
Sukta 1.73
Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73)
Agni
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable here; RV 1.73 is commonly Triṣṭubh (probable for this verse)
RV 1.73 অগ্নিক সুপথ-প্ৰদৰ্শক হোতৃ হিচাপে আহ্বান কৰা এক স্তৱ; তেওঁ যজমানৰ “গৃহ/আবাস” (সদ্মন) ক আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু ঋতৰ সঠিক শৃঙ্খলাৰ এক বিস্তৃত ক্ষেত্ৰলৈ প্ৰসাৰিত কৰে। এই সূক্তত অগ্নিৰ জ্ঞানময় নেতৃত্ব (সুপ্ৰণীতি) প্ৰশংসিত, আৰু ঋতৰ প্ৰবাহ মুকলি কৰাৰ তেওঁৰ শক্তি (গাই আৰু নদীয়ে বাধা ভাঙি ওলাই অহাৰ দৰে) কল্পিত ৰূপে বৰ্ণিত। শেষত কবিৰ বাক্য যেন প্ৰিয় হয় আৰু অগ্নিৰ সু-যোজিত শাসনে ধন আৰু দেৱদত্ত যশ আনক—এই প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantra 1
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥
যেন ৰয়ি পিতৃ-প্ৰাপ্ত, সু-লব্ধ ঐশ্বৰ্যৰ দৰে, সি আমাৰ বৃদ্ধি ধৰি ৰাখে; সু-প্ৰণীত নেতৃত্বে বুদ্ধিমানক শাসন-উপদেশ দিয়ে। স্যোন-শীৰ (সুখদায়ক) অতিথিৰ দৰে সি তৃপ্তি আনে; হোতা-পুৰোহিতৰ দৰে যজ্ঞকাৰীৰ গৃহ-সদ্ম উন্মুক্ত কৰি বিস্তাৰ কৰে।
Mantra 2
देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥
দেৱ সৱিতা যেন সত্য-মনস্ক; ক্ৰতু (ইচ্ছা-শক্তি)ৰে সি সকলো বেঁকা-পথ, সকলো বিকৃতি ৰক্ষা কৰি সোজা কৰে। বহুল-প্ৰশংসিত, সি অসত্য-অমতি নহয়—সত্যই; আত্মাৰ দৰে অন্তৰত শুভ, দৃঢ়ভাবে আশ্ৰয়যোগ্য কল্যাণময় হৈ উঠে।
Mantra 3
देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ॥
দেৱৰ দৰে সি বিশ্বধায়া—সৰ্বধাৰিণী পৃথিৱীত বাস কৰে; মিত্ৰ-সম হিত-বন্ধনে সঙ্গত, ৰজাৰ দৰে। অগ্ৰ-আসনধাৰী, শান্তি-আসনধাৰী—বীৰসকলৰ দৰে; অনবদ্য, পতি-প্ৰিয় পত্নীৰ দৰে প্ৰভুৰে স্নেহে জুষিত।
Mantra 4
तं त्वा नरो दम आ नित्यमिद्धमग्ने सचन्त क्षितिषु ध्रुवासु । अधि द्युम्नं नि दधुर्भूर्यस्मिन्भवा विश्वायुर्धरुणो रयीणाम् ॥
হে অগ্নি, তোমাক—যাক গৃহত নৰসকলে সদায় জ্বলি থকা ৰূপে, স্থিৰ বসতিসমূহত, নিত্যই আশ্ৰয় লয়—তোমাৰ ওপৰতেই সিহঁতে প্ৰচুৰ দীপ্তিমান দ্যুম্ন স্থাপন কৰে। আমাৰ বাবে তুমি হওঁক বিশ্বায়ুৰ ধাৰক, আৰু ৰয়ীসমূহৰ দৃঢ় আধাৰ।
Mantra 5
वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर्वि सूरयो ददतो विश्वमायुः । सनेम वाजं समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥
হে অগ্নি, দানশীল মঘৱানসকল আৰু অনুসন্ধানীসকলে আগবাঢ়ক; দীপ্ত সূৰ্যসম ঋষিসকলে সমগ্ৰ আয়ুৰ পৰিসৰত দান বিস্তাৰ কৰক। সমৰসমূহত আমি বীৰ্যৰ পূৰ্ণতা (বাজ) লাভ কৰোঁ; দেবসকলৰ মাজত শ্ৰৱসৰ বাবে আৰ্য-ভাবনা নিজৰ ন্যায়্য ভাগ স্থাপন কৰক।
Mantra 6
ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥
ঋতৰ ধেনুসকল আনন্দে গৰ্জি উঠি, আমাৰ বাবে নিজৰ স্তন পূৰ্ণ কৰে—দ্যুভাগসমূহ (দীপ্ত অংশ) বিতৰণ কৰি। দূৰ-পাৰাবত পৰা সুমতি বিচাৰি, নদীসমূহ পৃথকো হয়, একেলগেও হয়, আৰু বাধাৰ অদ্ৰি-শিল ভেদি আগবাঢ়ে।
Mantra 7
त्वे अग्ने सुमतिं भिक्षमाणा दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः । नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः ॥
হে অগ্নি, তোমাত সুমতি বিচাৰি যজ্ঞীয় জনসকলে দ্যুলোকত শ্ৰৱঃ—নিজ সত্য কীৰ্তি—স্থাপন কৰিলে। নক্তা আৰু উষা, ভিন্ন ৰূপধাৰী দুয়োয়ে একেলগে কৃষ্ণ বৰ্ণ আৰু অৰুণ বৰ্ণ—অন্ধকাৰ আৰু দীপ্তি—পালাক্ৰমে বিধান কৰি স্থিৰ কৰিলে।
Mantra 8
यान्राये मर्तान्त्सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च । छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् ॥
হে অগ্নি, যিসকল মৰ্ত্যক তুমি ৰায়ী—সমৃদ্ধি—দিশে প্ৰেৰণা দিয়া, তেনেসকল মঘৱানসকলৰ মাজত আমিও হওঁ। ছাঁয়াৰ দৰে তুমি সমগ্ৰ ভুবনক আৱৰি ধৰা; ৰোদসী—দুই লোক—আৰু অন্তৰিক্ষক পূৰ্ণ কৰি ৰাখা।
Mantra 9
अर्वद्भिरग्ने अर्वतो नृभिर्नॄन्वीरैर्वीरान्वनुयामा त्वोताः । ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः ॥
হে অগ্নি, অৰ্বৎসম অশ্বসমূহেৰে, অৰ্বৎসম বেগেৰে; নৰসমূহেৰে, বীৰশক্তিসমূহেৰে—তোমাৰ ৰক্ষাত আমি বীৰেৰে বীৰক জয় কৰোঁ। পিতৃসঞ্চিত ৰায়ীৰ অধিপতি হৈ, সূৰ্যসম দীপ্ত সূৰয়সকলে আমাৰ বাবে শতগুণ পৰিমাণে লাভ সাধন কৰক।
Mantra 10
एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च । शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥
হে অগ্নি, হে বেদ্ধা (সৰ্বজ্ঞ), এই স্তোত্ৰবাণীসমূহ তোমাৰ বাবে—মন আৰু হৃদয়ত প্ৰিয়, গ্ৰাহ্য হৌক। তোমাৰ সু-যোজিত নিয়ন্ত্ৰণ, পূৰ্ণতাৰ শাসন (যম) ধাৰণ কৰি আগবঢ়াবলৈ আমি সক্ষম হওঁ; আৰু দেবভক্ত (দেৱ-দত্ত) শ্ৰৱঃ—দিব্য কীৰ্তি—আমাৰ ওপৰত স্থাপন কৰোঁ।
It asks Agni to lead correctly (supraṇīti), make the sacrificer’s home and ritual space flourish, remove obstructions, and grant abundance (rayi) and divinely given fame (śravas).
These are images of Ṛta (right order) and nourishment: the “cows of Ṛta” give plenty, and the rivers symbolize life-forces that Agni helps to flow by breaking through what blocks them.
It can be recited when kindling a lamp or fire, at the start of a homa, or before any focused work—invoking Agni as inner clarity and outer protection, asking for right guidance and steady prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.