देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
এই অধ্যায়ত নাৰদে ব্ৰহ্মাক মহাদেৱীৰ ঘটনাৰ পাছৰ পৰিণতি সুধে। ব্ৰহ্মাই কয়—গণসকলে বাদ্য বজাই মহোৎসৱ কৰে, কিন্তু শিৱ এক শিৰচ্ছেদৰ পাছত গভীৰ শোকত নিমগ্ন হয়। গিৰিজা/দেৱী তীব্ৰ ক্ৰোধ আৰু দুঃখে নিজৰ ক্ষতি বিলাপ কৰি, অপৰাধী গণসকলক বিনাশ কৰিব নে প্ৰলয় আৰম্ভ কৰিব—এই চিন্তা কৰে। তেতিয়াই জগদম্বাই ক্ষণতে অসংখ্য শক্তি প্ৰকাশ কৰে; সেই শক্তিসকলে দেৱীক প্ৰণাম কৰি আদেশ বিচাৰে। মহামায়া, শম্ভুশক্তি/প্ৰকৃতি-স্বৰূপিণী দেৱীয়ে দ্বিধাহীনভাৱে লয়-সংহাৰ কাৰ্য কৰিবলৈ তেওঁলোকক দৃঢ় আজ্ঞা দিয়ে; ইয়াত শোকৰ পৰা ক্ৰোধলৈ বৃদ্ধি, শক্তিৰ বহিঃপ্ৰকাশ আৰু বিশ্ব-শৃঙ্খলা বনাম ধ্বংস-প্ৰবৃত্তিৰ টানাপোড়েন স্পষ্ট হয়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
নাৰদে ক’লে—“হে ব্ৰহ্মন, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! সেই সকলো ঘটনাৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত শুনি, তত্ত্বতঃ সত্যকৈ কওক—মহাদেৱীয়ে কি কৰিলে? মই যথাৰ্থ তত্ত্ব অনুসাৰে শুনিব বিচাৰোঁ।”
Verse 2
ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—“হে মুনিশাৰ্দূল, শুনা। আজি মই তোমাক সেই ধ্ৰুৱসত্য ক’ম—জগদম্বাৰ পাৱন চৰিত্ৰ আৰু তাৰ পাছতেই যি ঘটিল।”
Verse 3
मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे
তেতিয়া গণসকলে মৃদংগ আৰু পটহ আদি বজালে; আৰু সেই গণাধিপ নিহত হোৱাত তেওঁলোকে মহোৎসৱ পালন কৰিলে।
Verse 4
शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ, শিৱেও সেই মূৰ ছেদন কৰি যিমান সময় দুখ অনুভৱ কৰিলে, সিমান সময় গিৰিজা দেৱী অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হৈ থাকিল।
Verse 5
किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना
“মই কি কৰিম, ক’লৈ যাম? হায়—দুখ মোৰ ওপৰত আহি পৰিছে। এই শোক কেনেকৈ নাশ হ’ব? এতিয়া অসহ্য যন্ত্ৰণা মোক আচ্ছন্ন কৰিছে।”
Verse 6
मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्
আজি সকলো দেৱতাই নিজৰ গণসহ মোৰ পুত্ৰক বধ কৰিছে। সেয়ে মই তেওঁলোক সকলোকে বিনাশ কৰিম, নতুবা মই নিজেই প্ৰলয় ঘটাম।
Verse 7
इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी
এইদৰে গভীৰ দুখত নিমগ্ন হৈ, সৰ্বলোক-মহেশ্বৰী পৰমা দেৱীয়ে সেই ক্ষণতেই ক্ৰোধে শতসহস্ৰ শক্তি সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 8
निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति
সৃষ্টি হোৱা সেই শক্তিসকলে তেতিয়া জগদম্বা শিৱাক প্ৰণাম কৰি, দীপ্ত তেজে জ্বলি উঠি ক’লে—“মাতৃ, আদেশ দিয়ক; কি কৰণীয়?”
Verse 9
तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ! এই কথা শুনি শম্ভুৰ শক্তিস্বৰূপিণী প্ৰকৃতি ক্ৰোধত তৎপৰ হ’ল; তাৰ পাছত মহামায়াই তেওঁলোক সকলোকে উত্তৰ দিলে।
Verse 10
देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा
দেৱীয়ে ক’লে—হে শক্তিসকল, হে দেৱীসকল! এতিয়া মোৰ আদেশমতে ইয়াত প্ৰলয় সাধন কৰা; ইয়াত কোনো বিচাৰ-বিবেচনা নকৰিবা।
Verse 11
देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्
হে সখীসকল! দেৱ আৰু ঋষিসকলক, লগতে যক্ষ-ৰাক্ষসসকলকো—আমাৰ পক্ষৰ আৰু পৰ পক্ষৰ সকলোকে বলপূৰ্বক ভক্ষ কৰা।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই আদেশ পাই সকলো শক্তি ক্ৰোধত তৎপৰ হৈ, দেৱ আদি সকলোকে সংহাৰ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 13
यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः
যেনেকৈ অগ্নিয়ে তৃণক সংহাৰ কৰে, তেনেকৈ সেই সকলো শক্তি সংহাৰ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 14
गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा
গণপতি হওক বা বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা হওক বা শংকৰ; ইন্দ্ৰ হওক বা যক্ষৰাজ, স্কন্দ হওক বা স্বয়ং সূৰ্য—(সকলেই পৰমেশ্বৰৰ বিধানাধীন)।
Verse 15
सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः
সেই শক্তিসকলে নিৰন্তৰ সকলোৰে সংহাৰ কৰি আছিল; য’তে য’তে তেওঁলোক দেখা দিছিল, ত’তে ত’তেই শক্তিসকল উপস্থিত হৈ কাৰ্যৰত আছিল।
Verse 16
कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा
তেতিয়া সি বহু ভয়ংকৰ ৰূপে—কৰালী, কুব্জকা, খঞ্জা, দীঘল-মূৰীয়া—দেৱসকলক হাতে ধৰি মুখত নিক্ষেপ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 17
तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा
সেই সংহাৰ তেতিয়া দেখি হৰ, ব্ৰহ্মা আৰু হৰি; ইন্দ্ৰাদি সকলো দেৱতা, গণ আৰু ঋষিসকলেও—প্ৰভুৰ পৰম শক্তিত বিস্মিত হৈ সাৱধান হ’ল।
Verse 18
किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्
“সেই দেৱী কি কৰিব—যথাকালৰ আগতেই সংহাৰ ঘটাব নেকি?” এই সন্দেহত পৰি তাৰ জীৱনৰ আশা ভাঙি গ’ল।
Verse 19
सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्
এইসকল একেলগে মিলিত হৈছে—এতিয়া কি কৰণীয় সেয়া বিবেচনা কৰা হওক। এইদৰে চিন্তা কৰি তেওঁলোকে সোনকালে পৰস্পৰে কথা ক’লে।
Verse 20
यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः
যেতিয়া দেৱী গিৰিজা ইয়াত সত্যই প্ৰসন্ন হয়, তেতিয়াই কল্যাণ আৰু স্বাস্থ্য জন্মে; কোটি চেষ্টা কৰিলেও অন্যথা নহয়।
Verse 21
शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः
ভগৱান শিৱো যেন দুখত পৰি তাত লৌকিক আচৰণৰ পথ আশ্ৰয় কৰিলে; নানা লীলাত নিপুণ হৈ তাত থকা সকলোকে মোহিত কৰিলে।
Verse 22
सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्
যেতিয়া সকলো দেৱতাৰ কঁকাল ভাঙিল, তেতিয়া সাক্ষাৎ ক্রোধময়ী শিৱাই নগৰলৈ আগবাঢ়িবলৈ নিদিলে; কোনেও আগলৈ যাবলৈ সাহস নকৰিলে।
Verse 23
स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः
নিজৰ হওক বা পৰৰ; দেৱ হওক বা দানৱ; গণ, দিক্পাল, যক্ষ, কিন্নৰ বা মুনি—যি কোনো হওক, সকলেই শিৱৰ সৰ্বব্যাপী অধিপত্যৰ অধীন আৰু তেওঁৰ অনুগ্ৰহৰ ৰূপান্তৰকাৰী পৰিসৰৰ ভিতৰতেই বুজিব লাগে।
Verse 24
विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने
হে মুনি, বিষ্ণু হওক বা ব্ৰহ্মা, অথবা প্ৰভু শংকৰ—গিৰিজাৰ শিখৰত থিয় হ’বলৈ কোনোও সক্ষম নহ’ল।
Verse 25
जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः
সৰ্বদিশে দাহ কৰা সেই জাজ্বল্যমান তেজ দেখি তেওঁলোক সকলোৱে অধিক ভীত হৈ পৰিল আৰু আৰু দূৰত থিয় হ’ল।
Verse 26
एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे
সেই সময়তে তাতেই দিব্যদৰ্শনসম্পন্ন নাৰদ মুনি দেৱগণৰ সুখ-কল্যাণৰ বাবে উপস্থিত হ’ল।
Verse 27
ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा
ব্ৰহ্মা, মোক, ভব, বিষ্ণু আৰু শংকৰক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে একেলগে সমবেত হৈ, কি কাৰ্য কৰা উচিত সেয়া বিচাৰি ক’লে।
Verse 28
सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते
তাৰ পাছত, হে মহাত্মা, সকলো দেৱতাই আপোনাৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিলে আৰু সেই মুহূৰ্ততেই সুধিলে—“দুঃখশান্তি কেনেকৈ হ’ব?”
Verse 29
यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा
যেতিয়ালৈকে দেৱী গিৰিজাই কৃপা নকৰে, তেতিয়ালৈকে সত্য সুখ কেতিয়াও উদয় নহয়—ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 30
ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्
তোমাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সেই ঋষিসকল শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ গৈছিল। তেতিয়া তেওঁৰ ক্ৰোধ শান্ত কৰিবলৈ সকলোৱে শিৱা (পাৰ্বতী) দেৱীক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।
Verse 31
पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया
তেওঁলোকে পুনঃ পুনঃ প্ৰণাম কৰিলে; বহু স্তোত্ৰে স্তৱ কৰি, প্ৰেমভক্তিৰে প্ৰসন্ন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, দেৱগণৰ আজ্ঞা অনুসাৰে ক’লে।
Verse 32
सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते
সুৰঋষিসকলে ক’লে— হে জগদম্বা, তোমাক নমস্কাৰ। হে শিৱা, তোমাক নমস্কাৰ। হে চণ্ডিকা, তোমাক নমস্কাৰ। হে কল্যাণী, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 33
आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी
হে অম্বা, তুমিয়েই আদিশক্তি—সদায় সৰ্বসৃষ্টিৰ কাৰণ। তুমিয়েই পালনকাৰিণী শক্তি, আৰু তুমিয়েই প্ৰলয়কাৰিণী শক্তি।
Verse 34
प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः
হে দেৱেশী দেৱী, প্ৰসন্ন হওক; শান্তি দান কৰক—আপোনাক নমস্কাৰ। হে দেৱি, আপোনাৰ ক্ৰোধত ত্ৰিজগত সকলো ব্যাকুল আৰু শক্তিহীন হয়।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा
ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে তোমালোক আদি ঋষিসকলৰ দ্বাৰা স্তুত হৈ পৰমা দেৱী শিৱা তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ দৃষ্টিৰে তেওঁলোকলৈ চাই, একো নক’লে।
Verse 36
तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः
তেতিয়া সকলো ঋষিয়ে সেই পদ্মচৰণত প্ৰণাম কৰি, পুনৰ ভক্তিভাৱে অঞ্জলি বদ্ধ হৈ ধীৰে ধীৰে বিনীতকৈ শিৱাক ক’লে।
Verse 37
ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके
ঋষিসকলে ক’লে: হে দেৱি, ক্ষমা কৰক; এতিয়া আপোনাৰ পৰা সংহাৰ উদ্ভৱ হ’বলৈ ধৰিছে। হে অম্বিকে, আপোনাৰ স্বামী ইয়াতেই আছে—চাওক, চাওক তেওঁক।
Verse 38
वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः
আমি কোন, আৰু বিষ্ণু-ব্ৰহ্মা আদি এই দেৱসকলেই বা কোন? আৰু আপোনাৰেই প্ৰজাসকলও—সকলোৱে অঞ্জলি বদ্ধ হৈ ইয়াত থিয় আছে।
Verse 39
क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु
হে পৰমেশ্বৰি, সকলোৰে অপৰাধ ক্ষমাযোগ্য। আজি সকলোৱে বিকল; সেয়ে হে শিৱে, তেওঁলোকক শান্তি আৰু পুনঃস্থাপন দান কৰা।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ সকলো ঋষি অধিক দীন আৰু ব্যাকুল হৈ, তেতিয়া অঞ্জলি বদ্ধ কৰি চণ্ডিকাৰ সন্মুখত থিয় হ’ল।
Verse 41
एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি চণ্ডিকা প্ৰসন্ন হ’ল। কৰুণাৰে ভৰপূৰ মন লৈ দেৱীয়ে সেই ঋষিসকলক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 42
देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति
দেৱীয়ে ক’লে—মোৰ পুত্ৰ যদি জীয়াই থাকে, তেন্তে তাৰ সংহৰণ (প্ৰাণহৰণ) নহ’ব। কিয়নো কালক্ৰমে তোমালোকৰ মাজতেই সিও পূজ্য হ’ব।
Verse 43
सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ
আজি পৰা এজনেই সৰ্বাধ্যক্ষ (পৰম অধিপতি) হওক; তোমালোকে যদি সেয়া কৰ, তেন্তে জগতত শান্তি হ’ব। নচেৎ তোমালোকে সুখ নাপাবা।
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কোৱা হোৱাৰ পিছত, তোমালোকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো ঋষি তেতিয়া দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু তাত উপস্থিত হৈ যি যি ঘটিছিল সেয়া সকলো বিস্তাৰে জনালে।
Verse 45
ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः
সেয়া শুনি তেওঁলোকে শংকৰক নিবেদন কৰিলে। শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাসকল দীন আৰু ব্যাকুল হৈ, প্ৰণাম কৰি, অঞ্জলি জোৰি তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 46
प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह
দেৱতাসকলৰ কথা শুনি শিৱে পুনৰ ক’লে— “এনেদৰেই কৰণীয়; কিয়নো এইদৰে আচৰণ কৰিলে ইয়াত নিশ্চয়েই সকলো লোকৰ মঙ্গল আৰু স্বাস্থ্য স্থিৰ হ’ব।”
Verse 47
उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे
তাৰ পিছত পুনৰ উত্তৰ দিশলৈ যাব লাগে। তাত যিজন প্ৰথমে লগ পোৱা যায়, তেওঁৰ মূৰ কাটি আনি দেহত বিধিমতে সংযোগ কৰিব লাগে।
Verse 48
ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে— তেতিয়া শিৱাজ্ঞা নিষ্ঠাৰে পালন কৰাসকলে সকলো কাম তেনেদৰেই কৰিলে। দেহটো আনি বিধিমতে ভালদৰে ধুই শুদ্ধ কৰিলে।
Verse 49
पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः
পুনৰায় পূজা কৰি তেওঁলোকে উত্তৰমুখে আগবাঢ়িল। তাত সৰ্বপ্ৰথম হস্তিমুখ একদন্তক (গণেশ)-ৰ সৈতে সাক্ষাৎ হ’ল।
Verse 50
तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा
তাৰ পাছত সেই মূৰটো তাত লৈ গৈ তেওঁলোকে দৃঢ়ভাৱে সংযোজন কৰি স্থাপন কৰিলে। সেই ক্ষণতে শিৱ, বিষ্ণু আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা) সহ সকলো দেৱতা একত্ৰ হ’ল।
Verse 51
प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्
প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে ক’লে—“আপোনাৰ আদেশ অনুসাৰে আমি সকলো সম্পন্ন কৰিলোঁ। এতিয়া, হে প্ৰভু, সেই কাৰ্যৰ অৱশিষ্ট অংশ আপুনি সম্পূৰ্ণ কৰক।”
Verse 52
ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত সেই পাৰ্ষদসকল আৰু দেৱতাসকল আনন্দত দীপ্তিমান হ’ল। শিৱৰ বাণী শুনি শিৱে বিধান কৰা কথাখিনি যথাযথভাবে পালন কৰিলে।
Verse 53
ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्
তেতিয়া তাতেই ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু দেৱসকলে ক’লে—গুণাতীত, নিজৰ পৰম প্ৰভু ঈশ্বৰ শিৱদেৱক প্ৰণাম কৰি।
Verse 54
यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः
হে মহাত্মন প্ৰভু! আমি সকলোৱে আপোনাৰ দিব্য তেজৰ পৰা জন্ম লৈছোঁ; সেয়ে বৈদিক মন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত সেই তেজ এতিয়া পুনৰ ঘূৰি আহি আপোনাতেই লীন হওক।
Verse 56
तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया
সেই জলৰ কেৱল স্পৰ্শতেই চেতনাসম্পন্ন সেই বালকটি তৎক্ষণাৎ জীৱিত হ’ল। তাৰ পাছত শিৱৰ ইচ্ছাৰে সি যেন নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠাৰ দৰে তৎপৰতে উঠিল।
Verse 57
सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः
তেওঁ পৰম মঙ্গলময় আৰু অতিশয় সুন্দৰ; গজমুখ, দীপ্ত ৰক্তিম বৰ্ণৰ। প্ৰসন্ন মুখমণ্ডল, অতুল প্ৰভাৰে উজ্জ্বল; তেওঁৰ আকাৰ কোমল আৰু মনোহৰ।
Verse 58
तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्
হে মুনীশ্বৰ! শিৱপুত্ৰ সেই বালকক জীৱিত দেখি তাত উপস্থিত সকলোৱে আনন্দত উল্লসিত হ’ল, কিয়নো তেওঁলোকৰ সকলো দুখৰ অন্ত পৰিল।
Verse 59
देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्
সকলোৱে হৰ্ষেৰে ভৰি তাক দেৱীৰ আগত দেখুৱালে। নিজৰ পুত্ৰক জীৱিত দেখি দেৱী আৰু অধিক আনন্দিত হ’ল।
Verse 95
इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे
এইদৰে সেই একে মন্ত্ৰে উত্তম জল অভিমন্ত্ৰিত কৰি, পাছত শিৱক স্মৰণ কৰি তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে গোট খাই সেই দেহত সেই জল ছিটাই দিলে।
Frequently Asked Questions
The chapter depicts the immediate aftermath of a violent episode involving a gaṇa-leader (gaṇādhipa) whose head is severed, triggering Śiva’s sorrow and Devī’s intense grief and anger, which then catalyzes further cosmic action.
Devī’s anger functions as a theological trigger for śakti-prakāśa (the outward manifestation of powers): Mahāmāyā/Prakṛti generates innumerable operative energies, illustrating how the One Śakti becomes many instruments for cosmic regulation.
The key manifestation is the instantaneous creation of ‘śaktis’ in vast numbers (śatasahasraśaḥ), who appear as empowered agents, bow to Devī, and await direct instruction—here oriented toward pralaya.