Sukta 56
Sukta 1.56
Indra (high probability in this local sequence; exact assignment should be confirmed from RV Anukramaṇī)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
এই সূক্তত ইন্দ্ৰৰ অপ্রতিৰোধ্য অগ্ৰগতিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে: তেওঁ দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে উঠি দাঁড়ায়, হৰিত-যোজিত ৰথেৰে আগবাঢ়ে, আৰু গর্জনময় বলৰে অন্ধকাৰ দূৰ কৰে। নিজৰ তৱিষী (দিব্য প্ৰচণ্ড শক্তি) দ্বাৰা বলীয়ান হৈ তেওঁ দ্যৌ আৰু পৃথিৱীক ধাৰণ কৰে, আৰু সোমৰ উল্লাসত বৃত্ৰৰ বন্ধন ভাঙি জলধাৰা মুক্ত কৰে। এই সূক্ত ৰক্ষা, পোহৰ আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ বাবে ইন্দ্ৰৰ বিজয়ী শক্তিক আহ্বান।
Mantras
Mantra 1
एष प्र पूर्वीरव तस्य चम्रिषोऽत्यो न योषामुदयंस्त भुर्वणिः । दक्षं महे पाययते हिरण्ययं रथमावृत्या हरियोगमृभ्वसम् ॥
এষে প্ৰাচীন শক্তিসমূহক আগবঢ়াই নিয়ে যায়; আৱৰণৰ পৰা উঠি অহা অশ্বৰ দৰে—দ্ৰুতগামী তুৰ্বণি। সি মহাৰ বাবে সুৱৰ্ণ-দক্ষতাক পান কৰায়; হৰিদ্বয়-যোজিত ৰথ ঘূৰাই, ঋভ্বস-নিপুণতাৰে আগুৱাই যায়।
Mantra 2
तं गूर्तयो नेमन्निषः परीणसः समुद्रं न संचरणे सनिष्यवः । पतिं दक्षस्य विदथस्य नू सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा ॥
তাঁৰ দিশে সুপথ-নিয়ন্ত্রিত অন্বেষকসকল—নিয়ত আকাঙ্ক্ষাৰ প্ৰেৰণা বহন কৰি—নদীধাৰা যেন সাগৰৰ মিলনত একেলগে গতি কৰে। এতিয়া তেওঁলোকে দক্ষতাৰ অধিপতি, বিদথ-অধিবেশনৰ নাথৰ ওচৰলৈ উঠে; ইচ্ছুকসকল যেন পৰ্বত আৰোহণ কৰে—তেওঁৰ দীপ্ত তেজেৰে বলৰ শিখৰত।
Mantra 3
स तुर्वणिर्महाँ अरेणु पौंस्ये गिरेर्भृष्टिर्न भ्राजते तुजा शवः । येन शुष्णं मायिनमायसो मदे दुध्र आभूषु रामयन्नि दामनि ॥
সি তুৰ্বণি—মহান, ধূলিমুক্ত, পুৰুষাৰ্থ-শক্তিত—পৰ্বতৰ দীপ্ত আঘাতৰ দৰে জ্বলে; ইয়ে তাৰ চালক বল। সেই শক্তিৰে, লৌহ-ইচ্ছাৰ উন্মাদ মদত, সি মায়াবী শুষ্ণক দমন কৰিলে; আক্রমণসমূহৰ মাজতে বশ কৰি, বন্ধনত তাক বেঁধি থ’লে।
Mantra 4
देवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिषक्त्युषसं न सूर्यः । यो धृष्णुना शवसा बाधते तम इयर्ति रेणुं बृहदर्हरिष्वणिः ॥
যেতিয়া দেৱী শক্তি—তোমাৰ বঢ়ি উঠা তেজ—আমাৰ সহায়ৰ বাবে ইন্দ্ৰক যুঁজাই দিয়ে, যেন সূৰ্যই উষাক যুঁজাই দিয়ে; তেতিয়া যি ধৃষ্ট বলৰে তমসাক বাধা দিয়ে, সি মহৎ ৰেণু উত্থাপন কৰে—বৃহৎ-অৰ্হ, হৰিষ্বণি (গর্জনশীল) বেগেৰে।
Mantra 5
वि यत्तिरो धरुणमच्युतं रजोऽतिष्ठिपो दिव आतासु बर्हणा । स्वर्मीळ्हे यन्मद इन्द्र हर्ष्याहन्वृत्रं निरपामौब्जो अर्णवम् ॥
যেতিয়া তুমি অচ্যুত, দৃঢ় আধাৰ পাৰ হৈ উঠিলা আৰু বৰ্হণা (উত্থাপক) শক্তিৰে মধ্যলোক অতিক্ৰম কৰিলা; তেতিয়া স্বৰ-মীঢ় (সূৰ্য-জয়ী) উল্লাসত, হে ইন্দ্ৰ, তুমি আনন্দেৰে বৃত্ৰক বধ কৰিলা আৰু জলসমুদ্ৰৰ প্ৰবাহ বাহিৰলৈ মুকলি কৰিলা।
Mantra 6
त्वं दिवो धरुणं धिष ओजसा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदे अरिणा अपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ॥
তোমাৰ তেজে তুমি দ্যৌৰ দৃঢ় আধাৰ স্থাপন কৰা, আৰু হে মহিমান্বিত ইন্দ্ৰ, পৃথিৱীৰ সদনসমূহত আসন গ্ৰহণ কৰা। সুত সোমৰ মদত তুমি জলসমূহ মুকলি কৰিলা; বৃত্ৰৰ আবদ্ধ সংযোগ আৰু পাষ্যা (বন্ধন) তুমি ভাঙি চূৰ্ণ কৰিলা।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Indra, especially his victorious strength, his tawny-steed chariot, and his power to remove darkness and obstacles.
It refers to the classic Vedic story where Indra breaks Vṛtra’s blockage and lets the waters flow again—symbolizing rain, abundance, and the freeing of blocked life-energy.
Taviṣī is Indra’s divine might or empowering power. The hymn describes it as the force that ‘yokes’ Indra to help, like the Sun bringing forth the Dawn.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.