
Sukta 1.84
Gotama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.84)
Indra
Gāyatrī (probable for RV 1.84.1; verse-level verification recommended)
এই সূক্তটি সোম-পেষণৰ আহ্বান—ইন্দ্ৰক “সৰ্বাধিক প্ৰবল” দেৱতা বুলি যজ্ঞলৈ মাতি আনে আৰু সূৰ্যই যেন ৰশ্মিৰে আকাশ ভৰাই তোলে, তেনেদৰে বিজয়শক্তি (ইন্দ্ৰিয়)ৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ আহিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াত বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰৰ মহাশক্তি, মৰুতসকলৰ সৈতে তেওঁৰ সঙ্গ আৰু গোৱ-শক্তি/সোম-শক্তিৰ সৈতে মিলি পানীয় প্ৰস্তুত কৰা শক্তিসমূহৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; লগতে জনসমূহৰ বাবে অবিচল সুৰক্ষা আৰু মাপি-বণ্টা ধন-সম্পদ দান কৰিবলৈ নিবেদন কৰা হৈছে।
Mantra 1
असावि सोम इन्द्र ते शविष्ठ धृष्णवा गहि । आ त्वा पृणक्त्विन्द्रियं रजः सूर्यो न रश्मिभिः ॥
হে ইন্দ্ৰ, অতি শক্তিমান! তোমাৰ বাবে সোম ৰস নিংড়োৱা হ’ল; ধৃষ্ট বীৰ্যসহ আহা। সূৰ্যই যেন ৰশ্মিৰে ৰজঃ (অন্তৰিক্ষ-লোক) পূৰ্ণ কৰে, তেনেকৈ দীপ্ত জগত/লোকধাম তোমাক ইন্দ্ৰিয় (ইন্দ্ৰ-শক্তি)ৰে পূৰ্ণ কৰক।
Mantra 2
इन्द्रमिद्धरी वहतोऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीरुप यज्ञं च मानुषाणाम् ॥
ইন্দ্ৰকেই সঁচাকৈ হৰী (দুটা তাম্ৰবৰ্ণ অশ্ব) বহন কৰে—যাৰ বীৰ্য অপ্রতিহত। ঋষিসকলৰ স্তুতিসমূহৰ দিশে আৰু মানুহৰ যজ্ঞৰ দিশে (তেওঁক) লৈ যায়।
Mantra 3
आ तिष्ठ वृत्रहन्रथं युक्ता ते ब्रह्मणा हरी । अर्वाचीनं सु ते मनो ग्रावा कृणोतु वग्नुना ॥
হে বৃত্ৰহন (বাধা-নাশক) ইন্দ্ৰ, উঠি তোমাৰ ৰথত আৰোহণ কৰা; ব্ৰহ্মণাৰ (পবিত্ৰ স্তোত্ৰ-বচনে) যোজিত তোমাৰ দুটা হৰী (তাম্ৰবৰ্ণ অশ্ব) আছে। গ্ৰাৱা (সোম-পেষণ শিলা) নিজৰ প্ৰেৰণা-বেগে তোমাৰ মন সুন্দৰকৈ আমাৰ ফালে ঘূৰাই দিওক।
Mantra 4
इममिन्द्र सुतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदम् । शुक्रस्य त्वाभ्यक्षरन्धारा ऋतस्य सादने ॥
হে ইন্দ্ৰ, এই সুতা (পেষিত) সোম পান কৰা—জ্যেষ্ঠ, অমৰ মদ (দিব্য উল্লাস)। ঋতৰ সাদনে (ঋত-আসনে) শুক্ৰ (উজ্জ্বল) ধাৰাসমূহ তোমাৰ ফালে বৈ আহে।
Mantra 5
इन्द्राय नूनमर्चतोक्थानि च ब्रवीतन । सुता अमत्सुरिन्दवो ज्येष्ठं नमस्यता सहः ॥
এতিয়া ইন্দ্ৰৰ বাবে গাওক, আৰু উক্থ (গম্ভীৰ স্তোত্ৰ)সমূহ উচ্চাৰণ কৰক। সুতা ইন্দৱঃ (পেষিত সোম-বিন্দুসমূহ) উল্লসিত হৈছে; জ্যেষ্ঠ সহঃ (সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শক্তি)ক নমস্কাৰ কৰক।
Mantra 6
नकिष्ट्वद्रथीतरो हरी यदिन्द्र यच्छसे । नकिष्ट्वानु मज्मना नकिः स्वश्व आनशे ॥
হে ইন্দ্ৰ, যেতিয়া তুমি দান কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰা, তেতিয়া তোমাৰ দুটা হৰী (তাম্ৰবৰ্ণ অশ্ব)সহ তোমাতকৈ উত্তম ৰথচালক কোনো নাই। তোমাৰ মহিমাত কোনো তোমাৰ পিছত চলিব নোৱাৰে; নিজৰ অশ্বসমূহ লৈও কোনো তোমাক লাভ কৰিব নোৱাৰে।
Mantra 7
य एक इद्विदयते वसु मर्ताय दाशुषे । ईशानो अप्रतिष्कुत इन्द्रो अङ्ग ॥
যি একাই দানকাৰী মর্ত্য দাশুষ (যজ্ঞ-অৰ্পণকাৰী)লৈ সত্য ধন (ৱসু) বণ্টন কৰে—সেই অপ্ৰতিষ্কুত, অধিপতি ইন্দ্ৰই; হঁয়, সেই ইন্দ্ৰ।
Mantra 8
कदा मर्तमराधसं पदा क्षुम्पमिव स्फुरत् । कदा नः शुश्रवद्गिर इन्द्रो अङ्ग ॥
কেতিয়া ইন্দ্ৰে নিজৰ পদে অধাৰ্মিক/অৰাধস মর্ত্যক শুকান গুঁড়িৰ দৰে কঁপাই পেলাব? কেতিয়া ইন্দ্ৰে আমাৰ শ্ৰুতিগিৰ (আহ্বান-ধ্বনি) শুনিব—হঁয়, ইন্দ্ৰ?
Mantra 9
यश्चिद्धि त्वा बहुभ्य आ सुतावाँ आविवासति । उग्रं तत्पत्यते शव इन्द्रो अङ्ग ॥
যি সঁচাকৈয়ে, সোম ৰস নিপীড়ন কৰি, বহুজনৰ মাজত তোমাক নামি আহিবলৈ আহ্বান কৰে, তাৰেই বাবে সেই উগ্ৰ শক্তি দান হয় আৰু প্ৰভুত্ব লাভ কৰে—সেইয়েই ইন্দ্ৰ, অঙ্গ।
Mantra 10
स्वादोरित्था विषूवतो मध्वः पिबन्ति गौर्यः । या इन्द्रेण सयावरीर्वृष्णा मदन्ति शोभसे वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥
এইদৰে মধুৰ-মধ্বসৰ স্বাদু ৰস উজ্জ্বল গৌৰ্যসকল বিস্তৃতভাৱে, মুক্তভাৱে গতি কৰি পান কৰে। যিসকল ইন্দ্ৰৰ সৈতে সহযাত্ৰা কৰি, বৃষভৰ সৈতে সৌন্দৰ্যৰ বাবে উল্লাস কৰে—সমৃদ্ধ, পূৰ্ণতাৰে ভৰা—তেওঁৰ স্বৰাজ্যৰ অনুগামী।
Mantra 11
ता अस्य पृशनायुवः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः । प्रिया इन्द्रस्य धेनवो वज्रं हिन्वन्ति सायकं वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥
এইবোৰ—তেওঁৰ চিত্ৰবৰ্ণ, যুৱ শক্তিসকল—সোম ৰস মিহলাই প্ৰস্তুত কৰে। ইন্দ্ৰৰ প্ৰিয় ধেনুসকল বজ্ৰ, সেই শায়ক, আগবঢ়াই ঠেলি দিয়ে—সমৃদ্ধ, পূৰ্ণতাৰে ভৰা—তেওঁৰ স্বৰাজ্যৰ অনুগামী।
Mantra 12
ता अस्य नमसा सहः सपर्यन्ति प्रचेतसः । व्रतान्यस्य सश्चिरे पुरूणि पूर्वचित्तये वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥
তাঁহাক নমস্কাৰে আৰু সহসে সৈতে—প্ৰচেতস, স্পষ্ট-চেতনাসম্পন্নসকল—সেৱা কৰে। তেঁওৰ বহু বিধ কৰ্ম-নিয়ম (ব্ৰত) তেওঁলোকে অনুসৰণ কৰিলে; প্ৰাচীন চিত্ত-জাগৰণৰ বাবে, ঐশ্বৰ্য্যে ভৰপূৰ, তেঁওৰ স্ব-ৰাজ্য (স্বৰাজ্য) অনুসৰি।
Mantra 13
इन्द्रो दधीचो अस्थभिर्वृत्राण्यप्रतिष्कुतः । जघान नवतीर्नव ॥
ইন্দ্ৰ, অপ্রতিষ্কুত—অপ্ৰতিহত—দধীচিৰ অস্থিসমূহেৰে বৃত্ৰসমূহক সংহাৰ কৰিলে; নৱতি-নৱ, অৰ্থাৎ ঊনশত (৯৯) বৃত্ৰক জঘান।
Mantra 14
इच्छन्नश्वस्य यच्छिरः पर्वतेष्वपश्रितम् । तद्विदच्छर्यणावति ॥
অশ্বৰ মূৰ (শিৰ) যি পৰ্বতসমূহত গোপনে আশ্ৰিত আছিল, তাক বিচাৰি, সেয়া শৰ্যাণাৱতত তেঁও জানিলে—লুপ্ত দ্ৰুত-গতিৰ শক্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰি।
Mantra 15
अत्राह गोरमन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम् । इत्था चन्द्रमसो गृहे ॥
ইয়াতেই সঁচাকৈ গোৰ (গাভী)-ৰ গোপন নাম অনুসৰণ কৰি ধৰা হ’ল—ত্বষ্টৃৰ সেই অন্তৰাল-নাম। এইদৰে চন্দ্ৰমাৰ গৃহত; গোপন জ্যোতি-জ্ঞান উজ্জ্বল মনত পুনৰ উদ্ধাৰ হ’ল।
Mantra 16
को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् । आसन्निषून्हृत्स्वसो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ॥
আজি কোনে ঋতৰ অশ্বসমূহক ধুৰিত যোঁকে—শিমীবন্ত, জ্বলন্ত, দমন কৰাত কঠিন? তীৰসহ আসীন, হৃদয়ৰ নিঃশ্বাসেৰে, আনন্দ-দাতা সেইসকলক যি জনে সেৱাত বশ কৰিব পাৰে—সেই জনে জীয়াই থাকক।
Mantra 17
क ईषते तुज्यते को बिभाय को मंसते सन्तमिन्द्रं को अन्ति । कस्तोकाय क इभायोत रायेऽधि ब्रवत्तन्वे को जनाय ॥
কোনে আগবাঢ়ি টান মাৰে, কোনে সংঘৰ্ষলৈ ঠেলি দিয়া হয়, কোনে ভয় কৰে? কোনে নিকটস্থ সত্য ইন্দ্ৰক মনত ধৰি ৰাখে? কোনে শিশুৰ আত্মাৰ বাবে, কোনে শক্তিশালী শক্তিসমূহৰ বাবে, আৰু সত্তাৰ পূৰ্ণতাৰ বাবে—কোনে দেহৰ বাবে, আৰু কোনে আমাৰ ভিতৰৰ জনসমূহৰ বাবে—তাঁৰ কথা কয়?
Mantra 18
को अग्निमीट्टे हविषा घृतेन स्रुचा यजाता ऋतुभिर्ध्रुवेभिः । कस्मै देवा आ वहानाशु होम को मंसते वीतिहोत्रः सुदेवः ॥
কোনে ঘৃতসহ হৱিষেৰে, স্ৰুচা (যজ্ঞ-চামুচ) লৈ, ধ্ৰুৱ ঋতুবিলাকত ঋতুসংগতভাৱে জন্মা যজ্ঞেৰে অগ্নিক আহ্বান কৰে? কাৰ বাবে দেৱতাসকল দ্ৰুত ৰথেৰে হোমলৈ আহে? কোনে সৎ-অতিথ্য-হোত্ৰ (বীতিহোত্ৰ) — সুধৈৱ, ঋত-প্ৰবণ — সেই বিধি মনত ধাৰে?
Mantra 19
त्वमङ्ग प्र शंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यम् । न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः ॥
তুমিয়েই, হে দেৱ, অতি শৱিষ্ঠ (সৰ্বাধিক শক্তিমান), মৰ্ত্যক প্ৰবৰ্ধিত কৰিছা। হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো উদ্ধাৰক, চিকিৎসক নাই। তোমাকেই মই এই দৃঢ় বচন কওঁ।
Mantra 20
मा ते राधांसि मा त ऊतयो वसोऽस्मान्कदा चना दभन् । विश्वा च न उपमिमीहि मानुष वसूनि चर्षणिभ्य आ ॥
হে বসু (ধনবান), তোমাৰ ৰাধাঁসি (দান-সম্ভাৰ) আৰু তোমাৰ ঊতয়ঃ (সহায়) কেতিয়াও আমাক নঠকাওক। মানৱজনৰ বাবে সকলো বস্তু সম্পূৰ্ণকৈ মাপি দিয়া; আৰু চর্ষণিসকল (জনসমূহ)লৈ বসুনিসকল (ধন-সম্পদ) ইয়ালৈ আন।
It calls Indra to the Soma offering, praises his mighty vajra power, and asks him to protect the worshippers and grant complete prosperity to the people.
In Vedic ritual, Soma is the enlivening offering for Indra; the hymn treats Soma as what strengthens Indra’s heroic energy so he can overcome obstacles and bless the community.
It means self-sovereignty or independent lordship—Indra’s unconquered mastery, which the hymn presents as the source of victory, order, and generous gifts to humans.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.