
Sukta 10.8
Agni
Trishtubh (probable; needs verification)
এই সূক্তত অগ্নিক এক বিশ্বব্যাপী শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁৰ পোহৰ-ধ্বজ আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ মাজেৰে পদক্ষেপ কৰে, তেওঁ জলৰ মাজত বৃদ্ধি পায় আৰু ঋত (কসমিক নিয়ম) ৰক্ষা কৰে। সূক্তখনে অগ্নিৰ বহু পৰিচয় উন্মোচন কৰে—দ্ৰষ্টা-পোহৰ, বৰুণ-সদৃশ বিধি-নিয়মৰ ধাৰক, অপাং নপাত, আৰু যজ্ঞৰ দূত যিয়ে আহুতি বহন কৰে—আৰু লগতে ইন্দ্ৰৰ বিশ্বৰূপৰ ওপৰত বিজয়ৰ এক পৌৰাণিক ঘটনাও স্মৰণ কৰাই অহংকাৰৰ ওপৰত নিয়মিত শক্তিৰ জয়ক উজ্জ্বল কৰে।
Mantra 1
प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥
বৃহৎ কেতু—আলোক-ধ্বজা লৈ অগ্নি আগবাঢ়ে; বৃষভৰ দৰে দুয়ো ৰোদসীলৈ গর্জন কৰে। দ্যৌৰো অন্ত পৰ্যন্তো সি উপনীত হয়, মাপ-মানৰ ওপৰে উঠি উত্থান কৰে; আপঃৰ উপস্থত মহিষ—মহাবলৱান—বৃদ্ধি পায়।
Mantra 2
मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्त्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति ॥
গৰ্ভ আনন্দিত হ’ল—উচ্চ ককুদযুক্ত বৃষভ; অক্লান্ত বৎস, তীব্ৰ প্ৰেৰণাৰে, উচ্চস্বৰে কঁপাই উঠিল। সি দেবতাগণৰ দিশে উত্থিত গতি-চলনসমূহ সম্পাদন কৰি, নিজৰ নিজৰ ক্ষয়সমূহত প্ৰথমে প্ৰৱেশ কৰে—অন্তৰত অগ্নিয়েই দেবতাসকলৰ পথপ্ৰদৰ্শক।
Mantra 3
आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त ॥
যি দুয়ো পিতৃ—দ্যৌ-পৃথিৱী—ৰ মূৰ্ধা-শিখৰ গ্ৰহণ কৰি যজ্ঞত স্থাপন কৰিলে—সেই সূৰ্য-উজ্জ্বল অৰ্ণঃ। তাৰ অগ্ৰগতি-পথত অৰুণ শক্তিসমূহ, অশ্ব-বুধ্না, ঋতস্য যোনিত, নিজৰ দেহধাৰী ৰূপসমূহত, আনন্দ পায়।
Mantra 4
उषौषो हि वसो अग्रमेषि त्वं यमयोरभवो विभावा । ऋताय सप्त दधिषे पदानि जनयन्मित्रं तन्वे स्वायै ॥
উষা-পিছত উষা, হে বসু, তুমি আগত চলাৰ আগভাগত আগবাঢ়ি যোৱা; যমযোৰ (যম-যমী) যুগল-শক্তিৰ মাজত তুমি বিস্তৃত-দীপ্তিমান ৰূপে প্ৰকাশ পাইছিলা। ঋতাৰ বাবে তুমি সাতটা পদচিহ্ন স্থাপন কৰিলা, নিজৰ দেহধাৰী সত্তাৰ নিমিত্তে মিত্ৰক জন্ম দিয়া।
Mantra 5
भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥
তুমি মহৎ ভুবনৰ চকু, ঋতাৰ গোপা (ৰক্ষক) হওঁ; ঋতাৰ বিধানত নিজকে আৱৰি-আলংকৃত কৰোঁতে তুমি বৰুণ হওঁ। হে জাতবেদস, তুমি আপাম নপাত্—জলৰ সন্তান—হওঁ; তুমি সেই দূত হওঁ, যাৰ হব্য (আহুতি) তুমি আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰোঁ।
Mantra 6
भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥
তুমি যজ্ঞৰ আৰু ৰজস্-মধ্যলোকসমূহৰ নেতা হওঁ, য’ত তোমাৰ শিৱ (মঙ্গলময়) নিয়ুত্-শক্তিসমূহেৰে তুমি সংযুক্ত হওঁ। দিৱিত তুমি তোমাৰ মূৰ্ধা স্থাপন কৰোঁ; হে অগ্নি, স্বৰ্গলোক জয় কৰা জিহ্বাক তুমি হব্যবাহ—আহুতি-বহনকাৰী—ৰূপে গঢ়ি তুলিলা।
Mantra 7
अस्य त्रितः क्रतुना वव्रे अन्तरिच्छन्धीतिं पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति ॥
এই কৰ্মৰ বিষয়ে ত্ৰিতাই নিজৰ সংকল্পে অন্তৰীক্ষৰ গোপন পথ বাছিলে; পিতৃসম পৰম পিতাৰ ধী (প্ৰজ্ঞা) বিচাৰি, নিজৰ গমন-চলনত। পিতাৰ বিস্তৃত কোলাত সখা-সম সহচৰ হৈ, আত্মীয়ৰ দৰে কথা কৈ, সি পিতৃ-আত্মাৰ আয়ুধ (শক্তি) লৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 8
स पित्र्याण्यायुधानि विद्वानिन्द्रेषित आप्त्यो अभ्ययुध्यत् । त्रिशीर्षाणं सप्तरश्मिं जघन्वान्त्वाष्ट्रस्य चिन्निः ससृजे त्रितो गाः ॥
পিতৃ-সম্বন্ধীয় আয়ুধসমূহক অস্ত্ৰৰূপে জানি, ইন্দ্ৰে প্ৰেৰিত আপ্ত্য (ত্ৰিত) যুদ্ধলৈ আগবাঢ়িল। ত্ৰিশীৰ্ষ, সপ্তৰশ্মি বাধকক বধ কৰি, ত্ৰিতাই ত্বষ্টৃৰ গঠন-বন্ধনৰ পৰাও—গাঃ, অৰ্থাৎ ৰশ্মি আৰু জ্ঞানৰ গাভীসমূহ—মুক্ত কৰিলে।
Mantra 9
भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥
বহু বলসম্পন্ন ইন্দ্ৰই উদ্ধত হৈ উঠা সেই শক্তিক আঘাত কৰি ভাঙিলে—যি স্বয়ংক ‘সৎপতি’ বুলি মানি অহংকাৰ কৰিছিল। ত্বষ্টৃৰ বিশ্বরূপেও, গাভীসম (ৰশ্মি) গঢ়ি থাকোঁতেই, ইন্দ্ৰই তাৰ তিনিটা মূৰ কাটি দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
It praises Agni as a cosmic force of light who moves between heaven and earth, grows in the waters, and protects Ṛta (cosmic order). It also presents Agni as the messenger who carries offerings to the gods.
It points to Agni’s hidden, mysterious origin and presence within the waters—an ancient Vedic way of saying that fiery power and divine light can be ‘born’ from what seems opposite, and can emerge from the depths.
The episode serves as a moral-cosmic illustration: arrogant, disordering power is cut down, and Ṛta is restored. That supports the hymn’s central idea that right order must prevail for sacrifice and life to flourish.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.