
Sukta 1.92
Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition) / Gotamas (per internal evidence in 1.92.7)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh (probable for RV 1.92; verse-length and cadence consistent)
ঋগ্বেদ ১.৯২ এটা উষা-সূক্ত, য’ত উষাসক সদায় নবীকৰণ হোৱা শক্তি হিচাপে উদ্যাপন কৰা হৈছে—তেওঁ পোহৰৰ “ধ্বজা” তুলি ধৰে, ৰক্তাভ কিৰণসমূহক লাল গাইৰ দৰে মুকলি কৰে, আৰু জগতখনক গতি দিছে। কবিয়ে তেওঁৰ অবিচল পুনৰাগমন, সৌন্দৰ্য আৰু উপকাৰিতাক প্ৰশংসা কৰে, আৰু অন্ধকাৰ আৰু বৈৰিতাক দূৰ কৰি আয়ু দীঘল কৰাৰ তেওঁৰ সামৰ্থ্য উল্লেখ কৰে। সূক্তটো যজ্ঞৰ কাৰ্যকাৰিতাৰ দিশলৈও ঘূৰে, আৰু শেষত প্ৰভাতত জাগ্ৰত হোৱা সোমপান-সম্পৰ্কীয় শক্তিসমূহক আহ্বান কৰি নিবেদনলৈ দেৱতাসকলক আনিবলৈ কয়।
Mantra 1
एता उ त्या उषसः केतुमक्रत पूर्वे अर्धे रजसो भानुमञ्जते । निष्कृण्वाना आयुधानीव धृष्णवः प्रति गावोऽरुषीर्यन्ति मातरः ॥
এই উষসঃ—প্ৰভাত-দেৱীসকল—জাগৰণৰ কেতু স্থাপন কৰিলে; ৰজসঃ (অন্তৰিক্ষ)ৰ পূৰ্ব অৰ্ধত তেওঁলোকে দীপ্ত ভানু অভিষেক কৰে। ধৃষ্ট বীৰসকল অস্ত্ৰ ধৰি উঠাৰ দৰে, আয়ুধানী সদৃশে উন্মোচন কৰি, অৰুণী মাতৃ-গাভীসমূহ—আলোক-ৰশ্মিসকল—আমালৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 2
उदपप्तन्नरुणा भानवो वृथा स्वायुजो अरुषीर्गा अयुक्षत । अक्रन्नुषासो वयुनानि पूर्वथा रुशन्तं भानुमरुषीरशिश्रयुः ॥
ঊৰ্ধ্বলৈ জঁপিয়াই উঠে অৰুণ দীপ্তিসমূহ—স্বেচ্ছায়; স্বয়ং-যোজিত অৰুষী ৰশ্মিসমূহে দীপ্ত গোধেনুসদৃশ কিৰণসমূহক যুঁজাই লয়। উষাসসকলে পূৰ্বৰ দৰে নিজৰ বিধি-কাৰ্যসমূহ সম্পন্ন কৰে; অৰুষীসকলে দীপ্ত ভানুৰ ওচৰত গা-লগাই তাতেই আশ্ৰয় লয়।
Mantra 3
अर्चन्ति नारीरपसो न विष्टिभिः समानेन योजनेना परावतः । इषं वहन्तीः सुकृते सुदानवे विश्वेदह यजमानाय सुन्वते ॥
দীপ্তিমতী নাৰীসকল গীত উচ্চাৰে—কৰ্মঠ কৰ্মীৰ দৰে নিজৰ দলেৰে; একে যোজনাৰে দূৰ পৰাৱতীৰ পৰা আহে। সুকৃতকাৰী, সুদানৱ (সু-দাতা)ৰ বাবে বৃদ্ধি-প্ৰেৰণা বহন কৰে—এই সকলো যজমানৰ বাবে, যি সোম ৰস নিংহে।
Mantra 4
अधि पेशांसि वपते नृतूरिवापोर्णुते वक्ष उस्रेव बर्जहम् । ज्योतिर्विश्वस्मै भुवनाय कृण्वती गावो न व्रजं व्युषा आवर्तमः ॥
নৃত্যকাৰিণীৰ দৰে উষা নিজৰ সৌন্দৰ্য-ৰূপসমূহ পৰিধান কৰে; উস্ৰা (উজ্জ্বল) জনীৰ দৰে নিজৰ বক্ষ উন্মোচন কৰি দীপ্তি প্ৰকাশ কৰে। সকলো ভুৱনৰ বাবে জ্যোতি সৃষ্টি কৰি, উষা গাভীৰে গোহালিৰ দুৱাৰ মেলাৰ দৰে অন্ধকাৰ মেলি দিয়ে—আৱৰিত শক্তিসমূহক মুক্ত গতিৰ বাবে উন্মুক্ত কৰে।
Mantra 5
प्रत्यर्ची रुशदस्या अदर्शि वि तिष्ठते बाधते कृष्णमभ्वम् । स्वरुं न पेशो विदथेष्वञ्जञ्चित्रं दिवो दुहिता भानुमश्रेत् ॥
প্ৰত্যুত্তৰ দিয়া জ্বালা, দীপ্তিময়, দেখা যায়; সি আগবাঢ়ি থিয় হয় আৰু কৃষ্ণ, বিস্তৃত অন্ধকাৰক দূৰ কৰে। সুগঠিত ৰূপৰ দৰে সি সমাৱেশসমূহত নিজৰ শোভা অনুলেপন কৰে; দ্যৌৰ দুহিতা উষাই আশ্চৰ্য দীপ্তিলৈ উপনীত হয়।
Mantra 6
अतारिष्म तमसस्पारमस्योषा उच्छन्ती वयुना कृणोति । श्रिये छन्दो न स्मयते विभाती सुप्रतीका सौमनसायाजीगः ॥
আমি এই অন্ধকাৰৰ পাৰ হৈ গ’লোঁ; উদীয়মান উষাই সঠিক বিধান-কাৰ্য্যসমূহ স্থাপন কৰে। দীপ্তিময় হৈ সি শ্ৰীৰ বাবে ছন্দৰ দৰে মৃদু হাঁহে; সুপ্ৰতীকা সি আমাক অন্তৰৰ আনন্দলৈ জাগাই তুলিলে।
Mantra 7
भास्वती नेत्री सूनृतानां दिवः स्तवे दुहिता गोतमेभिः । प्रजावतो नृवतो अश्वबुध्यानुषो गोअग्राँ उप मासि वाजान् ॥
দীপ্তিময়, সত্য-প্ৰেৰণা-সমূহৰ নেত্ৰী, দ্যৌৰ দুহিতা উষাক গোটমসকলে স্তৱ কৰে। হে উষা, প্ৰজাবান আৰু নৰবীৰ্য্যবানসকলৰ বাবে সমৃদ্ধিসমূহ লৈ ওচৰলৈ আহা—প্ৰথমে গোৱৎ-প্ৰভা-সমৃদ্ধ, আৰু অশ্ববুধ্যা শক্তিক জাগ্ৰত কৰি—বাজসমূহ দান কৰা।
Mantra 8
उषस्तमश्यां यशसं सुवीरं दासप्रवर्गं रयिमश्वबुध्यम् । सुदंससा श्रवसा या विभासि वाजप्रसूता सुभगे बृहन्तम् ॥
হে উষা, মই যেন সেই যশস্বী, সু-বীৰসমৃদ্ধ ধন লাভ কৰোঁ—দাসত্ব ভাঙি পেলোৱা, অশ্ব-শক্তিক জাগ্ৰত কৰা ৰয়ি। হে সুদংসা, তোমাৰ শ্রৱসা (খ্যাতি)ৰে তুমি দীপ্তি ছড়াও; হে সুভগে, বাজ-প্ৰসূতা, বৃহৎ (মহৎ) ধন আমাৰলৈ আন।
Mantra 9
विश्वानि देवी भुवनाभिचक्ष्या प्रतीची चक्षुरुर्विया वि भाति । विश्वं जीवं चरसे बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः ॥
সকলো ভুবন দেখা দেৱী উষা, প্ৰত্যঞ্চী হৈ আমাৰফালে উৰ্বীয়া দৃষ্টিৰে দীপ্তি মেলে। সকলো জীৱন্ত চলনক আগবঢ়িবলৈ জাগ্ৰত কৰি, সি দুয়ো মনৰ (মনা-যোঃ) বাক্ক সমগ্ৰৰ বাবে বিচাৰি পায়—বাক্ আৰু বোধক এক সুৰত মিলায়।
Mantra 10
पुनःपुनर्जायमाना पुराणी समानं वर्णमभि शुम्भमाना । श्वघ्नीव कृत्नुर्विज आमिनाना मर्तस्य देवी जरयन्त्यायुः ॥
পুনঃপুনঃ জন্ম লোৱা সেই পুৰাণী, একে বৰ্ণ-সৌন্দৰ্যৰে নিজকে অলংকৃত কৰে। শ্বঘ্নীৰ দৰে ভক্ষকক তাড়াই, বৈৰী বিভাজনসমূহ ভাঙি পেলায়; দেৱী মর্ত্যৰ আয়ুস দীঘল কৰে—চেতনাৰ আলোক নৱীকৰণ কৰি।
Mantra 11
व्यूर्ण्वती दिवो अन्ताँ अबोध्यप स्वसारं सनुतर्युयोति । प्रमिनती मनुष्या युगानि योषा जारस्य चक्षसा वि भाति ॥
দ্যুলোকৰ দূৰ প্ৰান্তসমূহ মেলি ধৰি জাগ্ৰত্ৰি উষা উঠিল; পথৰ পৰা নিজৰ ভগ্নী ৰাত্ৰিক আঁতৰাই দিলে। মনুষ্যৰ জড়তাৰ যুগসমূহ ভাঙি পেলাই, প্ৰেমিকৰ চেতন দৃষ্টিৰে আহ্বানিত সেই দীপ্তিমতী নাৰী উজলি উঠে।
Mantra 12
पशून्न चित्रा सुभगा प्रथाना सिन्धुर्न क्षोद उर्विया व्यश्वैत् । अमिनती दैव्यानि व्रतानि सूर्यस्य चेति रश्मिभिर्दृशाना ॥
ৰশ্মিসমূহৰ গোপালৰ দৰে বহুবৰ্ণা, সৌভাগ্যৱতী উষা বিস্তাৰিত হয়; বান্ধৰ দৰে সি বিশালতাত উথলি উঠে বেগেৰে বয়। সি দেৱীয় বিধানসমূহ লঙ্ঘন নকৰে; সূৰ্যৰ ৰশ্মিত দৃষ্টিগোচৰ হৈ, ঋতৰ সঙ্গতিত আগবাঢ়ে।
Mantra 13
उषस्तच्चित्रमा भरास्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
হে উষা, হে বল-সমৃদ্ধা, আমাৰ বাবে সেই চিত্ৰ-দীপ্ত দান আন; যাৰ দ্বাৰা আমি সন্তান আৰু বংশধৰ স্থাপন কৰিব পাৰোঁ, আৰু সত্য গৃহত আমাৰ বিকাশসমূহ স্থিৰ কৰিব পাৰোঁ।
Mantra 14
उषो अद्येह गोमत्यश्वावति विभावरि । रेवदस्मे व्युच्छ सूनृतावति ॥
হে উষা, আজি ইয়াত আমাৰ বাবে গো-সমৃদ্ধি আৰু অশ্ব-সমৃদ্ধি লৈ উদয় হওঁ, হে বিভাৱৰি (বিস্তৃত-দীপ্তিময়ী)। হে সুনৃতাৱতী, ৰেৱৎ (ঐশ্বৰ্য) সহ আমাৰ ওপৰত উদ্ভাসিত হওঁ।
Mantra 15
युक्ष्वा हि वाजिनीवत्यश्वाँ अद्यारुणाँ उषः । अथा नो विश्वा सौभगान्या वह ॥
হে বাজিকিনীৱতী উষা, আজি তোমাৰ অৰুণ অশ্বসমূহ জুৱাই দিয়া। তাৰ পাছত আমাৰ ওচৰলৈ সকলো সৌভাগ্য—সকল শুভ-সম্ভৱ শক্তি—আনি দিয়া।
Mantra 16
अश्विना वर्तिरस्मदा गोमद्दस्रा हिरण्यवत् । अर्वाग्रथं समनसा नि यच्छतम् ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, হে দস্ৰ (অদ্ভুত-কর্মকাৰী), গো-সমৃদ্ধি আৰু হিৰণ্য-সমৃদ্ধি লৈ আমাৰ দিশে তোমালোকৰ পথ ঘূৰাও। একমন হৈ ৰথখন ওচৰলৈ আনিবা আৰু ইয়াত স্থাপন কৰা।
Mantra 17
यावित्था श्लोकमा दिवो ज्योतिर्जनाय चक्रथुः । आ न ऊर्जं वहतमश्विना युवम् ॥
যেনেদৰে তোমালোক দুজনে দিৱৰ জ্যোতি—স্বৰ্গীয় পোহৰ—মানৱৰ বাবে দীপ্ত কীৰ্তি গঢ়ি তুলিলা, হে অশ্বিনদ্বয়; আমাৰো ওচৰলৈ পুষ্টিদায়িনী ঊৰ্জা আৰু আনন্দ বহন কৰি আনাহা, হে যুৱাম।
Mantra 18
एह देवा मयोभुवा दस्रा हिरण्यवर्तनी । उषर्बुधो वहन्तु सोमपीतये ॥
ইয়ালৈ আহাঁ, হে দেৱসকল—ময়োভূ, আনন্দ-দাতা; হে দস্ৰ, সুৱৰ্ণ-পথৰ অধিপতি। উষাৰ-বুধ শক্তিসকলে সোমপানৰ বাবে (তোমালোকক) বহন কৰি আনক, যাতে আমাৰ ভিতৰত আনন্দ স্থাপিত হয়।
The hymn primarily praises Uṣas (Dawn), describing her light, beauty, and daily renewal. The closing also includes an invitation to dawn-awakened divine powers for soma-drinking.
It highlights a Vedic paradox: Dawn is timeless in her role (ancient), yet she appears freshly each day (born again). This expresses cosmic regularity and personal renewal at the start of every day.
It is well-suited for dawn recitation to cultivate clarity, motivation, and protection for the day. Traditionally it aligns with morning offerings (like ghee into fire or a simple water/milk offering) and a prayer for health and long life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.