
Sukta 1.173
Likely Indra (context of RV 1.173), with strong svar/light imagery; verse functions as hymnic prelude invoking chant and rays
Trishtubh (likely; longer line structure)
এই সূক্তটো ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰ; আৰম্ভণিতে স্বৰ্গজ গীত গাবলৈ উদ্দীপনা জাগে আৰু স্তুতিৰে দীপ্ত ‘স্বৰ’ (সূৰ্য্যময় বিস্তাৰ) প্ৰকাশ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়। তাৰ পিছত যুদ্ধ আৰু পথত অগ্ৰসৰ বীৰ হিচাপে ইন্দ্ৰক সম্বোধন কৰি, সমাজৰ বাবে সঠিক গতি/পথ (গাতু), বিজয়, আৰু দ্ৰুত দানশীল প্ৰাচুৰ্য দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
गायत्साम नभन्यं यथा वेरर्चाम तद्वावृधानं स्वर्वत् । गावो धेनवो बर्हिष्यदब्धा आ यत्सद्मानं दिव्यं विवासान् ॥
স্বৰ্গজ সামন গীত গাওক; যেন আমি সেই সদা-বৃদ্ধিমান, স্বৰ্ৱত্ (সূৰ্য-প্ৰভাময় বিস্তাৰযুক্ত) তত্ত্বক স্তৱ কৰোঁ। গাভঃ—ধেনৱঃ সদৃশ পোষক কিৰণসমূহ—বৰ্হিষি (যজ্ঞাসনে) নিৰ্দোষভাৱে অৱস্থিত হৈ, আমি সেৱা কৰি প্ৰকাশ কৰোঁতে, দিৱ্য সদ্মানলৈ আহে।
Mantra 2
अर्चद्वृषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मृगो नाश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना यजत्रः ॥
বৃষ (বীৰ্যবান)ক বৃষভিসকল—নিজ আনন্দেই হব্য যাঁহাদের—স্তৱ কৰে। মৃগৰ দৰে, জাগ্ৰত কৰিবলগীয়া সময়ত, সি ভোক্তাৰ ওপৰেদি অতিক্ৰম কৰে। প্ৰেৰণাপ্ৰাপ্ত, উৎসুক হোতা মনৰ ভাব আগবঢ়ায়; যুৱ যজমান পূজ্য, যুগল হব্য আগবঢ়ায়।
Mantra 3
नक्षद्धोता परि सद्म मिता यन्भरद्गर्भमा शरदः पृथिव्याः । क्रन्ददश्वो नयमानो रुवद्गौरन्तर्दूतो न रोदसी चरद्वाक् ॥
হোতা মিত সদ্মক পৰি ব্যাপি নক্ষৎ; পৃথিৱীৰ শৰত্-ঋতুৰ পৰা গৰ্ভ বহন কৰি আনে। আগুৱাই নিয়া হেঁহুৱা অশ্বৰ দৰে ক্ৰন্দন কৰে, ডাঙৰ গোৰুৰ দৰে ৰুৱে; বাক্ অন্তৰত চলি ফুৰে—দুই ৰোদসীৰ মাজত দূতৰ দৰে—দ্যৌ আৰু পৃথিৱীৰ মাজে মাজে বাণীৰে বিচৰণ কৰে।
Mantra 4
ता कर्माषतरास्मै प्र च्यौत्नानि देवयन्तो भरन्ते । जुजोषदिन्द्रो दस्मवर्चा नासत्येव सुग्म्यो रथेष्ठाः ॥
দেৱযন্ত—দেৱত্বলৈ আকাঙ্ক্ষী—তেওঁৰ বাবে অধিক অধিক সুসম্পন্ন কৰ্ম আৰু প্ৰচ্যৌত্ন (পৌৰুষ-উদ্যোগ) আগবঢ়াই আনে। আশ্চৰ্য দীপ্তিযুক্ত ইন্দ্ৰে সেয়া গ্ৰহণ কৰক—সুগম গতিৰে সঠিক পথত ক্ষিপ্ৰ, নাসত্যদ্বয়ৰ দৰে ৰথত দৃঢ়ভাৱে ৰথেষ্ঠ।
Mantra 5
तमु ष्टुहीन्द्रं यो ह सत्वा यः शूरो मघवा यो रथेष्ठाः । प्रतीचश्चिद्योधीयान्वृषण्वान्ववव्रुषश्चित्तमसो विहन्ता ॥
সেই ইন্দ্ৰক স্তৱ কৰ—যি সত্য সত্ত্বা, যি শূৰ, যি মঘৱা, যি ৰথেষ্ঠ। সন্মুখত প্ৰতিবন্ধক যি-যি আছে, তাৰ বিপৰীতে সেয়া অধিক যোদ্ধা; বৃষণ্বান—বৃষৰ দৰে বলবান—আৱৰণ কৰা তমসকো সেয়া বিধ্বংস কৰে।
Mantra 6
प्र यदित्था महिना नृभ्यो अस्त्यरं रोदसी कक्ष्ये नास्मै । सं विव्य इन्द्रो वृजनं न भूमा भर्ति स्वधावाँ ओपशमिव द्याम् ॥
যদি এইদৰে নিজৰ মহিমাৰে তেওঁ মানুহৰ বাবে যথেষ্ট স্থান সৃষ্টি কৰে, তেন্তে দুয়ো জগত্ (দ্যৌ আৰু পৃথিৱী) তেওঁৰ বাবে সংকীৰ্ণ আবৰণ নহয়। ইন্দ্ৰে পূৰ্ণতাৰে বিস্তাৰ কৰিলে; বিস্তৃত ভূমিৰ দৰে তেওঁ আমাৰ প্ৰয়াসৰ ক্ষেত্ৰ বহন কৰে, আৰু স্বধা-শক্তিসম্পন্ন হৈ যেন সহায়ক বন্ধনৰে আকাশকো ধৰি ৰাখে।
Mantra 7
समत्सु त्वा शूर सतामुराणं प्रपथिन्तमं परितंसयध्यै । सजोषस इन्द्रं मदे क्षोणीः सूरिं चिद्ये अनुमदन्ति वाजैः ॥
সংঘৰ্ষসমূহত, হে শূৰ, সত্যবানসকলৰ বলিষ্ঠ আনন্দস্বৰূপ তোমাকেই আমি বিচাৰোঁ—পথসমূহত সৰ্বাধিক অগ্ৰগামী, সম্পূৰ্ণৰূপে বেষ্টিত-অধিকৃত হ’বলৈ। মদত সজোষে ইন্দ্ৰৰ সৈতে ভূমিশক্তিসমূহ সন্মতি দিয়ে; আৰু সূৰিসকল (আলোকিত নেতা)ও বাজিক (বল-সমৃদ্ধি)ৰ দ্বাৰা তেওঁৰ পিছে পিছে আনন্দিত হয়।
Mantra 8
एवा हि ते शं सवना समुद्र आपो यत्त आसु मदन्ति देवीः । विश्वा ते अनु जोष्या भूद्गौः सूरीँश्चिद्यदि धिषा वेषि जनान् ॥
এনেদৰেই, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সৱনসমূহ সমুদ্ৰত শম-আনন্দ; যেতিয়া দেৱী আপঃ (দিব্য জলসমূহ) নিজৰ ভিতৰত তোমাত মদ পায়। তেতিয়া সকলো বস্তু তোমাৰ অনুকূল-সম্মত হয়; আৰু গৌঃ (আলোক-ৰশ্মি)ও—যদি তুমি ধীষা (প্ৰেৰিত বুদ্ধি)ৰে জনসমূহক বিচাৰি পথ দেখুৱাও—তেতিয়া সূৰিসকল (আলোকিত নেতা)ও তোমাৰ অনুসৰণ কৰে।
Mantra 9
असाम यथा सुषखाय एन स्वभिष्टयो नरां न शंसैः । असद्यथा न इन्द्रो वन्दनेष्ठास्तुरो न कर्म नयमान उक्था ॥
যেন প্ৰকাৰে আমি সুসখা হওঁ—সুবল সমর্থনে স্থিত—যেন নৰসমূহ যথোচিত স্তুতিত। আমাৰ বন্দনা-কর্মসমূহত ইন্দ্ৰো সুপ্ৰতিষ্ঠিত হওক; তুৰো (দ্ৰুত)ৰ দৰে আমাৰ কৰ্ম আগবঢ়াই, আমাৰ উক্থসমূহক সিদ্ধি-ফললৈ নেয়।
Mantra 10
विष्पर्धसो नरां न शंसैरस्माकासदिन्द्रो वज्रहस्तः । मित्रायुवो न पूर्पतिं सुशिष्टौ मध्यायुव उप शिक्षन्ति यज्ञैः ॥
বিষ্পর্ধমান নৰসমূহৰ দৰে আমাৰ শংসা-স্তুতিসমূহে বজ্ৰহস্ত ইন্দ্ৰক আমাৰজন কৰি তুলক। মিত্ৰৰ সহচৰসকলে যেন সু-শিক্ষাত পুৰপতিকে অনুশাসন কৰে, তেনেদৰে মধ্য-যুৱ (বর্ধমান শক্তিসমূহ) যজ্ঞদ্বাৰা উপদেশ দিয়ে আৰু নিকটত আহে।
Mantra 11
यज्ञो हि ष्मेन्द्रं कश्चिदृन्धञ्जुहुराणश्चिन्मनसा परियन् । तीर्थे नाच्छा तातृषाणमोको दीर्घो न सिध्रमा कृणोत्यध्वा ॥
যজ্ঞই নিশ্চয় ইন্দ্ৰক জয় কৰে—কোনো জন, জুহুৰাণ (আহুতি দান) কৰিও, মনসাৰে পৰিভ্ৰমণ কৰি। তীৰ্থলৈ নিকট গ’লে যেন, ই আকাঙ্ক্ষিত গৃহ-লোকত উপনীত হয়; দীঘল পথৰ দৰে ই লক্ষ্যলৈ সোজা গমন-পথ প্রস্তুত কৰে।
Mantra 12
मो षू ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः । महश्चिद्यस्य मीळ्हुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः ॥
হে ইন্দ্ৰ, দেবসকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধসমূহত আমাক ইয়াত কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিবা; কিয়নো, হে শুষ্মৱান, তোমাৰ ৰক্ষা-সহায় নিশ্চয়েই উপস্থিত। মহান সেই দয়ালু দাতা—যাৰ প্ৰাচীন, অৰ্পিত হৱিষক মৰুতসকলে নিজৰ গীতে বন্দনা কৰে।
Mantra 13
एष स्तोम इन्द्र तुभ्यमस्मे एतेन गातुं हरिवो विदो नः । आ नो ववृत्याः सुविताय देव विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
এই স্তোত্ৰ, হে ইন্দ্ৰ, আমাৰ মাজত তোমাৰ বাবে; ইয়াৰ দ্বাৰা, হে হৰিবো (তাম্ৰবৰ্ণ অশ্বৰ অধিপতি), আমাৰ বাবে পথ জানি দিয়া। হে দেব, শুভ গতিৰ বাবে আমাৰ ফালে ঘূৰি আহা, যাতে আমি এই কৰ্মময় ক্ষেত্ৰ আৰু শীঘ্ৰ-দানী প্ৰাচুৰ্য লাভ কৰিব পাৰোঁ।
Indra is the main deity. The hymn praises him as the heroic, forward-leading power who grants victory, right direction, and abundance.
Here ‘svar’ points to radiant wideness—solar clarity and luminous expansion. The opening imagery treats rays like nourishing cows arriving at the offering-seat.
The final verse asks Indra to “know the path” for the singers (gātu) and to turn toward them for “good going” (suvitā), so they may gain effective action and swift-giving plenty.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.