Rig Veda 9.38.5 — Mandala 9, Sukta 38, Mantra 5

Sukta 9.38

Rishi: Unknown/unspecified in provided input

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Undetermined here

Samhita Patha (Devanagari)

एष स्य मद्यो रसोऽव चष्टे दिवः शिशुः । य इन्दुर्वारमाविशत् ॥

Transliteration

eṣa sya madyo raso 'va caṣṭe divaḥ śiśuḥ | ya indur vāram āviśat ||

Translation

এয়া তাৰ মধুৰ ৰস—দ্যৌৰ শিশু—ইয়াত তলত প্ৰকাশিত দেখা যায়; সেই উজ্জ্বল ইন্দু-বিন্দু, যি বাৰ (আৱৰণ/বেড়া)-ৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিছে।

Word by Word

• एषः: this (one)
• एषः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्यः: he/that very (one)
• स्यः: कर्तृ (एषः इत्यस्य सह-निर्देशकः) अथवा विशेषण-भावः
• Type: Pronoun
• Root: स्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एष/सः-सम्बद्धः वैदिक-रूपः)

• मद्यः: intoxicating, exhilarating
• मद्यः: कर्तृ-विशेषणम् (एषः/स्यः) अथवा रसस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: मद्य (प्रातिपदिक; ‘मद’ से)

• रसः: juice, sap (Soma-juice)
• रसः: कर्तृ (चष्टे इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)

• अव: down, forth (as a preverb/intensifier)
• अव: क्रियाविशेषणम् (चष्टे) — ‘नीचे/प्रकटतया’
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/निपात)

• चष्टे: appears, is seen / shows itself
• चष्टे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु; वैदिक ‘चष्टे’ = ‘देखता/प्रकट करता/कथयति’)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of heaven’
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्’/‘द्यौ’)

• शिशुः: child, young one
• शिशुः: कर्तृ (चष्टे) / रसस्य अपि विशेषण-भावः
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (आविशत्) — सम्बन्धवाक्य-प्रवर्तकः
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्दुः: Indu (Soma), the bright drop
• इन्दुः: कर्तृ (आविशत्) / यः इत्यस्य विशेष्यः
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• वारम्: covering, enclosure; (ritual) filter/space
• वारम्: कर्म (आविशत्) — ‘into the enclosure/covering’
• Type: Noun
• Root: वार (प्रातिपदिक)

• आविशत्: entered, went into
• आविशत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) + आ (उपसर्ग)