Sukta 61

Mantra 1

इदमित्था रौद्रं गूर्तवचा ब्रह्म क्रत्वा शच्यामन्तराजौ । क्राणा यदस्य पितरा मंहनेष्ठाः पर्षत्पक्थे अहन्ना सप्त होतॄन् ॥

ইয়াই সঁচাকৈ ৰৌদ্ৰ—উদ্দীপিত—গূঢ়বচা ব্ৰহ্ম; অন্তৰাজৌ (অন্তৰ যুদ্ধ)ত ক্রতু আৰু শচী (ইচ্ছা-দক্ষতা)ৰে সিদ্ধ কৰা সু-উচ্চাৰিত মন্ত্র। যেতিয়া ইয়াৰ কৰ্মৰ দুজন পিতৃ—বৃদ্ধিত অতি-উদ্যমী—ইয়াক চলাই দিয়ে, তেতিয়া ই বৈৰী ক্ষেত্ৰ পাৰ হৈ যায় আৰু সপ্ত হোতৃন্‌ক আঘাত কৰি নিপাত কৰে।

Mantra 2

स इद्दानाय दभ्याय वन्वञ्च्यवानः सूदैरमिमीत वेदिम् । तूर्वयाणो गूर्तवचस्तमः क्षोदो न रेत इतऊति सिञ्चत् ॥

সেইজন দানৰ দিশে আৰু অদম্য লক্ষ্যৰ দিশে ধাৱমান, চেষ্টা কৰি আগবাঢ়ি গৈ, সমৃদ্ধ হৱিৰে বেদী মাপি স্থাপন কৰিলে। তূৰ্বযাণ—বাক্যত অতি শুদ্ধ—এই সহায়ৰ পৰাই অন্ধকাৰত কৰ্মৰ নৱ-জন্ম স্থাপন কৰিবলৈ বীজৰ দৰে প্ৰেৰণা ঢালি দিয়ে।

Mantra 3

मनो न येषु हवनेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता । आ यः शर्याभिस्तुविनृम्णो अस्याश्रीणीतादिशं गभस्तौ ॥

যি আহ্বানসমূহত মনৰ দৰে তীক্ষ্ণ শক্তি দৌৰি যায়, তাত প্ৰেৰিত ঋষিসকলে কাৰ্যকৰী শক্তিৰে জয় কৰি আগবাঢ়ে। যিজন নৰবীৰ্যত মহৎ, নিজৰ চালক কিৰণসমূহেৰে দিশ মিশাই নিজৰ মুঠিত স্থিৰ কৰি ধৰে—সেইজনেই হৱিৰ সোজা পথ স্থাপন কৰে।

Mantra 4

कृष्णा यद्गोष्वरुणीषु सीदद्दिवो नपाताश्विना हुवे वाम् । वीतं मे यज्ञमा गतं मे अन्नं ववन्वांसा नेषमस्मृतध्रू ॥

যেতিয়া কৃষ্ণ শক্তি ৰঙা গোহালিত (কিৰণ-গাভীসমূহত) বহি পৰে, হে অশ্বিনদ্বয়, দ্যৌৰ সন্তান, মই তোমালোকক আহ্বান কৰোঁ। মোৰ যজ্ঞ উপভোগ কৰা; মোৰ অন্ন-পোষণলৈ আহা। পূৰ্ণতা জয় কৰা তোমালোক, মোৰ আনন্দ-অন্বেষণ আৰু বৃদ্ধি যেন বিস্মৃতি বা ডগমগনিৰ মাজত নপৰে।

Mantra 5

प्रथिष्ट यस्य वीरकर्ममिष्णदनुष्ठितं नु नर्यो अपौहत् । पुनस्तदा वृहति यत्कनाया दुहितुरा अनुभृतमनर्वा ॥

যাৰ বীৰ্যকৰ্ম সুদৃঢ় ভিত্তিত বিস্তৃত, আৰম্ভ হৈ দৃঢ়ভাৱে সম্পন্ন; নৰ্য শক্তিয়ে বাধা দিয়া সকলো আঁতৰাই দিয়ে। তথাপি তেওঁ পুনৰ বৃদ্ধি ঘটায়—যি কন্যাৰ পৰা, দুহিতাৰ পৰা অনুবাহিত হৈ আহিছিল; অনৰ্বা (অপতিত) শক্তিয়ে সৃষ্টিৰ ধাৰাবাহিকতা পুনঃ স্থাপন কৰে।

Mantra 6

मध्या यत्कर्त्वमभवदभीके कामं कृण्वाने पितरि युवत्याम् । मनानग्रेतो जहतुर्वियन्ता सानौ निषिक्तं सुकृतस्य योनौ ॥

যেতিয়া মধ্যভাগত, নিকট-অন্তৰঙ্গ স্থানে, কৰ্তব্য-ক্ৰিয়া সম্পন্ন হ’ল—পিতৃ আৰু যুবতীত কামনা আকাৰ ল’লে—তেতিয়া মনত একাগ্ৰ হৈ দুয়ো পৃথক হৈ সৃজন-বীজ মুকলি কৰিলে; সুকৃত (সু-গঠিত) যোনিত শিখৰত সেই বীজ ঢালি দিয়া হ’ল।

Mantra 7

पिता यत्स्वां दुहितरमधिष्कन्क्ष्मया रेतः संजग्मानो नि षिञ्चत् । स्वाध्योऽजनयन्ब्रह्म देवा वास्तोष्पतिं व्रतपां निरतक्षन् ॥

যেতিয়া পিতা নিজৰ দুহিতাক অভিগমন কৰি, ক্ষ্মা (পৃথিৱী)ৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰি বীজ ঢালি দিলে—তেতিয়া স্বাধ্য (অন্তৰস্থিত সঠিক স্থাপন)ৰ পৰা দেৱতাসকলে ব্ৰহ্ম—মন্ত্ৰ-সত্য—উৎপন্ন কৰিলে; আৰু ব্ৰতপালক, অন্তৰ-বাসস্থানৰ অধিপতি, বাস্তোষ্পতিকে গঢ়ি তুলিলে।

Mantra 8

स ईं वृषा न फेनमस्यदाजौ स्मदा परैदप दभ्रचेताः । सरत्पदा न दक्षिणा परावृङ्न ता नु मे पृशन्यो जगृभ्रे ॥

সেই বৃষভৰ দৰে যুদ্ধে ফেনা নিক্ষেপ কৰিলে; তেতিয়া ক্ষুদ্ৰ-চিত্ততা সৰি গ’ল, আৰু সি সীমা পাৰ হৈ আগবাঢ়িল। দক্ষিণা-দাতা শক্তি পদচিহ্নৰ পৰা সৰি পৰি আঁতৰি ঘূৰি গ’ল—তথাপি এতিয়া সেই শক্তিসমূহে মোক নধৰে; ক’লা-দাগীয়া বিঘ্নকাৰীসকলৰ গ্ৰাস মই অস্বীকাৰ কৰোঁ।

Mantra 9

मक्षू न वह्निः प्रजाया उपब्दिरग्निं न नग्न उप सीददूधः । सनितेध्मं सनितोत वाजं स धर्ता जज्ञे सहसा यवीयुत् ॥

শীঘ্ৰে—বহনকাৰীৰ দৰে—সন্তানৰ আহ্বান ওচৰ চাপি আহে; নগ্ন অগ্নিৰ দৰে ই গোপন উৎস-স্তনৰ কাষত বহে। ইন্ধনৰ বিজয়ী, বল-সমৃদ্ধিৰো বিজয়ী—সেই ধাৰক জন্মে, যুৱ, নিছক সহসাৰে; গোপন পোষণৰ পৰা কৰ্ম ধৰি ৰাখে।

Mantra 10

मक्षू कनायाः सख्यं नवग्वा ऋतं वदन्त ऋतयुक्तिमग्मन् । द्विबर्हसो य उप गोपमागुरदक्षिणासो अच्युता दुदुक्षन् ॥

শীঘ্ৰে নবগ্বসকলে কন্যাৰ সখ্যতাত প্ৰৱেশ কৰিলে, ঋত উচ্চাৰণ কৰি; ঋতৰ সঠিক সংযোগে যোজিত হৈ তেওঁলোকে আহিল। দ্বিগুণ বলৱন্তসকলে গোপাল (ৰশ্মিৰ ৰক্ষক)ৰ ওচৰ চাপিল; কিন্তু দক্ষিণাহীন হৈ অচ্যুত যি হওঁ নালাগে তাক দোহন কৰিলে—স্থিৰ শক্তিসমূহক বেঁকা কৰি।

Mantra 11

मक्षू कनायाः सख्यं नवीयो राधो न रेत ऋतमित्तुरण्यन् । शुचि यत्ते रेक्ण आयजन्त सबर्दुघायाः पय उस्रियायाः ॥

অতি শীঘ্ৰে কন্যাৰ পৰা (নৱজাতা প্ৰেৰণা-ৰূপা), নৱীন সখ্য গঢ়ি উঠে—আনন্দৰ বীজ সদৃশ এক ৰাধো-অৰ্পণ—ঋত (ṛta) একমাত্ৰ লক্ষ্য কৰি আগবাঢ়ে। হে শুচি (পবিত্ৰ) জন, যেতিয়া তেওঁলোকে তোমাৰ ধন-সম্পদক যজ্ঞ-অৰ্পণ ৰূপে তোমালৈ আনে, তেতিয়া সদা-দুগ্ধদায়িনী পূৰ্ণতাৰ গাভীৰ পৰা উস্ৰিয়া (উষা-গাভী)ৰ দুগ্ধ (পয়) ওলাই আহে।

Mantra 12

पश्वा यत्पश्चा वियुता बुधन्तेति ब्रवीति वक्तरी रराणः । वसोर्वसुत्वा कारवोऽनेहा विश्वं विवेष्टि द्रविणमुप क्षु ॥

যেতিয়া পিছত বিচ্ছিন্ন শক্তিসমূহ গৰু-ঝাঁকৰ দৰে পথ বিচাৰি জাগি উঠে, তেতিয়া আনন্দিত বক্তাই এই কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াত গায়কসকলে বসু (Vasu)ৰ বসুত্ব—ধনদাতাৰ ঐশ্বৰ্য—দ্বাৰা সমগ্ৰ দ্ৰৱিণ (সম্পদ) নিজৰ চাৰিওফালে আৱৰণ কৰি, তাক অতি শীঘ্ৰে ওচৰলৈ টানি আনে।

Mantra 13

तदिन्न्वस्य परिषद्वानो अग्मन्पुरू सदन्तो नार्षदं बिभित्सन् । वि शुष्णस्य संग्रथितमनर्वा विदत्पुरुप्रजातस्य गुहा यत् ॥

তেতিয়া নিশ্চয় তেওঁলোকে আহিল—তেওঁৰ চাৰিওফালে বহি বহু পৰিষদত সমবেত হৈ—মৰ্ত্যসকলৰ দ্বাৰা অখণ্ডনীয় যি, তাক ভাঙি মুকলি কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি। অচ্যুত (অনৰ্ব) শক্তিয়ে শুষ্ণৰ দৃঢ়-বন্ধনক ধাৰণস্থান বিচাৰি পালে—বহু-প্ৰজাৰ জনকৰ—যেতিয়া সেয়া গুহাত লুকাই আছিল।

Mantra 14

भर्गो ह नामोत यस्य देवाः स्वर्ण ये त्रिषधस्थे निषेदुः । अग्निर्ह नामोत जातवेदाः श्रुधी नो होतॠतस्य होताध्रुक् ॥

‘ভৰ্গ’—সঁচাকৈ তেওঁৰ নাম; যাৰ ভিতৰত দেৱতাসকল দীপ্ত শক্তিৰ দৰে ত্ৰিধা-আধাৰত আসন লয়। ‘অগ্নি’—সঁচাকৈ তেওঁৰ নাম, জাতৱেদাঃ; হে ঋতস্য হোতা, অদ্ৰুক্ (অপ্ৰতারণকাৰী) হোতা, আমাৰ কথা শুনা।

Mantra 15

उत त्या मे रौद्रावर्चिमन्ता नासत्याविन्द्र गूर्तये यजध्यै । मनुष्वद्वृक्तबर्हिषे रराणा मन्दू हितप्रयसा विक्षु यज्यू ॥

আৰু মোৰ বাবে সেই দুজন—ৰুদ্ৰৰ দীপ্তিত অগ্নিময়, নাসত্যা—হে ইন্দ্ৰ, উত্তোলিত লক্ষ্যৰ বাবে পূজাৰ যোগ্য। মানুহৰ দৰে ছটিয়াই থোৱা বৰ্হিষ থকা যজ্ঞত আনন্দিত, উদ্যমী আৰু সুশৃঙ্খল প্ৰয়াস-অৰ্ঘ্যসহ, তেওঁলোকক কুলসমূহৰ মাজত আহ্বান কৰিব লাগে।

Mantra 16

अयं स्तुतो राजा वन्दि वेधा अपश्च विप्रस्तरति स्वसेतुः । स कक्षीवन्तं रेजयत्सो अग्निं नेमिं न चक्रमर्वतो रघुद्रु ॥

এই ৰজা—স্তুত, বিধাতা—মই বন্দনা কৰোঁ; বেধা ঋষি নিজৰ সেতুৰে পানী পাৰ হয়। তেওঁ কক্ষীৱন্তক কম্পিত কৰিলে; তেওঁ অগ্নিক গতি দিলে—চকাৰ নেমিৰ দৰে, অশ্বৰ দ্ৰুত ধাৱনৰ দৰে।

Mantra 17

स द्विबन्धुर्वैतरणो यष्टा सबर्धुं धेनुमस्वं दुहध्यै । सं यन्मित्रावरुणा वृञ्ज उक्थैर्ज्येष्ठेभिरर्यमणं वरूथैः ॥

সেই দ্বিবন্ধু—দ্বিধা-সম্পৰ্কযুক্ত—বৈতৰণ, পাৰ কৰোৱা জন, যজমান; যেন বল-দায়িনী ধেনু আৰু অশ্ব দুহি ল’ব পৰা যায়। আৰু যেতিয়া তেওঁ উক্থসমূহেৰে মিত্র-বৰুণাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে, তেতিয়া জ্যেষ্ঠ শক্তিসমূহৰ বৰূথ (ৰক্ষা)-দ্বাৰা তেওঁ আৰ্যমণক লাভ কৰে।

Mantra 18

तद्बन्धुः सूरिर्दिवि ते धियंधा नाभानेदिष्ठो रपति प्र वेनन् । सा नो नाभिः परमास्य वा घाहं तत्पश्चा कतिथश्चिदास ॥

সেইয়াই বন্ধন: দিৱ্য সূৰিৰ (প্ৰজ্ঞাৱান ঋষি) তোমাৰ ধী (বুদ্ধি/প্ৰেৰণা) স্থাপন কৰে; নাভানেদিষ্ঠ প্ৰৱেণন—অন্বেষণ আৰু আকাঙ্ক্ষাৰে—উচ্চাৰণ কৰে। সেয়াই আমাৰ এই সত্তাৰ পৰম নাভি (কেন্দ্ৰ); আৰু মইও পাছত কোনো প্ৰকাৰেও তাৰ অংশ আছিলোঁ।

Mantra 19

इयं मे नाभिरिह मे सधस्थमिमे मे देवा अयमस्मि सर्वः । द्विजा अह प्रथमजा ऋतस्येदं धेनुरदुहज्जायमाना ॥

এইয়াই মোৰ নাভি; ইয়াতেই মোৰ সদস্থ (আসন/অৱস্থান)। এইসকলেই মোৰ দেৱতা; মই এই সমগ্ৰ। মই দ্বিজ—দ্বিবাৰ জন্ম লোৱা—ঋতৰ প্ৰথমজাত; জন্ম লওঁতেই এই ধেনুৱে (গাইয়ে) মোৰ বাবে তেজস্বী পোষণ দুহি উলিয়ালে।

Mantra 20

अधासु मन्द्रो अरतिर्विभावाव स्यति द्विवर्तनिर्वनेषाट् । ऊर्ध्वा यच्छ्रेणिर्न शिशुर्दन्मक्षू स्थिरं शेवृधं सूत माता ॥

তেতিয়া আনন্দময়, দীপ্তিশালী গতি-কাৰী জনা দুয়োফালে ঘূৰি বন-মাজত বিজয়ী হৈ নিজকে তললৈ নিক্ষেপ কৰে। যেতিয়া শ্ৰেণী ওপৰলৈ উঠি যায়—শিশুৰ দাঁতৰ দৰে—তেতিয়া মাতৃয়ে তৎক্ষণাৎ স্থিৰ, কল্যাণ-বৃদ্ধিৰ ফল জন্ম দিয়ে।

Mantra 21

अधा गाव उपमातिं कनाया अनु श्वान्तस्य कस्य चित्परेयुः । श्रुधि त्वं सुद्रविणो नस्त्वं याळाश्वघ्नस्य वावृधे सूनृताभिः ॥

তেতিয়া দীপ্ত ৰশ্মিসকল (গাভীসমূহ) কন্যা-শক্তিৰ পথ-প্ৰদৰ্শক মাপ অনুসৰি চলি, যিকোনো অনুসন্ধানীৰ হাঁপাই থকা কুকুৰকো অতিক্ৰম কৰি আগবাঢ়িল। শুনা, হে সুদ্ৰৱিণ দাতা; সত্য-সুন্দর বাক্যসমূহেৰে তুমি অন্তৰৰ বৈৰী অশ্ব-শক্তি-নাশকক বৃদ্ধি কৰিছা।

Mantra 22

अध त्वमिन्द्र विद्ध्यस्मान्महो राये नृपते वज्रबाहुः । रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीननेहसस्ते हरिवो अभिष्टौ ॥

তেতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, আমাক চিনা; হে বজ্ৰবাহু নৃপতি, মহৎ ঐশ্বৰ্যৰ বাবে আমাক অনুগ্ৰহত গ্ৰহণ কৰা। হে মঘৱন, আমাক ৰক্ষা কৰা; হে হৰিবো, তোমাৰ অনাহত সহায়ত আমাৰ সূৰিসকলক সুৰক্ষা দিয়া, আৰু আমাৰ নিকটতম আশ্ৰয় হওঁ।

Mantra 23

अध यद्राजाना गविष्टौ सरत्सरण्युः कारवे जरण्युः । विप्रः प्रेष्ठः स ह्येषां बभूव परा च वक्षदुत पर्षदेनान् ॥

তেতিয়া, যেতিয়া দুজন ৰাজাই গৱিষ্টি—আলোক-অন্বেষণত—কাৰৱে (গায়ক)ৰ বাবে সৰৎ-সৰণ্যু (দ্ৰুতগামী শক্তি)ক গতি দিলে, জৰণ্যু (যথোচিত স্তৱ-অন্বেষী)ৰ হিতাৰ্থে; তেতিয়া বিপ্ৰঃ—সৰ্বাধিক প্ৰিয় ঋষি—সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকৰ নেতা হ’ল। সি তেওঁলোকক পাৰলৈ নিলে, আৰু সি তেওঁলোকক ওপাৰ কৰালে।

Mantra 24

अधा न्वस्य जेन्यस्य पुष्टौ वृथा रेभन्त ईमहे तदू नु । सरण्युरस्य सूनुरश्वो विप्रश्चासि श्रवसश्च सातौ ॥

তেতিয়া এই জয়ীজনৰ পুষ্টি-বৃদ্ধিৰ বাবে আমি চেষ্টা কৰোঁ—বৃথা নহয়—এইটো এতিয়া। কিয়নো তুমি তাৰ সৰণ্যু পুত্ৰ—অশ্ব; আৰু তুমি বিপ্ৰো (প্ৰেৰিত ঋষি)ও। শ্ৰৱস (খ্যাতি) জয়ৰ সাঁতৌত তুমি সেই সিদ্ধিদায়ক শক্তি, যি লাভ কৰায়।

Mantra 25

युवोर्यदि सख्यायास्मे शर्धाय स्तोमं जुजुषे नमस्वान् । विश्वत्र यस्मिन्ना गिरः समीचीः पूर्वीव गातुर्दाशत्सूनृतायै ॥

যদি তোমালোক দুজনৰ সখ্যৰ বাবে, ইয়াত থকা শর্ধা (সমবেত দল) নমস্কাৰসহ স্তোম (স্তৱ) গ্ৰহণ কৰে—তেতিয়া তাৰ ভিতৰত সকলো দিশৰ পৰা সঠিকভাৱে মিলি-যোৱা গিৰঃ (বাণী) একত্ৰ হয়। পূৰ্বীৰ দৰে, গাতু (পথ) সুনৃতা (সত্য-উজ্জ্বল বাক্য)ৰ বাবে নিজকে দান কৰে।

Mantra 26

स गृणानो अद्भिर्देववानिति सुबन्धुर्नमसा सूक्तैः । वर्धदुक्थैर्वचोभिरा हि नूनं व्यध्वैति पयस उस्रियायाः ॥

সঃ অপঃ-সহ গৃণা কৰোঁতে—‘দেৱৱান্’ (দেৱসম্পন্ন), ঋতৰ সু-বন্ধু—নমস্কাৰে আৰু সু-গঠিত সূক্তসমূহেৰে। উক্থ আৰু বচন-শক্তিসমূহেৰে সঃ বৃদ্ধি পায়; কিয়নো এতিয়া পথ উন্মুক্ত হয়, আৰু উস্ৰিয়া (দীপ্ত গাই)-ৰ পয়স (দুধ)-ৰ স্ৰোতসমূহ আগবাঢ়ি যায়।

Mantra 27

त ऊ षु णो महो यजत्रा भूत देवास ऊतये सजोषाः । ये वाजाँ अनयता वियन्तो ये स्था निचेतारो अमूराः ॥

হে যজ্য দেৱসকল, একসুৰে আমাৰ বাবে মহৎ সহায় হওক—যিসকলে বাজ (বল-সমৃদ্ধি) আগবঢ়ায়, যিসকলে বিস্তৃতভাৱে গতি কৰে, যিসকলে স্থিৰ হৈ বিবেচক (নি-চেতাৰ) ৰূপে থাকে, অমূঢ় (অবিভ্ৰান্ত)।