Sukta 149
Sukta 10.149
Savitṛ
সৱিতৃ (দিব্য প্ৰেৰক)লৈ উৎসৰ্গিত এই সংক্ষিপ্ত সূক্তত তেওঁৰ বিশ্ব-নিয়ন্ত্ৰক “যোঁতনি/বাঁধনি” শক্তিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যাৰ দ্বাৰা পৃথিৱী আৰু দ্যৌ (আকাশ) নিজ নিজ যথাস্থানত স্থিৰ থাকে, আৰু মধ্যাকাশ আৰু সাগৰ অজেয় বিধিৰ সীমাৰ ভিতৰত আবদ্ধ থাকে। তাৰ পিছত ধৰ্ম অনুসৰি গতি কৰা সৱিতৃৰ পক্ষী-সদৃশ প্ৰতীক (গৰুত্মান)ৰ উল্লেখ আছে। শেষত কবিৰ জাগ্ৰত, ভক্তিময় সতৰ্কতা প্ৰকাশ পায়—সোমৰ দীপ্ত ৰশ্মিৰ বাবে যেনেকৈ চাৱনি থাকে, তেনেকৈ সৱিতৃৰ উদ্দীপক প্ৰেৰণা আহিবলৈ অপেক্ষা কৰে।
Mantras
Mantra 1
सविता यन्त्रैः पृथिवीमरम्णादस्कम्भने सविता द्यामदृंहत् । अश्वमिवाधुक्षद्धुनिमन्तरिक्षमतूर्ते बद्धं सविता समुद्रम् ॥
সৱিতা নিজৰ যন্ত্ৰ-শক্তিৰে পৃথিৱীক সঠিক পথত স্থাপন কৰিলে; আধাৰ-স্তম্ভত সৱিতাই দ্যৌলোকক দৃঢ় কৰিলে। অশ্বৰ দৰে তেওঁ উথলি উঠা অন্তৰিক্ষক দোহন কৰিলে; অজেয় বন্ধনত সৱিতাই সমুদ্ৰক বেঁধি ৰাখিলে—ঋত, বিশ্ব-নিয়মৰ ছন্দ স্থিৰ কৰি।
Mantra 2
यत्रा समुद्रः स्कभितो व्यौनदपां नपात्सविता तस्य वेद । अतो भूरत आ उत्थितं रजोऽतो द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
য’ত সমুদ্ৰটো ঠেকাই ধৰা অৱস্থাত বিস্তাৰিত হ’ল—সেই কথা আপাং নপাত্ সৱিতা জানে। তাৰ পৰাই ভূ (পৃথিৱী) উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ পৰাই ৰজঃ-প্ৰসাৰ উঠিল; তাৰ পৰাই দ্যাৱা-পৃথিৱী বিস্তৃত হ’ল—এইদৰে ঋত-নিয়মে বিশ্বলোক প্ৰকাশ পালে।
Mantra 3
पश्चेदमन्यदभवद्यजत्रममर्त्यस्य भुवनस्य भूना । सुपर्णो अङ्ग सवितुर्गरुत्मान्पूर्वो जातः स उ अस्यानु धर्म ॥
তাৰ পাছত এই অন্য বিশ্ব-ব্যৱস্থা উদ্ভৱ হ’ল—যজ্ঞযোগ্য, অমৰ অস্তিত্বৰ বিস্তাৰত মহান। সৱিতাৰ সুপৰ্ণ গৰুত্মান প্ৰথমে জন্মিল; সি সেই চিৰন্তন ধৰ্ম অনুসৰি গতি কৰে—সত্য-প্ৰেৰণা বহন কৰি উৰণ লয়।
Mantra 4
गाव इव ग्रामं यूयुधिरिवाश्वान्वाश्रेव वत्सं सुमना दुहाना । पतिरिव जायामभि नो न्येतु धर्ता दिवः सविता विश्ववारः ॥
গাই যেন নিজৰ গাঁৱলৈ ধাৱিত হয়, যেন উদ্যমী অশ্বসকল আগবাঢ়ে, যেন স্নেহময়ী গাই বাছুৰলৈ মন আনন্দে দুধ দোহে—তেনেকৈ দ্যৌৰ ধাৰক, সকলো কাম্য বৰে সমৃদ্ধ সৱিতা যেন পতিয়ে কন্যালৈ নামি অহাৰ দৰে আমাৰ ভিতৰলৈ অৱতৰি আহক, আৰু আমাৰ ভিতৰত সঠিক গতি আৰু পূৰ্ণতা স্থাপন কৰক।
Mantra 5
हिरण्यस्तूपः सवितर्यथा त्वाङ्गिरसो जुह्वे वाजे अस्मिन् । एवा त्वार्चन्नवसे वन्दमानः सोमस्येवांशुं प्रति जागराहम् ॥
সোনালী শিখৰ সৱিতা, যিদৰে অঙ্গিৰসসকলে এই বল-সমৃদ্ধিত তোমাক আহ্বান কৰি যজ্ঞত জুহুতি দিছিল, তেনেকৈ মইও সহায়ৰ বাবে গীত গাই, বন্দনা কৰি, সোমৰ দীপ্ত কিৰণৰ অপেক্ষাত জাগি থকাৰ দৰে, তোমালৈ সজাগ হৈ থাকোঁ—যেতিয়ালৈকে তোমাৰ প্ৰেৰণা আমাৰ ভিতৰত সক্ৰিয় নহয়।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine Impeller—identified with the sun’s awakening power—who sets beings in motion and keeps the worlds moving in right order.
It says Savitṛ ‘harnesses’ the cosmos: he makes Earth steady, Heaven firm, energizes the midspace, and bounds the ocean within an unbreakable law of order (ṛta/dharma).
Garutmān symbolizes swift movement that still follows dharma, while the Soma-ray simile expresses the worshipper’s alert, expectant devotion—waiting for Savitṛ’s activating impulse within.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.