
এই অধ্যায়ত সূতে পৰৱৰ্তী জ্যোতির্লিঙ্গ-কথালৈ অগ্ৰসৰ হৈ ঘুষ্মেশক স্পষ্টভাৱে জ্যোতির্লিঙ্গ বুলি নামধৰি ঋষিসকলক তাৰ মাহাত্ম্য শুনিবলৈ আহ্বান জনায়। কাহিনিৰ পটভূমি দক্ষিণ দিশৰ দীপ্তিমান ‘গিৰিৰ্দেৱ’ নামৰ পৰ্বতৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছে। তাত ভাৰদ্বাজ-বংশীয় ব্ৰাহ্মণ সুধৰ্মা বাস কৰে—দেৱতা আৰু অতিথি-সেৱাত নিষ্ঠ, বেদমাৰ্গ অনুসৰণকাৰী, অগ্নিসেৱক, ত্ৰিকাল সন্ধ্যা পালনকাৰী আৰু শাস্ত্ৰৰ শিক্ষক। বহু পুণ্য আৰু সমৃদ্ধি থাকিলেও দম্পতি নিঃসন্তান; ইয়াৰ দ্বাৰা গৃহস্থধৰ্মৰ জীৱন্ত সমস্যা উন্মোচিত হয়। সুধৰ্মা আত্মজ্ঞানৰ স্থৈৰ্যৰে শোক গ্ৰহণ নকৰে, আত্মাক পবিত্ৰকৰ্তা আৰু ত্ৰাতা বুলি মানে; কিন্তু পত্নী সুদেহা সন্তানাভাৱত গভীৰ দুখত থাকে। এই সংসাৰিক অভাৱ আৰু আধ্যাত্মিক সমতাৰ টানাপোড়েনে ঘুষ্মেশ লিঙ্গসন্নিধিত শিৱকৃপাৰে গূঢ়-আচাৰমূলক সমাধানৰ পথ মুকলি কৰে।
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं च घुश्मेशं ज्योतिर्लिंगमुदाहृतम् । तस्यैव च सुमाहात्म्यं श्रूयतामृषिसत्तमः
সূত ক’লে—এতিয়া পৰে ‘ঘুষ্মেশ’ নামৰ জ্যোতিৰ্লিঙ্গ ঘোষণা কৰা হ’ল; হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠ, সেই প্ৰভুৰ মহাপুণ্য মহিমা শুনা।
Verse 2
दक्षिणस्यां दिशि श्रेष्ठो गिरिर्देवेति संज्ञकः । महाशोभान्वितो नित्यं राजतेऽद्भुत दर्शनः
দক্ষিণ দিশত ‘দেৱ’ নামে পৰিচিত এক শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত আছে; সি সদায় মহাশোভাৰে ভূষিত হৈ, আশ্চৰ্য দৰ্শন ৰূপে নিৰন্তৰ দীপ্তিমান।
Verse 3
तस्यैव निकटे कश्चिद्भारद्वाजकुलोद्भवः । सुधर्मा नाम विप्रश्च न्यवसद्ब्रह्मवित्तमः
সেই ঠাইৰ ওচৰতে ভাৰদ্বাজ কুলত জন্ম লোৱা সুধৰ্মা নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ বাস কৰিছিল; তেওঁ ব্ৰহ্মজ্ঞানত শ্ৰেষ্ঠ আৰু ধৰ্মত সুপ্ৰতিষ্ঠিত আছিল।
Verse 4
तस्य प्रिया सुदेहा च शिवधर्मपरायणः । पतिसेवापरा नित्यं गृहकर्मविचक्षणा
তেওঁৰ প্ৰিয় পত্নী সুদেহা শিৱধৰ্মত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণা আছিল। তেওঁ সদায় পতিসেৱাত তৎপৰ আৰু গৃহকৰ্মত নিপুণ তথা বিচক্ষণ আছিল।
Verse 5
सुधर्मा च द्विजश्रेष्ठो देवतातिथिपूजकः । वेदमार्गपरो नित्यमग्नि सेवापरायणः
আৰু সুধৰ্মা দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ আছিল; দেৱতাপূজক আৰু অতিথিসত্কাৰক। তেওঁ নিত্য বেদমাৰ্গত পৰায়ণ হৈ পবিত্ৰ অগ্নিসেৱাত সদা নিবিষ্ট আছিল।
Verse 6
त्रिकालसंध्यया युक्तस्सूर्य्यरूपसमद्युतिः । शिष्याणां पाठकश्चैव वेदशास्त्रविचक्षणः
তেওঁ ত্ৰিকাল সন্ধ্যা-অনুষ্ঠানত নিয়ত আছিল; ৰূপ আৰু দীপ্তিত সূৰ্যৰ দৰে উজ্জ্বল। তেওঁ শিষ্যসকলক পাঠ দিত আৰু বেদ-শাস্ত্ৰত বিচক্ষণ আছিল।
Verse 7
धनवांश्च परो दाता सौजन्यगुणभाजनः । शिवकर्मरतो नित्यं शैवश्शैवजनप्रियः
তেওঁ ধনবান আৰু শ্ৰেষ্ঠ দাতা, সৌজন্যগুণৰ ভাজন আছিল। তেওঁ নিত্য শিৱকাৰ্যত ৰত, সত্য শৈৱ আৰু শিৱভক্তসকলৰ প্ৰিয় আছিল।
Verse 8
आयुर्बहु व्यतीयाय तस्य धर्मं प्रकुर्वतः । पुत्रश्च नाभवत्तस्य ऋतुः स्यादफलः स्त्रियाः
তেওঁ নিৰ্ধাৰিত ধৰ্ম যত্নেৰে পালন কৰিলেও জীৱনৰ বহু বছৰ পাৰ হৈ গ’ল; তথাপি তেওঁৰ পুত্ৰ জন্মিল নহ’ল, আৰু স্ত্ৰীৰ ঋতুকালও নিষ্ফল হ’ল।
Verse 9
तेन दुःखं कृतं नैव वस्तुज्ञानपरेण हि । आत्मनस्तारकश्चात्मा ह्यात्मनः पावनश्च सः
যি তত্ত্বজ্ঞানত পৰায়ণ, তেওঁৰ দ্বাৰা প্ৰকৃততে দুখ উৎপন্ন নহয়; কিয়নো আত্মাই আত্মাৰ তাৰক, আৰু সেই আত্মাই আত্মাক পাৱন কৰে।
Verse 10
इत्येवं मानसं धृत्वा दुःखं न कृतवान्स्तदा । सुदेहा च तदा दुःखं चकार पुत्रसम्भवम्
এইদৰে মন স্থিৰ কৰি তেওঁ তেতিয়া শোক নকৰিলে; কিন্তু সুদেহা তেতিয়া পুত্ৰলাভৰ বিষয়ত ব্যাকুল হৈ দুখ কৰিলে।
Verse 11
नित्यं च स्वामिनं सा वै प्रार्थयद्यत्नसाधने । पुत्रोत्पादनहेतोश्च सर्वविद्याविशारदम्
তেওঁ নিত্য নিজৰ স্বামীক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল—যি সকলো বিদ্যাত বিশাৰদ—যেন পুত্ৰোৎপত্তিৰ হেতু তেওঁ যত্নসহ সাধনাত প্ৰবৃত্ত হয়।
Verse 12
सोऽपि स्त्रियं तदा भर्त्स्य किं पुत्रश्च करिष्यति । का माता कः पिता पुत्रः को बंधुश्च प्रियश्च कः
সেও তেতিয়া সেই নাৰীক তিৰস্কাৰ কৰিব; আৰু পুত্ৰে কি কৰিব পাৰিব? সঁচাকৈ ‘মাতা’ কোন, ‘পিতা’ কোন, ‘পুত্ৰ’ কোন? ‘বন্ধু’ কোন, আৰু ‘প্ৰিয়’ কোন?
Verse 13
सर्वं स्वार्थपरं देवि त्रिलोक्यां नात्र संशयः । जानीहि त्वं विशेषेण बुद्ध्या शोकं न वै कुरु
হে দেৱী, ত্ৰিলোকত সকলেই নিজৰ স্বাৰ্থত নিবিষ্ট—ইয়াত সন্দেহ নাই। তুমি বিবেকবুদ্ধিৰে বিশেষকৈ জানি, শোক নকৰিবা।
Verse 14
तस्माद्देवि त्वया दुःखं त्यजनीयं सुनिश्चितम् । नित्यं मह्यं त्वया नैव कथनीयं शुभव्रते
সেয়ে হে দেৱী, তুমি নিশ্চয়কৈ দুঃখ ত্যাগ কৰিবা। হে শুভব্ৰতে, এই কথা মোক পুনৰ কেতিয়াও—কেতিয়াও—নক’বা।
Verse 15
एवं तां सन्निवार्य्यैव भगवद्धर्मतत्परः । आसीत्परमसंतुष्टो द्वन्द्वदुःखं समत्यजत्
এইদৰে তাইক দৃঢ়ভাৱে নিবাৰণ কৰি, ভগৱদ্ধৰ্মত তৎপৰ হৈ তেওঁ পৰম সন্তুষ্ট হ’ল আৰু দ্বন্দ্বজনিত দুঃখ সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 16
कदाचिच्च सुदेहा वै गेहे च सहवासिनः । जगाम प्रियगोष्ठ्यर्थं विवादस्तत्र संगतः
এবাৰ সুদেহা গৃহবাসীসকলৰ সৈতে প্ৰিয় গোষ্ঠীৰ বাবে ওলাই গ’ল; তাত বিবাদ উঠিল।
Verse 17
तत्पत्नी स्त्रीस्वभावाच्च भर्त्सिता सा तया तदा । उक्ता चेति दुरुक्त्या वै सुदेहा विप्रकामिनी
তেতিয়া সেই পুৰুষৰ পত্নীয়ে স্ত্ৰীস্বভাৱজাত ঈৰ্ষাৰে তাইক কঠোৰভাৱে ভৰ্ত্সনা কৰিলে; কটু বাক্যৰে বিপ্ৰ-আসক্ত সুদেহাক ক’লে।
Verse 18
द्विजपत्न्युवाच अपुत्रिणि कथं गर्वं कुरुषे पुत्रिणी ह्यहम् । मद्धनं भोक्ष्यते पुत्रो धनं ते कश्च भोक्ष्यते
ব্ৰাহ্মণ-পত্নী ক’লে—“হে অপুত্ৰিণী, তুমি কেনেকৈ গৰ্ব কৰিছা? মই ত’ পুত্ৰৱতী। মোৰ পুত্ৰই মোৰ ধন ভোগ কৰিব; তোমাৰ ধন কোনে ভোগ কৰিব?”
Verse 19
नूनं हरिष्यते राजा त्वद्धनं नात्र संशयः । धिग्धिक्त्वां ते धनं धिक्च धिक्ते मानं हि वन्ध्यके
নিশ্চয় ৰজাই তোমাৰ ধন হৰণ কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই। ধিক্ তোমাক! ধিক্ তোমাৰ ধনক, আৰু ধিক্ তোমাৰ সেই গৰ্বক, হে বন্ধ্যা!
Verse 20
सूत उवाच । भर्त्सिता ताभिरिति सा गृहमागत्य दुःखिता । स्वामिने कथयामास तदुक्तं सर्वमादरात्
সূত ক’লে—সেই মহিলাসকলৰ ভৰ্ত্সনাত সি দুঃখিত হৈ ঘৰলৈ উভতি আহিল। তাৰ পাছত আদৰেৰে স্বামীৰ আগত কোৱা সকলো কথা জনালে।
Verse 21
ब्राह्मणोऽपि तदा दुःखं न चकार सुबुद्धिमान् । कथितं कथ्यतामेव यद्भावि तद्भवेत्प्रिये
তেতিয়া সেই সুবুদ্ধিমান ব্ৰাহ্মণেও দুঃখ নকৰিলে। তেওঁ ক’লে—“প্ৰিয়ে, ক’বলগীয়া কথা নিঃসংকোচে কোৱা; যি ভবিতব্য, সেয়াই নিশ্চয় ঘটিব।”
Verse 22
इत्येवं च तदा तेन ह्याश्वस्तापि पुनः पुनः । न तदा सात्यजद्दुःखं ह्याग्रहं कृतवत्यसौ
এইদৰে তেওঁ তাইক বাৰে বাৰে সান্ত্বনা দিলেও, তাই তেতিয়া দুখ ত্যাগ নকৰিলে; নিজৰ আগ্ৰহত তাই দৃঢ়সংকল্প হৈ থাকিল।
Verse 23
सुदेहोवाच । यथा तथा त्वया पुत्रस्समुत्पाद्यः प्रियोऽसि मे । त्यक्षामि ह्यन्यथाहं च देहं देहभृतां वर
সুদেহাই ক’লে—হে প্ৰিয়, যিদৰে হওক তুমি অৱশ্যেই পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিব লাগিব। নচেৎ, হে দেহধাৰীৰ শ্ৰেষ্ঠ, মই নিশ্চয় এই দেহ ত্যাগ কৰিম।
Verse 24
सूत उवाच । एवमुक्तं तया श्रुत्वा सुधर्मा ब्राह्मणोत्तमः । शिवं सस्मार मनसा तदाग्रहनिपीडितः
সূতে ক’লে—তাইৰ কথা শুনি, ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ সুধৰ্মা, সেই আগ্ৰহত পীড়িত হৈ, মনে মনে শ্ৰীশিৱক স্মৰণ কৰিলে।
Verse 25
अग्नेरग्रेऽक्षिपत्पुष्पद्वयं विप्रो ह्यतंद्रितः । मनसा दक्षिणं पुष्पं तन्मेने पुत्रकामदम्
পবিত্ৰ অগ্নিৰ আগত সেই সজাগ ব্ৰাহ্মণে তৎক্ষণাৎ দুটা ফুল নিক্ষেপ কৰিলে। মনে তেওঁ সোঁফালৰ ফুলটোক পুত্ৰলাভৰ বৰদায়ক বুলি ভাবিলে।
Verse 26
एवं कृत्वा पणं पत्नीमुवाच ब्राह्मणस्स च । अनयोर्ग्राह्यमेकं ते पुष्पं पुत्र फलाप्तये
এইদৰে চুক্তি কৰি সেই ব্ৰাহ্মণে পত্নীক ক’লে—এই দুটাৰ মাজৰ পৰা এটা ফুল তুমি গ্ৰহণ কৰা; পুত্ৰফল লাভৰ বাবে।
Verse 27
तया च मनसा धृत्वा पुत्रश्चैव भवेन्मम । तदा च स्वामिना यच्च धृतं पुष्पं समेतु माम्
সেয়ে মনত মোক ধাৰণ কৰক, তেন্তে মই নিশ্চয়েই তাৰ পুত্ৰ হ’ম। আৰু তেতিয়া তাৰ স্বামী (পতি)ৰ হাতত ধৰা সেই পুষ্পটো মোৰ ওচৰলৈ আহি মিলক।
Verse 28
इत्युक्त्वा च तया तत्र नमस्कृत्य शिवं तदा । नत्वा चाग्निं पुनः प्रार्थ्य गृहीतं पुष्पमेककम्
এইদৰে কৈ সি তাত ভক্তিভাৱে ভগৱান শিৱক নমস্কাৰ কৰিলে। তাৰ পিছত পবিত্ৰ অগ্নিক প্ৰণাম কৰি, পুনৰ প্ৰাৰ্থনা জনাই, এটা মাত্ৰ ফুল গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 29
स्वामिना चिंतितं यच्च तद्गृहीतं तया न हि । सुदेहया विमोहेन शिवेच्छासंभवेन वै
স্বামীয়ে যি ভাবিছিল, সেয়া সি গ্ৰহণ নকৰিলে; কিয়নো শিৱৰ ইচ্ছাৰ পৰা জন্মা মোহে সুদেহাক আচ্ছন্ন কৰিছিল।
Verse 30
तद्दृष्ट्वा पुरुषश्चैव निश्वासं पर्यमोचयत् । स्मृत्वा शिवपदांभोजमुवाच निजकामिनीम्
সেয়া দেখি সেই পুৰুষে গভীৰ নিশ্বাস এৰিলে। তাৰ পিছত ভগৱান শিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি, সি নিজৰ প্ৰিয়াক ক’লে।
Verse 31
सुधर्मोवाच । निर्मितं चेश्वरेणैव कथं चैवान्यथा भवेत् । आशां त्यज प्रिये त्वं च परिचर्य्यां कुरु प्रभोः
সুধৰ্মে ক’লে—“ই স্বয়ং ঈশ্বৰে নির্মাণ কৰিছে; তেন্তে অন্যথা কেনেকৈ হ’ব? প্ৰিয়ে, আশা ত্যাগ কৰি প্ৰভু শিৱৰ সেৱা-পরিচৰ্যা কৰা।”
Verse 32
इत्युक्त्वा तु स्वयं विप्र आशां परिविहाय च । धर्मकार्यरतस्सोऽभूच्छंकरध्यानतत्परः
এইদৰে কৈ সেই ব্ৰাহ্মণে নিজে সকলো লৌকিক আশা ত্যাগ কৰি ধৰ্মকাৰ্যত নিবিষ্ট হ’ল আৰু শংকৰ-ধ্যানত সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰ হ’ল।
Verse 33
सा सुदेहाग्रहं नैव मुमोचात्मजकाम्यया । प्रत्युवाच पतिं प्रेम्णा सांजलिर्नतमस्तका
পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে তাই নিজৰ সুন্দৰ দেহৰ প্ৰতি আসক্তি একেবাৰে নাছাড়িলে। তাৰ পাছত প্ৰেমভক্তিৰে হাত জোৰ কৰি, মস্তক নত কৰি, স্বামীক উত্তৰ দিলে।
Verse 34
सुदेहोवाच । मयि पुत्रो न चास्त्वन्या पत्नीं कुरु मदाज्ञया । तस्यां नूनं सुतश्चैव भविष्यति न संशयः
সুদেহাই ক’লে—“মোৰ পৰা পুত্ৰ জন্ম হোৱা নাই; মোৰ আজ্ঞাৰে আপুনি আন এগৰাকী পত্নী গ্ৰহণ কৰক। তেঁওৰ পৰা নিশ্চয় পুত্ৰ হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।”
Verse 35
सूत उवाच । तदैव प्रथितो वै स ब्रह्मणश्शैवसत्तमः । उवाच स्वप्रियां तां च सुदेहां धर्म तत्परः
সূতে ক’লে—সেই সময়তেই প্ৰসিদ্ধ ব্ৰহ্মা, শৈৱভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ, নিজৰ প্ৰিয়া সুদেহাক ক’লে।
Verse 36
सुधर्मोवाच । त्वदीयं च मदीयं च सर्वं दुःखं गतं ध्रुवम् । तस्मात्त्वं धर्मविघ्नं च प्रियो मा कुरु सांप्रतम्
সুধৰ্মে ক’লে—“তোমাৰো মোৰো সকলো দুখ নিশ্চয়কৈ দূৰ হৈছে। সেয়ে, প্ৰিয়ে, এই মুহূৰ্তত ধৰ্মৰ বাধা নহ’বা।”
Verse 37
सूत उवाच । इत्येवं वारिता सा च स्वामातुः पुत्रिकां तदा । गृहमानीय भर्तारं वृणु त्वेनामिदं जगौ
সূত ক’লে: এইদৰে নিবাৰিত হৈ সি তেতিয়া নিজৰ মাকৰ কন্যা সেই কুমাৰীজনীক ঘৰলৈ আনিলে আৰু ক’লে— “তুমি স্বামী বাছনি কৰা।”
Verse 38
सुधर्मोवाच । इदानीं वदसि त्वं च मत्प्रियेयं ततः पुनः । पुत्रसूश्च यदा स्याद्वै तदा स्पर्द्धां करिष्यसि
সুধৰ্মাই ক’লে: এতিয়াও তুমি তাইক ‘মোৰ প্ৰিয়া’ বুলি কোৱা; কিন্তু পিছত যেতিয়া পুত্ৰ জন্মিব, তেতিয়া তুমি নিশ্চয় স্পৰ্ধা কৰিবা।
Verse 39
नाहं स्पर्द्धां भगिन्या वै करिष्ये द्विजसत्तम । उपयच्छस्व पुत्रार्थमिमामाज्ञापयामि च
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মই মোৰ ভগ্নীৰ সৈতে স্পৰ্ধা নকৰোঁ। পুত্ৰলাভৰ বাবে এইজনীক গ্ৰহণ কৰক—এইটো মোৰ আজ্ঞাও।
Verse 40
इत्येवं प्रार्थितस्सोऽपि सुधर्मा प्रियया तया । घुश्मां तां समुपायंस्त विवाहविधिना द्विजः
এইদৰে প্ৰিয়াৰ প্ৰাৰ্থনাত অনুৰোধিত হৈ দ্বিজ সুধৰ্মাইও ঘুষ্মাক গ্ৰহণ কৰি বিবাহবিধি অনুসাৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 41
ततस्तां परिणीयाथ प्रार्थयामास तां द्विजः । त्वदीयेयं कनिष्ठा हि सदा पोष्यानघे प्रिये
তাৰ পিছত তাইক বিধিপূৰ্বক বিয়া কৰি সেই দ্বিজে তাইক অনুৰোধ কৰিলে—“প্ৰিয়ে, হে অনঘে! এই তোমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী তোমাৰেই; তাক সদায় পালন-পোষণ কৰিবা।”
Verse 42
उक्तैव स च धर्मात्मा सुधर्मा शैवसत्तमः । यथायोग्यं चकाराशु धर्मसंग्रहमात्मनः
এইদৰে উপদেশ পাই ধৰ্মাত্মা সুধৰ্মা—শৈৱভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—নিজৰ যোগ্যতা অনুসাৰে শীঘ্ৰে নিজৰ ধৰ্ম-সংগ্ৰহ সুসংবদ্ধভাৱে সাজিলে।
Verse 43
सा चापि मातृपुत्रीं तां दासीवत्पर्यवर्त्तत । परित्यज्य विरोधं हि पुपोषाहर्निशं प्रिया
সেয়ো সেই মাতৃ-কন্যাক দাসীৰ দৰে সেৱা কৰিলে; সকলো বিৰোধ ত্যাগ কৰি প্ৰিয়াই দিন-ৰাতি তেওঁলোকক পালন-পোষণ কৰিলে।
Verse 44
कनिष्ठा चैव या पत्नी स्वस्रनुज्ञामवाप्य च । पार्थिवान्सा चकाराशु श्रियमेकोत्तरं शतम्
তাৰ পাছত কনিষ্ঠা পত্নীয়ে ভনীৰ অনুমতি পাই শুভ-সমৃদ্ধিৰ বাবে শীঘ্ৰে মাটিৰ একশ একটা লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 45
विधानपूर्वकं घुष्मा सोपचारसमन्वितम् । कृत्वा तान्प्राक्षिपत्तत्र तडागे निकटस्थिते
ঘুষ্মাই বিধিপূৰ্বক উপচাৰসহ আচার সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত সন্নিহিত পুখুৰীত সেয়া নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 46
एवं नित्यं सा चकार शिवपूजां स्वकामदाम् । विसृज्य पुनरावाह्य तत्सपर्य्याविधानतः
এইদৰে তাই নিত্যে স্বধৰ্মসন্মত কামনা পূৰণকাৰী শিৱপূজা কৰিছিল; বিধিমতে বিসৰ্জন কৰি পুনৰ আহ্বান কৰি, নিৰ্দিষ্ট পূজা-বিধান অনুসাৰে সেৱা চলাই গৈছিল।
Verse 47
कुर्वन्त्या नित्यमेवं हि तस्याश्शंकरपूजनम् । लक्षसंख्याभवत्पूर्णा सर्वकामफलप्रदा
এইদৰে নিত্যে শংকৰপূজা কৰি থাকোঁতে তাৰ সংখ্যা পূৰ্ণ এক লক্ষ হ’ল, আৰু সেই পূজা সকলো কাম্য ফল প্ৰদানকাৰী হ’ল।
Verse 48
कृपया शंकरस्यैव तस्याः पुत्रो व्यजायत । सुन्दरस्सुभगश्चैव कल्याणगुणभाजम्
শংকৰৰ কৃপাৰেই তাইৰ এটি পুত্ৰ জন্মিল—সুন্দৰ, সুভাগ্যৱান আৰু কল্যাণগুণৰ সত্য আশ্ৰয়।
Verse 49
तं दृष्ट्वा परमप्रीतः स विप्रो धर्मवित्तमः । अनासक्तस्सुखं भेजे ज्ञानधर्मपरायणः
তাক দেখি সেই ব্ৰাহ্মণ—ধৰ্মজ্ঞানীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—পৰম আনন্দিত হ’ল। অনাসক্ত হৈ সি শান্তিসুখ ভোগ কৰিলে আৰু জ্ঞান-ধৰ্মত অচল ৰ’ল।
Verse 50
सुदेहा तावदस्यास्तु स्पर्द्धामुग्रां चकार सा । प्रथमं शीतलं तस्या हृदयं ह्यसिवत्पुनः
তেতিয়া সুদেহা তীব্ৰ স্পৰ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেনেকৈয়ে আচৰণ কৰিলে। প্ৰথমে তাইৰ হৃদয় শীতল আৰু শান্ত আছিল; কিন্তু পুনৰ তলোৱাৰৰ দৰে কঠোৰ আৰু তীক্ষ্ণ হৈ উঠিল।
Verse 51
ततः परं च यज्जातं कुत्सितं कर्म दुःखदम् । सावधानेन मनसा श्रूयतां तन्मुनीश्वरा
তাৰ পাছত যি নিন্দনীয় আৰু দুখদায়ক কৰ্ম উদ্ভৱ হ’ল—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল—সাৱধান আৰু একাগ্ৰ মনে এতিয়া সেয়া শুনা।
The chapter initiates the Ghuśmeśa jyotirliṅga māhātmya by establishing the kṣetra (Girir-deva in the southern direction) and introducing an exemplary Vedic-orthodox, Śiva-aligned householder (Sudharmā) whose childlessness becomes the narrative problem that the jyotirliṅga’s grace will address.
The jyotirliṅga functions as the ‘locus of accessibility’ for transcendent Śiva: sacred geography (diśā + giri + kṣetra) encodes a theology where place, discipline (sandhyā/agni), and moral steadiness become conduits for anugraha. Sudharmā’s non-grief grounded in ātma-jñāna models inner purification, while the unresolved desire for progeny marks the boundary where ritual-site grace complements philosophical composure.
Śiva is highlighted specifically as Ghuśmeśa in the form of a jyotirliṅga (jyotirliṅgam udāhṛtam). No distinct named manifestation of Gaurī appears in the sampled opening verses; the feminine presence is represented narratively through Sudehā’s domestic and emotional role rather than a theophanic form.