Nāgeśa-jyotirliṅga-prādurbhāvaḥ — The Manifestation of the Nāgeśa Jyotirliṅga
এই অধ্যায়ত সূতে নাগেশ নামে পৰিচিত জ্যোতির্লিঙ্গৰ আলোকৰূপ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কাহিনী ঘোষণা কৰে। তাৰ পাছত পাৰ্বতীৰ বৰদানৰ প্ৰভাৱত শক্তিশালী হোৱা ৰাক্ষসী দাৰুকা আৰু তাৰ স্বামী দাৰুকে অত্যাচাৰ কৰি যজ্ঞধ্বংস কৰে আৰু ধৰ্মক অস্থিৰ কৰি তোলে। তেওঁলোকৰ শক্তিৰ কেন্দ্ৰ পশ্চিম সাগৰৰ এক সমৃদ্ধ অৰণ্যত অৱস্থিত বুলি, যোজনাৰে মাপা বিস্তাৰসহ পবিত্ৰ ভূগোলৰ বৰ্ণনা দিয়া হয়। পীড়িত প্ৰাণীসকলে একেলগে ঔৰ্ব মুনিৰ শৰণলৈ গৈ ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি ৰক্ষাৰ প্ৰাৰ্থনা জনায়; অন্য ঠাইত অভয় নাই বুলি নিবেদন কৰে। পুৰাণৰ গূঢ় শিক্ষা—অধৰ্ম বাঢ়িলে উচ্চ আধ্যাত্মিক আশ্ৰয় ল’ব লাগে, আৰু শেষত শিৱ জ্যোতির্লিঙ্গৰূপে প্ৰকাশ পাই লোকধৰ্ম পুনঃস্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः । ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम्
সূত ক’লে—এতিয়া মই পৰমাত্মাৰ ‘নাগেশ’ নামৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৰ্ণনা কৰিম; সেই উত্তম পৰম লিঙ্গ জ্যোতিৰূপে কেনেকৈ প্ৰকাশ পালে।
Verse 2
दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता । दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः
দাৰুকা নামৰ এজনী ৰাক্ষসী আছিল; পাৰ্বতীৰ বৰদানত তাই গৰ্বিতা হৈ উঠিছিল। তাইৰ স্বামী দাৰুকো অতিশয় বলৱান হৈ পৰিল।
Verse 3
बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् । यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत्
তাত তেওঁ বহু ৰাক্ষসৰ সৈতে মিলি সজ্জনসকলৰ নিধন কৰিলে; লোকসকলৰ যজ্ঞ ধ্বংস কৰি, সেই সময়তে ধৰ্মকো বিনষ্ট কৰিলে।
Verse 4
पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् । योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम्
পশ্চিম সাগৰত সেই পবিত্ৰ অঞ্চলৰ এটা বন আছিল, যি সৰ্বসমৃদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ; সি সকলো দিশে ষোল যোজন বিস্তৃত আছিল।
Verse 5
दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् । भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम्
দাৰুকা নিজৰ বিনোদাৰ্থে যি বনলৈ যায়, সেই বন সৰ্বতোভাবে সজ্জিত—উৰ্বৰ ভূমি, গছ-গছনি আৰু সকলো প্ৰয়োজনীয় উপকৰণেৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 6
दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम् । प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया
দেৱীয়ে দাৰুকাক সেই পবিত্ৰ বনখনৰ দৰ্শন (আৰু জ্ঞান) দান কৰিলে; তাৰপিছত দৈৱযোগে সি স্বামীৰ সৈতে সেই বনলৈয়ে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 7
तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ । दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह
তাত অৱস্থান কৰি সিও তেতিয়া সকলোৰে মাজত ভয় বিস্তাৰ কৰিলে। ৰাক্ষস দাৰুক নিজৰ পত্নী দাৰুকাৰ সৈতে আছিল।
Verse 8
ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः । नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः
সেই সকলো পীড়িত লোক ঔৰ্বৰ শৰণলৈ গ’ল। বিশেষ প্ৰেমভক্তিৰে প্ৰণাম কৰি, নত মস্তকে তেওঁক নিবেদন কৰিলে।
Verse 9
लोका ऊचुः । महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः । सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि
লোকসকলে ক’লে—হে মহর্ষি, আমাক শৰণ দিয়া; নচেৎ দুষ্টসকলে আমাক বধ কৰিব। আপুনি তেজে দীপ্ত, সকলো কাৰ্য কৰিবলৈ সক্ষম।
Verse 10
पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः । यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः
এই পৃথিৱীত আপোনাক বাদ দি আমাৰ কোনো শৰণ নাই। আমি তেওঁৰ সমীপলৈ যাওঁ; তেওঁৰ সান্নিধ্যত থাকি সুখ-শান্তি লাভ কৰোঁ।
Verse 11
त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः । त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा
আপোনাক দেখামাত্ৰ সকলো বৈৰী শক্তি দূৰলৈ পলাই যায়। আপোনাৰ ভিতৰত শৈৱ তেজ সদায় জ্বলি থকা অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত।
Verse 12
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः । शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत्
সূত ক’লে—এইদৰে লোকসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত মুনিশ্ৰেষ্ঠ ঔৰ্ব, অন্তৰে শোক কৰিলেও, শৰণ্য হৈ তেওঁলোকৰ ৰক্ষাৰ্থে বাক্য ক’লে।
Verse 13
और्व उवाच । पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा । स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः
ঔৰ্বে ক’লে—যদি পৃথিৱীত ৰাক্ষসসকলে প্ৰাণীসকলক হিংসা কৰে, তেন্তে সেই বলৱান ৰাক্ষসসকলেই স্বয়ং প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হওক।
Verse 14
यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः । भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते
যেন যজ্ঞৰ হানি নহয়; যিসকলে তাক বাধা দিয়ে তেওঁলোক সকলেই প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হওক; তেওঁলোক সকলেই ৰাক্ষস হওক—এই সত্য মই ঘোষণা কৰোঁ।
Verse 15
सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः । तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः
সূতে ক’লে—এইদৰে কৈ প্ৰজাসকলক পুনৰ আশ্বস্ত কৰি, লোকসুখ আনয়নকাৰী ঔৰ্বে নানাবিধ তপস্যা কৰিলে।
Verse 16
देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् । युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह
তেতিয়া দেৱসকলে সেই শাপৰ প্ৰকৃত কাৰণ বুজি, দেৱশত্ৰুসকলৰ সৈতে যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুতি কৰিলে।
Verse 17
सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः । सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः
তেতিয়া দেৱসকলে নানাবিধ অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, সকলো প্ৰচেষ্টা সহ, ইন্দ্ৰ আদি সকলেই যুদ্ধাৰ্থে তাত সমবেত হ’ল।
Verse 18
तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः । बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः
তেওঁলোকক তাত দেখি ৰাক্ষসসকল পুনৰ বিচাৰ‑বিমৰ্শত তৎপৰ হ’ল; সকলো দুষ্ট য’তে য’তে আছিল তাতেই পৰস্পৰৰ ফালে ঘূৰি অস্থিৰ পৰামৰ্শত লিপ্ত হ’ল।
Verse 19
राक्षसा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः । युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते
ৰাক্ষসসকলে ক’লে—“এতিয়া কি কৰিম, আৰু ক’লৈ যাম? আমি মহাসংকটত পৰিছোঁ। যুদ্ধত আঘাত লাগিলে মৃত্যু হয়; কিন্তু ইয়াত যুদ্ধ চলিলেও প্ৰতিপক্ষক বধ কৰিব নোৱাৰোঁ।”
Verse 20
तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् । दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत्
যদি এইদৰে চলি থাকে, তেন্তে প্ৰাণীয়ে পৰস্পৰক কিয় ভক্ষণ কৰিব? সকলোফালে দুখেই জন্মিছে; ইয়াক কোনে নিবাৰিব (যেতিয়ালৈকে এই পৰস্পৰ হিংসা থাকে)?
Verse 21
सूत उवाच । विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः । उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै
সূতে ক’লে—তাত দাৰুক আদি ৰাক্ষসসকলে বিচাৰ কৰিলেও কোনো উপায় নাজানিলে; সেয়ে তেওঁলোক নিশ্চয়েই সদায় দুখত পৰিল।
Verse 22
दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् । भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा
তেতিয়া ৰাক্ষসী দাৰুকাই দুখ আহি পৰিছে বুলি জানি, সেই সময়তে ভবানী (পাৰ্বতী) দিয়া বৰ আৰু তাৰ স্বৰূপ বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 23
दारुकोवाच । मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ । वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि
দাৰুক ক’লে— পূৰ্বে মই ভৱৰ পত্নী দেৱীক আৰাধনা কৰিছিলোঁ; তেওঁ বৰ দিলে— ‘নিজৰ লোকসকলৰ সৈতে বনলৈ যা, য’ত যাবলৈ ইচ্ছা কৰে।’
Verse 24
तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते । जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः
সেই বৰ মই লাভ কৰিছোঁ; তেন্তে দুখ কেনেকৈ সহ্য হ’ব? পানী লৈ বনলৈ গৈ ৰাক্ষসসকলে নিশ্চয়েই সুখে থাকিব লাগে।
Verse 25
भूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः । उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा
ভূতে ক’লে— সেই ৰাক্ষসীৰ বাক্য শুনি সকলো ৰাক্ষস আনন্দত ভৰি উঠিল। তেতিয়া তেওঁলোকে নিৰ্ভয়ে পৰস্পৰে সকলো কথা ক’লে।
Verse 26
धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् । नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात्
এই ৰাণী ধন্যা, কৃতকৃত্যা; তেখেতৰ জীৱন সঁচাকৈ সাৰ্থক হৈছে। তাৰ পাছত তেওঁলোকেএ তেখেতক প্ৰণাম কৰি, আদৰেৰে সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’লে।
Verse 27
यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते । तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः
যদি যোৱাৰ শক্তি থাকে, তেন্তে যাওঁ—বিচাৰ কিহৰ? হে দেবী, তাত গৈ আমি জলে নিত্য সুখে থাকিম।
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः । युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा
এই সময়তে লোকবাসীসকল দেৱতাসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হ’ল। তেওঁলোক আগতে ৰাক্ষসসকলে নানা দুখে পীড়িত কৰিছিল, সেয়ে যুদ্ধৰ উদ্দেশ্যে আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 29
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्र संहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्ये दारुकावनराक्षसोपद्रववर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ চতুৰ্থ ভাগৰ কোটিৰুদ্ৰ সংহিতাত, নাগেশ্বৰ জ্যোতিৰ্লিঙ্গ মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘দাৰুকাৱনৰ ৰাক্ষস-উপদ্ৰৱৰ বৰ্ণনা’ নামৰ ঊনত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 30
जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी । तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा
দেৱীৰ স্তৱ উচ্চাৰণ কৰি “জয় জয়” বুলি ধ্বনি তুলি সেই ৰাক্ষসী পাছত পাখি থকা পৰ্বতৰাজৰ দৰে উৰি গ’ল।
Verse 31
समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा । सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा
তেতিয়া তাই সমুদ্ৰৰ মাজভাগত নিৰ্ভয়ে অৱস্থিত থাকিল; আৰু সকলো পৰিয়ালসহ শিৱানুগা হৈ আনন্দিত হ’ল।
Verse 32
तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः । राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे
সেখানে সিন্ধুৰ তীৰত আৰু নগৰত অৱস্থান কৰি বিলাসপ্ৰিয় সেই ৰাক্ষসসকলে সুখ লাভ কৰিলে; আৰু নিৰ্ভয়ে ইচ্ছামতে ক্ৰীড়া-বিহাৰ কৰিলে।
Verse 33
राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन । मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा
মুনিৰ শাপৰ ভয়ৰ বাবেই সেই ৰাক্ষসসকলে পুনৰ কেতিয়াও পৃথিৱীত নাহিল; তেতিয়া তেওঁলোকে কেৱল চলমান লোকসমূহতহে ভ্ৰমণ কৰিলে।
Verse 34
नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा । चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते
নাওত থকা লোকসকলক ধৰি তেওঁলোকে তেওঁলোকক সেই নগৰলৈ নিলে; তেতিয়া কিছুমানক কাৰাগাৰত নিক্ষেপ কৰিলে আৰু কিছুমানক সেই সময়তেই হত্যা কৰিলে।
Verse 35
यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा । तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः
যেতিয়া যেতিয়া সেই ৰাক্ষসসকলে পুনৰ পীড়া দিছিল, তেতিয়া ভৱানী তাতেই স্থিত আছিল; প্ৰাপ্ত বৰদানৰ প্ৰভাৱত তেওঁ নিৰ্ভয় আছিল।
Verse 36
यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम् । तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, যেনেকৈ আগতে স্থলত লোকসকলৰ নিৰন্তৰ ভয় আছিল, তেনেকৈ জলতো তেওঁলোকৰ নিত্য ভয় আছিল।
Verse 37
कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले । रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि
এবাৰ সেই ৰাক্ষসী নগৰৰ ওচৰৰ জলাঞ্চলৰ পৰা ওলাই আহিল; পথ ৰোধ কৰি লোকক পীড়া দিবলৈ ধৰণীত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 38
एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः । आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः
ইয়াৰ মাজতে তাত বহু শুভ নাও বহুত সংখ্যাত, সকলো দিশৰ পৰা বাৰে বাৰে আহি উপস্থিত হ’ল; লোকসমূহে চাৰিওফালে সেই স্থান ভৰাই পেলালে।
Verse 39
ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः । द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः
সেই নাওবোৰ দেখি ৰাক্ষসসকল আনন্দত উল্লসিত হ’ল; সিহঁতে দ্ৰুতগতিত গৈ তাত থকা লোকসকলক বেগেৰে ঘেৰাও কৰি ধৰিলে।
Verse 40
आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः । चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः
তেতিয়া সেই মহাবলবান লোকসকলে নগৰলৈ গৈ তেওঁলোকক ধৰি আনিলে; দৃঢ় লোহাৰ শৃংখলে কসাই বান্ধি কাৰাগাৰত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 41
बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये । अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः
সেই লোকসকল শৃংখলে বান্ধি কাৰাগাৰত আবদ্ধ কৰি ৰখা হ’ল; বাৰে বাৰে তিৰস্কাৰ আৰু অপমান সহি তেওঁলোকে অতি দুখ ভোগ কৰিলে।
Verse 42
तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः । शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः
তেওঁলোকৰ মাজত যি অধীশ আছিল, সি ‘সুপ্ৰিয়া’ নামৰ এজন বৈশ্য। তেওঁ শিৱপ্ৰিয়, শুভ আচাৰত স্থিৰ আৰু সদায় শৈৱমাৰ্গৰ দৃঢ় অনুসাৰী আছিল।
Verse 43
विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन । सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः
শিৱপূজা নোহোৱাকৈ কোনো কেতিয়াও স্থিৰ নাথাকে। সৰ্বথা শিৱধৰ্ম হ’ল ভস্ম আৰু ৰুদ্ৰাক্ষৰ ভূষণেৰে ভূষিত হৈ থকা।
Verse 44
यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः । अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम्
“যদি পূজা নোহোৱা থাকে, তেন্তে তেওঁ আহাৰ নকৰিব”—এই বুলি ভাবি, সেই বৈশ্যই সেয়ে তাতো শিৱপূজা কৰিলে।
Verse 45
कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा । शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः
হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল, কাৰাগাৰত আবদ্ধ হৈ থাকিলেও তেওঁ তেতিয়া বহুজনক শিৱমন্ত্ৰ আৰু পাৰ্থিৱ (মৃণ্ময়) লিঙ্গপূজাৰ শিক্ষা দিলে।
Verse 46
ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् । चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम्
তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে তাতেই সেই সময়তে, ভক্তৰ অভীষ্ট দানকাৰী ভগৱান শিৱৰ পূজা বিধিপূৰ্বক কৰিলে—যেনে তেওঁলোকে দেখিছিল আৰু শুনিছিল।
Verse 47
केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् । मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः
কিছুমান তাত ধ্যানত স্থিত ৰ’ল, অনুত্তম স্থিৰ আসন বদ্ধ কৰি; আৰু কিছুমান আনন্দে ভৰি মানসিক শিৱপূজা কৰিলে।
Verse 48
तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् । कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः
হে মুনীশ্বৰসকল, তাতেই সেই অধীশে পাৰ্থিৱ (মাটিৰ) লিঙ্গৰ বিধান অনুসৰি যথাবিধি প্ৰত্যক্ষ শিৱপূজা কৰিলে।
Verse 49
अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् । नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः
আন কিছুমান লোকো আছে যিসকলে বিধিবিধান বা পৰম স্মৰণ-সাধনা নাজানে; তথাপি ‘নমঃ শিৱায়’ মন্ত্ৰে শংকৰক ধ্যান কৰি তাতেই স্থিৰ থাকে।
Verse 50
सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः । ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम्
সুপ্ৰিয় নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ বৈশ্য আছিল, শিৱৰ প্ৰিয় ভক্ত। তেওঁ তাত মনত ধ্যান কৰি শিৱপূজা কৰিলে।
Verse 51
यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे । सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै
যথোক্ত ৰূপ ধৰি শম্ভু প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশ পাই, সন্মুখত থকা সকলো গ্ৰহণ কৰিলে। তথাপি তেওঁ ইন্দ্ৰিয়বিষয়ৰূপে জ্ঞেয় নহয়; কিয়নো শিৱক কোনেও ধৰি বা সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰে—শিৱেও শিৱক বস্তুৰূপে ধৰি নোৱাৰে।
Verse 52
एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् । व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः
হে মুনীশ্বৰসকল! এইদৰে সেই বৈশ্যৰ ভগৱান শিৱপূজা চলি থাকিল, আৰু তাত ছয় মাহ কোনো বিঘ্ন নোহোৱাকৈ পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 53
अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा
সেয়ে, হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল! শশিমৌলি ভগৱান শিৱৰ পৰৱৰ্তী পবিত্ৰ চৰিত্ৰ—তাৰ পিছত যি ঘটিল—সাৱধান চিত্তে শুনা।
Frequently Asked Questions
It sets up the Nāgeśa jyotirliṅga origin by narrating the rise of Dārukā–Dāruka’s adharma (yajña and dharma destruction), the localization of their power in a western-ocean forest, and the collective appeal of the afflicted to Aurva Ṛṣi for protection—preparing the ground for Śiva’s intervention.
The liṅga appearing as jyotis encodes a dual register: Śiva is formless, self-luminous reality (beyond attributes) while also becoming ritually accessible through an emblem anchored to a place. The forest-in-the-ocean motif functions as a liminal ‘outside dharma’ zone, where disorder concentrates until reabsorbed by divine luminosity and reordering.
Śiva is highlighted as the parātman manifested as the Nāgeśa jyotirliṅga (jyotīrūpaṃ paramaṃ liṅgam), while Pārvatī appears indirectly through the boon-context that emboldens Dārukā, underscoring how boons require dharmic containment and ultimate Śaiva oversight.