Rig Veda Sukta 61
Mandala 8Sukta 6118 Mantras

Sukta 61

Sukta 8.61

Devata

Indra

এই সূক্তত ইন্দ্ৰক সোজাসুজি আৰু তৎক্ষণাৎ আহ্বান জনোৱা হৈছে—কবিৰ আহ্বান “দুয়োফালৰ পৰা” শুনি, প্ৰেৰিত ধী (dhī)ৰ বলত সশক্ত হৈ, সোমপানৰ বাবে ওচৰলৈ আহিবলৈ। ইয়াত ইন্দ্ৰক শক্তিশালী বাহুধাৰী, বাধা আৰু দৃঢ় দুৰ্গ/পুৰ ভাঙোতা (পুরন্দৰ) বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে; বাৰে বাৰে তেওঁক আহিবলৈ, আহুতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ, আৰু ধন, ৰক্ষা তথা বিজয়ী শক্তি মুক্ত কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে। শেষৰ চিত্ৰকল্পত ইন্দ্ৰৰ মহিমা বজ্ৰত কেন্দ্ৰীভূত—প্ৰতিৰোধ চূৰ্ণ কৰি বিজয়ী শৃঙ্খলা স্থাপন কৰিবলৈ সাজু।

Mantras

Mantra 1

उभयं शृणवच्च न इन्द्रो अर्वागिदं वचः । सत्राच्या मघवा सोमपीतये धिया शविष्ठ आ गमत् ॥

ইন্দ্ৰ যেন আমাৰ বাবে উভয় দিশৰ পৰা শুনে আৰু এই বাক্যলৈ ওচৰলৈ আহে। সত্রাচ্য মঘৱা—সোমপানৰ বাবে—ধিয়াৰ বলত, অতি শৱিষ্ঠ, আমাৰ ওচৰলৈ আগমন কৰক।

Mantra 2

तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे धिषणे निष्टतक्षतुः । उतोपमानां प्रथमो नि षीदसि सोमकामं हि ते मनः ॥

তাঁকেই—স্বৰাজ, বৃষভ—বলৰ বাবে ধীষণা (প্ৰেৰিত বুদ্ধি)সকলে গঢ়ি তুলিলে। আৰু উপমানযোগ্যসকলৰ মাজত তুমি প্ৰথমে আসন গ্ৰহণ কৰা; কিয়নো তোমাৰ মন সত্যই সোম-কাম।

Mantra 3

आ वृषस्व पुरूवसो सुतस्येन्द्रान्धसः । विद्मा हि त्वा हरिवः पृत्सु सासहिमधृष्टं चिद्दधृष्वणिम् ॥

হে বহুধনসম্পন্ন ইন্দ্ৰ, সুত সোমৰ আনন্দ-ৰসত নিজকে ঢালি দিয়া। হে হৰিবঃ, আমি তোমাক জানো—যুদ্ধসমূহত বিজয়ী, আৰু য’ত কেহো টিকিব নোৱাৰে তাতো সাহসী।

Mantra 4

अप्रामिसत्य मघवन्तथेदसदिन्द्र क्रत्वा यथा वशः । सनेम वाजं तव शिप्रिन्नवसा मक्षू चिद्यन्तो अद्रिवः ॥

হে মঘৱন, যাৰ সত্য কেতিয়াও ব্যৰ্থ নহয়—তোমাৰ ইচ্ছা আৰু ক্ৰতুৰে, হে ইন্দ্ৰ, যেন তুমি বাছা তেনেকৈয়ে হৌক। হে শিপ্ৰিন, তোমাৰ সহায়ত আমি বল-সমৃদ্ধি লাভ কৰোঁ; হে অদ্ৰিৱঃ, আগবাঢ়োতে আগবাঢ়োতে অতি শীঘ্ৰেই।

Mantra 5

शग्ध्यू षु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः । भगं न हि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि ॥

হে শচীপতি ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সকলো সহায়-উপায়েৰে আমাক নিশ্চয় শক্তি দিয়া। কিয়নো ভাগাৰ দৰে, হে শূৰ, যশস্বী আৰু বসু-বিদ্‌ (ধন-সমৃদ্ধিৰ সন্ধানী) তোমাকেই অনুসৰণ কৰি, তোমাৰ পদচিহ্নত আমি চলি থাকোঁ।

Mantra 6

पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर ॥

হে দেব, তুমি অশ্বৰ শক্তিৰ প্ৰাচীন উৎস, আৰু গাভীসম (ৰশ্মি)ৰ বহু-কর্মকাৰী; তুমি সোনালী উৎস। তোমাৰ ভিতৰত থকা দানক কোনেও ক্ষুণ্ণ কৰিব নোৱাৰে। যি যি পথেই মই যাওঁ, তাতেই পৰা তুমি মোৰলৈ সমৃদ্ধিৰ দান বহন কৰি আন।

Mantra 7

त्वं ह्येहि चेरवे विदा भगं वसुत्तये । उद्वावृषस्व मघवन्गविष्टय उदिन्द्राश्वमिष्टये ॥

তুমি নিশ্চয় আহা—চলন্ত অনুসন্ধানীৰ ওচৰলৈ; আমাৰ সত্য-ধনৰ বৃদ্ধি বাবে ভাগ (ভাগ্য-অংশ, আনন্দৰ ভাগ) প্ৰকাশ কৰা। হে মঘৱন, গৱিষ্টি (ৰশ্মি-বিজয়)ৰ বাবে উঠি উজলি ঢালি দিয়া; হে ইন্দ্ৰ, অশ্ব-ইষ্টি (অশ্ব-শক্তিৰ লাভ)ৰ বাবে উঠা।

Mantra 8

त्वं पुरू सहस्राणि शतानि च यूथा दानाय मंहसे । आ पुरंदरं चकृम विप्रवचस इन्द्रं गायन्तोऽवसे ॥

হে ইন্দ্ৰ, তুমি দানৰ নিমিত্তে বহু সহস্ৰ আৰু শত সংখ্যক গৰু-দল (যূথ) সঞ্চয় কৰি উদাৰতাৰে প্ৰাচুৰ্য বৰ্ষাওঁ। প্ৰেৰিত বাক্যৰ ঋষি আমি, গীত গাই সহায়ৰ বাবে, দুৰ্গ-ভেদী ইন্দ্ৰক আমাৰ সন্নিধানলৈ আনিছোঁ।

Mantra 9

अविप्रो वा यदविधद्विप्रो वेन्द्र ते वचः । स प्र ममन्दत्त्वाया शतक्रतो प्राचामन्यो अहंसन ॥

অৱিপ্ৰই হওক বা বিপ্ৰই—হে ইন্দ্ৰ—তোমাৰ এই বাক্য যিজনে গঢ়িলে; সেয়া তোমালৈ মন আগবঢ়োৱা জনক আনন্দিত আৰু দৃঢ় কৰিলে, হে শতক্রতু, আৰু তাক ‘অহং’-বোধত বিজয়ী—আত্ম-স্থিৰতাৰে সম্পন্ন—কৰিলে।

Mantra 10

उग्रबाहुर्म्रक्षकृत्वा पुरंदरो यदि मे शृणवद्धवम् । वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे ॥

যদি বলবান বাহুযুক্ত, দুৰ্গ-ভেদী ইন্দ্ৰ মোৰ আহ্বান শুনে, তেন্তে সত্য ধন বিচৰা আমি স্তোত্ৰেৰে ইন্দ্ৰক—বসুৰ অধিপতি, শতক্রতু—আহ্বান কৰোঁ।

Mantra 11

न पापासो मनामहे नारायासो न जळ्हवः । यदिन्न्विन्द्रं वृषणं सचा सुते सखायं कृणवामहै ॥

আমি নিজকে পাপী বুলি নাভাবোঁ, ন বৈৰী, ন কুটিল-প্ৰবৃত্তিৰ। কিয়নো এতিয়া সুত সোমৰ কাষতে শক্তিশালী বৃষ ইন্দ্ৰক আমি সখা-সঙ্গী কৰি ল’ব খোজোঁ।

Mantra 12

उग्रं युयुज्म पृतनासु सासहिमृणकातिमदाभ्यम् । वेदा भृमं चित्सनिता रथीतमो वाजिनं यमिदू नशत् ॥

যুদ্ধসমূহত আমি উগ্ৰ শক্তিক যুঁজাই দিওঁ—যি সাসহী, অজেয়, বন্ধন-ঋণ কাটি পেলোৱা। সি ঘূৰ্ণমান বিভ্ৰান্তিও জানে, তথাপি জয়ী হয়; ৰথীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজন, যাক সঁচাকৈয়ে লাভ কৰে, সেই বীৰ্য্য-সম্পদ (বাজ) লাভ কৰে।

Mantra 13

यत इन्द्र भयामहे ततो नो अभयं कृधि । मघवञ्छग्धि तव तन्न ऊतिभिर्वि द्विषो वि मृधो जहि ॥

হে ইন্দ্ৰ, যি যি বস্তুৰ পৰা আমি ভয় কৰোঁ, তাৰ পৰা আমাক অভয় কৰ। হে মঘৱন, তোমাৰ জয়-শক্তি আমাক দান কৰ; তোমাৰ সহায়সমূহেৰে ঘৃণাকাৰীসকলক ছিন্নভিন্ন কৰ, বৈৰী আক্রমণসমূহকো ছিন্নভিন্ন কৰ।

Mantra 14

त्वं हि राधस्पते राधसो महः क्षयस्यासि विधतः । तं त्वा वयं मघवन्निन्द्र गिर्वणः सुतावन्तो हवामहे ॥

তুমি নিশ্চয়েই ৰাধা-দাতাৰ অধিপতি, হে ৰাধস্পতে; বিধাতৃ (উপাসক)-ৰ বাবে মহৎ ঐশ্বৰ্যৰ নিবাস-স্বামী তুমি। সেয়ে আমি, সোম ৰস নিপীড়িত কৰি, হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, গীৰ্বণ (স্তোত্ৰ-প্ৰিয়), তোমাক আহ্বান কৰোঁ—তোমাৰ ফলদায়ী উপস্থিতিৰ বাবে।

Mantra 15

इन्द्रः स्पळुत वृत्रहा परस्पा नो वरेण्यः । स नो रक्षिषच्चरमं स मध्यमं स पश्चात्पातु नः पुरः ॥

ইন্দ্ৰ—প্ৰকাশিত আৰু বিজয়ী—বৃত্ৰহা, দূৰ-ৰক্ষক, আমাৰ বৰণীয় শক্তি। সি আমাৰ অন্তিম পদকো ৰক্ষা কৰক, মধ্য পদকো ৰক্ষা কৰক; পিছফালৰ পৰা আৰু আগফালৰ পৰা আমাৰ ৰক্ষা কৰক।

Mantra 16

त्वं नः पश्चादधरादुत्तरात्पुर इन्द्र नि पाहि विश्वतः । आरे अस्मत्कृणुहि दैव्यं भयमारे हेतीरदेवीः ॥

হে ইন্দ্ৰ, পিছফালৰ পৰা, তলৰ পৰা, ওপৰৰ পৰা, আৰু আগফালৰ পৰা—সকলো দিশৰ পৰা—আমাক দৃঢ়ভাৱে ৰক্ষা কৰা। আমাৰ পৰা দূৰলৈ হঁচাই দিয়া দেৱীয় (অতীত/পাৰলৌকিক) ভয়; দূৰলৈ হঁচাই দিয়া বৈৰী আঘাতসমূহ, অদেৱী শক্তিসমূহ।

Mantra 17

अद्याद्या श्वःश्व इन्द्र त्रास्व परे च नः । विश्वा च नो जरितॄन्त्सत्पते अहा दिवा नक्तं च रक्षिषः ॥

আজি আজি, কাইলৈ কাইলৈ—হে ইন্দ্ৰ, আমাক ত্ৰাণ কৰা; আৰু যি আমাৰ সীমাৰ ওপাৰে, তাৰ পৰাো আমাক ৰক্ষা কৰা। হে সত্যৰ অধিপতি, আমাৰ সকলো স্তোতাক—দিনে আৰু ৰাতিয়ে—তুমি সুৰক্ষিত ৰাখা।

Mantra 18

प्रभङ्गी शूरो मघवा तुवीमघः सम्मिश्लो विर्याय कम् । उभा ते बाहू वृषणा शतक्रतो नि या वज्रं मिमिक्षतुः ॥

ভেদি-প্ৰবেশী, বীৰ, মহাদাতা, বহুদানী—ইন্দ্ৰ শক্তিকাৰ্যৰ বাবে সংহত। হে শতক্ৰতু, বৃষভ-শক্তিমান তোমাৰ দুয়ো বাহুৱে বজ্ৰক তলত স্থাপন কৰি দৃঢ়ভাৱে চেপি ধৰে।

Frequently Asked Questions

It is an invitation hymn asking Indra to hear the poet’s call, come close for Soma-drinking, and grant strength, victory, and wealth by breaking obstacles.

In Vedic ritual Soma is the energizing offering that delights Indra and is believed to intensify his heroic power, making him swift to help the worshippers.

Purandara means “breaker of strongholds/fortresses.” Here it describes Indra as the one who shatters closed, resistant powers—both in outer conflict and inner struggle.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App