Sukta 51
Sukta 5.51
Atri (Ātreya)
Agni (with the Viśve Devāḥ implied as companions)
Gāyatrī (likely, given short three-pāda structure typical of invitations; needs counting to confirm)
এই সূক্তটো অগ্নিক পুৰোহিত অগ্নি হিচাপে আহ্বান কৰি প্ৰশংসা কৰে—যি সোম-পীড়নত দেৱতাসকলক আনে আৰু আহুতি সঠিকভাৱে পঠিয়াই দিয়ে। ইয়াত দেৱতাসকলৰ মাজত ‘সজূহ’ (একমত/সমসুৰ) ভাব বাৰে বাৰে জোৰ দিয়া হৈছে—মিত্ৰ-বৰুণ, সোম, বিষ্ণু আৰু বিশ্বে দেৱাঃ—যাতে যজ্ঞ একেটা, সুৰেলাভাৱে একত্ৰিত কৰ্ম হৈ উঠে। শেষত আশীৰ্বাদময় সুৰত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ দৰে নিৰাপদ, সুশৃঙ্খল পথৰ বাবে, আৰু দানশীল, জ্ঞানী, আৰু কল্যাণত পুনৰ একত্ৰ হোৱা সমাজৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantras
Mantra 1
अग्ने सुतस्य पीतये विश्वैरूमेभिरा गहि । देवेभिर्हव्यदातये ॥
হে অগ্নি, সুত সোমৰ পানৰ বাবে সকলো সহায়কাৰী শক্তিসহ আহা; দেৱসকলৰ সৈতে আহা—হব্য দান কৰিবলৈ, যাতে অন্তৰৰ হোম সত্যকৈ অৰ্পিত হয়।
Mantra 3
विप्रेभिर्विप्र सन्त्य प्रातर्यावभिरा गहि । देवेभिः सोमपीतये ॥
হে বিপ্ৰ অগ্নি, প্ৰভাত-যাত্ৰাৰ সঙ্গী বিপ্ৰসকলৰ সৈতে আহা; দেৱসকলৰ সৈতে সোম-পানৰ বাবে আহা—যাতে আমাৰ ভিতৰত উষা-মুখী গতি পূৰ্ণ হয়।
Mantra 4
अयं सोमश्चमू सुतोऽमत्रे परि षिच्यते । प्रिय इन्द्राय वायवे ॥
এই সোম ৰস চমূত সুতো—পেষিত হৈ পাত্ৰত স্থাপিত—অমাত্ৰে পাত্ৰত চাৰিওফালে ঢালি দিয়া হয়; ই ইন্দ্ৰ আৰু বায়ুৰ প্ৰিয়।
Mantra 6
इन्द्रश्च वायवेषां सुतानां पीतिमर्हथः । ताञ्जुषेथामरेपसावभि प्रयः ॥
ইন্দ্ৰ আৰু বায়ু, এই পেষিত সোমসমূহ পান কৰিবলৈ তোমালোক যোগ্য। হে নিৰ্দোষ দুয়ো, সিহঁতত আনন্দ লোৱা আৰু আগবঢ়োৱা প্ৰয়ঃ (অৰ্পণ-শক্তি)ৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰা।
Mantra 7
सुता इन्द्राय वायवे सोमासो दध्याशिरः । निम्नं न यन्ति सिन्धवोऽभि प्रयः ॥
ইন্দ্ৰ আৰু বায়ুৰ বাবে পেষিত সোমসমূহ—দধি-আশিৰ (দধি-মিশ্ৰিত) হৈ—অৰ্পিত হয়; নদীসমূহ যেন গভীৰ নিম্নতালৈ ধাৱিত হয়, তেনেকৈ সিহঁত প্ৰয়ঃ (আনন্দ-অৰ্পণ)ৰ দিশে গতি কৰে।
Mantra 8
सजूर्विश्वेभिर्देवेभिरश्विभ्यामुषसा सजूः । आ याह्यग्ने अत्रिवत्सुते रण ॥
সজুৰে বিশ্বদেৱসকলৰ সৈতে, অশ্বিনদ্বয় আৰু উষাৰ সৈতে সজুৰে—হে অগ্নি, অত্রিৰ পথৰ দৰে ইয়ালৈ আহা। সুত সোমত আনন্দ লোৱা; এক সুৰত সকলো শক্তি গোটোৱা দিৱ্য সংকল্পৰূপে হৱিৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰা।
Mantra 9
सजूर्मित्रावरुणाभ्यां सजूः सोमेन विष्णुना । आ याह्यग्ने अत्रिवत्सुते रण ॥
মিত্ৰ-বৰুণৰ সৈতে সজুৰে, সোম আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে সজুৰে—হে অগ্নি, অত্রিৰ পথৰ দৰে ইয়ালৈ আহা। সুত সোমত উল্লাস কৰা—যাতে সুৰ, বিস্তৃত ঋত, আনন্দ-উন্মাদনা আৰু বিষ্ণুৰ সর্বব্যাপী পদক্ষেপ ইচ্ছাৰ জ্বালাত একত্ৰ হয়।
Mantra 10
सजूरादित्यैर्वसुभिः सजूरिन्द्रेण वायुना । आ याह्यग्ने अत्रिवत्सुते रण ॥
আদিত্যসকল আৰু বসুসকলৰ সৈতে সজুৰে, ইন্দ্ৰ আৰু বায়ুৰ সৈতে সজুৰে—হে অগ্নি, অত্রিৰ পথৰ দৰে আহা। সুত সোমত আনন্দ কৰা—ধাৰণকাৰী শক্তিসমূহ আৰু বিজয়ী প্ৰাণ-মন ইচ্ছাৰ জ্বালাত একেলগে কৰ্ম কৰক, যি জ্বালা উৰ্ধ্বগমনৰ পথ দেখুৱায়।
Mantra 12
स्वस्तये वायुमुप ब्रवामहै सोमं स्वस्ति भुवनस्य यस्पतिः । बृहस्पतिं सर्वगणं स्वस्तये स्वस्तय आदित्यासो भवन्तु नः ॥
স্বস্তিৰ বাবে আমি বায়ুক আহ্বান কৰোঁ; স্বস্তিৰ বাবে সোমক—ভৱনৰ অধিপতিক। স্বস্তিৰ বাবে আমি বৃহস্পতিকে তেওঁৰ সকলো গণসহ আহ্বান কৰোঁ—আদিত্যাসকল আমাৰ বাবে স্বস্তিৰ শক্তি হৈ উঠক।
Mantra 13
विश्वे देवा नो अद्या स्वस्तये वैश्वानरो वसुरग्निः स्वस्तये । देवा अवन्त्वृभवः स्वस्तये स्वस्ति नो रुद्रः पात्वंहसः ॥
আজি সকলো দেৱতা আমাৰ স্বস্তিৰ বাবে হওক; বৈশ্বানৰ, শুভ অগ্নিও আমাৰ স্বস্তিৰ বাবে হওক। ঋভুসকলে স্বস্তিৰ বাবে আমাক ৰক্ষা কৰক; ৰুদ্ৰই আমাক অনিষ্টৰ কুটিলতা/পাপৰ পৰা স্বস্তিৰে ৰক্ষা কৰক।
Mantra 14
स्वस्ति मित्रावरुणा स्वस्ति पथ्ये रेवति । स्वस्ति न इन्द्रश्चाग्निश्च स्वस्ति नो अदिते कृधि ॥
মিত্ৰ-বৰুণাৰ পৰা স্বস্তি; পথ্যা-ৰেবতীৰ পৰা স্বস্তি। ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নিৰ পৰা আমাৰ স্বস্তি; হে অদিতি, আমাৰ বাবে স্বস্তি কৰ—সত্যৰ নিৰাপদ বিস্তাৰত আমাক মুক্ত কৰ।
Mantra 15
स्वस्ति पन्थामनु चरेम सूर्याचन्द्रमसाविव । पुनर्ददताघ्नता जानता सं गमेमहि ॥
স্বস্তিৰে আমি পথ অনুসৰণ কৰোঁ, যেন সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ নিজৰ নিশ্চিত গতিৰে চলে। পুনৰ দান কৰোঁ, হিংসা নকৰোঁ, জ্ঞানত বৃদ্ধি পাওঁ—একে সুৰত একত্ৰ হৈ শুভ আগমনত উপনীত হওঁ।
Inside Sukta 51
How it unfolds
- Where it opens
A direct invitation to Agni to come for the drinking of the pressed Soma, accompanied by all helpful powers and the gods, to ensure right delivery of the offering.
- Development
The hymn expands Agni’s role as the unifier of divine forces, repeatedly emphasizing concord and cooperative presence—gods arriving together, acting together, and making the sacrifice one.
- Climax
The ‘sajūḥ’ (one-accord) formula intensifies: Agni is urged to arrive aligned with Mitra-Varuṇa, Soma, and Viṣṇu, so law, ecstasy, and all-pervading support converge in the ritual fire.
- Where it settles
A benedictory turn: the worshippers seek a safe, orderly path like Sun and Moon, and a renewed communal ethic—giving again, not harming, growing in knowledge, and coming together in harmony.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the visible divine fire—kindled on the altar, born in many places, the mouth of the gods, and the foremost hotṛ who carries offerings to the celestial powers. He is invoked as the inviter and conveyor (havyavāhana/havyadātṛ), the one who makes the gods present at the rite and makes the sacrifice effective.
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he transforms offerings through fire, conveys them to the gods, and returns blessings; he also symbolizes the ordered circulation of power between earth, atmosphere, and heaven.
- Inner significanceThe awakened will and discerning flame of aspiration that gathers scattered faculties into one intention; the inner priest who ‘delivers the oblation’ by making thought, speech, and action coherent and luminous.
The seer
- Atri (Ātreya)Ātreya (Atri-gotra) · One of the ancient Ṛgvedic seers and a major patriarch of Vedic lineages; celebrated for hymns that emphasize right offering, divine companionship, and protective order (ṛta) mediated through Agni.
Famous verses
havyadātaye
sajūḥ
svasti panthām anu carema
Attributes of the deity
- Hotṛ/priestly mediator
- Bearer and giver of offerings (havya-dātṛ)
- Inviter who brings the gods to the Soma
- Purifier and transformer
- Protector and establisher of harmony (sajūḥ)
- Linked with ṛta (right order) through successful ritual
Also by this seer
- Atri-attributed hymns in Rig Veda Mandala 5 (Ātreya collection), especially Agni-invocations and Soma-related praises
- Later tradition associates Atri with the Atri Saṃhitā/Atri-smṛti streams and with Purāṇic genealogies (as a mind-born son of Brahmā), though these are post-Ṛgvedic developments
The rite, step by step
- Kindle/brighten the sacred fire and establish Agni as hotṛ
- Invite Agni to come to the pressed Soma (suta) and to ‘drink’/partake as the divine channel
- Invoke the companionship of the Viśve Devāḥ and the cooperating powers (e.g., Mitra-Varuṇa, Soma, Viṣṇu) in one accord (sajūḥ)
- Offer clarified butter and Soma portions with recitation, asking Agni to deliver the oblation rightly
- Conclude with a benediction for safe passage, social concord, and renewed right action (giving, non-violence, knowing)
Offerings
- Soma (pressed juice) and its libations
- Ghṛta (clarified butter) into the fire
- Havis (general oblations such as cakes/grains, as applicable to the rite)
Frequently Asked Questions
It asks Agni to come to the Soma offering, bring the gods with him, and make sure the oblation is correctly carried and received—so the sacrifice becomes effective.
To emphasize “sajūḥ” (one accord): the rite succeeds when the divine powers act together—order (Mitra-Varuṇa), delight/rapture (Soma), and all-pervading support (Viṣṇu) converge through Agni.
It turns the ritual into a life-prayer: may we move safely on a steady path like Sun and Moon, live by giving and non-harming, grow in understanding, and come together in harmony.
Ask anything about Sukta 51 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
