
Sukta 10.89
Indra
Trishtubh (probable)
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক সৰ্বাতিশয় শক্তি হিচাপে বিস্তৃত প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিজনে দীপ্তিময় লোকসমূহ উন্মুক্ত কৰে, “নদী”সমূহৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি উপচি পৰে, আৰু উপাসকসকলৰ বাবে বিজয়, ধন-সম্পদ আৰু কল্যাণ নিশ্চিত কৰে। ইয়াত বাৰে বাৰে ইন্দ্ৰৰ অধিপত্য স্বৰ্গ, পৃথিৱী, জল আৰু পৰ্বতৰ ওপৰত প্ৰতিপন্ন কৰা হৈছে, আৰু যুদ্ধত তথা শান্তিময় যজ্ঞ-অনুষ্ঠানত আহ্বান শুনি বৃত্ৰ-সদৃশ বাধাসমূহ ধ্বংস কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। উদ্দেশ্য একে সময়তে উৎসৱময় আৰু ব্যৱহাৰিক—জীৱনৰ “ভাৰ-বহন” (ভৰ) আৰু পূৰ্ণতা-লাভ (ৱাজসাতি) জয় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ইন্দ্ৰৰ ৰক্ষা, বল আৰু সমৃদ্ধি আহ্বান কৰা।
Mantra 1
इन्द्रं स्तवा नृतमं यस्य मह्ना विबबाधे रोचना वि ज्मो अन्तान् । आ यः पप्रौ चर्षणीधृद्वरोभिः प्र सिन्धुभ्यो रिरिचानो महित्वा ॥
ইন্দ্ৰক স্তৱ কৰা—সৰ্বাধিক নৰবীৰ, যাৰ মহিমাই দীপ্তিমান লোকসমূহ আৰু সিহঁতৰ দূৰতম সীমা মুকলি কৰি দিলে। তেওঁ নিজৰ বিস্তৃততাৰে সকলো পৰিসৰ পূৰ্ণ কৰিলে; আৰু মহত্ত্বেৰে নদীসমূহৰ ওপৰলৈ—আমাৰ স্বভাৱৰ অভ্যাসগত ধাৰাৰ ওপৰলৈ—নিজকে উজাৰি দিলে।
Mantra 2
स सूर्यः पर्युरू वरांस्येन्द्रो ववृत्याद्रथ्येव चक्रा । अतिष्ठन्तमपस्यं न सर्गं कृष्णा तमांसि त्विष्या जघान ॥
সেই তেওঁ সূৰ্য; ইন্দ্ৰে বিস্তৃত আকাশ-স্থানসমূহ ৰথপথৰ চক্ৰৰ দৰে চলমান কৰিলে। তেওঁ স্থিৰ হৈ ৰোৱা অৱৰুদ্ধ স্ৰোতক দেখিলে; আৰু নিজৰ জ্বালাময় তেজে ক’লা অন্ধকাৰসমূহক আঘাত কৰি নাশ কৰিলে।
Mantra 3
समानमस्मा अनपावृदर्च क्ष्मया दिवो असमं ब्रह्म नव्यम् । वि यः पृष्ठेव जनिमान्यर्य इन्द्रश्चिकाय न सखायमीषे ॥
তাঁলৈ সমান, অবিচল স্তোত্ৰ নিবেদন কৰা—নৱ শক্তিসম্পন্ন, পৃথিৱী আৰু দ্যৌলোকত অদ্বিতীয় এই ব্ৰহ্ম। যিজনে পিঠি মেলি থোৱা পুথিৰ দৰে জন্মসমূহ স্পষ্টকৈ বুজি লয়, সেই ইন্দ্ৰে নিজৰ সমকক্ষ কোনো সখা বিচাৰে নাহি।
Mantra 4
इन्द्राय गिरो अनिशितसर्गा अपः प्रेरयं सगरस्य बुध्नात् । यो अक्षेणेव चक्रिया शचीभिर्विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्याम् ॥
ইন্দ্ৰৰ বাবে বাণৰ দৰে সু-মুক্ত বাক্যসমূহ হওক; সাগৰৰ বুধ্নৰ পৰা মই জলসমূহক গতি দিওঁ। যিজনে শচী-শক্তিৰে, অক্ষত চকাৰ দৰে, বিস্তৃত ভাৰসাম্যত পৃথিৱী আৰু দ্যৌকো স্থিৰ কৰি থৈছে।
Mantra 5
आपान्तमन्युस्तृपलप्रभर्मा धुनिः शिमीवाञ्छरुमाँ ऋजीषी । सोमो विश्वान्यतसा वनानि नार्वागिन्द्रं प्रतिमानानि देभुः ॥
শেষলৈকে পোহৰা ক্ৰোধেৰে, বলৰ ত্ৰিবিধ বর্ম বহনকাৰী—ধুনিৰ দৰে ঝড়, তীব্ৰ, শৰৰ অস্ত্ৰধাৰী, ৰজীষী (তাম্ৰধূলিধূসৰ) বীৰ। সোমে ইন্দ্ৰৰ সন্মুখত থিয় দিব পৰা কোনো মান-মাপ গঢ়ি নাথাকে; সেই চালক শক্তিত সত্তাৰ সকলো বন-অৰণ্য কঁপি উঠে।
Mantra 6
न यस्य द्यावापृथिवी न धन्व नान्तरिक्षं नाद्रयः सोमो अक्षाः । यदस्य मन्युरधिनीयमानः शृणाति वीळु रुजति स्थिराणि ॥
যাক আকাশ-ধৰণীও ন ধৰে, ন বিস্তৃত প্ৰান্তৰ, ন অন্তৰিক্ষ, ন সোম-পেষণ শিল, ন সোম, ন পাশা—যেতিয়া তাৰ মন্যু (উদ্দীপিত ক্ৰোধ-তেজ) আগবঢ়াই দিয়া হয়। তেতিয়া সি ভাঙে ভাঙিবলৈ কঠিন বস্তু; স্থিৰ বুলি দেখা বস্তুবোৰো ছিঙি ফালে।
Mantra 7
जघान वृत्रं स्वधितिर्वनेव रुरोज पुरो अरदन्न सिन्धून् । बिभेद गिरिं नवमिन्न कुम्भमा गा इन्द्रो अकृणुत स्वयुग्भिः ॥
ইন্দ্ৰে বৃত্ৰক বধ কৰিলে; বনমাজত কুঠাৰে যেন, সি বাধা দিয়া দুৱাৰ-মুখবোৰ ফালি পেলাই নদী-ধাৰাবোৰ মুক্ত কৰিলে। সি পৰ্বত চিৰিলে—নতুন কলহ ভাঙাৰ দৰে; আৰু নিজৰ যুগবদ্ধ শক্তিসমূহেৰে গা (আলোক-গাভী/ৰশ্মি) প্ৰকাশত আনিলে।
Mantra 8
त्वं ह त्यदृणया इन्द्र धीरोऽसिर्न पर्व वृजिना शृणासि । प्र ये मित्रस्य वरुणस्य धाम युजं न जना मिनन्ति मित्रम् ॥
তুমি নিশ্চয়, হে ইন্দ্ৰ, ঋণয়া (ঋত-নেতৃত্ব)ত ধীৰ; অঙ্গৰ সন্ধিৰ দৰে তুমি বক্রতা-অধৰ্ম ভাঙি পেলাও। যিসকলে মিত্ৰ-বৰুণৰ ধাম (আসন/আধাৰ) লঙ্ঘন কৰিব খোজে—যেন মানুহে যুগ-সঙ্গীক ছিন্ন কৰিব—সিহঁতে মিত্ৰ (সমন্বয়)কেই আঘাত কৰে।
Mantra 9
प्र ये मित्रं प्रार्यमणं दुरेवाः प्र संगिरः प्र वरुणं मिनन्ति । न्यमित्रेषु वधमिन्द्र तुम्रं वृषन्वृषाणमरुषं शिशीहि ॥
যিসকল দুৰ্বুদ্ধি লোক মিত্ৰ আৰু আৰ্য্যমণক আঘাত কৰে, সংগিৰ (সংঘ-বন্ধন/চুক্তি)ক আঘাত কৰে, আৰু বৰুণকো ক্ষুণ্ণ কৰে—হে ইন্দ্ৰ, তেনে অমিত্ৰসকলৰ মাজত তোমাৰ তুম্ৰ (উগ্ৰ) বধাস্ত্ৰ স্থাপন কৰি তীক্ষ্ণ কৰা; বৃষৰ বৃষত্ব-সম বল, অৰুণ-লাল শক্তি—শত্ৰুতা দমন কৰিবলৈ।
Mantra 10
इन्द्रो दिव इन्द्र ईशे पृथिव्या इन्द्रो अपामिन्द्र इत्पर्वतानाम् । इन्द्रो वृधामिन्द्र इन्मेधिराणामिन्द्रः क्षेमे योगे हव्य इन्द्रः ॥
ইন্দ্ৰ দ্যুলোকৰ অধিপতি; ইন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ শাসক; ইন্দ্ৰ জলসমূহৰ স্বামী, ইন্দ্ৰেই পৰ্বতসমূহৰো। ইন্দ্ৰ বৃদ্ধি-পোৱা শক্তিসমূহৰ; ইন্দ্ৰেই মেধাবী-বিবেচনাসমূহৰ। শান্তিতো, কৰ্ম-সংযোগতো আহ্বানযোগ্য হৱনীয়—ইন্দ্ৰই।
Mantra 11
प्राक्तुभ्य इन्द्रः प्र वृधो अहभ्यः प्रान्तरिक्षात्प्र समुद्रस्य धासेः । प्र वातस्य प्रथसः प्र ज्मो अन्तात्प्र सिन्धुभ्यो रिरिचे प्र क्षितिभ्यः ॥
ৰাত্ৰিসকলৰ পৰা তোমালৈ, হে ইন্দ্ৰ, প্ৰবাহিত হয়; বৃদ্ধি-পোৱা দিনসমূহৰ পৰা; অন্তৰিক্ষৰ পৰা; সমুদ্ৰৰ ধাসে (ঐশ্বৰ্য-আসন)ৰ পৰা। বায়ুৰ বিস্তৃত প্ৰথস (প্ৰসাৰ)ৰ পৰা; ভূমিৰ দূৰতম অন্তৰ পৰা। সিন্ধুসমূহৰ পৰা তেওঁ ঢালি দিলে; ক্ষিতিসমূহ (লোক/বাসস্থান)ৰ পৰা তেওঁ ঢালি দিলে—দানৰ প্ৰাচুৰ্য।
Mantra 12
प्र शोशुचत्या उषसो न केतुरसिन्वा ते वर्ततामिन्द्र हेतिः । अश्मेव विध्य दिव आ सृजानस्तपिष्ठेन हेषसा द्रोघमित्रान् ॥
জ্বলন্ত উষাৰ কেতুৰ দৰে দীপ্তি ছটিয়াই আগবাঢ়া; হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ অক্ষয় হেতি (অস্ত্ৰ) বৃত্তত চলি থাকক। আকাশৰ পৰা বল নিক্ষেপ কৰোঁতা তুমি, শিলাৰ দৰে আঘাত কৰা; অতি তীব্ৰ হেষা (উন্মত্ত বেগ)ৰে মিত্ৰ-দ্ৰোহী, সখ্য-ভংগকাৰীসকলক দগ্ধ কৰা।
Mantra 13
अन्वह मासा अन्विद्वनान्यन्वोषधीरनु पर्वतासः । अन्विन्द्रं रोदसी वावशाने अन्वापो अजिहत जायमानम् ॥
মাহে মাহে তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে; অৰণ্যসমূহ অনুসৰণ কৰিলে, ঔষধি-লতাসমূহ অনুসৰণ কৰিলে, পৰ্বতসমূহো অনুসৰণ কৰিলে। ক্ৰন্দন কৰি দুয়ো ৰোদসী (দুই জগত) ইন্দ্ৰক অনুসৰণ কৰিলে; জন্ম লওঁতেই আপঃ (জলসমূহ) তেঁওক ধাৱি অনুসৰণ কৰিলে।
Mantra 14
कर्हि स्वित्सा त इन्द्र चेत्यासदघस्य यद्भिनदो रक्ष एषत् । मित्रक्रुवो यच्छसने न गावः पृथिव्या आपृगमुया शयन्ते ॥
কেতিয়াবা সঁচাকৈ, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সেই চেতনা-শক্তি জাগিব—যেতিয়া তুমি অঘ (অপকাৰ) ভাঙি পেলোৱা, আৰু আমাৰ ওপৰত ধাৱি অহা ৰক্ষঃক বিদীৰ্ণ কৰা? মিত্ৰ-ক্রু (মিত্ৰতা-বিধ্বংসী)সকল, যেনে বধস্থানত গৰু, তেনেকৈ পৃথিৱীত দীঘলকৈ পৰি থাকে—সেই (বল)ৰ আঘাতে নিপাতিত।
Mantra 15
शत्रूयन्तो अभि ये नस्ततस्रे महि व्राधन्त ओगणास इन्द्र । अन्धेनामित्रास्तमसा सचन्तां सुज्योतिषो अक्तवस्ताँ अभि ष्युः ॥
হে ইন্দ্ৰ, যিসকলে শত্রুভাৱে আমাৰ বিৰুদ্ধে বিস্তাৰিত হৈ, নিজৰ দল-বল লৈ মহাভাৱে আমাক দমন কৰে—সেই অমিত্ৰসকল অন্ধ তমসাত সংযুক্ত হওক। আমাৰ সুজ্যোতিষ্মান, দীপ্তিমান শক্তিসকল তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে উঠি জয়ী হওক।
Mantra 16
पुरूणि हि त्वा सवना जनानां ब्रह्माणि मन्दन्गृणतामृषीणाम् । इमामाघोषन्नवसा सहूतिं तिरो विश्वाँ अर्चतो याह्यर्वाङ् ॥
কাৰণ, হে ইন্দ্ৰ, মানুহৰ বহু সৱন-পেষণ তোমাক আনন্দিত কৰে, আৰু গাই থকা ঋষিসকলৰ বহু ব্ৰহ্মবাণীও। এই আহ্বান শুনি, সহায়সহ এই যৌথ আহ্বানলৈ আহা; সকলো অন্য স্তোতাক অতিক্ৰম কৰি, আমাৰ দিশে ইয়াত আহা।
Mantra 17
एवा ते वयमिन्द्र भुञ्जतीनां विद्याम सुमतीनां नवानाम् । विद्याम वस्तोरवसा गृणन्तो विश्वामित्रा उत त इन्द्र नूनम् ॥
এইদৰে, হে ইন্দ্ৰ, আমি তোমাৰ সদা-নতুন সুমতি-জনিত সুখভোগসমূহ জানি তাত অংশী হওঁ। তোমাক স্তৱ কৰি, উষাৰ ৰক্ষাৰ সহায়ে আমি জানো—আমি বিশ্বামিত্ৰসকল, আৰু এতিয়াই, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ অনুগ্ৰহে।
Mantra 18
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
শুভ ফল লাভৰ বাবে আমি মঘৱান ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰোঁ—এই সংঘৰ্ষত, বীৰতম, বাজিক জয়ৰ যুঁজত। যি শুনে, যি উগ্ৰ—সমৰত সহায়ৰ বাবে; যি বৃত্ৰসমূহক বধ কৰে, ধনৰ (ঐশ্বৰ্যৰ) বিজয়ী সংজিত।
It praises Indra as the supreme power who rules the cosmic regions and breaks obstacles, and it asks him for protection, success, victory, and prosperity in life’s struggles and works.
This is a Vedic way of saying Indra’s power is total and comprehensive—he governs all domains of existence, so he can support both outer order (nature and society) and inner strength (mind and will).
Traditionally it supports Indra-invocation in offerings (often soma or ghee) for strength and success; in a personal recitation, it can be used as a prayer to overcome inner blocks and to gain courage, clarity, and steady progress.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.