
Sukta 10.18
RV 10.18 is the well-known funeral hymn sequence; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī but belongs to the late ritual corpus.
Mṛtyu (Death) addressed/apotropaically; protective intent for the living community.
Triṣṭubh.
ঋগ্বেদ 10.18 এটা পৰৱৰ্তী ঋগ্বৈদিক অন্ত্যেষ্টি-সংলগ্ন সূক্ত-শৃংখলা, যিয়ে মৃত আৰু জীৱিতৰ মাজৰ সীমাৰেখা আচারগতভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ই সমাজৰ পৰা মৃত্যুক আঁতৰলৈ পঠিয়ায়, দেহ আৰু সমাধিৰ যথাযথ ব্যৱস্থা/কাৰ্যপ্ৰণালী নিৰ্দেশ কৰে, আৰু যিসকল ৰৈ যায়—বিশেষকৈ গৃহস্থ পৰিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ আগন্তুক প্ৰজন্ম—তেওঁলোকৰ বাবে সামাজিক আৰু প্ৰাণশক্তিৰ ধাৰাবাহিকতা পুনঃস্থাপন কৰে।
Mantra 1
परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्ते स्व इतरो देवयानात् । चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजां रीरिषो मोत वीरान् ॥
হে মৃত্যু, বহুদূৰলৈ—আৰু বহুদূৰৰ পাছলৈ—সেই পথেদি আগবাঢ়া, যি তোমাৰ নিজস্ব পথ, দেৱযান পথৰ পৰা পৃথক। চকুষ্মান আৰু শ্ৰোতৃমান তোমাক মই কওঁ: আমাৰ প্ৰজাক আঘাত নকৰিবা, আমাৰ বীৰসকলকো স্পৰ্শ নকৰিবা।
Mantra 2
मृत्योः पदं योपयन्तो यदैत द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः । आप्यायमानाः प्रजया धनेन शुद्धाः पूता भवत यज्ञियासः ॥
মৃত্যুৰ পদচিহ্ন গোপন কৰি যেতিয়া তোমালোকে তাক অতিক্ৰম কৰিলা, তেতিয়া দীঘলীয়া আয়ু আৰু অধিক অগ্ৰগামী গতি ধৰি, প্ৰজা আৰু ধনেৰে (সমৃদ্ধিৰে) পুষ্ট হৈ উঠা। হে যজ্ঞিয়াসসকল, শুদ্ধ আৰু পৱিত্ৰ হৈ উঠা—যজ্ঞৰ বাবে অধিক উপযুক্ত হওঁক।
Mantra 3
इमे जीवा वि मृतैराववृत्रन्नभूद्भद्रा देवहूतिर्नो अद्य । प्राञ्चो अगाम नृतये हसाय द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः ॥
এই জীৱিতসকলে মৃতসকলৰ পৰা আঁতৰি গ’ল; আজি আমাৰ দেব-আহ্বান মঙ্গলময় হ’ল। আমি আগবাঢ়োঁ—নৃত্যলৈ, আনন্দলৈ—দীঘলীয়া আয়ু আৰু অধিক অগ্ৰগামী গতি ধৰি।
Mantra 4
इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि मैषां नु गादपरो अर्थमेतम् । शतं जीवन्तु शरदः पुरूचीरन्तर्मृत्युं दधतां पर्वतेन ॥
জীৱিতসকলৰ বাবে এই সীমা-বৃত্ত মই স্থাপন কৰোঁ; এই সীমা পাৰ কৰি কেও যেন সেই পৰৱৰ্তী লক্ষ্যলৈ (মৃতলোকলৈ) নাযায়। তেওঁলোকে বহু আৰু পূৰ্ণ—এশ শৰত্ জীয়াই থাকক; পৰ্বতৰ দৰে আৱৰণ দি মৃত্যুক ভিতৰতেই আবদ্ধ কৰি ৰাখক।
Mantra 5
यथाहान्यनुपूर्वं भवन्ति यथ ऋतव ऋतुभिर्यन्ति साधु । यथा न पूर्वमपरो जहात्येवा धातरायूंषि कल्पयैषाम् ॥
যেনেকৈ দিনবোৰ শৃঙ্খলাবদ্ধভাৱে একে-একে আহে, যেনেকৈ ঋতুবোৰ ঋতুৰ সৈতে সঠিকভাৱে গতি কৰে; যেনেকৈ পিছৰটো আগৰটোক ত্যাগ নকৰে—তেনে হে ধাতৃ (স্ৰষ্টা), ইহঁতৰ আয়ুষ্য-পথসমূহ শৃঙ্খলিত ধারাবাহিকতাত স্থাপন কৰা।
Mantra 6
आ रोहतायुर्जरसं वृणाना अनुपूर्वं यतमाना यति ष्ठ । इह त्वष्टा सुजनिमा सजोषा दीर्घमायुः करति जीवसे वः ॥
উঠা—আয়ু আৰু তাৰ পৰিপক্ব জৰাৰ বাছনি কৰি; শৃঙ্খলাবদ্ধভাৱে প্ৰয়াস কৰি আগবাঢ়া, আৰু স্থিৰভাৱে অৱস্থান কৰা। ইয়াত ত্বষ্টা, সুজনিমাৰ শক্তিৰে, একমত হৈ, তোমালোকৰ জীৱনৰ বাবে দীঘলীয়া আয়ু কৰক।
Mantra 7
इमा नारीरविधवाः सुपत्नीराञ्जनेन सर्पिषा सं विशन्तु । अनश्रवोऽनमीवाः सुरत्ना आ रोहन्तु जनयो योनिमग्रे ॥
এই নাৰীসকল—অবিধৱা, সুপত্নী—অঞ্জন আৰু সৰ্পিষেৰে অভিষিক্ত হৈ একেলগে প্ৰৱেশ কৰক। অপবাদ-ৰহিত, ৰোগ-ৰহিত, সুৰত্ন-সম্পন্ন হৈ, মাতৃসকল আগতেই যোনিত (সৃজন-আসনত) আৰোহণ কৰক—জীৱনৰ অগ্ৰস্ৰোতলৈ পুনৰ প্ৰৱেশ কৰি।
Mantra 8
उदीर्ष्व नार्यभि जीवलोकं गतासुमेतमुप शेष एहि । हस्तग्राभस्य दिधिषोस्तवेदं पत्युर्जनित्वमभि सं बभूथ ॥
উঠা, হে নাৰী, জীৱিতলোকলৈ আগবাঢ়া; যাৰ প্ৰাণ গ’ল, যি তোমাৰ কাষতে শুই আছে, তাক এৰি—ইয়ালৈ আহা। এইটো তোমাৰ বাবে: হাত ধৰি গ্ৰহণৰ দ্বাৰা, গৃহস্থতা স্থাপন কৰাৰ ইচ্ছাৰে, তুমি পুনৰ সম্পূৰ্ণৰূপে পত্নীত্বৰ অৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰিলা।
Mantra 9
धनुर्हस्तादाददानो मृतस्यास्मे क्षत्राय वर्चसे बलाय । अत्रैव त्वमिह वयं सुवीरा विश्वाः स्पृधो अभिमातीर्जयेम ॥
মৃতৰ হাতৰ পৰা ধনু লৈ, আমাৰ ক্ষত্ৰশক্তিৰ বাবে, দীপ্ত বৰ্ণৰ বাবে, বলৰ বাবে—তুমি ইয়াতেই থাক। ইয়াতেই আমি, সু-বীৰসন্তানসমৃদ্ধ, সকলো বৈৰিতা আৰু সকলো বিভেদ-আক্রমণকাৰী শক্তিক জয় কৰোঁ।
Mantra 10
उप सर्प मातरं भूमिमेतामुरुव्यचसं पृथिवीं सुशेवाम् । ऊर्णम्रदा युवतिर्दक्षिणावत एषा त्वा पातु निॠतेरुपस्थात् ॥
এই মাতৃভূমিৰ ওচৰলৈ সৰি আহা—বিস্তৃত-বিস্তাৰিণী, প্ৰশস্ত পৃথিৱী, সু-সেৱা, কৃপাময়ী। উলৰ দৰে কোমল এই যুৱতী, দক্ষিণাৱতী (দক্ষিণা-সমৃদ্ধা); নিৰৃতিৰ উপস্থাৰ পৰা, বিনাশৰ ৰাজ্যৰ পৰা, এইয়ে তোমাক ৰক্ষা কৰক।
Mantra 11
उच्छ्वञ्चस्व पृथिवि मा नि बाधथाः सूपायनास्मै भव सूपवञ्चना । माता पुत्रं यथा सिचाभ्येनं भूम ऊर्णुहि ॥
হে পৃথিৱী, উঠি উঠা; তাক তলত চেপি নধৰিবা। তেওঁৰ বাবে সুলভ হওঁক, সুকোমলভাৱে সৰি দিয়া। যেন মায়ে নিজৰ পুত্ৰক আঁচলৰ কাষেৰে আৱৰি লয়, তেনেদৰে, হে ভূমি, তাক আৱৰণ কৰি লোৱা।
Mantra 12
उच्छ्वञ्चमाना पृथिवी सु तिष्ठतु सहस्रं मित उप हि श्रयन्ताम् । ते गृहासो घृतश्चुतो भवन्तु विश्वाहास्मै शरणाः सन्त्वत्र ॥
উৰ্ধ্বমুখে উঠি শক্তিত স্থিৰ হওক পৃথিৱী, সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ থাকক। সহস্ৰ মিত সমৰ্থন ওচৰলৈ আহি তেওঁৰ ওপৰত ভৰ দিওক। এই গৃহসমূহ ঘৃত-ধাৰাৰ দৰে পুষ্টিদায়ক, দীপ্তিময় হওক; ইয়াত প্ৰতিঘণ্টাই তেওঁৰ বাবে আশ্ৰয় হওক।
Mantra 13
उत्ते स्तभ्नामि पृथिवीं त्वत्परीमं लोगं निदधन्मो अहं रिषम् । एतां स्थूणां पितरो धारयन्तु तेऽत्रा यमः सादना ते मिनोतु ॥
মই তোমাৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীক ওপৰলৈ ঠেক দি দৃঢ় কৰোঁ, এই লোক-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰোঁ—মোৰ কোনো অনিষ্ট নহওক। পিতৃগণ এই স্তম্ভ স্থিৰ কৰি ধৰক; ইয়াত যমে তোমাৰ বাবে আসন, স্থিৰ নিবাস গঢ়ি তুলক।
Mantra 14
प्रतीचीने मामहनीष्वाः पर्णमिवा दधुः । प्रतीचीं जग्रभा वाचमश्वं रशनया यथा ॥
প্ৰত্যাৱর্তমান দিনসমূহত তেওঁলোকে মোক পুনৰ পিছুৱাই থ’লে—যেনেকৈ পাত এখন থৈ দিয়া হয়। মই পুনৰ ‘বাক্’ক আঁকোৱালি ল’লোঁ—যেনেকৈ ৰশ্মিৰে অশ্বক ধৰি লোৱা হয়।
It is primarily a funerary and protective hymn sequence: it ritually sends Death away from the household and helps the living regain stability, strength, and continuity after a death.
Because the hymn treats Death as a power that can be addressed and redirected. The goal is not to deny death, but to prevent its harmful ‘reach’ from extending into the lives of those who must continue.
Yes. A famous verse instructs the woman to rise toward the world of the living (jīvaloka), leaving the breathless body behind—signaling social and psychological reintegration for the survivors.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.