Sukta 5
Sukta 10.5
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 10.5)
Mystic One/Agni-Sūrya principle (hymn is enigmatic; often treated as addressing a hidden cosmic principle rather than a single named deity)
Jagatī (probable for RV 10.5; many verses are Jagatī in indices)
এই গূঢ় সূক্তটোৱে এটা একক লুকাই থকা বিশ্ব-তত্ত্বক ধ্যান কৰে—যি অগ্নি-সূৰ্য ৰূপে, অন্তৰ্নিহিত অগ্নি আৰু সূৰ্য-দ্ৰষ্টা ৰূপে অনুভূত—যিয়ে “সমুদ্ৰ”ৰ দৰে প্ৰাচুৰ্য ধৰি ৰাখে আৰু জীৱনৰ ঝৰ্ণাৰ ভিতৰত স্থাপিত গোপন পথ উন্মোচন কৰে। সূক্তটো গোপন পোষণ, ঋত (সত্য-ব্যৱস্থা)ৰ পথসমূহ, আৰু অদিতিৰ বিশালতাত সৎ আৰু অসৎৰ সৃষ্টিমূলক আলিঙ্গনৰ চিত্ৰকল্পনাৰ মাজেৰে আগবাঢ়ি, শেষত অগ্নিক ঋতৰ প্ৰথমজ আৰু বল তথা প্ৰাচুৰ্য—উভয়ৰ উৎস হিচাপে উপসংহাৰ কৰে।
Mantras
Mantra 1
एकः समुद्रो धरुणो रयीणामस्मद्धृदो भूरिजन्मा वि चष्टे । सिषक्त्यूधर्निण्योरुपस्थ उत्सस्य मध्ये निहितं पदं वेः ॥
এজনাই সমুদ্ৰ—ঐশ্বৰ্যসমূহৰ ধাৰণ-আধাৰ; আমাৰ হৃদয়ৰ পৰা বহুজন্মা সত্তাই বুজি প্ৰকাশ কৰে। গোপন আসনত তেওঁ দুগ্ধ-উদৰ সংলগ্ন কৰে; উৎসৰ মাজত অন্বেষকৰ পদচিহ্ন/পদ তেওঁ স্থাপন কৰিছে।
Mantra 2
समानं नीळं वृषणो वसानाः सं जग्मिरे महिषा अर्वतीभिः । ऋतस्य पदं कवयो नि पान्ति गुहा नामानि दधिरे पराणि ॥
একে নীড়ত বৃষণসকল একে বস্ত্ৰ পিন্ধি একেলগে মিলিল; অশ্ববতীসকলৰ সৈতে মহিষসকল সমবেত হ’ল। কবিসকল ঋতৰ পদ ৰক্ষা কৰে; গুহাত তেওঁলোকে পৰম নামসমূহ স্থাপন কৰিলে।
Mantra 3
ऋतायिनी मायिनी सं दधाते मित्वा शिशुं जज्ञतुर्वर्धयन्ती । विश्वस्य नाभिं चरतो ध्रुवस्य कवेश्चित्तन्तुं मनसा वियन्तः ॥
ঋত-চৰিণী আৰু মায়া-কাৰিণী একেলগে সংযোজিত হয়; মাপি লৈ শিশুটিক জন্ম দিয়ে আৰু লালন-পালন কৰে। স্থিৰ সমগ্ৰৰ নাভিৰ চাৰিওফালে তেওঁলোকে বিচৰণ কৰে; মনৰ দ্বাৰাই কবিৰো তন্তু বুনি বিস্তাৰ কৰে।
Mantra 4
ऋतस्य हि वर्तनयः सुजातमिषो वाजाय प्रदिवः सचन्ते । अधीवासं रोदसी वावसाने घृतैरन्नैर्वावृधाते मधूनाम् ॥
ঋতৰ পথসমূহে সুনিজাত (সু-জাত) তত্ত্বকেই অনুসৰণ কৰে; অন্ন-প্ৰেৰণা (ইষঃ) আগ্ৰ-দ্যৌ (প্ৰদিবঃ)ৰ পৰা বল-সমৃদ্ধিৰ (ৱাজ) দিশে সংযুক্ত হয়। দুয়ো লোক—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—আৱৰণ পিন্ধি, ঘৃত-সমৃদ্ধি আৰু আনন্দদায়ক অন্নে, মধুৰসসমূহে বৃদ্ধি পায়।
Mantra 5
सप्त स्वसॄररुषीर्वावशानो विद्वान्मध्व उज्जभारा दृशे कम् । अन्तर्येमे अन्तरिक्षे पुराजा इच्छन्वव्रिमविदत्पूषणस्य ॥
জাগ্ৰত আৰু বিদ্বান হৈ, তেওঁ মধুৰসৰ পৰা দৰ্শনৰ বাবে সাতগৰাকী ৰক্তিম ভগ্নী (স্বসৃ) উলিয়াই আনিলে। এই প্ৰাচীনজন্মা সত্তাসমূহ অন্তৰিক্ষৰ ভিতৰত ধৰা আছিল; সন্ধান কৰি তেওঁ পূষণৰ গোপন আৱৰণ (ৱৱ্ৰি) বিচাৰি পালে।
Mantra 6
सप्त मर्यादाः कवयस्ततक्षुस्तासामेकामिदभ्यंहुरो गात् । आयोर्ह स्कम्भ उपमस्य नीळे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ ॥
সত্তাৰ ভিতৰত কবিসকলে সাতটা দৃঢ় সীমা (মৰ্যাদা) গঢ়িলে; সেইবোৰৰ মাজত কেৱল এটা পথেই সংকীৰ্ণতা পাৰ কৰিব পাৰে। তাতেই পৰমৰ (উপম) স্তম্ভ-সম্ভাৰ (স্কম্ভ) গোপন নীড়ত স্থিত—পথসমূহৰ মুক্তিত, ধাৰণ-ভিত্তিসমূহত প্ৰতিষ্ঠিত।
Mantra 7
असच्च सच्च परमे व्योमन्दक्षस्य जन्मन्नदितेरुपस्थे । अग्निर्ह नः प्रथमजा ऋतस्य पूर्व आयुनि वृषभश्च धेनुः ॥
অসৎ আৰু সৎ—উভয়েই পৰম ব্যোমত, দক্ষেৰ জন্মত, অদিতিৰ বিস্তৃত কোলত একেলগে স্থিত। তাত আমাৰ বাবে অগ্নি ঋতৰ প্ৰথমজ—জীৱনৰ আদিম; একে সময়তে বলবান বৃষ-শক্তি আৰু প্ৰাচুৰ্য দান কৰা ধেনু।
Frequently Asked Questions
The hymn does not focus on a single named god in a simple way. It points to a hidden cosmic principle expressed through Agni (inner fire) and Sūrya-like seership, closely tied to Ṛta (truth-order).
It suggests that the highest reality holds together opposites that the ordinary mind separates. The hymn places both sat (manifest existence) and asat (unmanifest or not-yet) within the supreme expanse, in Aditi’s boundlessness.
These are symbols for concealed nourishment and guidance. The ‘udder’ represents the hidden source of plenty, the ‘fountain’ the wellspring of life, and the ‘track/pada’ the discoverable path of Ṛta that the seeker can follow through insight and right ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.