আশ্ৰয় লোৱা তোমাৰ প্ৰশংসা কোনে পৰ্যাপ্ত কৰিব?
Verse 62
कर्मणां जन्म येषां वा यासु यासु योनिषु । तासु ते निर्वृतिं भ्रातः प्राप्नुवंतीह सांप्रतम्
হে ভ্ৰাতা, কৰ্ম অনুসাৰে জীৱ যি যি যোনিত জন্ম লয়, সেই সেই জন্মতেই সিহঁতে ইয়াতেই এতিয়াই শান্তি আৰু মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 63
कृत्तिका ज्ञानवत्यश्च योगिन्यः प्रकृतेः कलाः । स्तन्येनासां वर्द्धितोऽहमुपकारेण संततम्
কৃত্তিকাসকল—জ্ঞানৱতী যোগিনী, প্ৰকৃতি-শক্তিৰ কলা—তেওঁলোকৰ স্তন্যে মোক পোষণ কৰিলে; তেওঁলোকৰ অবিৰত উপকাৰত মই সদায় বৃদ্ধি পালোঁ।
Verse 64
आसामहं पोष्यपुत्रो मदंशा योषितस्त्विमाः । तस्याश्च प्रकृतेरंशास्ततस्तत्स्वामिवीर्यजः
মই এঁহতৰ পোষ্য-পুত্ৰ, আৰু এই নাৰীসকল মোৰেই অংশ। সেই মুখ্য জননী প্ৰকৃতিৰ অংশ; সেয়ে এইজন তেওঁৰ স্বামীৰ বীৰ্যৰ পৰা জন্মিছে।
Verse 65
न मद्भंगो हे शैलेन्द्रकन्यया नन्दिकेश्वर । सा च मे धर्मतो माता यथेमास्सर्वसंमताः
হে নন্দিকেশ্বৰ, শৈলেন্দ্ৰকন্যাৰ বাবে মোৰ কোনো অপমান নাই। ধৰ্মতঃ তেওঁ মোৰ মাতা, যেনেকৈ এইসকল সকলোও সৰ্বসন্মত।
Verse 66
शम्भुना प्रेषितस्त्वं च शंभोः पुत्रसमो महान् । आगच्छामि त्वया सार्द्धं द्रक्ष्यामि देवताकुलम्
তুমিও শম্ভুৱে পঠোৱা; তুমি মহান—শম্ভুৰ পুত্ৰসম। মই তোমাৰ সৈতে গৈ দেৱতাসকলৰ সমাবেশ দৰ্শন কৰিম।
Verse 67
इत्येवमुक्त्वा तं शीघ्रं संबोध्य कृत्तिकागणम् । कार्त्तिकेयः प्रतस्थे हि सार्द्धं शंकरपार्षदैः
এইদৰে কৈ, কৃত্তিকাগণক শীঘ্ৰে সম্বোধন কৰি, কাৰ্ত্তিকেয় শংকৰৰ পাৰ্ষদসকলৰ সৈতে নিশ্চয়েই প্ৰস্থান কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Pārvatī’s questioning of where Śiva’s vīrya went after it fell to the earth and was taken/handled in connection with the Kṛttikās, setting up the clarification of Kārttikeya’s status and whereabouts.
It asserts that divine creative potency cannot be nullified; even when its trajectory appears irregular (not entering Pārvatī’s womb), it remains safeguarded and purposeful, culminating in a cosmically necessary manifestation.
Śiva is emphasized as Jagadīśvara/Maheśvara (supreme governor), while Pārvatī appears as Durgā/Himādrijā (divine consort and power), and the gods/sages function as witnesses and interpreters of līlā within cosmic administration.